Ιλιάδα 2025-6

Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου

Η Αλεξάνδρεια ιδρύθηκε από τον Αλέξανδρο το 331 π.Χ., μετά την κατάκτηση της Αιγύπτου.

Το 304 π.Χ. ο στρατηγός του Αλεξάνδρου Πτολεμαίος, ο ιδρυτής της δυναστείας των Λαγιδών (από το όνομα του πατέρα του Λάγου) και μετέπειτα Πτολεμαίος Α΄ ο Σωτήρ, την έκανε πρωτεύουσα του βασιλείου της Αιγύπτου, το οποίο καταλύθηκε από τους Ρωμαίους το 30 π.Χ. (κατάληψη της Αλεξάνδρειας από τον Αύγουστο, αυτοκτονία της Κλεοπάτρας).

Ο Φάρος της Αλεξάνδρειας ήταν ένα από τα Επτά Θαύματα του αρχαίου κόσμου. Περίλαμπρα οικοδομήματα, όπως τα
ανάκτορα, το Μουσείο (χώρος αφιερωμένος στις Μούσες, κάτι σαν ερευνητικό κέντρο), η περίφημη Βιβλιοθήκη, ο ναός του Ποσειδώνα, το Σεράπειο (τέμενος του θεού Σάραπη), ο τάφος του Αλεξάνδρου, το γυμνάσιο, το θέατρο κ.ά., έδιναν στην πόλη τη μεγαλοπρέπεια που ταίριαζε στην πρωτεύουσα των όχι ιδιαιτέρως μετριοφρόνων Λαγιδών.

Με βασικό πρότυπο την Αθήνα, η Αλεξάνδρεια ήταν οργανωμένη –χωρίς όμως και να είναι στην ουσία πλήρως– ως αυτόνομη ελληνική πόλη με δήμους, ενδεχομένως με εκκλησία του δήμου και βουλή, με αιρετούς άρχοντες, με δικό της νόμισμα και δικούς της νόμους και με το δικαίωμα του πολίτη κληρονομικό. Οι κάτοικοι, που υπολογίζονται στα χρόνια του Αυγούστου γύρω στο
1.000.000, ήταν κυρίως Έλληνες, Αιγύπτιοι και Εβραίοι.

Εκτός από μια πόλη συναρπαστική, η Αλεξάνδρεια ήταν και το σπουδαιότερο πνευματικό κέντρο της ελληνιστικής εποχής. Επίκεντρο αυτής της πνευματικής άνθησης υπήρξε το μοναδικό στο είδος του Μουσείο, όπου έκαναν τις μελέτες τους επιφανείς λόγιοι και κορυφαίοι εκπρόσωποι των θετικών επιστημών (Ευκλείδης, Αρχιμήδης, Αρίσταρχος, Ερατοσθένης κτλ), και η Βιβλιοθήκη, που έφτασε κάποτε να αριθμεί 900.000 τόμους και ευτύχησε να έχει ως διευθυντές όχι μόνο σημαντικούς λογίους αλλά και πρωτοπόρους ποιητές.

Η Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

• Διαδραστικός χάρτης της αρχαίας Μακεδονίας --> εδώ

• Βίντεο, όπου παρουσιάζεται συνοπτικά η ιστορία της Αρχαίας Μακεδονίας  (ως το 3 λεπτό= θάνατος του Μ. Αλεξάνδρου, 4ος αιώνας, συγκεκριμένα 323 π.Χ.).

Οι κατακτήσεις του Μεγάλου Αλεξάνδρου :

Δείτε κι ένα σύντομο βίντεο:

Κεφάλι αγάλματος του Μεγάλου Αλεξάνδρου (από το Μουσείο της Ακρόπολης -->εδώ)

Ραψωδία Ω : Συνάντηση Πρίαμου-Αχιλλέα

Δίχως εκείνοι να τον πάρουν είδηση, βρέθηκε μέσα
ο μέγας Πρίαμος, κοντά του στάθηκε, του άγγιξε τα γόνατα,
ασπάστηκε τα χέρια του, τα φοβερά, αντρόφονα εκείνα χέρια,
που είχαν σκοτώσει τόσους γιους του.                       
«Θυμήσου τον πατέρα σου, θεοτικέ Αχιλλέα,
τα ίδια χρόνια έχουμε, περνώντας τώρα το κατώφλι των έρμων
γηρατειών. ....
................................................................................................Τον ένα,
και μοναδικό, της Τροίας και των Τρώων στυλοβάτη, τον σκότωσες
εσύ, πριν λίγες μέρες, ενώ αγωνίζονταν για την πατρίδα – λέω   
τον Έκτορα. Γι’ αυτόν με βλέπεις τώρα εδώ, στων Αχαιών τα πλοία, 
ικέτη σου, με λύτρα αμέτρητα, να τον λυτρώσεις.
Σεβάσου, Αχιλλέα, τους θεούς, συμπόνεσε κι εμένα,
βάλε στη θέση τη δική μου τον πατέρα σου, αξίζω τη συμπάθεια·
εγώ που βάσταξα όσα δεν βάσταξε άλλος θνητός στη γη,
τώρα το χέρι μου στο στόμα του φονιά των γιων μου απλώνω.» 

[...]
Οι δυο μαζί αναθυμούνται: τον Έκτορα ο ένας[=o Πρίαμος], άγριο μαχητή,
σπαραχτικά θρηνώντας, σερνάμενος στα πόδια του Αχιλλέα·       
ο Αχιλλέας έκλαιγε τη μια για τον πατέρα του, την άλλη
για τον Πάτροκλο – διπλός ο στεναγμός κι ο θρήνος συνηχούσαν.

Συγκρίνετε το ομηρικό κείμενο με την αντίστοιχη σκηνή της ταινίας "Τροία":

• Πήτερ Ο' Τουλ : Πρίαμος
• Μπραντ Πιτ: Αχιλλέας

Ραψωδία Χ : Μονομαχία Αχιλλέα – Έκτορα

Δείτε περισσότερες εικόνες εδώ

.................ο μέγας, κορυθαίολος Έκτωρ άρχισε να μιλά:    
Ας επικαλεστούμε μόνο τους θεούς, μάρτυρες άριστοι
αυτοί θα γίνουν, και στις συμβάσεις μας εγγυητές:
εγώ το σώμα σου σκληρά δεν θ’ ασχημίσω, ανίσως
έδινε σ’ εμένα υπεροχή ο Δίας, και σου στερήσω
τη ζωή· τότε την ένδοξή σου πανοπλία παίρνοντας,                    310
θα παραδώσω, Αχιλλέα, το κορμί σου στους Αργείους
– κάνε κι εσύ το ίδιο.»

Λοξά τον κοίταξε μιλώντας ο Αχιλλέας ωκύποδος :
«Επίβουλε Έκτορα, μη μου μιλάς εμένα για συνομολογήσεις·
όπως λιοντάρια κι άνθρωποι δεν δίνουν όρκους πίστης,
ούτε λύκοι και πρόβατα μπορούν ποτέ τους να τα βρούνε,
αλλά μισούνται μεταξύ τους μια για πάντα, έτσι κι ανάμεσα
σ’ εσένα και σ’ εμένα δεν έχει πέραση η αγάπη, οι όρκοι μας
θα μείνουν στον αέρα, προτού ο ένας απ’ τους δυο να φάει
χώμα, προτού τον Άρη, αχόρταγο πολεμιστή,                              320
να τον χορτάσει μ’ αίμα.
Δεν έχεις πια τον τρόπο να γλιτώσεις, θα σ’ αφανίσει
η Αθηνά Παλλάδα με το δικό μου δόρυ, ήλθε η ώρα                  
να πληρώσεις όλες τις πίκρες μου, για τους συντρόφους μου     [270]
που εσύ τους σκότωσες με λύσσα.» 

Είπε[ο Αχιλλέας]  και πάλλοντας ρίχνει μακρόσκιο δόρυ, αλλά       
το είδε αντίκρυ και το απόφυγε ο γενναίος Έκτωρ·      
πρόλαβε βλέποντας και σκύβει, οπότε χάλκινο το δόρυ
σφύριξε από πάνω του, και μπήχτηκε στο χώμα.
Στα γρήγορα η Αθηνά το αρπάζει, και δίχως                              330
να την πάρει είδηση ο Έκτορας, ποιμένας του λαού του,
πίσω το έδωσε στον Αχιλλέα.

.....

Είπε[ ο Έκτορας] , και το μακρόσκιο δόρυ πάλλοντας, στον Αχιλλέα
το ρίχνει· στη μέση της ασπίδας πέτυχε, αναπηδώντας      350 [290]
όμως το κοντάρι πέταξε μακριά.
Φουρκίστηκε ο Έκτορας που άδικα έφυγε από το χέρι του
το δόρυ - άλλο κοντάρι πια δεν του περίσσευε.

.....

Είπε  [ ο Έκτορας], και τράβηξε το κοφτερό σπαθί του απ’ το θηκάρι,
μέγα και στιβαρό, που κρέμονταν πιο κάτω, στο λαγόνι του,
κι όρμησε 
Συνάμα ορμήθηκε ο Αχιλλέας, γεμάτος άγριο μένος,              375__
καλύπτοντας το στήθος του με την πανώρια,
την περίτεχνή του ασπίδα, 

.....

.....φαινόταν μόνο η κλείδωση [του Έκτορα] στη δέση
ώμων και λαιμού, πλάι στο λαρύγγι, όπου το χτύπημα          390
μοιραίο πέφτει αυτοστιγμεί.
Εκεί ο θείος Αχιλλέας σημάδεψε με το κοντάρι του
τον Έκτορα που ορμούσε· βγήκε αντίκρυ ο χαλκός,
περνώντας τον λαιμό, όμως χαλκόβαρο το δόρυ δεν έκοψε
και το λαρύγγι, για να μπορεί να δώσει απόκριση στα λόγια του. 395
Γκρεμίστηκε αυτός στη γη, 

Στο παρακάτω απόσπασμα από την ταινία 'Τροία" παρουσιάζεται η μονομαχία Έκτορα και Αχιλλέα.

Παρατηρήστε πώς αξιοποιεί η κινηματογραφική ταινία το ομηρικό κείμενο .

• Σημειώστε τα σημεία του κειμένου (είτε αφήγηση είτε ευθύς λόγος) που αξιοποιεί το κινηματογραφικό σενάριο.
• Ποιες πληροφορίες/ περιγραφές/ σχόλια /λόγια του ομηρικού κειμένου παραλείπονται;
• Ποια στοιχεία της ταινίας αποκλίνουν από το ομηρικό κείμενο;

Ραψωδία Σ : Η ασπίδα του Αχιλλέα

Στη ραψωδία Σ ο Αχιλλέας αποφασίζει να γυρίσει στον πόλεμο, για να εκδικηθεί το θάνατο του φίλου του, Πάτροκλου. Η Θέτιδα, η μητέρα του Αχιλλέα, ζητά από τον θεό Ήφαιστο να κατασκευάσει  νέα όπλα για το γιο της.

Δείτε εδώ βίντεο της εκπαιδευτικής τηλεόρασης, όπου παρουσιάζεται η ασπίδα που κατασκεύασε ο Ήφαιστος για τον Αχιλλέα .  Δείτε κι ένα ακόμα ενδιαφέρον βίντεο με το ίδιο θέμα εδώ .

Ακούστε εδώ (επιλέξτε τη Σ ραψωδία) την απαγγελία του αποσπάσματος του Ομήρου (σε μετάφραση Μαρωνίτη), όπου περιγράφεται από τον Όμηρο η ασπίδα του Αχιλλέα. ( από το λεπτό 41:51 )

Διαβάστε την περιγραφή της ασπίδας στις σελίδες 122-127 του σχολικού βιβλίου (στίχοι 478 - 616 της ραψωδίας Σ, σε μετάφραση Πολυλά )

Ραψωδία Ζ : Έκτορας και Ανδρομάχη

Ακούστε όλο το απόσπασμα του ομηρικού κειμένου σε μετάφραση Δ. Μαρωνίτη  εδώ  (λεπτά 30:24 έως 43:20).  [ Προσοχή! να επιλέξετε το βίντεο με την απαγγελία της Ζ΄ ραψωδίας]

 [...]άφησε πίσω του το αρχοντικό ο Έκτορας,
[...]   ώσπου διαβαίνοντας την τειχισμένη πόλη, στις πύλες              430
έφτασε που λέγονται Σκαιές[...]
Κι εκεί την είδε να τρέχει προς το μέρος του,
πολύδωρη η Ανδρομάχη, [...]

Εκεί τον συναπάντησε στο πλάι η παραμάνα με το αθώο
παιδί στην αγκαλιά, νήπιο ακόμη, τον ακριβό τους Εκτορίδη, [400]
σαν άστρο λάμποντας.                                                                                     440
Ο Έκτορας τον έλεγε Σκαμάνδριο, οι άλλοι όμως
Αστυάνακτα, γιατί ο πατέρας του ήταν εκείνος που κρατούσε
της Τροίας το κάστρο.
Βλέποντας ο πατέρας το παιδί, αμίλητος του χαμογέλασε,
οπότε η Ανδρομάχη βουρκωμένη πλησιάζει, δένει το χέρι της      445
στο χέρι του, κι είπε μιλώντας   [...]

Μελανόμορφος κρατήρας, πιθανώς από εργαστήριο αποικίας στην Καλαβρία της Ιταλίας .

(Περιγραφή της παράστασης εδώ )

Πίνακες εμπνευσμένοι από τη σκηνή της συνάντησης Έκτορα και Ανδρομάχης :

• Δείτε στον Ιστότοπο "Ψηφίδες για την Ελληνική Γλώσσα", Ο  τρωικός πόλεμος στην τέχνη και τη λογοτεχνία (εδώ)
• • • Δείτε επίσης και στον Ιστότοπο "Ελληνικός Πολιτισμός" (εδώ)

Δείτε ένα δίλεπτο απόσπασμα από την ταινία "Τροία" στο οποίο παρουσιάζεται η συνάντηση Έκτορα και Ανδρομάχης και συγκρίνετε τη σκηνή με το ομηρικό κείμενο.

Ακούστε κι ένα τραγούδι με τα λόγια του Έκτορα:

Κι ένα κόμικ με διαλόγους και καρέ που οργάνωσαν οι μαθήτριες του τμήματος (η εικόνες έγιναν με τεχνητή νοημοσύνη, στηριγμένες στο σκίτσο της Στεφανίας):

Ραψωδία Γ΄ – Τειχοσκοπία, Μονομαχία Πάρη Μενελάου

Η Ελένη και ο Πρίαμος πάνω στα τρωικά  τείχη.

Το πεδίο της μάχης ψηλά από τα τείχη της Τροίας, λίγο πριν από τη μονομαχία Μενελάου Πάρη 

απόσπασμα από την ταινία "Τροία"  του Petersen (2004)

Εικονογραφημένα αποσπάσματα του Ομηρικού κειμένου, Ραψωδία Γ΄ (βλ. σελ. 49-52 σχολικού βιβλίου)

Τειχοσκοπία,  Μονομαχία Πάρη-Μενέλαου

Συμπόσιο των δώδεκα θεών στον Όλυμπο

κι ο Δίας τράβηξε στο παλάτι. Όλοι οι θεοί από τη θέση τους                                       550 [ 534]
σηκώθηκαν μπροστά στον κύριό τους· κανείς δεν τόλμησε
να μείνει καθιστός, οι πάντες όρθιοι, μόλις τον είδαν να προσέρχεται.

Έτσι της μίλησε [της Ήρας ο Ήφαιστός],κι η Ήρα χαμογέλασε η λευκώλενη,                615 [ 596]
χαμογελώντας δέχτηκε την κούπα από το χέρι του παιδιού της.
Εκείνος τότε και στους άλλους, αρχίζοντας από δεξιά,
νέκταρ γλυκόπιοτο κερνούσε, που το τραβούσε απ’ τον κρατήρα.                       (-->κρατήρας)
Οπότε ξέσπασε γέλιο ασυγκράτητο σ’ όλους τους αθανάτους,
τον Ήφαιστο κοιτώντας να σέρνει μέσα στο παλάτι
το κουτσό ποδάρι του.

Όλη τη μέρα οι θεοί, ώσπου να δύσει ο ήλιος, έτρωγαν κι έπιναν 
ευφραίνοντας το μέσα τους με ίσο όλοι μερτικό.
Και δεν τους έλειψε μήτε η περίκαλλη κιθάρα        (κιθάρα --> δείτε εδώ, ακούστε εδώ κι  εδώ )
στου Απόλλωνα τα χέρια, μήτε κι οι Μούσες τραγουδώντας
με την ωραία φωνή τους, η μια μετά την άλλη.
Όταν ωστόσο έδυσε λαμπρό το φως του ήλιου,
καθένας τράβηξε στο δώμα του να γείρει, όπου για τον καθένα
ο χωλός, τεχνίτης ξακουστός ο Ήφαιστος, με τέχνη
απαραγνώριστη τα είχε χτίσει.
Κι ο ολύμπιος, ο κεραύνιος Δίας στην κλίνη του τραβούσε,
εκεί όπου πάντα έπεφτε να κοιμηθεί, όταν ύπνος γλυκός τον έπιανε·
εκεί και τώρα ανέβηκε να γείρει, στο πλάι της Ήρας, της χρυσόθρονης.

ΕΙΚΟΝΕΣ ΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑ ΘΕΩΝ ΤΟΥ ΟΛΥΜΠΟΥ 

Μπορείτε να αναγνωρίσετε ποιος είναι ο κάθε θεός/ θεά στις παρακάτω εικόνες;

Η Θέτιδα ικετεύει τον Δία, Α 510-526( μτφ. Μαρωνίτη)

(Διαβάστε στον ΤΟΙΧΟ της Κυψέλης όλη την ενότητα.)

 Αλλά κι η  Θέτις δεν λησμόνησε τη θέληση του γιου της:          510 [ 496]
με την αυγή αναδύθηκε από το κύμα της θαλάσσης, ανέβηκε
στον μέγα ουρανό, ψηλά στον Όλυμπο, και βρήκε εκεί
τον πανεπόπτη γιο του Κρόνου, χώρια να κάθεται απ’ τους άλλους,
στην πιο ψηλή ράχη του Ολύμπου με τις πολλές κορφές.
Μπροστά του λύγισε, με το ζερβό της χέρι πιάνοντας το γόνα,
με το δεξί της άγγιξε το γένι του, έτσι παρακαλώντας
προσφωνούσε τον άνακτα Κρονίδη:

« Δία πατέρα, αν κάποτε, μπροστά στους αθανάτους,
σ’ ωφέλησα με λόγο ή έργο, τέλεσε αυτό το θέλημά μου:
τον γιο μου τίμησε, που η μοίρα του έγραψε λίγο να ζήσει,
πιο λίγο απ’ όλους. Και να που την τιμή του ατίμησε
ο πρώτος του στρατού, ο Αγαμέμνων· άρπαξε ο ίδιος
και κατακρατεί το γέρας το δικό του.
Όμως εσύ βαθύγνωμε, ολύμπιε Δία, τον γιο μου τίμησε,
στους Τρώες δίνοντας τη νίκη, ωσότου οι Αχαιοί
τιμώντας ξεπληρώσουν με την πρέπουσα τιμή το αγόρι μου. »

Αχιλλέας και Θέτιδα (Α 350-431)