Σαν σήμερα η πόλη της Καστοριάς απελευθερώθηκε από των τουρκικό ζυγό και μιας και είμαι καστοριανή αποφάσισα να κάνω ένα σχετικό άρθρο.
Σαν σήμερα, 11 Νοεμβρίου του 1912, μετά από 527 χρόνια υπό τον τούρκικο ζυγό, η Καστοριά απελευθερώνεται από τον Ελληνικό Στρατό και εντάσσεται στις πόλεις του Νεοελληνικού Κράτους. Ήταν ημέρα εορτής του Αγίου Μεγαλομάρτυρα Μηνά, τον οποίο από τότε τιμούμε ως πολιούχο της πόλης. Η Καστοριά είναι η τελευταία χρονολογικά πόλη της Μακεδονίας που απελευθερώθηκε κατά τον Α? Βαλκανικό Πόλεμο μεταξύ των συνασπισμένων βαλκανικών κρατών και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Ήταν 19 Οκτωβρίου του 1912, όταν μετά τη μάχη στη Νεάπολη Βοΐου με τους Κρήτες αντάρτες εθελοντές, ο ηττημένος Μπεκήρ Αγάς οπισθοχωρεί στην Καστοριά και καταφεύγει στην Κορυτσά ώστε να ανασυντάξει τις δυνάμεις του και να στρατολογήσει Τουρκαλβανούς ατάκτους. Στις 22 Οκτωβρίου επιστρέφει με εκατοντάδες τουρκαλβανούς οπλίτες και στρατοπεδεύει στο ύψωμα του Δισπηλιού. Αναγκάζουν με αλλεπάλληλες μάχες τους Κρήτες εθελοντές που είχαν προωθηθεί μέχρι το Μαυροχώρι να οπισθοχωρήσουν άτακτα και να φτάσουν στη Σιάτιστα. Ακολουθούν σημαντικές μάχες που ανατρέπουν την μέχρι τότε κατάσταση και επαναπροωθούν τους Έλληνες.
Τις επόμενες ημέρες πλούσιοι μπέηδες της πόλης αντιλαμβανόμενοι την εξέλιξη του πολέμου εγκαταλείπουν την Καστοριά. Παραδίδουν τις οικίες τους και περιουσιακά τους αντικείμενα για φύλαξη σε Έλληνες συμπολίτες τους, με σκοπό να τα πάρουνε πίσω όταν τελείωνε ο πόλεμος.
Ο Ελληνικός Στρατός, μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου) και την απελευθέρωση της Φλώρινας (7 Νοεμβρίου), διατάζει τμήμα του Συντάγματος Ιππικού να προχωρήσει προς κατάληψη της Καστοριάς.
Το τμήμα διαθέτει μόλις 27 ιππείς και τελεί υπό τις διαταγές των Υπίλαρχων Ιωάννη Άρτη (ο ελευθερωτής της Φλώρινας) και Παναγιώτη Νικολαΐδη και του μακεδονομάχου ανθυπίλαρχου Φιλολάου Πηχεώνα.
Ο τότε δήμαρχος Γούσης μεταφέρει στον Μεχμέτ Πασά το ερώτημα του Νικολαΐδη αν θα πολεμήσει ή αν θα παραδώσει την πόλη της Καστοριάς μαζί με την ψευδή πληροφορία ότι 25000 άνδρες του ελληνικού στρατού έχουν περικυκλώσει την πόλη. Η αλήθεια είναι ότι εκείνη τη στιγμή βρισκόταν στα πρόθυρα της Καστοριάς, κοντά στον σημερινό Απόσκεπο, μόνο η ολιγομελής ομάδα του Άρτη που αριθμούσε μόλις 27 άτομα. Ο πιεσμένος Μεχμέτ Πασάς δηλώνει ότι δεν πρόκειται να προβάλλει αντίσταση και λέει στον δήμαρχο να μεταβούν στον στρατώνα της Ντόπλιτσας, όπου θα συναντούσε και τον Νικολαΐδη.
Στο μεταξύ είχε συγκληθεί στρατιωτικό συμβούλιο στον στρατώνα μεταξύ των τούρκων αξιωματικών και είχε αποφασισθεί η άμεση αποχώρηση όλων των στρατευμάτων. Με αυτό τον τρόπο ο Μεχμέτ Πασάς αποφεύγει την ταπείνωση να παραδώσει αυτοπροσώπως την πόλη και απλώς την εγκαταλείπει.
Έτσι, από το βράδυ εκείνο μεταξύ 10 και 11 Νοεμβρίου η Καστοριά είναι ελεύθερη πόλη. Οι τρεις έλληνες ιππείς αναχωρούν για τον Απόσκεπο και ζητούν από τον δήμαρχο να ετοιμάσουν οι κάτοικοι ψωμί και φαγητό για 25000 στρατιώτες, καθώς την άλλη ημέρα θα έμπαιναν θριαμβευτές στην πόλη. Οι Καστοριανοί εκείνο το βράδυ δεν κοιμήθηκαν. Ετοίμαζαν ελληνικές σημαίες και φαγητά για να υποδεχτούν τον ελληνικό στρατό και έκαναν δεήσεις στον Άγιο Μηνά, καθώς ξημέρωνε η εορτή του.
Τις πρώτες πρωϊνές ώρες της 11ης Νοεμβρίου ο Ανθυπίλαρχος Πηχεών εισέρχεται πρώτος με λίγους ιππείς και κατευθύνεται στον μητροπολίτη, όπου προαναγγέλλει την απελευθέρωση της πόλης. Στις 10:00 το πρωί ο Επίλαρχος Άρτης με τους άνδρες του εισέρχεται επίσημα στην πόλη και οι χιλιάδες πολίτες ξεχύνονται στους δρόμους να τον προϋπαντήσουν. Οι καμπάνες σήμαναν χαρμόσυνα και εκατοντάδες σημαίες κρεμάστηκαν στα μπαλκόνια.
Το απόγευμα της ίδια ημέρας στάλθηκε στο Άργος Ορεστικό μικρό απόσπασμα 5 ιππέων. Οι τούρκικες δυνάμεις το είχαν εγκαταλείψει μαζί με τους μπέηδες, τους υπαλλήλους και εκατοντάδες άλλους τούρκους. Επίσης, την ίδια ημέρα απελευθερώθηκαν οι οικισμοί του ανατολικού και νοτιοανατολικού τμήματος της επαρχίας.
Την κατάληψη της Καστοριάς ακολούθησαν διθυραμβικά άρθρα στον Τύπο της Θεσσαλονίκης και της Αθήνας, ενώ το επόμενο διάστημα το ελληνικό στράτευμα σταμάτησε την καταδίωξη των Τούρκων και ανασυντάχθηκε.
Μετά την απελευθέρωση, ενσωματωμένη πλέον στο Ελληνικό κράτος, η Καστοριά ακολούθησε τη ροή των γεγονότων που σημάδεψαν τη νεότερη και σύγχρονη Ελληνική ιστορία.
