Γλώσσα Γ5-ΜΑΡΚΟ

ΕΥΘΥΣ-ΠΛΑΓΙΟΣ ΛΟΓΟΣ

ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΕΥΘΕΩΣ ΣΕ ΠΛΑΓΙΟ ΛΟΓΟ

α. όσον αφορά το είδος των προτάσεων

Η ευθεία ερωτηματική πρόταση «πού πήγες εχτές;» στον πλάγιο λόγο έγινε πλάγια ερωτηματική «πού πήγε εχτές»

Η κύρια αποφαντική πρόταση «Πήγα στον κινηματογράφο», «θα σε ειδοποήσω» στον πλάγιο λόγο έγινε ειδική «ότι πήγε στον κινηματογράφο», «ότι θα τον ειδοποιήσει».

Η κύρια πρόταση επιθυμίας «Την επόμενη φορά ειδοποίησέ με» στον πλάγιο λόγο έγινε δευτερεύουσα βουλητική «να τον ειδοποιήσει»

Η δευτερεύουσα χρονική «όταν θα ξαναπάω» στον πλάγιο λόγο παρέμεινε δευτερεύουσα χρονική «όταν θα ξαναπάει»

β. όσον αφορά τα πρόσωπα των ρημάτων

το α' πρόσωπο «Πήγα στον κινηματογράφο» στον πλάγιο λόγο έγινε γ' πρόσωπο «πήγε στον κινηματογράφο»

το β' πρόσωπο «πού πήγες εχτές;» στον πλάγιο λόγο έγινε γ' πρόσωπο «πού πήγε εχτές»

γ. όσον αφορά τα πρόσωπα των αντωνυμιών

το α' πρόσωπο στον πλάγιο λόγο μπορεί να γίνει γ' πρόσωπο «ειδοποίησέ με» / «να τον ειδοποιήσει», ή να παραμείνει το ίδιο: «Θα πάμε εγώ κι εσύ κι αυτός» / «ότι θα πάμε εγώ ο Πέτρος κι ένας άλλος (ή κάποιος ακόμα)»

το β' πρόσωπο στον πλάγιο λόγο μπορεί να γίνει γ' πρόσωπο «θα σε ειδοποήσω» / «θα τον ειδοποιήσει», ή α' πρόσωπο «Θα πάμε εγώ κι εσύ» / «ότι θα πάμε αυτός κι εγώ

δ. όσον αφορά το είδος των αντωνυμιών

Η προσωπική αντωνυμία μπορεί να παραμείνει ή να γίνει οριστική: «Θα πάμε εγώ κι εσύ κι αυτός» / «ότι θα πάνε ο ίδιος και κάποιος ακόμα».

Η δεικτική αντωνυμία μπορεί να γίνει αόριστη: «Θα πάμε εγώ κι εσύ κι αυτός» / «ότι θα πάνε ο ίδιος και κάποιος ακόμα».

ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΜΕ ΤΙΣ ΑΛΛΑΓΕΣ
ΣΤΟ ΕΙΔΟΣ ΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ
Οι προτάσεις του ευθύ λόγου	γίνονται στον πλάγιο λόγο
1. Οι αποφαντικές προτάσεις Δε θα βρέξει σήμερα	1. Δευτερεύουσες ειδικές Είπε ότι δε θα βρέξει σήμερα
2. Οι προτάσεις επιθυμίας Σήκω αμέσως όρθιος	2. Δευτερεύουσες βουλητικές Τον διέταξε να σηκωθεί αμέσως όρθιος
3. Οι ερωτηματικές προτάσεις Πού γύριζες όλη μέρα;	3. Δευτερεύουσες πλάγιες ερωτηματικές Τον ρώτησε πού γύριζε όλη μέρα.
4. Οι δευτερεύουσες προτάσεις Βάλε μου να φάω (βουλητική) Το ξέρω ότι έπαιζες (ειδική) Θα έρθω, όταν μπορέσω (χρονική) Φεύγω, επειδή βαρέθηκα (αιτιολογική) Μαρία, αν θέλεις, έλα (υποθετική)	4. Παραμένουν δευτερεύουσες Ζήτησε να του βάλουν να φάει (βουλητική) Του είπε πως ήξερε ότι έπαιζε (ειδική) Του φανέρωσε ότι θα έρθει όταν μπορέσει (χρονική) Ανακοίνωσε ότι φεύγει επειδή βαρέθηκε (αιτιολογική) Είπε στη Μαρία ότι αν θέλει μπορεί να πάει (υποθετική)
ΣΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΤΟΥ ΡΗΜΑΤΟΣ
Το α' και το β' πρόσωπο Πήγα στον κινηματογράφο πού πήγες εχτές	γίνονται γ' πρόσωπο Πήγε στον κινηματογράφο πού πήγε εχτές
ΣΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΤΗΣ ΑΝΤΩΝΥΜΙΑΣ
Το α' πρόσωπο ειδοποίησέ με θα σε ειδοποήσω «Θα πάμε εγώ κι εσύ κι αυτός»	γίνεται γ' πρόσωπο να τον ειδοποιήσει θα τον ειδοποιήσει ή παραμένει το ίδιο «ότι θα πάμε εγώ ο Πέτρος κι ένας άλλος
Το β' πρόσωπο «θα σε ειδοποήσω» «Θα πάμε εγώ κι εσύ»	γίνεται γ' πρόσωπο «θα τον ειδοποιήσει» ή γίνεται α' πρόσωπο «ότι θα πάμε αυτός, εγώ
ΣΤΟ ΕΙΔΟΣ ΤΗΣ ΑΝΤΩΝΥΜΙΑΣ
Η προσωπική αντωνυμία Θα πάμε εγώ κι εσύ κι αυτός Θα πάμε εγώ κι εσύ κι αυτός	μπορεί να παραμείνει ότι θα πάμε αυτός, εγώ κι ένας άλλος ή να γίνει οριστική ότι θα πάνε ο ίδιος και κάποιοι άλλοι
Η δεικτική αντωνυμία Θα πάμε εγώ κι εσύ κι αυτός

1. Οι χρονικοί επιρρηματικοί προσδιορισμοί

Παραδείγματα:

Ευθύς λόγος: Εχτές έβρεξε στην κεντρική Ελλάδα.

Πλάγιος λόγος: Είπε ότι εχτές έβρεξε στην κεντρική Ελλάδα.

Ευθύς λόγος: Αύριο θα βρέξει στην κεντρική Ελλάδα.

Πλάγιος λόγος: Είπε ότι αύριο θα βρέξει στην κεντρική Ελλάδα.

Ευθύς λόγος: Σήμερα /τώρα βρέχει στην κεντρική Ελλάδα.

Πλάγιος λόγος:

α. Λέει ότι σήμερα / τώρα βρέχει στην κεντρική Ελλάδα ή

β. Είπε ότι σήμερα / τώρα βρέχει στην κεντρική Ελλάδα ή

γ. Είπε ότι εκείνη τη μέρα / τότε έβρεχε / έβρεξε στην κεντρική Ελλάδα ή

γ. Είχε πει πριν από καιρό ότι εκείνη τη μέρα / τότε θα έβρεχε στην κεντρική Ελλάδα.

Όπως φαίνεται από τα παραδείγματα οι χρονικοί επιρρηματικοί προσδιορισμοί τις περισσότερες φορές δεν αλλάζουν. Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις (πρδγ. 3γ) στις οποίες ο χρονικός προσδιορισμός μπορεί να αντικατασταθεί από μια παρόμοια έκφραση (σήμερα, τώρα / εκείνη τη μέρα, τότε), ώστε να διατηρηθεί η χρονική ακολουθία.

Οι τοπικοί επιρρηματικοί προσδιορισμοί

Παραδείγματα:

Ευθύς λόγος: Θανάση, έλα εδώ.

Πλάγιος λόγος: Μου είπε να πάω εκεί.

5. Ευθύς λόγος: Θανάση, έλα πάνω.

Πλάγιος λόγος: Μου είπε να πάω πάνω.

ευθύς – πλάγιος λόγος

by ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΔΟΓΑΝΗ

ΕΝΟΤΗΤΑ 3Η
Από τον ευθύ στον πλάγιο λόγο και αντίστροφα
Τα λόγια κάποιου μπορεί να τα ακούσει κανείς με δύο τρόπους:
α) άμεσα, δηλ. απευθείας όπως τα είπε το ίδιο το πρόσωπο που μιλάει:
π.χ. Θα σου τηλεφωνήσω
Στην περίπτωση αυτή λέμε ότι ο λόγος είναι ευθύς.
β) έμμεσα, δηλ. να τα ακούει από κάποιον άλλο, που του μεταφέρει τα
λόγια κάποιου τρίτου, εξαρτημένα από ρήματα όπως λέγω, ρωτώ, γνωρί-
ζω κτλ.:
π.χ. Είπε ότι θα μου τηλεφωνήσει.
Στην περίπτωση αυτή λέμε ότι ο λόγος είναι πλάγιος.
Σημείωση: Όταν τα λόγια κάποιου μας τα μεταφέρει ένας τρίτος όπως
ακριβώς έχουν ειπωθεί, τότε ο λόγος είναι ευθύς:
π.χ. Ευθύς λόγος: Θα κάνω ό,τι μου λες.
Ευθύς λόγος: Η Νίκη είπε: «Θα κάνω ό,τι μου λες».
Πλάγιος λόγος: Η Νίκη είπε ότι θα έκανε ό,τι της έλεγε.
Μεταβολές από τον ευθύ στον πλάγιο λόγο
Όταν ο ευθύς λόγος μετατρέπεται σε πλάγιο, γίνονται οι ακόλουθες με-
ταβολές:
Οι κύριες προτάσεις κρίσεως μετατρέπονται σε δευτερεύουσες ειδι-
κές προτάσεις: π.χ. Ευθύς λόγος: Πήρα την απόφαση μου.
Πλάγιος λόγος: Είπε ότι πήρε την απόφασή του.
Οι κύριες προτάσεις επιθυμίας μετατρέπονται σε δευτερεύουσες
βουλητικές προτάσεις:
π.χ. Ευθύς λόγος: Μη δίνεις σημασία
Πλάγιος λόγος: Με προέτρεψε να μη δίνω σημασία
Οι ευθείες ερωτήσεις μετατρέπονται σε πλάγιες ερωτηματικές προ-
τάσεις:
π.χ. Ε.Λ: Πού ήσουν χθες;
Π.Λ. Με ρώτησε πού ήμουν την προηγούμενη μέρα.
Οι δευτερεύουσες προτάσεις παραμένουν δευτερεύουσες ίδιου είδους
κατά τη μετατροπή του λόγου από ευθύ σε πλάγιο:
π.χ. Ε.Λ. Θα ερχόμουν κι εγώ, αν με ειδοποιούσατε εγκαίρως.
Π.Λ. Είπε ότι θα ερχόταν κι αυτός, αν τον ειδοποιούσαν εγκαίρως.
’λλες αλλαγές από τον ευθύ στον πλάγιο λόγο
Όπως φαίνεται από τα παραπάνω παραδείγματα, κατά τη μετατροπή
του λόγου από ευθύ σε πλάγιο μπορεί να γίνουν και αλλαγές:
- στα πρόσωπα του ρήματος
- στα πρόσωπα των αντωνυμιών
- στις εγκλίσεις των ρημάτων
- στους χρόνους των ρημάτων (όταν ο πλάγιος λόγος εξαρτάται από
ρήμα ιστορικού/παρελθοντικού χρόνου)
- στα τοπικά ή χρονικά επιρρήματα.
Παραδείγματα
1. Ευθύς λόγος: Φύγε
Πλάγιος λόγος: Την παρακίνησε να φύγει.
(αλλαγή στην έγκλιση από προστακτική σε υποτακτική, στο πρό-
σωπο από α΄ σε γ΄)
2. Ε.Λ. :Είναι αδύνατο να μείνω μαζί σου.
Π.Λ. : Της έλεγε ότι ήταν αδύνατο να μείνει μαζί της.
3. Ε.Λ.: Αύριο το σχολείο θα πάει εκδρομή.
Π.Λ.: Ο διευθυντής ανακοίνωσε ότι την επόμενη μέρα το σχολείο
θα πάει (ή θα πήγαινε) εκδρομή.
Οι αλλαγές στους χρόνους και στις εγκλίσεις των ρημάτων
Όταν το ρήμα εξάρτησης είναι αρκτικού χρόνου, δεν παρατηρούνται αλ-
λαγές στους χρόνους και στις εγκλίσεις των ρημάτων:
Π.χ. Ε.Λ.: Θέλω να φύγω μαζί σου.
Π.Λ.: Λέει ότι θέλει να φύγει μαζί της.
Ευθύς λόγος
Πλάγιος λόγος
ενεστώτας
π.χ. Δε φοβάται τίποτε.
ενεστώτας ή παρατατικός
Είπε πως δε φοβάται (ή δε φοβόταν) τίποτα.
παρακείμενος
π.χ. Εγώ το έχω στείλει το γράμμα.
παρακείμενος ή υπερσυντέλικος
Έλεγε πως αυτός το έχει στείλει (ή είχε στείλει) το γράμμα.
μέλλοντας
π.χ. Θα κρατήσει το λόγο του;
μέλλοντας ή θα + παρατατικός
Δεν ήταν βέβαιο αν θα κρατήσει (ή θα κρατούσε) το λόγο
του.
υποτακτική (δευτερεύουσας πρότασης)
π.χ. Αν κλειστούν στη σπηλιά, θα τους πιάσουν οι Τούρκοι.
υποτακτική ή οριστική παρατατικού
Έλεγε πως, αν κλειστούν (ή αν κλείνονταν) στη σπηλιά, θα
τους πιάσουν (ή θα τους έπιαναν) οι Τούρκοι.
Όταν όμως το ρήμα εξάρτησης του πλάγιου λόγου είναι ιστορικού χρόνου
τότε γίνονται συνήθως οι παρακάτω αλλαγές:
’Ασκηση
Να μετατρέψετε τον ευθύ λόγο σε πλάγιο. Ως ρήματα εξάρτησης να
χρησιμοποιήσετε τα ρήματα που βρίσκονται μέσα στις παρενθέσεις.

α. Θα κρατήσεις την υπόσχεσή σου; (Με ρώτησε<..)

β. Αν και δε με προσκάλεσαν, θα πάω. (Είπε<.)

γ. Τι έχει συμβεί; (Αναρωτιόταν<..)

δ. Μην πεις τίποτα σε κανέναν (Με διέταξε<..)

ε. Αν θέλω, μπορώ να ανατρέψω όλα τα σχέδιά σου. (Μου απάντησε<..)

στ. Ετοιμαστείτε για επίθεση (Ο διοικητής τούς διατάζει<..)

ζ. Θα σε βοηθήσω οικονομικά. (Μου υποσχέθηκε<..)

η. Γιατί είσαι αναστατωμένη; (Τη ρώτησε<.)

θ. Θα τον τιμωρήσω, αν δεν είναι συνεπής στις υποχρεώσεις του. (Μου
ανακοίνωσε<.)

ι. Είμαι αθώος. (Ο κατηγορούμενος ισχυριζόταν<..)