ΓΛΩΣΣΑ Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑΤΑ Β΄ ΤΕΥΧΟΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Βία ……………………………………1

Ποινή-Θανατική ποινή-Νόμοι……8

Ευθύνη ……………………………..17

Κοινωνία πολιτών………………… 18

Εθελοντισμός……………………. .19

Γνώση – Επιστήμη………………..22

Κριτική ικανότητα………………. 29

Αποστήθιση ……………………….30

Δημιουργικότητα ………………..31

Ατομικισμός…………………….. .34

Περιθωριοποίηση………………..37

Ανθρώπινες σχέσεις …………….38

Προσποίηση…………………….. 40

Πολιτισμός-Ποιότητα ζωής…… 43

Πολυπολιτισμικότητα ………….55

Δημοκρατία………………………57

Ολοκληρωτικά καθεστώτα…….66

Εξουσία……………………….….68

Ελευθερία ………………………70

Γλώσσα………………………….74

Γλωσσομάθεια ……………..…81

Αναλφαβητισμός……………..86

Κλωνοποίηση…………………89.

Αμφισβήτηση………………….93

Ηθικές αξίες ………………….97

Φανατισμός……………………98

Λαϊκισμός………………………100

Μεσσιανισμός ………………..102

Πνευματικοί άνθρωποι………104

Οικονομία……………………..107

Παράδοση……………………..109

Ξενομανία……………………..117

Μνημεία……………………….118

Εθνισμός………………………125

Εθνικισμός…………….……..127

Διεθνισμός………………….131

Ιστοριογνωσία………………135

Φιλία…………………………137

Αυτογνωσία…………………139

Ναρκωτικά………………….141

Αξιοκρατία …………………143

Σάτιρα……………………….146

Φαρμακοδιέγερση…………149

Χρήμα……………………….155

Τουρισμός ………………….159

Άγχος………………………..165

Μητρικός θηλασμός………167

Ευθανασία …………………169

Αξίες – Ιδανικά ……………170

Φορείς αγωγής …………….171

Υποσιτισμός………………..172

Υγεία ………………………..174

Βιοτεχνολογία………………175

Νέοι ………………………….176

Χάσμα γενεών ……………..181

Ηλικιωμένοι………………..184

Προφορικός – Γραπτός λόγος …186

Πρότυπα …………………….189

Διατροφικές διαταραχές……192

Σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα …………………………………194

Κάπνισμα ……………………195

Υγεία …………………………198

Υπογεννητικότητα…………..199

Υπερπληθυσμός…………….200

Απαντήσεις σε ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου……………201

Αναλυμένα θέματα ………….212

ΒΙΑ

Η βία αποτελεί την πιο προχωρημένη και ακρότατη εκδήλωση της επιθετικότητας του ανθρώπου, ο οποίος χρησιμοποιεί αυταρχικές μεθόδους και βάναυσα μέσα για να καταναγκάσει τους άλλους και να επιβάλει τη θέληση του σ’ αυτούς.

Δείγματα βιαιότητας σήμερα

– Εγκλήματα.

-Αυταρχισμός και αυθαιρεσίες της εξουσίας.

-Τρομοκρατικές ενέργειες.

– Διώξεις και βασανισμοί.

– Κοινωνικές διακρίσεις, αναταραχές και συγκρούσεις.

– Η ψυχολογική βία η οποία με πολλούς τρόπους ασκείται στο σύγχρονο άνθρωπο, π.χ. προπαγάνδα.

– Οι πόλεμοι, ακρότατη εκδήλωση της βιαιότητας.

Αίτια

• Η φιλοδοξία και η επιθυμία των ανθρώπων να αποκτήσουν δύναμη, επιρροή, εξουσία και να τα διατηρήσουν.
• Η αναγωγή της σε επαναστατική ιδεολογία (τρομοκρατία).
• Η αδιαφορία για ηθικές επιταγές, όπως ο σεβασμός της ανθρώπινης ζωής, η έλ­λειψη αναστολών, όπως ο φόβος της τιμωρίας και η ντροπή για τον κοινωνικό διασυρμό.
• Η φανατική υποστήριξη εθνικών, φυλετικών, θρησκευτικών, πολιτικών και ιδεο­λογικών πεποιθήσεων.
• Ο ανταγωνισμός ανάμεσα στους ανθρώπους, για να επιβάλλουν τη θέληση και τα συμφέροντα τους στους άλλους.
• Το «όραμα» του εύκολου πλουτισμού κάνει τον άνθρωπο αδίστακτο.
• Οι πιεστικές συνθήκες διαβίωσης στις μεγαλουπόλεις οδηγούν συχνά σε βίαιες και ανεξέλεγκτες αντιδράσεις.
• Η παραβίαση δικαιωμάτων, η εκμετάλλευση και οι διακρίσεις σε βάρος ατόμων και κοινωνικών ομάδων.
• Ο κοινωνικός αποκλεισμός.
• Η ανεργία και η φτώχεια μπορεί να εξωθήσουν όσους δεν έχουν ισχυρές ηθικές αντιστάσεις σε εγκληματικές ενέργειες.
• Η προβολή της βίας και του οργανωμένου εγκλήματος από την τηλεόραση.

Λόγοι για τους οποίους ορισμένοι νέοι εκτρέπονται σε βίαιες και αντικοινωνικές ενέργειες (εγκληματικότητα, χουλιγκανισμός, εξτρεμισμός)

• Η αδυναμία της οικογένειας να διαπαιδαγωγήσει και να καθοδηγήσει σωστά τους νέους αυτούς.
• Το σχολείο, που δεν εμπνέει αρχές και οράματα και δε στρέφει το ενδιαφέρον των νέων σε δημιουργικούς σκοπούς, στην πραγματοποίηση των οποίων οι νέοι να διοχετεύσουν το δυναμισμό τους.
• Η τηλεόραση με τα πρότυπα βίας, εγκληματικότητας και ανηθικότητας που προ­βάλλει.
• Ο καταναλωτισμός και η επιδίωξη, με κάθε τρόπο, του ευδαιμονισμού,
• Η ανεργία και η διάψευση προσδοκιών που συνεπάγεται,.
• Η ένταξη τους σε περιθωριακές ομάδες.
• Οι σύγχρονες μορφές παθητικής ψυχαγωγίας υποθάλπουν τη βιαιότητα, π.χ. η παρακολούθηση ποδοσφαιρικών αγώνων.
• Οι κοινωνικές ανισότητες, διακρίσεις και αδικίες.
• Οι πιεστικές συνθήκες διαβίωσης στις μεγαλουπόλεις, που δε δίνουν ευκαιρίες για διέξοδο και εκτόνωση της νεανικής ενεργητικότητας.
• Ο αποκλεισμός των νέων από πολιτικές δημοκρατικές διαδικασίες, καθώς πολ­λές αποφάσεις, οι οποίες μάλιστα τους αφορούν, παίρνονται ερήμην τους.
• Ο φανατισμός και η μισαλλοδοξία νέων που είναι ενταγμένοι σε ομάδες.

Επιπτώσεις

• Ανθρώπινα θύματα, πόνος και δυστυχία..
• Ανηθικότητα, καταρράκωση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
• Κατάλυση του νόμου, αυτοδικία, παραβίαση δικαιωμάτων.
• Η αγωνία, ο φόβος, η καχυποψία και η ανασφάλεια που σπέρνει η βία διαστρέ­φουν ηθικά και ψυχικά τον άνθρωπο.
• Υλικές καταστροφές.
• Αυστηρά αστυνομικά μέτρα, που, σε ορισμένες περιπτώσεις, περιορίζουν ατομι­κές ελευθερίες. Υπονόμευση της δημοκρατίας.

Προτάσεις

• Η συνειδητοποίηση, με κατάλληλη πολιτιστική καλλιέργεια και αγωγή, πως με τη βία δε λύνονται, αλλά επιδεινώνονται τα προβλήματα.
• Λογική και όχι παρορμητική προσέγγιση των προβλημάτων και των διαφορών που χωρίζουν τους ανθρώπους.
• Ανεκτικότητα.
• Με τον έμπρακτο σεβασμό των δικαιωμάτων που έχουν όλοι οι άνθρωποι. Με τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης, κυρίως στις μεγαλουπόλεις (διέξοδοι εκτόνωσης από την καθημερινή ένταση: ψυχαγωγία, άθληση, δημιουργία).
• Έλεγχος των τηλεοπτικών προγραμμάτων που προβάλλουν βία και ιδιαίτερα όταν αυτά απευθύνονται σε παιδιά και εφήβους.

Τρομοκρατία

Ορισμός
Τρομοκρατία είναι η ωμή κι απροκάλυπτη άσκηση βίας από οργανωμένες ομάδες που επιδιώκουν συνήθως πολιτικούς ή εθνικιστικούς σκοπούς. Η τρομοκρατία μπορεί να διακριθεί σ’ εσωτερική και διεθνή. Στην πρώτη περίπτωση ασκείται από πολίτες του ίδιου του κράτους κι έχει κίνητρα ιδεολογικά – πολιτικά, ενώ στη δεύτερη οι τρομοκράτες δρουν σε ξένα κράτη και τα κίνητρα τους είναι πατριωτικά – εθνικιστικά.

Αίτια όπως προβάλλονται απ’ τους τρομοκράτες
Οι τρομοκράτες που δρουν στο εσωτερικό της χώρας τους προβάλλουν ως αναγκαία τη χρήση βίας απέναντι σ’ ένα κράτος που:
-είναι άδικο, γιατί ανέχεται, στηρίζει κι υπηρετεί τους πλούσιους, ενώ καταπιέζει τους φτωχούς,
-είναι ανάλγητο κι αναξιόπιστο, αφού προβάλλει ένα πρόσωπο κοινωνικής ευαισθησίας με υποσχέσεις και δημαγωγίες, ενώ στην ουσία δημιουργεί ή συντηρεί μια κοινωνία δυο ταχυτήτων. Οι ευκαιρίες δίνονται επιλεκτικά στους λίγους, ενώ οι πολλοί αντιμετωπίζονται ρατσιστικά ως πολίτες δεύτερης κατηγορίας: πλήττονται δηλ. απ’ την αναξιοκρατία, την ανεργία, τη χειραγώγηση κτλ.,
-είναι υποκριτικό. Αυτοαποκαλείται δημοκρατικό, ενώ είναι στην ουσία αυταρχικό, συγκεντρωτικό, αποκλείει τους πολίτες απ’ τα κέντρα λήψης αποφάσεων, τους τρομοκρατεί επιτρέποντας ή υποθάλποντας την αυθαιρεσία των οργάνων του. Η βία τελικά προβάλλεται ως η μόνη ηχηρή απάντηση κι
ισχυρή αντίδραση προς ένα κοινωνικοπολιτικό κατεστημένο που αντιμετωπίζει αδιάφορα κάθε ήπια μορφή διαμαρτυρίας. Γίνεται η μόνη ικανή ενέργεια ν’ αφυπνίσει το κοινωνικό σώμα που συμβιβασμένο ανέχεται την κατάσταση.

Η τρομοκρατία δε δικαιώνεται

-Σε μια οργανωμένη πολιτεία, διότι η αυτοδικία είναι αυθαιρεσία. Έτσι οι τρομοκράτες χρησιμοποιούν τα ίδια μέσα για τα οποία καταγγέλλουν το κράτος και χάνουν την αξιοπιστία τους,
-η δράση των τρομοκρατών είναι δυνατό να υποκινείται από προσωπικά βιώματα. Κατά συνέπεια η δικαστική εξουσία, η μόνη δηλ. που μπορεί να είναι αντικειμενική, περιφρονείται, υποτιμάται και τελικά μένει αναξιοποίητη,

-καταλύεται κάθε έννοια νομιμότητας και δικαιοσύνης, επικρατούν η ανομία, η αναρχία κι η ασυδοσία. Κλονίζονται περισσότερο οι ήδη ευπαθείς δημοκρατίες, εμποδίζονται όλες οι μετριοπαθείς λύσεις και διαδικασίες, με τις οποίες τελικά επιβιώνει κι εξελίσσεται ο άνθρωπος,
– η τρομοκρατία ωθεί την πολιτεία σε σκλήρυνση της στάσης της και λήψη αυστηρών αστυνομικών μέτρων. Δίνει επιχειρήματα για να ενταθεί η αυταρχικότητα που καταγγέλλει, κάνει να φαίνεται δικαιολογημένη και νόμιμη η βία της εξουσίας. Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος βίας που προκαλεί πολιτική και κοινωνική οπισθοδρόμηση,
– συχνά τα θύματα είναι αθώοι πολίτες ή άνθρωποι του καθήκοντος (εισαγγελείς, αστυνομικοί, δημοσιογράφοι κτλ.),
– η τρομοκρατία μεγαλώνει το φόβο και την ανασφάλεια σε μια ήδη φοβισμένη κι ανασφαλή κοινωνία.

Επιχειρήματα για τη δικαιολόγηση της διεθνούς τρομοκρατίας
Οι τρομοκράτες που ζουν σε ξένα κράτη ισχυρίζονται ότι οι πράξεις τους γίνονται:

– για την απελευθέρωση αιχμάλωτων αγωνιστών – επαναστατών,

– για την εκδίκηση του θανάτου συναγωνιστών -συμπατριωτών
που χάθηκαν, συχνά άδικα, στον αγώνα για υψηλά ιδανικά κι
ιδεώδη,
-για να χτυπηθεί ο ιμπεριαλισμός – εδαφικός επεκτατισμός, Χ για ν’ ασκηθεί πίεση με στόχο την ανάκτηση πάτριων εδαφών και προάσπιση των εθνικών δικαίων που καταπατώνται στο πλαίσιο μιας πολιτικής ελέγχου, η οποία καταργεί την αυτονομία κι εξυπηρετεί τα συμφέροντα των ισχυρών κρατών.

Τα επιχειρήματα των τρομοκρατών καταρρίπτονται
Πρόκειται για επιχειρήματα που φωτίζουν τα κίνητρα τέτοιων ενεργειών, ώστε να κατανοηθεί το σκεπτικό αυτών των ομάδων. Ωστόσο δεν είναι ικανά να επιφέρουν τη νομιμοποίηση του φαινομένου, εφόσον:

– με τρομοκρατικές ενέργειες (βομβιστικές επιθέσεις, αεροπειρατείες) πληρώνουν το τίμημα αθώοι άνθρωποι, ενώ τ’ αντίποινα είναι οδυνηρά, αφού η βία προκαλεί αντιβία,
– εξαγριώνονται σιγά – σιγά οι οπαδοί κι οι αντίπαλοί της, αυξάνοντας την επιθετικότητα σ’ έναν εφιαλτικά εξοπλισμένο κόσμο,
– γίνεται απάνθρωπο το κλίμα του κόσμου, καθώς συνοδεύεται από αίμα και καταστροφή. Επιδεινώνονται η καχυποψία κι η μοναξιά, που ήδη πνίγουν το σύγχρονο ανυπεράσπιστο άνθρωπο. Επιπρόσθετα, ο τελευταίος αναίσθητοποιείται στη θεά της φρίκης, η κοινή γνώμη εξοικειώνεται και δεν αντιδρά, δεν εξεγείρεται συνειδησιακά, αλλά ανέχεται ή επικροτεί. Προχωρούμε έτσι σταδιακά προς έναν κόσμο που δε θα νιώθει τύψεις για τίποτα, έναν κόσμο όπου το διεθνές δίκαιο δε θα ισχύει κι η ειρήνη θα είναι επισφαλής.

Γενικότερες σκέψεις

Η τρομοκρατία ως μέσο επίλυσης διαφορών, προβολής αιτημάτων και διεκδίκησης δικαίων είναι εύλογο να υπάρχει σε μια εποχή ηθικής ρευστότητας. Σ’ έναν κόσμο όπου αξίες όπως η αγάπη, η εμπιστοσύνη, ο σεβασμός στον άνθρωπο, η ειλικρίνεια, η ευαισθησία, η ανθρωπιά χάνονται κι υποκαθίστανται απ’ το συμφέρον, την έλλειψη του μέτρου, τη βαρβαρότητα κτλ. είναι λογικό να ευνοούνται μορφές πολιτικής κι εθνικιστικής αγριότητας, όπως η τρομοκρατία.
Σ’ ένα περιβάλλον ανταγωνιστικό, ψυχρό, σκληρό για τους αποτυχημένους, ο χώρος του περιθωρίου αποκτά μεγαλύτερο μέγεθος. Μέσα απ’ αυτόν προέρχονται συχνά οι οπαδοί της τρομοκρατίας, όντας άνθρωποι πικραμένοι, αποδιωγμένοι, απόβλητοι, που θέλουν να κάνουν αισθητή την αντίδρασή τους.
Σε μια κοινωνία που νοσεί, που εμφανίζει προβλήματα δυσλειτουργίας, όπως η σημερινή, της οποίας οι κύριοι θεσμοί αδυνατούν να εκπληρώσουν το ρόλο τους, δεν αναπτύσσονται ολοκληρωμένες προσωπικότητες, ικανές να προσφύγουν στο διάλογο και τη δικαιοσύνη, για να προωθήσουν τα αιτήματά τους.
Οι νέοι μεγαλώνουν σ’ ένα περιβάλλον ανήθικο, η καθοδήγηση που τους δίνεται απ’ την οικογένεια και το σχολείο είναι ελλιπής ή αντιφατική. Έτσι διαμορφώνονται άτομα που δεν έχουν μάθει να λειτουργούν συλλογικά, που δεν έχουν οπλιστεί μ’ αρχές, που δεν έχουν εμποτισθεί με κοινωνικές αξίες, ώστε ν’ αγωνίζονται για κοινωνικές αλλαγές με υπομονή κι επιμονή. Απεναντίας, η οργή κι η εκδικητικότητα υποκινούν τη δράση των τρομοκρατών, γι’ αυτό κι οι ενέργειες τους είναι επιζήμιες και χωρίς όφελος.

Αντιμετώπιση της τρομοκρατίας

Το πρόβλημα της τρομοκρατίας είναι σύνθετο και δε λύνεται ούτε με μεγάλα λόγια ούτε σπασμωδικά, με κινήσεις δηλ. εντυπωσιασμού κι εφησυχασμού του κοινωνικού σώματος. Τα συνηθέστερα μέτρα που λαμβάνονται για την καταπολέμησή της είναι:
– η εντατικότερη φύλαξη υψηλών προσώπων,
– η φρούρηση πιθανών στόχων με την αριθμητική αύξηση των
αστυνομικών οργάνων και τη μεταβίβαση περισσότερης εξουσίας
κι αρμοδιοτήτων σ’ αυτά,

– η θέσπιση αυστηρότερων ποινών,
– η συνεργασία αστυνομικών αρχών με διεθνείς υπηρεσίες για τη
δίωξη κι έκδοση τρομοκρατών. Όλα αυτά όμως αναχαιτίζουν επιφανειακά και περιστασιακά το πρόβλημα. Για την οριστική επίλυσή του απαιτείται η άρση των αιτίων του.

Χρειάζεται: ένας έντιμος, ήρεμος κόσμος, μια βαθιά κι εκτεταμένη παιδεία, ένας πολύπλευρος κι ειλικρινής ανθρωπισμός, ένας κόσμος όπου δε θα έχουν θέση οι κοινωνικές ανισότητες,
οι αδικίες, τα συμφέροντα, η οικονομική καχεξία ολόκληρων
κοινωνιών, αλλά θα επικρατεί η δικαιοσύνη, η δημοκρατία, η
ηθική, ουσιαστικός εκδημοκρατισμός των κοινωνιών,
σωστή λειτουργία των φορέων αγωγής,
προώθηση μιας παγκοσμιοποίησης που θα εδράζεται στις
αρχές της αλληλεγγύης, της αυτονομίας – αυτοδιάθεσης και
ισότιμης συνεργασίας των λαών.

TO ΔΙΚΑΙΟ ΤΗΣ ΠΥΓΜΗΣ

Το άτομο είναι, φορέας της προσωπικότητας, αφού υπάρχει, σαφώς διάκριση ανάμεσα στις δύο έννοιες. Η μεν πρώτη χαρακτηρίζει το ανθρώπινο λογικό πλάσμα, που στη μεμονωμένη του μορφή και ύπαρξη είναι μοναδικό. Ωστόσο αν όλοι μας αποτελούσαμε μονάδες αποκολλημένες από το σύνολο, τότε εξέλιπε το «πρόσωπο», το οποίο συνιστά την κοινωνική καθιέρωση του ατόμου. Μέσα λοιπόν από τη συνύπαρξη του «εγώ» με το «εσύ», ο άνθρωπος φτάνει στην αυτοτελείωσή του, στη συνείδηση της ιδιαιτερότητας του προσώπου μέσα στη συλλογική πραγματικότητα. Δηλαδή ολοκληρώνεται, διότι με άξονα την επικοινωνία θα τονίσει τα ξεχωριστά στοιχεία της προσωπικότητάς του και θα την προσδιορίσει, ως ιδιαίτερο τρόπο ζωής, πάντα μέσα στο πλαίσιο μιας ηθικής ποιότητας.

Καθίσταται, επομένως, σαφές ότι η προσωπικότητα διαμορφώνεται μέσα στη συμβιωτική κοινότητα, σ’ ένα ζωντανό σύνολο με δικούς του προσανατολισμούς και στόχους. Η κοινωνία δεν είναι ένα απλό άθροισμα ατόμων αλλά ένα υγιές σύστημα με υποσυστήματα, όπως αυτά της οικονομίας, της παιδείας, της θρησκείας κ.λπ, που συνιστούν τη λεγόμενη «δομή» ή «διάρθρωση» της. Όταν η δομή της κοινωνίας είναι υγιής, και όταν η κοινωνία είναι γνήσια και πλήρης κατά το νόημα και το κύρος της, τότε είναι βέβαιο ότι δίνει δυνατότητα στα μέλη της να προκόψουν, αλλά και μέσω του μέρους να ευδοκιμήσει το όλον.

Όλα αυτά, φυσικά, προϋποθέτουν και την ουσιαστική στάση των ατόμων προσώπων που την αποτελούν, γιατί η ιδιαίτερη θέση του ανθρώπου μέσα σε αυτήν προσδιορίζει μια υψηλή αξία. Αυτή όμως την αξία και την αξιοπρέπειά του τη χάνει, όταν λησμονεί το σκοπό της αποστολής του, όταν παραδίδει χωρίς φραγμό στις ορμές του, όταν ξεπέφτει και υποδουλώνεται στα πάθη του, όταν ζει παρασιτικά σε βάρος των άλλων, όταν τελικά εγκλωβίζεται στο στενά εννοούμενο ατομικό του συμφέρον και προσπαθεί πάση θυσία να επιβληθεί στους άλλους. Σε μια τέτοια περίπτωση επικρατεί το δίκιο του ισχυρότερου και «το μεγάλο ψάρι τρώει το μικρό», όπως λέει ο λαός.

Ο ατομικισμός είναι αδυναμία και σίγουρα είναι διαποτισμένος από εχθρικό πνεύμα απέναντι στην κοινωνία-πολιτεία. Το μέτρο και ο στόχος όλων των ενεργειών του ατομικιστή είναι το «εγώ». Γι’ αυτό και επιζητεί την απαλλαγή από κάθε κοινωνική δέσμευση, την οποία θεωρεί δυστυχία, γιατί η ευδαιμονία ταυτίζεται με την ουσία του αρρωστημένου υποκειμενισμού. Όλες οι δραστηριότητες ενός τέτοιου ατόμου απολήγουν σ’ ένα συγκεκριμένο σκοπό, αφού ο λαός, η κοινωνία, είναι γι’ αυτόν ένα άθροισμα κι όχι μια φυσική κοινότητα, που ζει δεμένη με το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον. Το ζητούμενο αυτού του ανθρώπινου τύπου είναι η ατομική και μόνο ευζωία, τη στιγμή που δεν διαπνέεται ούτε νιώθει ότι έχει δεσμούς με τους γύρω του, γι’ αυτό και κατα­ντά εγωιστής, απειθάρχητος, ανυπότακτος και αντικοινωνικός. Ετσι στην κοι­νωνία κυριαρχεί το δίκαιο της πυγμής.

Η επιθετικότητα των ατομικιστών συχνά μετατρέπεται σε βία και εγκλη­ματικότητα. Τα φαινόμενα αυτά της βίας και της εγκληματικότητας αποτε­λούν ουσιαστικά την κλιμάκωση μιας ανθρώπινης συμπεριφοράς υποταγμένης σε κατώτερα ένστικτα και πάθη. Παρατηρούνται σε πολλούς χώρους της κοι­νωνικής ζωής και στηρίζονται στο δίκαιο της πυγμής, στην παρανοϊκή μονολιθικότητα και την έλλειψη ελεύθερου πνεύματος και φρονήματος.

Η ιστορία του ανθρώπινου γένους είναι ιστορία της βίας και του εγκλήμα­τος. Παλαιότερα, το μόνο που άλλαζε ήταν τα μέσα και η αιτιολογία. Η βία ως διαχρονικό φαινόμενο συνδέεται άμεσα με τη δύναμη και ως μηχανισμός εξανδραποδισμού θεμελιώνεται σε ορισμένα βασικά όπλα που χρησιμοποιεί. Τέτοια είναι το ψέμα, ο δογματισμός, ο αθέμιτος ανταγωνισμός, η καταπίεση κ.λπ. Πρέπει δε να τονίσουμε ότι εκφράζεται κυρίως σε χώρους μαζικούς, στους οποίους τα άτομα χάνουν την ιδιαιτερότητα και αυτονομία τους, υπο­βαθμίζονται ψυχικά και πειθαρχούν στους νόμους της ομαδικής ψυχολογίας.

Η επιστημονική και τεχνολογική πρόοδος που συντελέστηκε στην εποχή μας επέφερε την άνοδο του βιοτικού επιπέδου, γεγονός που συνέβαλε στην καταπολέμηση βασικών προβλημάτων, τα οποία εμπόδιζαν την αναβάθμιση της ανθρώπινης ζωής.

Ωστόσο, επειδή «ουδέν καλόν αμιγές κακού», η σύγχρονη κοινωνική πραγ­ματικότητα χαρακτηρίζεται από φαινόμενα κοινωνικής νοσηρότητας – παθογέ­νειας, μέσα από την αύξηση των οποίων αποδεικνύεται ότι στόχος της κοινωνι­κοοικονομικής εξέλιξης είναι η επιδίωξη των υλικών ανέσεων, οι οποίες το μό­νο που επιβεβαιώνουν είναι ότι ο ρυθμός και ο τρόπος της σύγχρονης ζωής εί­ναι λανθασμένος. Πράγματι, η ανάλυση τέτοιων φαινομένων αποκαλύπτει την εσωτερική γύμνια του σημερινού ανθρώπου, την ψυχική του αποδυνάμωση, όπως επίσης και τα τεράστια κενά που προκαλεί η υπολειτουργικότητα της κοινωνίας στην εξέλιξη του «εγώ» πολλών ατόμων, ώστε να μην μπορούν ν’ αντέξουν τις εντάσεις και τις δυσκολίες της καθημερινότητας. Πρόκειται για μια κοινωνία στην οποία η αξία των πραγμάτων τοποθετείται πάνω από τον άνθρωπο, οπότε, συστηματικά καλλιεργείται η αντίληψη ότι η «ευτυχία» αγο­ράζεται, άρα συχνότατα πλέον σ’ αυτήν προάγεται και παράγεται μαζικά το έγκλημα.

Το μόνο καταφύγιο του ανθρώπου είναι η κοινωνία. Η επένδυση σ’ αυτήν εί­ναι κεφαλαιώδες έργο των ατόμων, προκειμένου να επιτευχθεί η ουσιαστική αν­θρώπινη εξέλιξη, η οποία θα ταιριάξει δημιουργικά το φυσικό με το τεχνητό. Μόνο με την αρμονική συνύπαρξη με τα υπόλοιπα μέλη της κοινωνίας, θα μπο­ρέσει ο άνθρωπος να λυτρωθεί από καταστάσεις και συνθήκες, που μπορεί μεν να δημιούργησε, δεν ταιριάζουν όμως στην ανθρώπινη φυσική λειτουργία.

ΠΟΙΝΗ- ΘΑΝΑΤΙΚΗ ΠΟΙΝΗ

Για την ομαλή κοινωνική ζωή δεν αρκεί μόνο η έμφυτη κοινωνικότητα των αν­θρώπων χρειάζονται και οι κανόνες Δικαίου, γραπτοί και άγραφοι, που ρυθμίζουν, και μάλιστα με υποχρεωτικό τρόπο, τα δικαιώματα, τις υποχρεώσεις και γενικά τη συμπεριφορά των μελών της. Οποιαδήποτε, λοιπόν, παράβαση των κανόνων Δικαί­ου είναι πράξη αντικοινωνική καιγι’ αυτό επισύρει τη νόμιμη ποινή.

Ορισμός

Ποινή είναι η τιμωρία που επιβάλλεται σε πρόσωπα που κρίθηκαν ένοχα για αντικανονική, δηλαδή παράνομη, πράξη ή παράλειψη τους.

Διαίρεση

Οι ποινές που επιβάλλονται είναι ανάλογες με το είδος και το μέγεθος της παρα­νομίας. Γενικά μπορούμε να τις διακρίνουμε σε:

– χρηματικές ποινές, π.χ. πρόστιμο,

– περιοριστικούς όρους, π.χ. απογόρευση εξόδου από τη χώρα,

– στέρηση πολιτικών δικαιωμάτων,

– φυλάκιση και κάθειρξη,

– θανατική ποινή.

Ποιοι λόγοι οδηγούν τους ανθρώπους στην παράβαση των νόμων και στη διάπραξη εγκληματικών ενεργειών

• Μολονότι είναι, και ηθικά επιλήψιμο και ποινικά κολάσιμο, εντούτοις οι άνθρωποι παρανομούν και εγκληματούν.
• Ένστικτα, πάθη, αδυναμίες.
• Η έλλειψη ηθικών φραγμών.
• Η ιδιοτέλεια.
• Η έλλειψη αγωγής.
• Η αμφισβήτηση της εγκυρότητας των νόμων του κράτους, π.χ. τρομοκρατία.
• Η ελπίδα πως θα μείνουν ατιμώρητοι.

Γιατί η επιβολή ποινής σε όσους παρανομούν είναι αναγκαία και σκόπιμη πράξη

• Ο φόβος της ποινής (φυλάκιση, κοινωνικός διασυρμός) αποτρέπει τον άνθρωπο από αξιόποινες πράξεις.
• Εμπνέει το σεβασμό και την πειθαρχία στους νόμους του κράτους,
• Ικανοποιεί την κοινή περί δικαίου συνείδηση.
• Διασφαλίζονται οι απαραίτητοι όροι για τη συμβίωση των ανθρώπων, προστα­σία δικαιωμάτων.
• Ενισχύει την εμπιστοσύνη προς τους θεσμούς και τα όργανα της πολιτείας.
• Εμπνέει αίσθημα ασφάλειας στους πολίτες αποτρέποντας από παράνομες πρά­ξεις όσους επιβουλεύονται δικαιώματα τους. Η ποινή έχει και παιδαγωγική αξία, επειδή «διδάσκει» τον άνθρωπο να απο­φεύγει το κακό και να κάνει το καλό. Συνετίζει, σωφρονίζει όσους την υφίστανται.
• Σε ορισμένες περιπτώσεις λειτουργεί και εξιλεωτικά, δηλαδή ως ψυχική κάθαρση αυτού που έκανε-κάποιο ηθικό παράπτωμα ή αδικία.

Προϋποθέσεις ώστε να επιτευχθούν με την ποινή τα επιθυμητά αποτελέσματα

• Ο νόμος που ορίζει τις ποινές να είναι ακριβοδίκαιος, δηλαδή ούτε υπερβολι­κά αυστηρός ούτε υπερβολικά επιεικής.
• Ο ποινικός νόμος να είναι δημοκρατικά θεσπισμένος και να ισχύει ανεξαίρετα για όλους όσοι παρανομούν.
• Οι δικαστικοί λειτουργοί, που απονέμουν δικαιοσύνη επιβάλλοντας τις ποινές, πρέπει να είναι αμερόληπτοι, αντικειμενικοί και αδέκαστοι. Να εξετάζουν προ­σεκτικά κάθε πτυχή της αξιόποινης πράξης, τις συνθήκες τέλεσης, τα κίνητρα, την προσωπικότητα του υποδίκου, για να αποφύγουν τη δικαστική πλάνη.
• Η ποινή να μην αποσκοπεί στην εκδίκηση, αλλά στο σωφρονισμό του προσώπου στο οποίο επιβλήθηκε.
• Είναι ανάγκη να δημιουργηθεί και να λειτουργεί στις σύγχρονες κοινωνίες ένα σωφρονιστικό σύστημα που με ανθρώπινα μέσα και κατάλληλες μεθόδους αγω­γής να διαπαιδαγωγεί όσους εκτίουν ποινή φυλάκισης και να τους δίνει την ευ­καιρία να επανενταχθούν στην κοινωνική ζωή.

θανατική ποινή

Γιατί πρέπει να καταργηθεί

• Παραβιάζει θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα, π.χ. της ζωής ή το δικαίωμα να μην υποβάλλεται κάποιος σε βασανισμό, σε σκληρή, απάνθρωπη και εξευτελι­στική μεταχείριση ή τιμωρία κ.λπ., τα οποία έχει κάθε άνθρωπος, όχι γιατί του εκχωρήθηκαν από κάποιο κράτος, αλλά γιατί είναι άνθρωπος.
• Το κράτος δεν έχει το δικαίωμα να την επιβάλλει, γιατί δεν έχει την απεριόριστη εξουσία να ορίζει ακόμα και πότε θα πεθάνουν οι πολίτες ή οι υπήκοοι του.
• Η ψυχική οδύνη του θανατοποινίτη, που αναμένει τον επικείμενο θάνατο του, και ο φυσικός πόνος που του προκαλεί η εκτέλεση της θανατικής ποινής είναι απάνθρωπα.
• Με τη θανατική ποινή δεν προστατεύεται η κοινωνία, αλλά παραβιάζονται οι αρχές που καθιστούν την κοινωνία άξια προστασίας. Δεν έχει αποδειχθεί επιστημονικά ότι η θανατική ποινή έχει μεγαλύτερη αποτρεπτική δύναμη από την ισόβια κάθειρξη.
• Δεν μπορεί να αποτρέψει εγκλήματα με πολιτικά κίνητρα ή τρομοκρατικές ενέρ­γειες, εφόσον το ενδεχόμενο να γίνει κάποιος με την εκτέλεση του πολιτικός μάρτυράς μπορεί να τον παρακινήσει σε τέτοιες πράξεις.
• Δίνει την εσφαλμένη εντύπωση ότι παίρνονται σκληρά μέτρα κατά του εγκλήμα­τος, στην πραγματικότητα όμως αποσπά την προσοχή από τη λήψη των μέτρων που είναι αναγκαία για την πρόληψη του εγκλήματος.
• Είναι, στην ουσία, εκδικητική ποινή. Όμως η ιστορία του αγώνα για. την εγκαθίδρυση κράτους δικαίου είναι, ουσιαστικά η ιστορία του αγώνα για τον περιορισμό της προσωπικής εκδίκησης στη δημόσια ζωή.
• Εφαρμόζεται κυρίως σε βάρος φτωχών ή φυλετικών και εθνικών μειονοτήτων
• Χρησιμοποιείται ως μέσο πολιτικής καταπίεσης.
• Είναι αμετάκλητη και μη επανορθώσιμη, αν και υπάρχει πάντα το ενδεχόμενο δικαστικής πλάνης.

Γιατί πρέπει να ισχύει

• Υπάρχουν περιπτώσεις που το «κοινό αίσθημα» απαιτεί την επιβολή θανατικής ποινής, όπως όταν πρόκειται για αποτρόπαια, στυγερά εγκλήματα.
• Η βέβαιη γνώση του θανατοποινίτη για τον επικείμενο θάνατο του ούτε είναι αντίθετη με το Σύνταγμα ούτε αποτελεί μοναδική περίπτωση” εξάλλου και μια, απίθανη έστω, παρέκκλιση από την πορεία προς το θάνατο δεν αποκλείεται. Η απειλή θανατικής ποινής για τους επαγγελματίες εγκληματίες έχει αναμφι­σβήτητα ανασταλτικό αποτέλεσμα.
• Η ισόβια κάθειρξη, που προτείνεται για αντικατάσταση της θανατικής ποινής, είναι το ίδιο ανελαστική με τη θανατική ποινή.
• Ανεπανόρθωτη δεν είναι μόνο η θανατική ποινή, αλλά και κάθε ποινή, εκτός της χρηματικής, όταν εκτελεστεί. Η διαφορά είναι μόνο ποσοτική, Από νομική άποψη η αυτοπροστασία της κρατικής εξουσίας προηγείται της αν­θρώπινης ζωής.
• Η θανατική ποινή δεν είναι αντισυνταγματική, γιατί δεν προσβάλλει την ανθρώ­πινη αξιοπρέπεια περισσότερο από όσο την προσβάλλουν άλλες βαριές ποινές.

ΘΕΜΑ:

«Κάθε νόμος είναι εφεύρεση και δώρο των θεών, κοινή απόφαση φρόνιμων ανθρώπων, μέσο επανόρθωσης των σφαλμάτων που γίνονται εκούσια ή ακούσια, κοινή συμφωνία της πόλης, σύμφωνα με την οποία αρμόζει να ζουν όλοι οι πολίτες. Αν καταλυθούν οι νόμοι και επιτραπεί στον καθένα να κάνει ό,τι θέλει, όχι μόνο η πολιτεία θα καταστραφεί, αλλά και η ζωή μας δε θα διαφέρει από τη ζωή των θηρίων». (Δημοσθένης)

Στο παραπάνω απόσπασμα εξαίρεται η μεγάλη σημασία των νόμων για την ομαλή κοινωνική και ατομική εξέλιξη. Λαμβάνοντας αυτά υπόψη σας να απαντήσετε στα ακόλουθα ερωτήματα:

α) Γιατί οι νόμοι θεωρήθηκαν ανέκαθεν απαραίτητοι για την επιβίωση των κοινωνιών;

β) Η πιθανή διαφωνία των πολιτών προς το περιεχόμενο των νόμων επιτρέπει την ανυπακοή ως μορφή αντίδρασης;

γ) Πιστεύετε πως για να πετύχουν καλύτερα το σκοπό τους πρέπει να είναι αυστηροί ή επιεικείς και ποιες προϋποθέσεις απαιτούνται για την πιστή εφαρμογή τους από τους πολίτες;

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ:

Κάθε κοινωνία αποτελείται από μωσαϊκό ατόμων, ετερόκλιτα στοιχεία που συνιστούν την ποιοτική της ομοιογένεια. Για να μπορέσει όμως αυτή η κοινωνία των διαφορετικών ατόμων να διατηρηθεί στο ιστορικό «γίγνεσθαι», απαραίτητη προϋπόθεση είναι η ύπαρξη νόμων.

ΚΥΡΙΟ ΘΕΜΑ:

ΟΡΙΣΜΟΣ:

Νόμοι είναι κανόνες δικαίου, που αποβλέπουν στην αρμονική συμβίωση των κοινωνικών μελών, στην ομαλή διευθέτηση των σχέσεων πολίτη – κράτους και κοινωνιών μεταξύ τους.

ΚΑΤΗΓΟΡΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΝΟΜΩΝ:

Γραπτοί: Σύνταγμα, αστικός, ποινικός κώδικας^. Διατηρούν το χαρακτήρα της επιβολής και της δέσμευσης και η παραβίασή τους συνεπάγεται ποινικές κυρώσεις.

Άγραφοι: Εθιμικό δίκαιο, ήθη, έθιμα, παραδόσεις^. Απευθύνονται περισσότερο στη συνείδηση και αποσκοπούν στην ηθικοποίηση των ατόμων. Η ισχύς τους είναι μεγαλύτερη στις κλειστές κοινωνίες και η παραβίασή τους συνεπιφέρει κοινωνική κατακραυγή.

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ:

Το εθιμικό δίκαιο οδήγησε στο γραπτό δίκαιο. Αναφορά στους αρχαίους Έλληνες, στο Ρωμαϊκό δίκαιο, στη συμβολή του Βυζαντίου και αναγωγή στη σύγχρονη εποχή.

Α’ ΕΡΩΤΗΜΑ:

Η σημασία των νόμων σε όλες τις κοινωνίες:

1. Ρυθμίζουν τις αντιθέσεις της κοινωνικής ζωής με τον καθορισμό των υποχρεώσεων και των δικαιωμάτων κάθε πολίτη. Έτσι οι νόμοι καθορίζουν τα όρια δράσης κάθε ατόμου, ώστε να μη θίγει τους συμπολίτες του.
2. Επιβάλλουν το σεβασμό της ζωής, της ελευθερίας, της αξιοπρέπειας, της τιμής και περιουσίας κάθε πολίτη.
3. Οριοθετούν τις σχέσεις μεταξύ πολιτών και κράτους.
4. Αποτρέπουν τις αυθαιρεσίες της πολιτικής ηγεσίας, ασκώντας έλεγχο στις πράξεις της (Σύνταγμα).
5. Αντιμάχονται την αδικία, την εκμετάλλευση, τη χρήση βίας και τιμωρούν το έγκλημα.
6. Οδηγούν στην κοινωνική ευημερία και στην πνευματική και ηθική εξύψωση των πολιτών.

Β’ ΕΡΩΤΗΜΑ:

Επειδή κάθε κοινωνία αποτελείται από ετερόκλητα στοιχεία δεν είναι δυνατόν οι νόμοι να ανταποκρίνονται καθολικά στις απαιτήσεις όλων των πολιτών. Όμως αυτό δε δικαιολογεί την απόρριψή τους ή την ανυπακοή προς αυτούς από τους διαφωνούντες, γιατί τότε δυναμιτίζονται τα θεμέλια του κοινωνικού οικοδομήματος.

Συνέπειες από την ανυπακοή προς τους νόμους που μπορούν να οδηγήσουν στην κατάλυσή τους:

1. Όταν δεν υπάρχουν νόμοι ή υπάρχουν αλλά δεν είναι σεβαστοί από τους πολίτες, επικρατεί αναρχία. Αποχαλινώνονται τα πάθη και ο κάθε πολίτης πράττει ό,τι επιθυμεί.
2. Αυτή η χωρίς περιορισμούς αυτόβουλη δράση υπονομεύει την οργάνωση, πράγμα που σημαίνει παρέκκλιση από την εξέλιξη και την πρόοδο και εξανδραποδισμό της ανθρώπινης οντότητας, επιστροφή σε πρωτόγονα πρότυπα κοινωνικής συμβίωσης.
3. Όταν δεν ασκείται έλεγχος για τις πράξεις συγχέονται δικαιώματα και υποχρεώσεις, παγιώνεται ο ανταγωνισμός, το ατομικό συμφέρον διαχωρίζεται από το κοινωνικό.
4. Πολλές φορές ο ανταγωνισμός αναδεικνύει οικονομικά ισχυρούς που καπηλεύονται τα ευρύτερα κοινωνικά συμφέροντα και εκμεταλλεύονται κατάλληλα τις καταστάσεις για την εξυπηρέτηση των δικών τους προσδοκιών.
5. Η αταξία δεν προσφέρει πρότυπα πειθαρχίας που ηθικοποιούν^. Η συνείδηση νοσεί, οι πολίτες δε σέβονται τα δικαιώματα των άλλων, με συνέπειες εσωτερικές συγκρούσεις και ταραχές.
6. Επικρατεί μίσος και διχόνοια και χάνεται η ελευθερία των πολιτών.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ:

Η διαφωνία προς τους νόμους πρέπει να παίρνει τη μορφή της κριτικής διαφοροποίησης μέσα από ασφαλείς μεθόδους. Η ήπια και επίμονη διαμαρτυρία, η προσπάθεια συμμετοχής στους φορείς εξουσίας είναι οι πιο υγιείς μορφές της αντίθεσης. Η αρνητική αντιπαράθεση είναι δικαιολογημένη, μόνο όταν οι νόμοι επιβάλλονται καταπιεστικά και ανελεύθερα.

Γ’ ΕΡΩΤΗΜΑ:

Θα πρέπει να παρουσιάσουμε ξεχωριστά και τις δύο πλευρές του ερωτήματος που μας τίθεται (αυστηροί – επιεικείς νόμοι), παραθέτοντας και τα ανάλογα επιχειρήματα. Στο τέλος, θα διατυπώσουμε τη δική μας άποψη, καταλήγοντας σε συμπεράσματα.

ΑΥΣΤΗΡΟΙ ΝΟΜΟΙ:

1. Η αυστηρότητα αποτρέπει τον υποψήφιο παραβάτη.
2. Οδηγούν στην αναγνώριση της σκοπιμότητας που έχει η εφαρμογή τους και υψώνουν ψυχικά τους τιμωρημένους σε μια βαθύτερη κατανόηση και παραδοχή της κοινωνικής νομοτέλειας.
3. Έτσι με την έκτιση της ποινής ο παραβάτης του νόμου συμφιλιώνεται με την έννομη τάξη που παραβίασε (σωφρονισμός).
4. Προστατεύουν τους νομοταγείς πολίτες, τιμωρώντας παραδειγματικά τους παραβάτες.
5. Διατηρούν την κοινωνική οργάνωση και εξυψώνουν το κύρος της πολιτείας.

ΕΠΙΕΙΚΕΙΣ ΝΟΜΟΙ:

1. Η επιείκεια μετριάζει και προλαμβάνει τα αναπόφευκτα λάθη του τυπικού Δικαίου, φέρνοντας τους κανόνες του πιο κοντά στο ηθικό νόημα της δικαιοσύνης.
2. Οι νόμοι δε θα πρέπει να εκδικούνται, αλλά να σωφρονίζουν και να παραδειγματίζουν.
3. Οδηγούν στη συνειδητοποίηση του κοινωνικού καθήκοντος που πρέπει να έχει κάθε πολίτης απέναντι στους άλλους.
4. Η αυστηρότητα πολλές φορές φέρνει αντίθετα αποτελέσματα, επιβάλλοντας εξοντωτικές ποινές στο όνομα συχνά μιας τυπικής και χωρίς ουσιαστικό ηθικό περιεχόμενο δικαιοσύνης.

Γενικά, η επιείκεια θα πρέπει να χαρακτηρίζει την εφαρμογή των νόμων. Όμως υπάρχουν περιπτώσεις όπου η επίδειξη επιείκειας σε ορισμένα άτομα ενθαρρύνει την επανάληψη της αδικίας και αποθρασύνει τους ηθικά πωρωμένους. Σε αυτές τις περιπτώσεις οι νόμοι είναι ανάγκη να επιδεικνύουν αυστηρότητα. Και οι αυστηροί και οι επιεικείς νόμοι θα πρέπει να ανταποκρίνονται σε δύο βασικές επιδιώξεις:

Πρώτα να ικανοποιούν το «περί δικαίου» αίσθημα της κοινωνίας, τιμωρώντας κάθε αδικία και έπειτα να ασκούν επίδραση σωφρονιστική, που θα αποβλέπει όχι στην εκδίκηση αλλά στην βελτίωση των ατόμων.

Επίσης, η αυστηρότητα και η επιείκεια επιβάλλεται να εφαρμόζονται ανάλογα με την περίπτωση (παραβάτης) και τις συνθήκες από τα όργανα που απονέμουν τη δικαιοσύνη.

ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΙΣΤΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΝΟΜΩΝ:

ΟΙ ΝΟΜΟΙ:

1. Να επιτρέπουν την αντιπαράθεση και την κριτική διαφοροποίηση των πολιτών προς αυτούς, μέσω της προσφυγής στα ανώτατα όργανα του κράτους.
2. Να ανταποκρίνονται στις κοινωνικές απαιτήσεις και στις εκάστοτε συνθήκες.
3. Να διακρίνονται από αμεροληψία και να προσαρμόζονται στην κοινή βούληση και όχι να εξυπηρετούν μεμονωμένα συμφέροντα.
4. Να είναι φορείς αξιών που ενεργοποιούν και ερεθίζουν τη συνείδηση και την πείθουν να ακολουθεί βασικές ανθρωπιστικές αρχές, χωρίς την ανάγκη επιβολής.

ΟΙ ΠΟΛΙΤΕΣ:

1. Να αποκτήσουν αγωγή και αυτό θα επιτευχθεί με τη βοήθεια των θεσμών της παιδείας και της οικογένειας. Η μόρφωση λοιπόν των πολιτών (πνευματική, ηθική, πολιτιστική) είναι δυνατό να συμβάλλει στην ομαλή κοινωνικοποίησή τους.
2. Ακόμα, η ανάπτυξη πολιτικής συνείδησης θα οδηγήσει στη συνειδητοποίηση από το μέρος των πολιτών της αναγκαιότητας των νόμων.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ:

Η ύπαρξη νόμων μέσα σε μια κοινωνία κρίνεται απαραίτητη, γιατί αποτελούν τους κύριους ρυθμιστικούς παράγοντες, που καθορίζουν την ομαλή εξέλιξη της κοινωνίας. Γι’ αυτό απαιτείται η πιστή εφαρμογή τους από όλους τους πολίτες όχι μόνο από διαδικασίες εξαναγκασμού, αλλά με τη συνειδητή αυτόβουλη αποδοχή τους.

NOMOI

Υποθέστε ότι εκφωνείτε λόγο  στη Βουλή των Εφήβων με θέμα « νόμοι : Καταλληλότητα και αναγκαιότητά  τους» Παρουσιάστε ταυτόχρονα την ανάγκη εκσυγχρονισμού της νομοθεσίας.

Κύριοι, βουλευτές ή Αγαπητοί συνάδελφοι,

Ζώντας σε μια κοινωνία όπως η σημερινή, όπου τα φαινόμενα κοινωνικής νο­σηρότητας ολοένα και αυξάνονται, όπου η βία, το οργανωμένο έγκλημα, τα να­ρκωτικά, οι κλοπές δημιουργούν σ’ όλους μια καθόλου ευκαταφρόνητη ανα­σφάλεια, νιώθω την υποχρέωση ως εκπρόσωπος της νέας γενιάς, που οραματί­ζεται μια πιο ανθρώπινη κοινωνία, και ιδιαίτερα μέσα σ’ αυτό το χώρο, το ναό της Δημοκρατίας, να μιλήσω για νόμους, καταλληλότητα αυτών και ανάγκη εκσυγχρονισμού τους.

Η κοινωνία δεν είναι απλή αριθμητική διάσταση, δεν είναι απλώς το σύνολο των μελών που την απαρτίζουν. Είναι μια σειρά πράξεων και ενεργειών που φέρνουν σ’ επαφή τα άτομα και τις ομάδες μεταξύ τους διαμορφώνοντας κοι­νωνικές σχέσεις. Για τον έλεγχο των πράξεων των ατόμων και τη διασφάλιση της κοινωνικής ευρυθμίας έχει θεσπιστεί το Θετό Δίκαιο, το οποίο, ωστόσο, πρέ­πει να προσαρμόζεται στις ανάγκες των καιρών, να βελτιώνεται, γιατί αλλιώς βλάπτει μάλλον παρά ωφελεί. Ιδιαίτερα σήμερα, που οι εξελίξεις είναι ραγ­δαίες, λόγω της τεράστιας επιστημονικής και τεχνολογικής εξέλιξης, είναι πιο απαραίτητη η διαφοροποίηση τους ανάλογα με τα καινούργια δεδομένα, ώστε να καλύπτουν και ποικίλες περιπτώσεις-πτυχές των προβλημάτων-θεμάτων που ανακύπτουν στις σύνθετες κοινωνίες μας.

Οι νόμοι είναι απαραίτητο να προέρχονται από νομοθέτες με κατάλληλη παιδεία, οι οποίοι δεν αφήνουν «παραθυράκια», ώστε να διαφεύγουν οι επι­τήδειοι, αντίθετα, δημιουργούν νόμους σύμφωνα με τις ανάγκες των πολλών και όχι με βάση τα συμφέροντα των λίγων. Η αρχή της πλειοψηφίας, άλλωστε, απο­τελεί θεμέλιο του δημοκρατικού πολιτεύματος. Για ν’ αποφεύγονται οι παρα­σπονδίες και οι παρερμηνείες χρειάζεται οι νόμοι να είναι διατυπωμένοι με σα­φήνεια και ακρίβεια, ενώ για να αντιλαμβάνονται οι πολίτες την αξία τους δεν πρέπει ούτε να είναι σκληροί χωρίς λόγο και να συνοδεύονται από φοβερές κυ­ρώσεις, αλλά ούτε και υπερβολικά ελαστικοί, οδηγώντας την κοινωνία στην ατι­μωρησία, τη χαλάρωση και την ηθική παραλυσία.

Παράλληλα, το μεγάλο πλήθος των νομοθετικών διατάξεων έχει ως απο­τέλεσμα την ενίσχυση της γραφειοκρατίας και τη σύγχυση των πολιτών. Δίνει μάλιστα συχνά την εντύπωση καταπίεσης στο μέσο πολίτη και θυμίζει περι­σσότερο αυταρχικό καθεστώς. Η πολυνομία λοιπόν πρέπει ν’ αποφεύγεται. Τέ­λος, για να είναι οι νόμοι κατάλληλοι είναι απαραίτητο να μη συνδέονται με προκαταλήψεις και στερεότυπα, αλλά να είναι νόμοι ικανοί να προασπίσουν τις ελευθερίες των πολιτών οδηγώντας τους σε μια καλύτερη ποιότητα ζωής.

Αν ισχύουν όλες οι προαναφερθείσες προϋποθέσεις οι νόμοι θα εναρμονίζονται με τις απαιτήσεις μιας κοινωνίας του εικοστού πρώτου αιώνα. Έχουμε ανάγκη από την ανανέωση και τον εκσυγχρονισμό του Συντάγματος, ώστε να φυσήξει άνεμος προόδου σε πολλούς καίριους τομείς της ζωής μας, όπου τα νο­μοθετικά δεδομένα θυμίζουν άλλες εποχές ξεπερασμένες.

Η ύπαρξη ευνομίας αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο για τη θεμελίωση της δημο­κρατίας και την κοινωνική σταθερότητα. Με δεδομένους τους καλούς νόμους οι πολίτες γίνονται νομιμόφρονες, γνωρίζουν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους, αγωνίζονται για τις ελευθερίες τους και προσπαθούν να διεκπεραιώσουν με συνέπεια τα καθήκοντα τους. Συμμετέχουν, λοιπόν, ενεργά στη διαμόρφωση της πολιτικής ζωής, είναι πολίτες και όχι υπήκοοι ή τυφλά ενεργούμενα, εκ­φράζουν ελεύθερα τις απόψεις τους, ελέγχουν την ηγεσία, την οποία θεωρούν υπηρέτη του κοινού καλού, καταδικάζουν ατασθαλίες και σκάνδαλα, ενώ πάνω απ’ όλα εκλέγουν με σύνεση και χωρίς εμπάθεια τους αντιπροσώπους τους, στηλιτεύοντας το πελατειακό σύστημα που μαστίζει την κοινωνία μας. Αλλά και οι πολιτικοί, μόνο μέσα από την πιστή εφαρμογή της νομοθεσίας δίνουν το καλό παράδειγμα και εξωτερικεύουν το ήθος και την αξιοπιστία τους, στοιχεία χρήσιμα για την εδραίωση της δημοκρατίας και την αποφυγή λαϊκιστικών φαινομένων.

Από την άλλη πλευρά, η ύπαρξη κατάλληλων νόμων διασφαλίζει την υγιή οικονομική ανάπτυξη, μακριά από φαινόμενα αναξιοκρατίας και παραοικονο­μίας, δημιουργεί καλές συνθήκες εργασίας, συμβάλλει στη διατήρηση της οικο­λογικής ισορροπίας χωρίς περιπτώσεις απομύζησης των πόρων της φύσης μέσω της τεχνολογίας. Οι πολύπλοκες κοινωνίες μας χρειάζονται νόμους απο­τελεσματικούς και προσαρμοσμένους στις σημερινές απαιτήσεις για να περιο­ριστεί η αχαλίνωτη ασυδοσία που εμφανίζεται σχεδόν παντού, ν’ αποφευχθούν οι παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τα ρατσιστικά φαινόμενα, να ελαχι-στοποιηθοόν οι διάφορες μορφές προπαγάνδας και χειραγώγησης, να διασφαλιστεί καλύτερη ποιότητα στην ενημέρωση και στη χρήση των επιστη­μονικών και των τεχνολογικών επιτευγμάτων και γενικότερα οι καλύτερες σχέ­σεις των πολιτών μεταξύ τους και με το κράτος.

Με το άλλοθι ότι δε φταίμε «εμείς», αλλά οι πιο πάνω από εμάς, ότι όλοι χρηματίζονται ή ότι η κοινωνία μας με επικεφαλής την ηγεσία αποδέχεται να υπερασπίζεται κάθε παρανομία, λογικό είναι να επικρατεί το πρότυπο του μη νομιμόφρονα, που έχει λάβει τεράστιες διαστάσεις και απειλεί τη συναίνεση καθώς και τη συλλογική πρόοδο. Οφείλουμε, επομένως, ιδιαίτερα εμείς οι νέοι, με αυτοπειθαρχία και πολιτική ευαισθησία, ν’ ανταποκριθούμε στις προκλήσεις των καιρών, ώστε να ευημερήσει το σύνολο.

Ευχαριστώ για την προσοχή σας.

ΝΟΜΟΙ

ΑΞΙΑ (ρυθμιστική, αποτρεπτική, ανταποδοτική, προστατευτική, σωφρονιστική)

• προάσπιση ανθρωπίνων δικαιωμάτων
• αξιοκρατία-ισότητα ευκαιριών
• δικαιοσύνη
• συλλογική πρόοδο
• καθολική ανάπτυξη
• κοινωνική συνείδηση
• εξασφάλιση κοινωνικής αρμονίας –κοινωνική ισορροπία
• διασφάλιση δημοκρατίας-ελευθερίας
• ηθικοποίηση
• υπευθυνότητα
• αποτρέπει από την εκδικητικότητα και την αυτοδικία
• περιορισμός της ασυδοσίας και της βίας

ΑΝΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΟΙΝΗΣ

• οδηγεί σε ολοκληρωτικά καθεστώτα
• δεν δίνει το δικαίωμα στον άνθρωπο να συμμορφωθεί
• οδηγεί στη βία
• εξαχρειώνει τον άνθρωπο
• καλλιεργεί την ανασφάλεια, το φόβο και προσβάλλει την αξιοπρέπεια του ανθρώπου
• προκαλεί ρατσισμό
• καταπατά τα ανθρώπινα δικαιώματα
• υποσκάπτει τον ανθρωπισμό και τη δημοκρατία
• προκαλεί εμπάθεια
• διαιώνιση στερεοτύπων και προκαταλήψεων

ΠΡΟΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΕΥΝΟΜΙΑΣ:

• Συναίνεση των πολιτικών
• ηθική
• ανεξαρτησία των τριών εξουσιών
• ανθρωπισμός
• φιλελευθερισμός
• δημοκρατία
• ελευθεροτυπία
• ευαισθητοποίηση
• παιδεία
• υψηλά ιδεώδη
• κράτος πρόνοιας
• υποδομές
• ποιότητα νόμων
• εκσυγχρονισμός της νομοθεσίας

ΣΧΟΛΙΚΕΣ ΠΟΙΝΕΣ

ΣΤΟΧΟΘΕΣΙΑ:

• Σωφρονισμός
• πειθαρχία
• σεβασμός
• μύηση στην ελευθερία και στη δημοκρατία
• δικαιοσύνη
• αυτοκριτική αυτογνωσία
• παραδειγματισμός
• αποτροπή των παραβάσεων

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΩΦΡΟΝΙΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

Προβλήματα:

• προσβολή αξιοπρέπειας των φυλακισμένων
• καταπάτηση ανθρωπίνων δικαιωμάτων
• βία
• ναρκωτικά
• εξαχρείωση-ανηθικότητα φυλακισμένων
• απάνθρωπη μεταχείριση
• διαφθορά δικαστικών και σωφρονιστικών υπαλλήλων
• ανεπαρκής παιδεία και εκπαίδευση υπαλλήλων
• ανάρμοστη συμπεριφορά των σωφρονιστικών υπαλλήλων απέναντι στους φυλακισμένους
• περιορισμένοι κοινωνικοί λειτουργοί, ψυχολόγοι, γιατροί
• απάνθρωπες συνθήκες υγιεινής
• έλλειψη υποδομών
• υπερπληθυσμός κρατουμένων
• ανεπαρκής έλεγχος στις φυλακές

Τρόποι αναβάθμισής :

• οι φυλακισμένοι πρέπει να προβούν σε ενδοσκόπηση και συνειδητοποίηση της πράξης τους
• καλλιέργεια συνεργασίας και ομαδικότητας στις φυλακές
• πειθαρχία και υπομονή κρατουμένων
• αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης
• εκσυγχρονισμός των φυλακών
• κοινωνική επανένταξη των φυλακισμένων
• κίνητρα σε εργοδότες για την πρόσληψη πρώην φυλακισμένων
• εκπαίδευση σωφρονιστικών υπαλλήλων
• αντιμετώπιση του ρατσισμού και των στερεοτύπων σε βάρος των κρατουμένων

ΕΥΘΥΝΗ

Είναι η ηθική ή νομική υποχρέωση του ατόμου να δίνει λόγο για τις πράξεις του αφού όντας μέλος του κοινωνικού συνόλου έχει καθήκον να υπακούει στους κανόνες του.

Υπεύθυνος πολίτης :

Τα χαρακτηριστικά του υπεύθυνου πολίτη ταυτίζονται με αυτά του υπεύθυνου ηγέτη.

Υπεύθυνοι γονείς:

• διάλογος
• σεβασμός στα παιδιά
• νουθεσία
• εμφύσηση αξιών

Παιδεία:

• το χρέος του δασκάλου και η προσφορά της κατάλληλης παιδείας από το θέμα ΠΑΙΔΕΙΑ

ΜΜΕ : η εφαρμογή του κώδικα δημοσιογραφικής δεοντολογίας από τους δημοσιογράφους

Πνευματικοί άνθρωποι: η εφαρμογή του ρόλου τους από το θέμα ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ

ΑΙΤΙΑ ΑΝΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΣΥΓΧΡΟΝΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ:

• Κρίση αξιών
• ιδιοτέλεια – ατομικισμός
• θεοποίηση του χρήματος
• φανατισμός
• κρίση των διαπροσωπικών σχέσεων
• αναξιοκρατία
• απογοήτευση από τους κρατικούς φορείς
• τεχνοκρατία
• υλικός ευδαιμονισμός
• σαθρά πρότυπα
• εξουσιομανία
• κρίση της δημοκρατίας
• εξανδραποδισμός του ανθρώπου
• ο άνθρωπος έχει γίνει οπαδός της ήσσονος προσπάθειας

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ :

• Υγιή πρότυπα
• πολιτική ενεργοποίηση
• αυτοκριτική
• αυτογνωσία
• καλλιέργεια ανθρωπισμού και συλλογικού πνεύματος
• αξιοκρατία
• αποτίναξη της προπαγάνδας
• οι πνευματικοί άνθρωποι να συμμετέχουν στα κοινά και να αναδεικνύουν τη σημασία της υπευθυνότητας
• υπευθυνότητα από τους πολιτικούς ηγέτες
• κατάλληλη παιδεία

ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΠΟΛΙΤΩΝ

Είναι η κοινωνία στην οποία ένα σύνολο από θεσμούς, ομάδες και οργανώσεις συμβάλλουν στη μείωση του αυταρχισμού και στην ενίσχυση της αυτονομίας όλων των μελών της κοινωνίας.

Στόχος : γόνιμη αμφισβήτηση του κράτους και των φορέων του και αρωγή σε όσους κινδυνεύουν από την απρονοησία των κρατικών παραγόντων.

Μορφές

• καταναλωτικές οργανώσεις
• συνήγορος του πολίτη
• οικολογικά κινήματα
• εθελοντικές ομάδες δράσης
• οργανώσεις για την υγεία
• όμιλοι προβληματισμού

ιδεολογία

• συμμετοχή-συλλογική δραστηριοποίηση
• ανεξαρτησία
• σεβασμός στο άτομο
• δημοκρατία
• ισονομία
• ανθρωπισμός
• πολυφωνία

Ρόλος

• Η αξία της δημοκρατίας, του ανθρωπισμού και της ελευθερίας που έχουμε επεξεργαστεί στα αντίστοιχα θέματα.

Τροπολογία

• οι τρόποι ενίσχυσης του ανθρωπισμού, της ελευθερίας, της δημοκρατίας που έχουμε επεξεργαστεί στα αντίστοιχα θέματα.

ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΣ

Είναι η ανιδιοτελής δράση που στοχεύει στην ευημερία του συνανθρώπου και κατ’ επέκταση του κοινωνικού συνόλου.

χαρακτηριστικά :

• συλλογικότητα, διάθεση συνεργασίας
• συστηματική και ουσιώδης προσπάθεια
• ανθρωπισμός
• γόνιμη αμφισβήτηση
• οργανωμένη δράση

Μορφές :

• αρωγή σε σεισμόπληκτους και πλημμυροπαθείς
• περιορισμός της ανέχειας
• προστασία της φύσης
• πολιτιστικές δράσεις
• συνήθειες αλληλεγγύης
• βοήθεια και ανάληψη εργασιών σε διεθνείς αθλητικές συναντήσεις και σε ολυμπιακούς αγώνες
• προστασία της ειρήνης

Φορείς:

• Άτομα
• σωματεία
• εκκλησία
• πνευματικοί άνθρωποι
• κράτη
• Ηνωμένα Έθνη ΟΗΕ
• Μη κυβερνητικές οργανώσεις
• συνδικαλιστικά όργανα
• οργανώσεις πολιτών

Αίτια:

• αγάπη, αλληλεγγύη, ανθρωπισμός
• υψηλό βιοτικό επίπεδο στις ανεπτυγμένες χώρες
• οι φορείς αγωγής με την κοινωνικοποίηση, την αφύπνιση της συλλογικής συνείδησης
• παγκόσμια και δυσεπίλυτα προβλήματα
• ο ρόλος του διαδικτύου και γενικότερα τα ΜΜΕ που παρουσιάζουν τη σημασία του εθελοντισμού και την αναγκαιότητα του ενημερώνοντας για τα προβλήματα που χρήζουν άμεσης παρέμβασης
• υποχώρηση της κρατικής παρέμβασης
• απογοήτευση από το κράτος και τους φορείς του
• προσωπικά βιώματα
• παιδεία
• υπευθυνότητα
• υγιή πρότυπα
• δημοκρατική συνείδηση
• σεβασμός στο συνάνθρωπο
• συνειδητοποίηση της αναγκαιότητας στήριξης των συνανθρώπων μας για να ζούμε και εμείς καλά.

Αξία :

• ανακούφιση
• προάσπιση ανθρωπίνων δικαιωμάτων
• συλλογική συνείδηση
• ισότητα
• δημοκρατία
• οικονομική ανάπτυξη
• αξιοκρατία
• ισότητα ευκαιριών
• περιορισμός της μοναξιάς και της περιθωριοποίησης
• αρωγή στις τριτοκοσμικές χώρες
• ηθική και υλική υποστήριξη
• αναβίωση του ανθρωπισμού
• ενημέρωση και ευαισθητοποίηση
• οικονομική ανάπτυξη
• αποτίναξη του εθνικισμού, ρατσισμού, φανατισμού, μισαλλοδοξίας
• προστασία της φύσης
• αντιμετώπιση παγκόσμιων προβλημάτων
• παγκοσμιοποίηση
• συλλογική συνείδηση
• ηθική ικανοποίηση
• ευτυχία
• καλλιέργεια της υπευθυνότητας και της ανιδιοτέλειας

Γιατί ο σύγχρονος άνθρωπος μένει αδρανής;

• καταναλωτισμός
• εγωισμός
• αποπροσανατολισμός
• ανταγωνισμός – έλλειψη ελεύθερου χρόνου
• μαλθακότητα , νωθρότητα
• πολλαπλοί και αλληλοσυγκρουόμενοι ρόλοι
• έλλειψη πλουραλιστικής ενημέρωσης
• μαζοποίηση
• ανηθικότητα
• κρίση θεσμών
• στείρα εξειδίκευση
• απουσία – ιδιώτευση πνευματικών ταγών
• στείρα εξειδίκευση

Ενίσχυση του εθελοντισμού :

• φορείς αγωγής – ανάληψη πρωτοβουλιών – παροχή κινήτρων στους νέους
• ΜΜΕ: ενημέρωση και αφύπνιση
• διανοούμενοι – πρότυπα και ενεργοποίηση συνειδήσεων
• ατομική δραστηριοποίηση (συλλογική συνείδηση, κριτική, γόνιμη αμφισβήτηση, θάρρος, γνώση, ενδιαφέρον, ανθρωπισμός)
• κρατική οργάνωση και συντονισμός του εθελοντισμού
• ηθική και υλική ενίσχυση των αναξιοπαθούντων από το κράτος και παροχή κινήτρων για εθελοντική δράση
• διεθνή συνεργασία
• οι μη κυβερνητικές οργανώσεις έχουν χρέος να ενημερώνουν και να οργανώνουν προγραμματίζοντας τις σχετικές δράσεις
• διαφάνεια
• αποτίναξη συμφερόντων

ΓΝΩΣΗ

Αξία:

(Η γνώση ταυτίζεται με την επιστημονική ανάπτυξη, οπότε θα πρέπει να αναφερθούν σε μια έκθεση και οι θετικές συνέπειες της επιστήμης.)

F Πνευματικός τομέας

• αποτίναξη προλήψεων και δεισιδαιμονιών
• καθολική εποπτεία του κόσμου
• προσέγγιση της πραγματικότητας, της ουσίας της ζωής
• μόρφωση-πνευματική ανέλιξη-ανάπτυξη ορθολογισμού και προβληματισμού
• γόνιμη αμφισβήτηση
• απεγκλωβισμός από την πνευματική αδράνεια-αφύπνιση
• πολιτιστική ανάπτυξη
• βελτίωση της ποιότητας ζωής
• αντιμετώπιση δυσκολιών
• αποτίναξη του συντηρητισμού και του δογματισμού
• ελευθερία από κάθε καταναγκασμό
• επινοητικότητα

F Ψυχολογικός τομέας

• αυτοπεποίθηση
• μετριοφροσύνη
• φαντασία
• δημιουργικότητα
• καλλιέργεια ψυχισμού και ψυχικών δυνάμεων- θάρρος, αποφασιστικότητα, υπομονή, κλπ

F Κοινωνικός – Ηθικός – Πολιτικός

• αυτογνωσία
• ηθικοποιεί – διάκριση των αξιών της ζωής
• ηθικό σθένος
• απαλλαγή από το φόβο και από συμπλέγματα – φανατισμό – μισαλλοδοξία
• ομαλή κοινωνικοποίηση
• ανάπτυξη διαλόγου
• συνεργασία
• αλληλεγγύη
• ανθρωπισμός
• διεκδίκηση δικαιωμάτων
• δημοκρατία
• συμμετοχή στα κοινά – ενεργοποίηση πολιτών

F Οικονομικός

• ορθή επιλογή επαγγέλματος – ανάπτυξη της παραγωγής
• αξιοποίηση του φυσικού πλούτου και των δυνάμεων της φύσης προς όφελος του ανθρώπου
• ανάπτυξη επιστήμης και τεχνολογίας – εξειδίκευση
• αυτοματισμός – συστηματοποίηση της εργασίας

F  Παγκόσμια κοινότητα

• ειρήνη
• επικοινωνία
• αντιμετώπιση ρατσισμού
• περιορισμός συλλογικών προβλημάτων – οικολογική καταστροφή, ναρκωτικά, βία κλπ.
• συναρμογή εθνικής συνείδησης – παγκοσμιοποίησης
• αντιμετώπιση ανίατων ασθενειών – ρόλος ιατρικής επιστήμης.

Κίνδυνοι :

• προπαγάνδα – αποπροσανατολισμός
• χρήση έντεχνων μηχανισμών μαζοποίησης
• στείρα εξειδίκευση
• τυποποίηση της εργασίας
• εκφυλισμός της τέχνης
• καταναλωτισμός
• υλισμός
• τεχνοκρατία
• οικολογική καταστροφή
• καταπάτηση ανθρωπίνων δικαιωμάτων
• ασύμμετρη ανάπτυξη υλικοτεχνικού-ηθικοπνευματικού πολιτισμού
• διεύρυνση του χάσματος ανάμεσα στις πλούσιες και τις φτωχές χώρες
• φαλκίδευση της δημοκρατίας
• υποτίμηση θεσμών
• κρίση αξιών
• ατομικισμός
• ηθική κρίση
• ανταγωνισμός
• φόβος πυρηνικής καταστροφής
• φόβος αρνητικής εφαρμογής των πορισμάτων της επιστήμης- κλωνοποίηση
• αλλοτρίωση

Που οφείλεται η αμάθεια- ημιμάθεια :

• σαθρά πρότυπα
• προβλήματα ου εκπαιδευτικού συστήματος
• τεχνοκρατία
• αποχαύνωση από τα ΜΜΕ
• αποστασιοποίηση πνευματικών ανθρώπων από το δημόσιο βίο
• αναξιοκρατία
• οι άνθρωποι είναι οπαδοί της ήσσονος προσπάθειας
• δογματισμός-φανατισμός
• προκαταλήψεις – στερεότυπα
• ατομικισμός – κυνισμός
• πολιτικά και οικονομικά συμφέροντα
• στείρα αμφισβήτηση
• έλλειψη αυτοκριτικής και αυτογνωσίας
• πνευματική νωθρότητα
• εμπορευματοποίηση της γνώσης
• καταναλωτισμός
• υλιστικό πνεύμα
• ανευθυνότητα
• έλλειψη βιοηθικής
• κρίση θεσμών – σημείων αναφοράς

ΕΠΙΣΤΗΜΗ

Ρόλος και στόχοι της επιστημονικής ανάπτυξης
• Να κατανοήσει το κοσμικό μυστήριο και να απαντήσει στα αιώνια ερωτήματα του ανθρώπου για τη ζωή και τον κόσμο ανακαλύπτοντας τη βέβαιη και αντικειμενική αλήθεια, αυτή που δεν επιδέχεται αμφισβήτηση.
• Να φωτίσει πνευματικά τον άνθρωπο, να συμβάλλει στην απαλλαγή του από την άγνοια, τις δεισιδαιμονίες και τις προκαταλήψεις και να ερμηνεύσει την ανθρώπινη συμπεριφορά συμβάλλοντας στην αυτογνωσία και την αυτοβελτίωση.

• Να ερμηνεύσει το φυσικό περιβάλλον και να το κατανοήσει στις πραγματικές του διαστάσεις συμβάλλοντας στην προστασία του και στην απελευθέρωση του ανθρώπου από τους περιορισμούς που θέτει η φύση.
  • Να απαλλάξει τον άνθρωπο από τις ασθένειες, ανεβάζοντας το μέσο όρο ζωής και βελτιώνοντας την ποιότητά της (Ιατρική, Γενετική).
  • Να εξασφαλίσει τη βελτίωση των συνθηκών της καθημερινής ζωής και εργασίας παρέχοντας αγαθά και ανέσεις που ελαφρύνουν τη ζωή του και τον απαλλάσσουν από την επίμοχθη εργασία.
  • Να κατανοήσει τη δομή και τη λειτουργία του κοινωνικού περιβάλλοντος και να συντελέσει στη βελτίωση της λειτουργίας των θεσμών της (οικογένεια, εκπαίδευση, οικονομία, δημοκρατία κ.ά.), ώστε να ικανοποιούνται αποτελεσματικότερα οι κοινωνικές ανάγκες.
  Βιοηθική: η μελέτη ηθικών προβλημάτων που γεννά η σύγχρονη τεχνολογία και επιστήμη σε θέματα ιατρικής, βιολογίας. Δημιουργήθηκε τα τελευταία χρόνια και συνδέεται και με άλλους κλάδους όπως νομική, θρησκεία κ.α.

Παρεκτροπή επιστήμης

• Βιολογικά: οικολογική καταστροφή και δημιουργία νέων ασθενειών. Οδήγησε σε αδιέξοδα π.χ. τρίτος κόσμος
• Πολιτικά: ισχυροποίηση εξουσίας, παρακολούθηση πολιτών, καταπάτηση δικαιωμάτων, συρρίκνωση δημοκρατίας, προπαγάνδα, πόλεμος, παγκοσμιοποίηση.
• Κοινωνικά: διευρύνει το κοινωνικό χάσμα, οξύνει κοινωνικές αντιθέσεις και προβλήματα, οδηγεί στην αλλοτρίωση και στην αποξένωση.
• Ηθικά: απαξίωση φύσης, ατομικισμός και καταναλωτισμός, απαξίωση ανθρώπου, άρνηση αξιών και παράδοσης, οδηγεί σε αλαζονικές συμπεριφορές.
• Πνευματικά: μονομέρεια, στείρα γνώση, δογματισμός, παραπληροφόρηση, εξειδίκευση.
• Δημιουργικά: παθητικότητα του ανθρώπου, εισβολή μηχανής που υποκαθιστά τον άνθρωπο, ανεργία.

Αίτια παρεκτροπής επιστήμης

Δεν υπάρχει αρνητική και θετική επιστήμη αλλά κακή ή καλή χρήση από τον άνθρωπο.

• Οικονομικός ανταγωνισμός, υλισμός.
• Πολιτική χειραγώγηση και στράτευση επιστήμης.
• Τεχνοκρατική παιδεία κυρίως στην τριτοβάθμια, εξειδίκευση.
• Συμφέροντα, κατευθυνόμενη επιστήμη.
• Ηθική κρίση.
• Ανεπάρκεια επιστημόνων.
• Λανθασμένη αντίληψη: η επιστήμη για την επιστήμη και όχι για τον άνθρωπο

Η ευθύνη του επιστήμονα

Fως επιστήμονας:

• Αναζήτηση της γνώσης, άριστη κατάρτιση στο αντικείμενό του και ευρύτερη καλλιέργεια και παιδεία, ώστε να αποφεύγει την πνευματική μονομέρεια.
• Σεβασμός στις γνώσεις του παρελθόντος, αποφυγή δογματισμού. Καθορισμός φραγμών και ορίων στην επιστημονική έρευνα με γνώμονα την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, του περιβάλλοντος και της ζωής.
• Ανάληψη της ευθύνης για την παραγόμενη γνώση.
• Οφείλει να αναρωτιέται σε ποιον παρέχει τη γνώση, με ποια μέσα την παράγει και για ποιο σκοπό θα χρησιμοποιηθεί.
• Συνεργασία με άλλους επιστήμονες για την επίλυση των σύγχρονων προβλημάτων σε προγράμματα που υπηρετούν την ειρήνη, την ευημερία, την υγεία και την προστασία της φύσης, ώστε η επιστήμη να γίνεται κοινωνικό λειτούργημα.
• Διαφώτιση της κοινής γνώμης για τη συνετή χρησιμοποίηση των επιτευγμάτων της επιστήμης, εξήγηση της σημασίας και των κινδύνων που απορρέουν απ΄ αυτά.
• Αντίσταση στην κερδοσκοπία, τις οικονομικές πιέσεις, τον τυχοδιωκτισμό και τις σειρήνες της δόξας και της δημοσιότητας. Η εντιμότητα και η συνέπεια λόγων και έργων διακρίνει τον υπεύθυνο επιστήμονα από τον απλό τυχοδιώκτη.

FΩς άνθρωπος :

• κοινωνική και πολιτική συμμετοχή,
• να υπηρετεί ηθικές αξίες,
• να είναι ενεργός πνευματικός άνθρωπος,
• να πρεσβεύει τον ανθρωπισμό,
• να είναι αντικειμενικός, πολιτικά και οικονομικά ανεξάρτητος,
• να αποτελεί πρότυπο με τη στάση και τη συμπεριφορά του,
• να είναι ολοκληρωμένη προσωπικότητα.
• Αναζήτηση της γνώσης, άριστη κατάρτιση στο αντικείμενό του και ευρύτερη καλλιέργεια και παιδεία, ώστε να αποφεύγει την πνευματική μονομέρεια.
• Καθορισμός φραγμών και ορίων στην επιστημονική έρευνα με γνώμονα την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, του περιβάλλοντος και της ζωής.
• Ανάληψη της ευθύνης για την παραγόμενη γνώση. Οφείλει να αναρωτιέται σε ποιον παρέχει τη γνώση, με ποια μέσα την παράγει και για ποιο σκοπό θα χρησιμοποιηθεί.
• Συνεργασία με άλλους επιστήμονες για την επίλυση των σύγχρονων προβλημάτων σε προγράμματα που υπηρετούν την ειρήνη, την ευημερία, την υγεία και την προστασία της φύσης, ώστε η επιστήμη να γίνεται κοινωνικό λειτούργημα.
• Διαφώτιση της κοινής γνώμης για τη συνετή χρησιμοποίηση των επιτευγμάτων της επιστήμης, εξήγηση της σημασίας και των κινδύνων που απορρέουν απ΄ αυτά.
• Αντίσταση στην κερδοσκοπία, τις οικονομικές πιέσεις, τον τυχοδιωκτισμό και τις σειρήνες της δόξας και της δημοσιότητας. Η εντιμότητα και η συνέπεια λόγων και έργων διακρίνει τον υπεύθυνο επιστήμονα από τον απλό τυχοδιώκτη.

Προσόντα που πρέπει να διαθέτει ο επιστήμονας

• Πίστη στη λογική και επιθυμία για έρευνα (δημιουργική περιέργεια).
• Φιλελεύθερο πνεύμα, διορατικότητα, προσδοκία για ένα καλύτερο μέλλον (=όραμα, υγιής φιλοδοξία).
• Ανθρωπιστικές αρχές και αξίες (=σεβασμός στον άνθρωπο).
• Ευσυνειδησία και εργατικότητα (=ως αξία μοναδική η έρευνα απαιτεί

υπομονή και συστηματικότητα).

• Ευαίσθητη κοινωνική συνείδηση (=αίσθημα ευθύνης προς τους

συνανθρώπους του).

• Ενδιαφέρον για τα κοινά (=πολιτικοποίηση και όχι κομματικοποίηση).
• Ικανότητα σύλληψης των προβλημάτων στην ουσία τους (ώστε να θέτει

εύστοχα ερωτήματα και να αναζητά ακριβείς απαντήσεις).

• Επιθυμία να διαλέγεται και να συνεργάζεται με τα άλλα μέλη της

επιστημονικής κοινότητας στο πλαίσιο της οποίας δραστηριοποιείται.

ΕΥΘΥΝΗ ΤΟΥ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΑ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ:

1. Ο επιστήμονας θα πρέπει να διακρίνεται από υψηλή επιστημονική κατάρτιση και να ενημερώνεται συνεχώς για κάθε ανακάλυψη που προκύπτει από την επιστημονική έρευνα.
2. Η ερευνητική διάθεση και η διαρκής επιμόρφωση είναι απαραίτητο να συνδυάζονται με τη συστηματική εργασία και την ορθή χρησιμοποίηση των επιστημονικών μεθόδων.
3. Τα αποτελέσματα που προκύπτουν από την έρευνα δε θα πρέπει ο επιστήμονας να τα δέχεται άκριτα, αλλά να τα υποβάλλει σε βασανιστικό έλεγχο. Έτσι, έχοντας κριτικό και ανήσυχο μυαλό, θέτει σε λεπτομερή και συνεχή έλεγχο τα συμπεράσματα όχι μόνο των δικών του ερευνών, αλλά και των συναδέλφων του. Υποχρέωση του επιστήμονα είναι να αναλαμβάνει την ευθύνη ενδεχόμενης αποτυχίας που οφείλεται στον ίδιο.
4. Έχει χρέος να τηρεί τους κανόνες της επιστημονικής δεοντολογίας. α) πρέπει να αναφέρει τα επιστημονικά έργα άλλων που τον βοήθησαν, ώστε να δημιουργήσει το δικό του έργο, β) δεν είναι ορθό να διακατέχεται από εμπάθεια, μισαλλοδοξία και φανατισμό, που τον εμποδίζουν να δει καθαρά την επιστημονική αλήθεια.
5. Η προκατάληψη, η έλλειψη αντικειμενικότητας, η παραχάραξη της αλήθειας, δεν έχουν θέση στην επιστημονική έρευνα. Θεωρείται αναγκαίο να μην είναι μονοδιάστατος, αλλά «ανοιχτός» σε κάθε νέα εξέλιξη στον επιστημονικό χώρο.

ΕΥΘΥΝΗ ΤΟΥ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΑ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ:

Ο επιστήμονας, ως άνθρωπος που εντάσσεται και βιώνει μέσα στην κοινωνία, επιβάλλεται, αρχικά, να συνειδητοποιήσει την αποστολή και το χρέος που έχει απέναντι στο κοινωνικό σύνολο.

1. Χρέος του είναι να μην οδηγείται στην πνευματική μονομέρεια, αλλά να έχει σφαιρική ενημέρωση για οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά θέματα. Άλλωστε, έχει τεράστια κοινωνική ευθύνη, αφού με τις ανακαλύψεις ή τις εφευρέσεις του μπορεί να κλονίσει την παγκόσμια ισορροπία. Επομένως, απαραίτητο εφόδιο πέρα από την επιστημονική του κατάρτιση είναι και η ανθρωπιστική παιδεία, ώστε να είναι φορέας γνώσεων, αλλά και ανθρωπιάς.
2. Επίσης, ο επιστήμονας θεωρείται αναγκαίο να είναι φορέας ηθικών αξιών και να διακρίνεται για τις ανθρωπιστικές του αρχές. Με τα επιτεύγματα που δημιουργεί επιβάλλεται να ανυψώνει την κοινωνία, όχι μόνο υλικά και πνευματικά, αλλά και ηθικά. Γι’ αυτό είναι αναγκαίο να εναρμονίζει την ηθική με τη γνώση.
3. Με την απόκτηση της αυτογνωσίας ο επιστήμονας έχει χρέος να καλλιεργεί την κοινωνική συνείδηση που θα τον καταστήσει ικανό να αντιλαμβάνεται ότι πάνω από το ατομικό συμφέρον βρίσκεται το κοινωνικό. Έτσι θ’ αφουγκράζεται τον παλμό της κοινωνίας, αναπτύσσοντας αισθήματα αγάπης, συνεργασίας και αλληλεγγύης απέναντι στους συνανθρώπους του.
4. Επιπλέον, ο επιστήμονας θα πρέπει να είναι αρωγός στις προσπάθειες για εκλαΐκευση της γνώσης, ώστε να γίνει κτήμα του λαού. Από την άλλη πλευρά είναι απαραίτητη και η συμβολή του στην ενημέρωση και διαφώτιση της κοινής γνώμης για τις αρνητικές συνέπειες που προκύπτουν από τη χρησιμοποίηση των επιστημονικών επιτευγμάτων.
5. Αποτελώντας «κομμάτι» της πνευματικής ηγεσίας κάθε χώρας, είναι αναγκαίο να καθοδηγεί το λαό και να καθίσταται με τη δράση και τη συμπεριφορά του φωτεινό παράδειγμα και πρότυπο για μίμηση.

ΕΥΘΥΝΗ ΤΟΥ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΑ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ:

1. 1. Ο επιστήμονας δεν ανήκει μόνο στην κοινωνία, αλλά και στην εποχή του γενικότερα. Και αυτό γιατί είναι κοινωνικό ον, επομένως δεν είναι δυνατό να αδιαφορεί για τα κοινωνικά ζητήματα. Αντίθετα, καθήκον του είναι να εντοπίζει τα σύγχρονα προβλήματα που απασχολούν την κοινωνία, να τα ιεραρχεί ανάλογα με τη σοβαρότητα και την έκτασή τους και να προτείνει λύσεις, αναλαμβάνοντας ταυτόχρονα πρωτοβουλίες για την αποτελεσματική αντιμετώπισή τους.
2. Σε διεθνές επίπεδο είναι αναγκαίο να υπάρχει συνεργασία των επιστημόνων και συντονισμός των ενεργειών τους, ώστε να χρησιμοποιούνται τα επιστημονικά επιτεύγματα προς όφελος της παγκόσμιας κοινότητας.

Πως θα προστατευτούμε από την αρνητική χρήση των επιστημονικών επιτευγμάτων ;

Αποτελεί, λοιπόν, ζωτική ανάγκη για την ανθρωπότητα ο προσανατολισμός της επιστημονικής προόδου σε ανθρωπιστικούς σκοπούς, ώστε να αποφύγουμε τους παραπάνω κινδύνους που απειλούν το μέλλον της ανθρωπότητας. Γι’ αυτό απαιτείται:
• Η ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης και η ανάδειξη και κατανόηση των κινδύνων, εφόσον η επιστημονική πρόοδος μας αφορά όλους.
• Ο καθορισμός των ορίων και των μέσων της επιστημονικής έρευνας από τη δημοκρατική πολιτεία και τους διεθνείς οργανισμούς με τη θέσπιση διεθνούς νομοθετικού πλαισίου που θα διασφαλίζει τον αυστηρό έλεγχο των ερευνητικών κέντρων και τη διαφάνεια.
• Η πολιτική βούληση των κυβερνήσεων και η διεθνής συνεργασία για να προστατευτεί η κοινωνία από τον κίνδυνο της ανεξέλεγκτης κερδοσκοπίας των επιχειρήσεων και του τυχοδιωκτισμού ανεύθυνων επιστημόνων.
• Η υιοθέτηση από την ίδια την επιστημονική κοινότητα δεοντολογικών κανόνων και η μέριμνα για την εφαρμογή τους στα πλαίσια των επιστημονικών ερευνών.
• Η υπευθυνότητα και η συνειδητοποίηση της κοινωνικής διάστασης του ρόλου του επιστήμονα και η ανάληψη συγκεκριμένων πρωτοβουλιών, ώστε με την ένταξη της επιστημονικής του δράσης στην υπηρεσία της κοινωνίας η επιστήμη να γίνεται κοινωνικό λειτούργημα.
• Η ολοκληρωμένη παιδεία και η ηθική συγκρότηση του επιστήμονα: εντιμότητα, συνέπεια, ανιδιοτέλεια, συναίσθηση της κοινωνικής του αποστολής.

ΚΡΙΤΙΚΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ

ΑΞΙΑ

• ηθικοπνευματικη συγκρότηση
• καλλιέργεια ψυχικών αρετών
• δημιουργία υγιών διαπροσωπικών σχέσεων
• καλλιεργεί ενεργούς πολίτες
• αναβαθμίζει την ποιότητα ζωής και τον πολιτισμό
• οδηγεί στην ορθή επιλογή επαγγέλματος
• προστασία του φυσικού περιβάλλοντος
• διαμόρφωση εθνικής συνείδησης
• ειρήνη
• διεθνισμός
• ανθρωπισμός

ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ:

1. Η παραπληροφόρηση και η προπαγάνδα, που εκπορεύονται από τα Μαζικά Μέσα Ενημέρωσης, έχουν ως στόχο τον αποπροσανατολισμό του πολίτη από το πολιτικοκοινωνικό γίγνεσθαι. Γι’ αυτό και καθίσταται αναγκαία η όξυνση της κριτικής ικανότητας, προκειμένου να είμαστε σε θέση να διακρίνουμε την αλήθεια από το κατασκευασμένο γεγονός, το σημαντικό από το ασήμαντο, τον ουσιαστικό λόγο από τις κίβδηλες υποσχέσεις. Έτσι, δίνεται η δυνατότητα διαμόρφωσης της πολιτικής βούλησης και εδραίωσης της δημοκρατίας.
2. Η μαζοποίηση που επικρατεί και η υπερδιόγκωση των φαινομένων κοινωνικής παθογένειας επιβάλλουν την κριτική ικανότητα, προκειμένου το άτομο να διατηρήσει την ατομικότητα του, αποποιούμενο ρατσιστικές τάσεις και δογματικές θέσεις που οδηγούν στο φανατισμό και στη μισαλλοδοξία.
3. Ο ατομικισμός και η έλλειψη κοινωνικής συνείδησης . Η κριτική ικανότητα αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση κατανόησης από την πλευρά του νέου ότι η ατομική, και η κοινωνική πρόοδος συνάδουν και αλληλοεξαρτώνται.
4. Τα Μαζικά Μέσα Ενημέρωσης προβάλλουν κοινά πρότυπα ζωής, σκέψης και συμπεριφοράς και προωθούν την πολιτισμική αφομοίωση, η οποία αποτελεί κίνδυνο για τη διατήρηση της εθνικής συνείδησης. Η κριτική ικανότητα αποτελεί το μέσο αντίστασης στην ξενομανία, κατανόησης και εκτίμησης της παράδοσης και του εθνικού πολιτισμού και δημιουργικής σύζευξης του δικού μας πολιτισμού με τα ξένα πολιτιστικά στοιχεία, ώστε να αποφευχθεί η πολιτισμική αποτελμάτωση.
5. Η μαζική κουλτούρα που επικρατεί αλλοιώνει τη σκέψη του πολίτη και δε συντείνει στην πνευματική αναβάθμιση του. Η διάκριση ανάμεσα στη γνήσια τέχνη και στα υποκατάστατα της θα βοηθήσει το νέο στην αξιολόγηση των διαφόρων καταστάσεων και στην καλλιέργεια του αισθητικού του κριτηρίου.

Γ. ΤΡΟΠΟΙ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ:

1. Η οικογένεια οφείλει να καλλιεργεί την κριτική σκέψη του νέου και να τον ενθαρρύνει στην ανάληψη πρωτοβουλιών, ώστε να αναπτύσσει την υπευθυνότητά του.
2. Το σχολείο οφείλει να διαμορφώνει τις προϋποθέσεις, ώστε να αναπτύσσεται η κριτική σκέψη του μαθητή. Αναγκαίες προϋποθέσεις προς την κατεύθυνση αυτή είναι η έλλειψη αυταρχικότητας κατά την εκπαιδευτική διαδικασία, ο εποικοδομητικός διάλογος, ο περιορισμός της στείρας αποστήθισης, η έμφαση στην ποιότητα και όχι στην ποσότητα των μεταδιδόμενων γνώσεων, η ρεαλιστική εκπαίδευση, η σύνδεση, δηλαδή, του σχολείου με την κοινωνία.
3. Επίσης, τα Μέσα Ενημέρωσης έχουν χρέος, ως βασικός παιδευτικός φορέας, να αποποιηθούν τις πρακτικές της παραπληροφόρησης και της προπαγάνδας, να διακρίνουν με σαφήνεια τα γεγονότα από τα σχόλια, να αφήνουν περιθώρια στους νέους να εξετάζουν πολλές και διαφορετικές απόψεις πάνω στο ίδιο θέμα, ώστε να προάγεται ο προβληματισμός και ο κοινωνικός διάλογος. Παράλληλα, κρίνεται αναγκαία και η συμμετοχή των πνευματικών ανθρώπων στα Μέσα Ενημέρωσης, ώστε να ενημερώνουν τους πολίτες πάνω στα κοινωνικά και πολιτικά προβλήματα, να τους νουθετούν και να προτείνουν αποτελεσματικούς τρόπους αντιμετώπισης.
4. Τέλος, οι συναναστροφές των νέων διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην καλλιέργεια της κριτικής σκέψης. Ο αλληλοεπηρεασμός που συντελείται μέσα στους κόλπους της νεανικής παρέας είναι δυνατόν να αποτελέσει παράγοντα γόνιμου προβληματισμού και ουσιαστικής επικοινωνίας.

ΑΠΟΣΤΗΘΙΣΗ

Λόγοι που καθιστούν την αποστήθιση αναποτελεσματική

 Παθητική απομνημόνευση. Οι πληροφορίες δε συνδέονται σημασιολογικά με προγενέστερες γνώσεις.

 Ο μαθητής δεν κατανοεί. Δεν μπορεί να εμπεδώσει, να αφομοιώσει τη γνώση.

 Δεν μπορεί να κρίνει, να συγκρίνει, να συνθέσει, να αξιοποιήσει το νοητικό του δυναμικό. Δεν καλλιεργείται η κριτική του ικανότητα.

 Δεν μπορεί να αρθρώσει το δικό του λόγο. Στηρίζεται αποκλειστικά στις λέξεις του βιβλίου. Έτσι δεν καλλιεργείται το γλωσσικό αισθητήριο.

 Η όλη διαδικασία δημιουργεί απέχθεια στο μαθητή, ο οποίος αποστρέφεται τη γνώση και γενικά το παιδευτικό αγαθό.

Τρόποι με τους οποίους ο μαθητής θα αφομοιώσει γόνιμα και ουσιαστικά τη γνώση

 Πολλαπλό βιβλίο. Σύγκριση πληροφοριών, γόνιμη σύνθεση. Έτσι ενεργοποιείται η κριτική λειτουργία.

 Ερευνητικές εργασίες. Μέσα από την καταβολή προσωπικής προσπάθειας και την αναζήτηση πληροφοριών, ο μαθητής θα κάνει τη γνώση κτήμα του.

 Ενθάρρυνση της συνεργασίας μεταξύ μαθητών. Οι πολλές απόψεις, ο διάλογος ενισχύουν την κρίση και αφυπνίζουν τις νοητικές δυνάμεις του εγκεφάλου.

 Αξιοποίηση της νέας τεχνολογίας. Προτζέκτορες, διαδραστικοί πίνακες προσφέρουν ποικίλα ερεθίσματα που κεντρίζουν την ερευνητική διάθεση και βοηθούν στην ευχάριστη πρόσληψη της γνώσης.

 Εργαστήρια. Μέσα από τη διενέργεια πειραμάτων ο μαθητής κατανοεί καλύτερα τα όσα είναι αποτυπωμένα σ’ ένα βιβλίο φυσικής ή χημείας για παράδειγμα.

 Εκπαιδευτικές εκδρομές. Οι μαθητές μέσα από την επίσκεψη σ’ ένα μουσείο, σ’ έναν αρχαιολογικό χώρο, σ’ ένα αιολικό πάρκο, προσεγγίζουν βιωματικά τη γνώση και την κατακτούν.

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑ

Η δημιουργική ικανότητα είναι έμφυτη στον άνθρωπο. Με τη δημιουργία καταξιώνεται η ζωή και νικιέται ο θάνατος. Η προσωπική δημιουργία είναι πηγή χαράς και αισιοδοξίας. Η χαρά της δημιουργίας προέρχεται από την εσωτερική τάση του ανθρώπου για ελευθερία και γνώση. Η δημιουργία διαφέρει από την εργασία. Η απλή εργασία είναι μέσο επιβίωσης και βιοπορισμού. Η δημιουργία ικανοποιεί πνευματικές και ψυχικές ανάγκες του ανθρώπου.

Προϋποθέσεις για την αληθινή δημιουργία

1. Ελευθερία: Βασική προϋπόθεση κάθε δημιουργίας είναι η ελευθερία. Ο άνθρωπος δημιουργία μόνο όταν είναι ελεύθερος. Η ελευθερία είναι απαραίτητη στην έκφραση και στην έμπνευση. Με την ελευθερία λόγου ο δημιουργός εκφράζει τις ιδέες, τις γνώμες και τα διανοήματά του.
2. Φαντασία: Η δημιουργική φαντασία είναι απαραίτητη στα γράμματα και στις τέχνες. Ο δημιουργός κλασικών έργων με τη φαντασία του διεισδύει στο μέλλον. Η φαντασία, αν είναι γόνιμη και δημιουργική, είναι απαραίτητη στους καλλιτέχνες, στους επιστήμονες, στους οικονομολόγους, στους διαφημιστές, στους πολιτικούς, στους στρατιωτικούς κλπ. Γενικά η φαντασία δημιουργεί νέες εικόνες, νέες παραστάσεις, νέες μορφές φαινομένων και αντικειμένων.
3. Έμπνευση: Με τη φαντασία συνδέεται στενά η έμπνευση. Ο δημιουργός ξαφνικά εμπνέεται το δημιουργικό του έργο.
4. Πρωτοτυπία: Δημιουργία είναι η πρωτοτυπία στην έμπνευση για την εκτέλεση ενός έργου. Κάθε δημιουργικό έργο πρέπει να είναι πρωτότυπο και πηγαίο φανέρωμα της ζωής.
5. Ανανέωση: Στοιχεία ανανέωσης υπάρχουν σε όλα τα δημιουργικά έργα.
6. Αυτενέργεια: Ο δημιουργός στην αρχή μιμείται ξένα έργα και εμπνέεται από ξένα πρότυπα. Έπειτα η μίμηση και η έμπνευση δίνει τη θέση της στην αυτενέργεια.
7. Θέληση: Κεντρίζει η θέληση τη δημιουργία. Χωρίς θέληση δεν μπορεί να αρχίσει καμιά δημιουργία.
8. Προσπάθεια: Η συνεχής, έντονη και συνειδητή προσπάθεια είναι απαραίτητη για κάθε δημιουργικό έργο.
9. Ανιδιοτέλεια: Ο αληθινός δημιουργός είναι ανιδιοτελής. Δεν ενδιαφέρεται για υλικές ωφέλειες και για τιμητικές διακρίσεις.
10. Αγάπη: Ο δημιουργός αγαπά το έργο του και ταυτίζεται μ’ αυτό. Η αληθινή δημιουργία είναι καρπός αγάπης.
11. Ευφυΐα: Ο ευφυής είναι πάντοτε δημιουργικός. Η ευφυΐα καταξιώνει την αγάπη για δημιουργία.
12. Ευθύνη: Πολλές φορές ο ευφυής και δημιουργικός άνθρωπος είναι ανεύθυνος. Η πολεμική βιομηχανία και οι πυρηνικοί εξοπλισμοί είναι αποτελέσματα ανεύθυνης ευφυΐας.

Το περιεχόμενο της δημιουργικής εργασίας:

1. Ανάπτυξη κλίσεων, μετατροπή των δυνατοτήτων σε ικανότητες: Μέσα από την επαγγελματική ενασχόληση αποκτάμε γνώσεις σε σχέση με το αντικείμενό μας, εξασκούμε και προσθέτουμε εμπειρίες. Διαπιστώνουμε ανεπάρκειες κι ελλείψεις, τις συμπληρώνουμε κι εξελισσόμαστε. Δίνουμε διέξοδο έκφρασης στα ταλέντα μας κι ανανεώνουμε τα δημιουργικά μας μέσα. Αναπτύσσουμε αυτοσεβασμό, αυτοεκτίμηση.
2. Πνευματική καλλιέργεια: Οξύνεται η κρίση, η λογική, η αντίληψη. Εμπλουτίζεται η φαντασία κι εκτονώνεται η δημιουργικότητά μας, αφού παράγονται έργα που έχουν τη σφραγίδα της προσωπικότητάς μας. Οι απαιτήσεις του επαγγέλματος οδηγούν σε διαρκή πνευματική εγρήγορση.
3. Σφυρηλάτηση χαρακτηριστικών θετικών για την προσωπικότητα: Αγαπάμε αυτό που κάνουμε, επομένως αποκτάμε υπευθυνότητα, γινόμαστε αποφασιστικοί, αυθεντικοί, οργανωτικοί. Η ψυχική ικανοποίηση που αντλεί το άτομο κάνει πιο άμεση την επικοινωνία με τους άλλους, εκφράζεται η συλλογικότητα, η ομαδικότητα κι η συνεργασία.
4. Ικανοποίηση: Εκδηλώνονται οι ευαισθησίες του εργαζομένου, εμπλουτίζονται τα συναισθήματα, μαθαίνουμε να τιθασεύουμε ορμές, επιθυμίες, ένστικτα, αφοσιωνόμαστε στην εκπλήρωση ανώτερων στόχων. Υπάρχει νόημα σε αυτό που κάνουμε και αισθανόμαστε ότι προσφέρουμε και στους άλλους.

Αιτίες μείωσης της δημιουργικότητας στις μέρες μας:

Η εργασία είναι κατεξοχήν χώρος έκφρασης της δημιουργικότητας, δηλαδή έργο που σφραγίζεται από την προσωπικότητα του εργαζομένου. Όλο και πιο συχνά, όμως, παρατηρούμε ανθρώπους ισοπεδωμένους μέσα από το επάγγελμά τους, που δεν βρίσκουν κανένα νόημα ύπαρξης κι αισθάνονται ότι ο εργασιακός χώρος τους εγκλωβίζει σε μία αλλοτριωτική ρουτίνα καθημερινών κινήσεων.

1. Καταμερισμός, μονομέρεια, τυποποίηση: Η τυπική επανάληψη μεμονωμένων αποσπασματικών κινήσεων και διαδικασιών, καθώς και ο αυτοματισμός, αφαιρούν την πρωτοβουλία και την επαφή με το τελικό προϊόν της εργασίας. Ο άνθρωπος μετατρέπεται σε ένα εξάρτημα της μηχανής. Εγκλωβίζεται ο ανθρώπινος νους σε ένα περιορισμένο κομμάτι τεχνογνωσίας. Απουσιάζει το στοιχείο της συλλογικότητας, εφόσον ο καθένας είναι ένας μεμονωμένος κρίκος στη συνολική διαδικασία της παραγωγής. Οι εργασιακές συνθήκες είναι μονότονες, ο εργαζόμενος παράγει μηχανικά χωρίς να σκέφτεται και να αυτενεργεί.
2. Λανθασμένα κριτήρια επιλογής επαγγέλματος:

Αυτοσκοπός γίνεται ο βιοπορισμός, ο πλουτισμός, η κοινωνική καταξίωση. Σε μία υλιστική κοινωνία, οι ψυχικές και πνευματικές απολαβές παραγκωνίζονται. Αυτό οδηγεί σε μείωση του ενδιαφέροντος, αδιέξοδο και απώλεια του νοήματος της ζωής.

3. Απώλεια ελεύθερου χρόνου: Το κέντρο βάρος του πολιτισμού μας έχει μετατοπιστεί στην κατοχή υλικών αγαθών. Προσπαθούμε να αποκτήσουμε όσο το δυνατόν περισσότερα και καταναλώνουμε το μεγαλύτερο τμήμα του χρόνου μας στην εργασία. Τα ενδιαφέροντα περιορίζονται, τα ερεθίσματα και η επικοινωνία μειώνονται δραματικά με αποτέλεσμα την ψυχική και σωματική κόπωση.
4. Ο αυξανόμενος ανταγωνισμός: Το άγχος, η ανασφάλεια, το κυνήγι της επιτυχίας και της επικράτησης στο απάνθρωπο πλαίσιο του σύγχρονου ανταγωνισμού, μειώνουν την αποδοτικότητα και στερούν τη χαρά και τη δημιουργία. Η δημιουργία ως αξία- ανάγκη υποβαθμίζεται και πρώτιστες αξίες αναδεικνύονται το γόητρο και το χρήμα.

Ανάκτηση της δημιουργικότητας:

1. Οι δυνατότητες να αλλάξουν οι ρυθμοί της σύγχρονης εργασίας είναι περιορισμένες. Ο καταμερισμός ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις και τις ανάγκες του σύγχρονου πολιτισμού. Επομένως η επανασύνδεση δημιουργικότητας κι εργασίας απαιτεί αλλαγή των σημερινών κοινωνικών δομών κι επαναπροσδιορισμού των αξιών και προτεραιοτήτων μας.
2. Η εργασία αποκτά το παλιό της νόημα. Δε θεωρείται αυτοσκοπός ή απλώς μέσο βιοπορισμού και πλουτισμού. Γίνεται μέσο έκφρασης όλων των ανθρώπινων δυνατοτήτων. Εμπεριέχει την απόλαυση της προσφοράς, ικανοποιεί τις βαθύτερες αγωνίες του ανθρώπου.
3. Η εξειδίκευση να στηρίζεται σε γενική παιδεία. Ο άνθρωπος δεν είναι μονοδιάστατη οντότητα, έχει ανάγκη να απλώνεται και να δημιουργεί σε πολλαπλούς χώρους. Η επαφή με την τέχνη, η συμμετοχή στα κοινά, η ζωή σε αρμονία με τη φύση αποτελούν εγγυήσεις για έκφραση και γεμάτη περιεχόμενο ζωή
4. Εάν πάψει να θεωρείται η χειρωνακτική εργασία υποδεέστερη της πνευματικής, θα λείψει ο κοινωνικός ρατσισμός που τροφοδοτεί λανθασμένες επαγγελματικές επιλογές και κατ’ επέκταση οδηγεί στη δυστυχία. Παράλληλα ενισχύεται η ελεύθερη επαγγελματική επιλογή. Δίνονται όλα τα εφόδια στον νέο να δει μέσα του και να διαλέξει αυτό που του ταιριάζει.
5. Η εργασία δεν είναι αντικείμενο εκμετάλλευσης και προσπορισμού κερδών για λίγους, αλλά έκφραση της ανθρώπινης ουσίας, προσφορά στην ομάδα.

ΑΤΟΜΙΚΙΣΜΟΣ

Ατομικισμός είναι η προσήλωση του ανθρώπου στον εαυτό του, η θεώρηση του κόσμου με κέντρο το “εγώ”.

Αίτια επικράτησης του ατομικισμού σήμερα
• Η άξενη μορφή των πόλεων: αποπροσωποποίηση, μαζοποίηση, δεν ευνοείται η ανθρώπινη επικοινωνία.

• Η τεχνοκρατική αντίληψη της ζωής: η ψυχρή λογική σε βάρος του συναισθήματος.
• Η έκπτωση των ηθικών αξιών: απουσία σεβασμού, επικράτηση ανταγωνισμού.
• Η αξία των πραγμάτων τίθεται πάνω από τον άνθρωπο.
• Η υλιστική νοοτροπία και ο καταναλωτισμός: εξοντωτικοί ρυθμοί ζωής, υπερεργασία, έλλειψη ελεύθερου χρόνου, απουσία διάθεσης για επαφή με τον συνάνθρωπο.
• Η κρίση φορέων κοινωνικοποίησης: δεν καλλιεργούν την κοινωνική συνείδηση, η παιδεία είναι τεχνοκρατική, δε μεταγγίζει αξίες.
• Η έλλειψη ιδανικών, η ανυπαρξία κοινών στόχων που να ενώνουν τους ανθρώπους, η μη συμμετοχή στα κοινά, το αντιπαραδοσιακό κλίμα (απουσία συνεκτικών δεσμών).
• Η αδυναμία σύναψης ουσιαστικών διαπροσωπικών σχέσεων.
• Έλλειψη κοινωνικής μόρφωσης, κοινωνικής ευθύνης και κατάλληλης παιδείας.

Συνέπειες

• Ο άνθρωπος γίνεται αντικοινωνικός, αλλοτριώνεται, αδιαφορεί για τον συνάνθρωπο. Περιχαρακώνεται (μοναξιά, ανασφάλεια) .
• Δε συνειδητοποιεί τις υποχρεώσεις του, ενώ αντίθετα γίνεται απαιτητικά διεκδικητικός.
• Χάνει την ευαισθησία του, γίνεται κυνικός και ανάλγητος στον ανθρώπινο πόνο.
• Οι ανθρώπινες σχέσεις γίνονται τυπικές και απρόσωπες, συχνά μάλιστα, ανταγωνιστικές.
• Διασπάται η κοινωνική αρμονία και ισορροπία. Διογκώνονται τα παθογενή φαινόμενα (βία, εγκληματικότητα, ναρκωτικά κ.ά.).
• Εξαφανίζονται οι αξίες της συνεργασίας, της άμιλλας, της αλληλεγγύης(αδύνατη η ανάπτυξη της κοινωνίας).
• Καταπατώνται τα ανθρώπινα δικαιώματα.
• Αδιαφορία για τα κοινά – ο άνθρωπος θεατής των εξελίξεων στο πολιτικό επίπεδο(υπονομεύεται η δημοκρατία).
• οικολογική καταστροφή
• απομάκρυνση από την παράδοση
• ανηθικότητα
• αδιαφορεί για τις υποθέσεις του κράτους, γίνεται άτομο αδρανές, αμέτοχο των εξελίξεων που συντελούνται.
• Αδιαφορεί για το συνάνθρωπό του. Κυριαρχεί ο σκληρός και αθέμιτος ανταγωνισμός.
• Χάνονται τα ηθικοκοινωνικά αγαθά: η ελευθερία με την επικράτηση της αναρχίας, η ευνομία με την ανυπακοή και παραβίαση των νόμων, η κοινωνική ειρήνη με την υιοθέτηση εγκληματικών μεθόδων για την επίτευξη της ατομικής προόδου. Η κοινωνία έτσι κινδυνεύει να μεταβληθεί σε κοινωνία αγέλης, όπου κυριαρχεί το δίκαιο του ισχυρότερου.
• Διαταράσσονται οι ομαλές διαπροσωπικές σχέσεις με αποτέλεσμα να αναστέλλεται η κοινωνική πρόοδος. Αυτή η κατάσταση οδηγεί στη γενικότερη υλική, πνευματική και ηθική παρακμή του πολιτισμού.

Τρόποι αντιμετώπισης / Επαναφοράς της συνεργασίας :
Ευθύνη φορέων κοινωνικοποίησης:
α) Οικογένεια: να εθίζει στο διάλογο, στη συνεργασία, στην αλληλεγγύη.
β) Εκπαίδευση: να μεταλαμπαδεύει αξίες, όχι μόνο με το περιεχόμενο των σπουδών αλλά και με ποικίλες εκδηλώσεις (πολιτιστικές – αθλητικές).
γ) Εκκλησία: ανάπτυξη ανθρωπιστικών δραστηριοτήτων.

• ΜΜΕ: προβολή υγιών προτύπων, εκπομπές – συζητήσεις που να προβάλλεται η σημασία της συλλογικότητας και της συμμετοχής στα κοινά.
• Πνευματικοί άνθρωποι: με τον τρόπο ζωής και το έργο τους να αποτελούν σημείο αναφοράς, ιδιαίτερα των νέων.
• Προβαλλόμενα πρότυπα (αθλητές, ηθοποιοί…): συμμετέχοντας οι ίδιοι στακοινωνικά δρώμενα.
• Πολιτεία: ανθρώπινες συνθήκες διαβίωσης στα αστικά κέντρα, δημιουργία αθλητικών χώρων και πολιτιστικών κέντρων.
• Κατά τόπους φορείς: με εκδηλώσεις, ενημερωτικές συζητήσεις.
• Ατομική ευθύνη: αλλαγή στάσης ζωής – επαναπροσδιορισμός αξιών. Απαλλαγή από τη μανία του καταναλωτισμού, πνευματική καλλιέργεια, ενδιαφέρον για τον συνάνθρωπο, συμμετοχή σε συλλογικές δραστηριότητες (προστασία περιβάλλοντος, πολιτιστικές εκδηλώσεις κ.ά.), ενδιαφέρον για τα κοινά, εργατικότητα, ανεκτικότητα, νομιμοφροσύνη.

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΦΕΡΟΝ

Η επιδίωξη του κοινωνικού συμφέροντος συντελείται με τους ακόλουθους τρόπους:

1. Καταβολή κοινών, συλλογικών προσπαθειών για τη δημιουργία κοινών έργων.
2. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η ομαλή και αρμονική συνεργασία των μελών του κοινωνικού συνόλου, καθώς και η ομαδική επίλυση των κοινών προβλημάτων^. και αυτό μπορεί να επιτευχθεί με την καλλιέργεια και ανάπτυξη βασικών κοινωνικών αρετών με τη βοήθεια της οικογένειας, του σχολείου, της γενικότερης παιδείας και αγωγής. Οι αρετές αυτές είναι η αγάπη, φιλία, ομόνοια, αλτρουισμός, ανιδιοτέλεια, δικαιοσύνη, υπευθυνότητα, συνεργασία, διάλογος.
3. Αρμονική συνεργασία μεταξύ του κράτους και των πολιτών.
4. Ανάπτυξη και καλλιέργεια της κοινωνικής συνείδησης. Κατανόηση του γεγονότος πως η κοινωνία και τα διάφορα μέρη και δομές που την αποτελούν είναι δημιούργημα όλων των πολιτών και επομένως ανήκουν σε όλους. (νόμοι, οικονομία, παιδεία, διοίκηση κ.τ.λ.).
5. Κατοχύρωση της ελευθερίας και της δημοκρατίας. Έτσι το άτομο συνειδητοποιεί τα δικαιώματά του και τις υποχρεώσεις του. Σε αυτό συμβάλλει ολόκληρο το φάσμα της δικαιοσύνης και ειδικότερα η θέσπιση νόμων υγιών (δίκαιων και αξιοκρατικών).
6. Παροχή κοινωνικών υπηρεσιών από το κράτος (παροχή κινήτρων στους πολίτες, μέσω μιας δίκαιης κοινωνικής πολιτικής, κοινωνική πρόνοια, ιατροφαρμακευτική περίθαλψη).

Αποτελέσματα:

1. Υγιής εθνική οικονομία^. Πρόοδος και ευημερία σε όλους τους τομείς της οικονομίας, που οδηγεί στην άνοδο του βιοτικού επιπέδου των πολιτών.
2. Κοινωνική ανάπτυξη, ωφέλεια των ατόμων – πολιτών.
3. Πνευματική πρόοδος^. Η εξυπηρέτηση του κοινωνικού συμφέροντος οδηγεί στην ανύψωση του πνευματικού επιπέδου του λαού (ολοκληρωμένη παιδεία, επιστημονική ανάπτυξη).
4. Ηθικοκοινωνική βελτίωση^. Τα άτομα – μέλη του κοινωνικού συνόλου αναπτύσσουν ηθικοκοινωνικές αρετές και συμβάλλουν στην εδραίωση του ανθρωπισμού της ειρήνης, της αξιοκρατίας.

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΣΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΚΑΙ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ:

1. Το άτομο μέσα στο κοινωνικό περιβάλλον εκπληρώνει το λόγο της βιολογικής ύπαρξής του, αυτοπροσδιορίζεται σαν οντότητα και αποκτά αυτογνωσία μέσα από την επαφή με τους συνανθρώπους του.
2. Προσανατολίζεται επαγγελματικά και επομένως προοδεύει οικονομικά, πετυχαίνοντας ταυτόχρονα και την κοινωνική του ανάδειξη.
3. Διευρύνει τους πνευματικούς του ορίζοντες, προσλαμβάνοντας παιδεία γενική.
4. Αναπτύσσει εθνική συνείδηση και δέχεται δημιουργικά τις ευεργετικές επιδράσεις της παράδοσης.
5. Γίνεται μέτοχος των πολιτιστικών εξελίξεων, ικανοποιεί τα ενδιαφέροντά του και αξιοποιεί δημιουργικά τον ελεύθερο χρόνο του.
6. Αναπτύσσει κοινωνικές αρετές, όπως συνεργασία, ελευθερία, άμιλλα. Έτσι, εκπληρώνει τις φιλοδοξίες του, ενώ ταυτόχρονα αισθάνεται ασφάλεια, γνωρίζοντας πως δέχεται την κοινωνική προστασία.

Επομένως, το κοινωνικό περιβάλλον διαμορφώνει και ολοκληρώνει την προσωπικότητα του ατόμου.

Ποια θα πρέπει να είναι η δική μας στάση απέναντι στις αντιξοότητες της ζωής

• Χρειάζεται ψυχικό σθένος και αισιοδοξία προκειμένου να αντεπεξέλθουμε στις κάθε είδους αναποδιές.
• Πίστη στον εαυτό μας ότι θα τα καταφέρουμε. Η εσωστρέφεια και η συστολή γεμίζουν τον άνθρωπο με φοβικά σύνδρομα και τον τελματώνουν.
• Η σκληρή δουλειά είναι η αναγκαία προϋπόθεση για να εξέλθουμε από τις όποιες αντιξοότητες αντιμετωπίζουμε. Η εποχή των ανέξοδων λόγων τελείωσε· πρέπει να περάσουμε σε έργα.
• Διάθεση για συνεργασία. Πρέπει να ανακαλύψουμε τη σχέση μας με τον κόσμο, την οποία γνωρίζαμε, αλλά, αστόχαστα αυτάρκεις, προσπερνούσαμε.
• Ειλικρινείς διαθέσεις, όχι παρασκηνιακές μεθοδεύσεις. Αν ακολουθήσουμε ξανά το δρόμο της διαπλοκής και της διαφθοράς, τότε θα επέλθει πρόσκαιρα η ατομική ευημερία, αλλά θα χαθεί η συλλογική. Και αν χαθεί η συλλογική ευημερία, τότε θα βουλιάξουμε όλοι. Όπως λέει και ο πάντα επίκαιρος Αριστοτέλης: «Το όλον προηγείται του μέρους».

Περιθωριοποίηση

Ορισμός : περιθωριοποίηση είναι η συνειδητή τοποθέτηση του ατόμου στο περιθώριο της κοινωνικής ζωής, η απομάκρυνση του από τους κοινά αποδεκτούς κανόνες συμπεριφοράς, που διέπουν μια κοινωνία. Η λ. προέρχεται ετυμολογικά από το ρ.περιθωριοποιούμαι (=θέτομαι στο περιθώριο, παραγκωνίζομαι, ζω χωρίς δράση).Χρησιμοποιείται για να δηλώσει τα άτομα που αποκλίνουν από την κοινωνικά καθιερωμένη συμπεριφορά.

Ποια είναι τα αίτια αυτού του φαινομένου ;

1. το αίσθημα της ελευθερίας, το οποίο υπάρχει έντονο στους νέους. Η κοινωνία έχει θεσμούς, που περιορίζουν αυτή την ελευθερία.
2. η απειρία, σχετικά με τα μεγάλα προβλήματα της ζωής, που οφείλεται στη μη σωστή διαπαιδαγώγηση από την κοινωνία, την οικογένεια, το σχολείο, μερικές φορές δημιουργεί πρόβλημα στην ένταξη του νέου στην κοινωνία και τον οδηγεί στο περιθώριο.
3. τα παιδικά βιώματα, όταν είναι άσχημα(φτώχεια, πνευματική αθλιότητα, καταπίεση, καυγάδες κ.α.).
4. η αρνητική αντιμετώπιση των νέων από τα μεγαλύτερα μέλη της κοινωνίας, που συχνά είναι επιφυλακτική ή ακόμη και εχθρική, προβληματίζουν το νέο και τον κάνουν επιθετικό και καχύποπτο.
5. η κρίση των αξιών που υπάρχει στην εποχή μας δημιουργεί στο νέο σύγχυση και τον αποπροσανατολίζει, καθώς δεν μπορεί να θέσει σταθερούς στόχους στη ζωή του.
6. η μορφή της εξουσίας και οι ανταγωνισμοί των κρατών για τους εξοπλισμούς προκαλούν στο νέο ανασφάλεια, με αποτέλεσμα να απορρίπτει τα κοινωνικά κατεστημένα και καθιερωμένα.
7. η αποξένωση στις ανθρώπινες σχέσεις.

     Μορφές περιθωριοποίησης :

1. σύγκρουση με το κοινωνικό κατεστημένο, «επανάσταση».
2. αρνητική θέση απέναντι στη ζωή.
3. καταφυγή σε ψεύτικες ικανοποιήσεις (ναρκωτικά …)
4. απόρριψη του διαλόγου και της επαφής με τους γύρω.
5. αποκοπή από το στενό κοινωνικό πυρήνα, την οικογένεια.
6. επαφές με το χώρο του «υπόκοσμου».

Συνέπειες για την κοινωνία : όταν οι νέοι χάνουν τον προσανατολισμό τους και περιθωριοποιούνται, το κόστος για την κοινωνία είναι μεγάλο, γιατί :

1. χάνει από τους κόλπους της μέλη, που θα μπορούσαν να είναι παραγωγικά σε πολλούς τομείς.
2. τα κοινωνικά προβλήματα πολλαπλασιάζονται όπως η βία, κλοπές, εγκληματικότητα, ναρκωτικά, διάβρωση συνειδήσεων.
3. η πρόοδος ανακόπτεται και επικρατεί στασιμότητα.
4. απουσιάζει ο διάλογος με αποτέλεσμα να επικρατεί δογματισμός, φανατισμός, να υπάρχει έλλειψη συνεννόησης.
5. το χάσμα των γενεών διευρύνεται.
6. ανακοπή της επιστημονικής ανάπτυξης και γενικότερη παρακμή του πολιτισμού.

     Λύσεις :

1. η κοινωνία μπορεί να βοηθήσει το νέο άτομο δείχνοντας περισσότερη εμπιστοσύνη στις πρωτοβουλίες της νεολαίας.
2. σωστή παιδεία για να διευρυνθούν οι πνευματικοί ορίζοντες του νέου, να αποκτήσει κρίση και ευθύνη.
3. κρατική μέριμνα για παιδιά που ζουν κάτω από άθλιες οικονομικές και οικογενειακές συνθήκες.
4. σεβασμός στην προσωπικότητα του νέου από τη μεριά  των μεγαλύτερων ανθρώπων για να αισθανθεί ο νέος σιγουριά και αυτοπεποίθηση.
5. οι μεγαλύτεροι να αποτελούν αληθινά πρότυπα και να μην υποκρίνονται.
6. και οι ίδιοι οι νέοι πρέπει να αντιληφθούν  ότι μέσα στην κοινωνική ζωή έχουν δικαιώματα και υποχρεώσεις.

ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

ΑΞΙΑ

1. δίνουν νόημα στη ζωή
2. ηθικοποιούν
3. συμβάλλουν στην κοινωνικοποίηση
4. εμπνέουν το σεβασμό και τον ανθρωπισμό
5. στενή επαφή και γνωριμία με ανθρώπους , φιλία
6. διεύρυνση πνεύματος
7. προσφέρουν πρότυπα
8. μέσα από την ετερογνωσία οδηγούν στην αυτογνωσία
9. καλλιέργεια της κατανόησης και της συνεργασίας
10. διάλογος
11. δίκαιη επίλυση προβλημάτων
12. κοινωνική γαλήνη
13. διασφάλιση της ειρήνης
14. δημοκρατία
15. πολιτιστική ανάπτυξη

ΕΣΩΣΤΡΕΦΕΙΑ – ΚΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ

ΑΙΤΙΕΣ ΤΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ:

1. Η πνευματική και ιδεολογική κρίση της εποχής μας που περιέχει υποχρεωτικά στοιχεία ηθικής κρίσης.
2. Η ηθική κρίση, που οφείλεται όχι μόνο στις πνευματικές και ιδεολογικές αναταράξεις του καιρού μας, αλλά και σε πολλούς άλλους παράγοντες όπως: η μεσολάβηση των δύο παγκοσμίων πολέμων, η κυριαρχία της τεχνικής στη ζωή μας με όλα τα δυσμενή επακόλουθά της.
3. Η συγκέντρωση μεγάλου πληθυσμού ανθρώπων στα αστικά κέντρα.
4. Ο ανταγωνισμός που έχει αναπτυχθεί στις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων.
5. Το κλίμα της υλικής ευημερίας που επικρατεί σήμερα-υλικός ευδαιμονισμός.
6. Η ανυποταξία κοινών τρόπων ζωής, γόνιμων ενδιαφερόντων και κοινής και σωστής ψυχαγωγίας.
7. Η αποκοπή από την παράδοση.
8. η στείρα εξειδίκευση και ο βιομηχανοποιημένος τρόπος ζωής
9. η στείρα τεχνοκρατική αντίληψη και ο ψυχρός ορθολογισμός
10. νόθη ψυχαγωγία και αποχαύνωση από τα ΜΜΕ
11. κρίση των φορέων αγωγής
12. οικονομική κρίση
13. άγχος, ανταγωνισμός και ανασφάλεια των ανθρώπων

Όλα σχεδόν τα προβλήματα της εποχής μας συνιστούν αίτια του φαινομένου.

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΤΟΜΟ:

1. Με την έλλειψη επικοινωνίας μένει ανικανοποίητη η ισχυρή ψυχική τάση του ανθρώπου για επαφή με το συνάνθρωπό του και μέσα στο συναισθηματικό του κενό δημιουργούνται αρρωστημένες ψυχολογικές καταστάσεις, τα λεγόμενα ψυχολογικά προβλήματα.
2. Η έλλειψη συμπαράστασης και αλληλεγγύης μεταξύ των ανθρώπων αυξάνει το αίσθημα της μοναξιάς.
3. Λείπει η πληρότητα από τη ζωή του ανθρώπου.
4. Λείπει η πίστη σε ιδέες που την έχει μεγάλη ανάγκη ο ψυχικός κόσμος κυρίως του νέου ανθρώπου. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα το ψυχικό κενό που νιώθουν πολλοί νέοι άνθρωποι, οι οποίοι πολλές φορές παρουσιάζονται ιδεολογικά ανερμάτιστοι (χωρίς προσανατολισμό).
5. Άμεσες συνέπειες αυτών των προβλημάτων είναι η εσωστρέφεια, η μοναξιά, η μελαγχολία, η αναζήτηση ατομικών λύσεων και όχι συλλογικών, ο ατομικισμός, οι τάσεις φυγής (ναρκωτικά) και οι αρνητικές διέξοδοι και αντιδράσεις.

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΟΜΑΔΑ:

1. Η απώλεια της συνοχής και της δύναμής της.
2. Λείπει το πνεύμα συνεργασίας, δεν υπάρχει ο απαιτούμενος συντονισμός και επιβραδύνεται ή ανακόπτεται εντελώς η πρόοδος.
3. Υπάρχει αδιαφορία για τα κοινά.
4. Δεν υπάρχει ενιαία έκφραση της ομάδας σε κανένα επίπεδο (πολιτικό, κοινωνικό, ιδεολογικό, πολιτιστικό).
5. Δεν υπάρχει κοινή και σταθερή πορεία, αντίθετα τυχαία και αλλοπρόσαλλη.
6. Διατρέχει ανά πάσα στιγμή τον κίνδυνο της εξαφάνισής της ή της διάλυσή της.
7. Ανακόπτεται από την παράδοση.
8. Δεν μπορεί να προσφέρει πλούτο και πληρότητα ζωής στα μέλη της.
9. Δεν υπάρχουν κοινές ιδέες και αντιλήψεις ούτε κοινή πολιτιστική ζωή.
10. Υποσκάπτεται η κοινωνική συνείδηση και οι θεσμοί.
11. υποβάθμιση της παράδοσης
12. κρίση της δημοκρατίας
13. αναβίωση ρατσισμού και εθνικισμού

Μερικές από τις παραπάνω επιπτώσεις αποτελούν συγχρόνως και αίτια αποσύνθεσης της ομάδας.

ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΩΝ ΣΧΕΤΙΚΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ:

1. Με την αλλαγή των συνθηκών ζωής.
2. Με την αλλαγή των κοινωνικών δομών (οικογένεια, παιδεία, εκκλησία) και των οικογενειακών σχέσεων.
3. Με την αποκέντρωση του πληθυσμού και της εξουσίας και τη δημιουργία μικρότερων αυτόνομων κοινωνικών ομάδων.
4. Με την αλλαγή των σχέσεων μεταξύ εξουσίας και λαού.
5. γόνιμη αμφισβήτηση, προσωπικός αγώνας και θέληση
6. ανιδιοτέλεια, επιδίωξη κοινωνικής δράσης
7. ανθρωπιστική παιδεία, αναβάθμιση θεσμών, φορείς αγωγής και κοινωνικοποίησης να αναλάβουν τις ευθύνες τους

ΠΡΟΣΠΟΙΗΣΗ

α. Εκφάνσεις της προσποίησης

• Προσποίηση στον χώρο της Πολιτικής. Οι πολιτικοί μπορεί να προσποιούνται λαϊκίστικα ενδιαφέρον για το λαό και τα προβλήματά του και να αποκρύπτουν μια πραγματικότητα ιδιοτέλειας, διαφθοράς, διαπλοκής.
• Οι διπλωματικές σχέσεις, επίσης, χαρακτηρίζονται από προσποίηση. Συχνά εξωραΐζονται πολιτικές στο διεθνές στερέωμα ως νόμιμες και ανθρωπιστικές, ενώ στο παρασκήνιο εξυπηρετούν συμφέροντα ασχέτως κόστους.
• Ένας χώρος στον οποίο κατ’ εξοχήν εκδηλώνεται προσποίηση είναι αυτός των ΜΜΕ και της δημοσιογραφίας. Οι δημοσιογράφοι προσποιούνται ενδιαφέρον για την ενημέρωση και την αφύπνιση των πολιτών και διατυμπανίζουν ότι οι επιλογές τους έχουν να κάνουν με τις προτιμήσεις και τις ανάγκες του κοινού, ενώ στην πραγματικότητα λειτουργούν ιδιοτελώς, εμπορικά, ματαιόδοξα και σε κλίμα διαπλοκής με πολιτικούς και οικονομικούς κύκλους της κοινωνίας.
• Η διαφήμιση, επίσης, παρουσιάζει μια εξιδανικευμένη εικόνα για τα προϊόντα και τις υπηρεσίες που προβάλλει, αποκρύπτοντας τη βαθύτερη στοχοθεσία της, που είναι η προαγωγή του καταναλωτισμού.
• Στο πεδίο της Τέχνης, οι καλλιτέχνες υποκρίνονται αυθορμητισμό, πρωτοτυπία και προβληματισμό, ενώ στην πραγματικότητα ενδιαφέρονται για την εμπορική τους επιτυχία και υιοθετούν τις επιταγές των «βιομηχανιών της τέχνης», που τους κατευθύνουν στη στείρα αντιγραφή «καλουπιών επιτυχίας».
• Στον χώρο της εργασίας, οι εργαζόμενοι πολύ συχνά υποκρίνονται τόσο απέναντι στην εργοδοσία όσο και απέναντι στους συναδέλφους τους, για να εξασφαλίσουν ευνοϊκές συνθήκες για την εργασιακή τους αναβάθμιση ή για να κυριαρχήσουν ύπουλα στον εργασιακό ανταγωνισμό.
• Προσποίηση, βεβαίως, εκδηλώνεται και σε οποιαδήποτε οικογενειακή ή διαπροσωπική σχέση, από το αθώο ψέμα, μέχρι τη διάθεση εκμετάλλευσης του άλλου και εξαργύρωσης της σχέσης.
• Ο άνθρωπος, τέλος, υποκρίνεται στη σχέση με τον εαυτό του, αυταπατώμενος.

β. Αίτια – στόχοι προσποίησης

• Ανάγκη σύμπλευσης με τις κοινωνικές συμβάσεις με στόχο την κοινωνική αποδοχή.
• Μαζοποίηση, ισοπέδωση των ανθρώπων από τα πρότυπα που καταιγιστικά προβάλλονται στην κοινωνία.
• Αδύναμη προσωπικότητα. Ο άνθρωπος προσπαθεί να δείξει κάτι άλλο απ’ αυτό που είναι, γιατί δεν έχει αυτοπεποίθηση και δεν αισθάνεται αυτόνομος και ολοκληρωμένος. Δανείζεται στοιχεία από τα προβαλλόμενα πρότυπα για να αισθανθεί εσωτερική πλήρωση.
• Συμφεροντολογία, ιδιοτέλεια. Ο άνθρωπος προσποιείται για να επιτύχει αδιαφανείς στόχους, παραπλανώντας και εκμεταλλευόμενος τους άλλους.
• Προσπαθεί επίσης να αυτοπροβληθεί υποκρινόμενος και να αναβαθμίσει το κύρος του στον κοινωνικό του κύκλο.
• Εκδηλώνεται, επίσης, υποκρισία και από κακία, φθόνο, ζήλεια, με στόχο τη βλάβη του άλλου.
• Ο άνθρωπος μπορεί να υποκρίνεται αυταπατώμενος, επειδή αρνείται να κοιτάξει την αλήθεια για τον εαυτό του κατάματα.
• Μπορεί, ακόμα, να προσποιείται από καλή προαίρεση, για να προστατεύσει έναν οικείο του από τις ψυχικές επιπτώσεις της αλήθειας.
• Τέλος, η προσποίηση και η υποκρισία μπορεί να εκπορεύεται από διάθεση για χιούμορ, για πείραγμα, για δημιουργία κωμικής ατμόσφαιρας.

γ. Επιπτώσεις της προσποίησης

• Χάνεται η αλήθεια. Κυριαρχεί το ψέμα, η απάτη, ο φενακισμός και ο

φαρισαϊσμός.

• Χάνεται ο αυθορμητισμός και η αυθεντικότητα, η γνησιότητα στην ανθρώπινη συμπεριφορά και στην κοινωνική δραστηριότητα. Τα πάντα τελματώνονται στις επιταγές των τύπων και του κομφορμισμού.
• Η γνησιότητα και η υπεράσπιση της αλήθειας καταντούν αδυναμία και γίνονται αντικείμενο κοροϊδίας και υποτίμησης.
• Κυριαρχεί η παραπλάνηση και ο αποπροσανατολισμός. Τα ιδιοτελή, συμφεροντολογικά, υστερόβουλα, κερδοσκοπικά κίνητρα της δράσης ατόμων και ομάδων συγκαλύπτονται επιδέξια, η κοινή γνώμη αποπροσανατολίζεται, άγεται και φέρεται ποικιλοτρόπως, με αποτέλεσμα οι επιτήδειοι υποκριτές να κερδίζουν με κάθε τρόπο και ο λαός να γίνεται θύμα εκμετάλλευσης και εμπαιγμού.
• Βρίσκει πεδίον δράσης ο λαϊκισμός και η χειραγώγηση των μαζών. Επιδέξιοι άνθρωποι σε διάφορους χώρους προσποιούνται λαϊκότητα για να κερδίσουν εκμεταλλευόμενοι το λαϊκό αίσθημα και τα απωθημένα του λαού.
• Προβάλλεται μια εικονική, ευδαιμονιστική, λαμπερή πραγματικότητα, που θαμπώνει τον λαό και τον καθιστά φαντασιόπληκτο, προξενώντας του υπαρξιακό αδιέξοδο και συμπλέγματα κατωτερότητας.
• Εξαπλώνεται η καχυποψία απέναντι στον συνάνθρωπο, που υποσκάπτει ανεπανόρθωτα τις κοινωνικές σχέσεις και δημιουργεί στους ανθρώπους αίσθημα ανασφάλειας και αβεβαιότητας.

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΟΡΙΣΜΟΣ: Πολιτισμός είναι το σύνολο των επιτευγμάτων του ανθρώπου στον υλικό, πνευματικό και ηθικό τομέα. Είναι ο συνεχής αγώνας του ανθρώπου να βελτιώσει τις συνθήκες διαβίωσής του και να καλλιεργήσει το πνεύμα του.

ΜΟΡΦΕΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ:

α) ο τεχνικός πολιτισμός (τεχνολογική πρόοδος – οικονομία).

β) ο πνευματικός πολιτισμός (θρησκεία, ηθική, δίκαιο, επιστήμη, τέχνη)

ΘΕΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ :

Ο σύγχρονος πολιτισμός έχει να επιδείξει θαυμαστά επιτεύγματα. Πιο συγκεκριμένα:

1. Η επιστήμη και η πρακτική εφαρμογή της, η τεχνολογία, αναπτύχθηκαν σε τέτοιο βαθμό που επέλυσαν πολυποίκιλα προβλήματα. Ο άνθρωπος κατόρθωσε να ερμηνεύσει τα φυσικά φαινόμενα, να τα θέσει υπό τον έλεγχό του και να απελευθερώσει, μερικώς, από τη φυσική εξάρτηση.
2. Η εφεύρεση της μηχανής άνοιξε νέους ορίζοντες στις ανθρώπινες δυνατότητες, αφού πλέον ο άνθρωπος ελαχιστοποίησε το μόχθο του, ξέφυγε από την επίπονη εργασία, αύξησε τον ελεύθερο χρόνο του.
3. Η βιομηχανία γνωρίζει εκπληκτική ανάπτυξη^. Η παραγωγή έχει αυξηθεί με αποτέλεσμα τη δημιουργία προϊόντων με χαμηλό κόστος, έτσι που να μπορούν να τα αποκτήσουν όλοι.
4. Η πρόοδος της ιατρικής τόσο όσον αφορά τις γνώσεις αλλά και τις τεχνικές μεθόδους, περιόρισε τη θνησιμότητα, καταπολέμησε ασθένειες και αύξησε το μέσο όρο ζωής.
5. Αποτέλεσμα των παραπάνω είναι η άνοδος του βιοτικού επιπέδου, η κάλυψη σε ικανοποιητικό βαθμό των υλικών αναγκών.
6. Ταυτόχρονα ο άνθρωπος προήγαγε τη σκέψη του, όξυνε την κρίση του, και διεύρυνε τους πνευματικούς του ορίζοντες. Η γνώση έγινε πλέον δύναμη στα χέρια του ανθρώπου, έπαψε να είναι κτήμα μόνο μιας αριθμητικά περιορισμένης μερίδας.
7. Η κοινωνική συμβίωση επίσης εξελίχτηκε^. Σημαντική κατάκτηση αποτελεί η κατοχύρωση των ανθρώπινων δικαιωμάτων, η θεμελίωση της ισότητας.
8. Ο άνθρωπος, τέλος, ξέφυγε από τα όρια του πλανήτη του, εξερευνά το σύμπαν αναζητώντας διαφορετικές μορφές ζωής και επεκτείνοντας εκεί την κυριαρχία του.

ΑΡΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ:

Παρά τις εκθαμβωτικές κατακτήσεις του, ο σύγχρονος πολιτισμός παρουσιάζει κρίση γιατί:

1. Ο άνθρωπος στράφηκε μονομερώς προς την τεχνολογική ανάπτυξη παραγκωνίζοντας και αδιαφορώντας για το πνεύμα του. Ενδιαφέρθηκε για την άνοδο του βιοτικού του επιπέδου, αλλά δεν κατόρθωσε να εξασφαλίσει την ποιότητα ζωής.
2. Η υπέρβαση του μέτρου τον οδήγησε στον καταναλωτισμό, στον υλικό ευδαιμονισμό. Σκοπός της ζωής αποτελεί η προσπάθεια για το «έχειν» και όχι για το «είναι».
3. Η αλόγιστη και κερδοσκοπική επέμβασή του στη φύση προκάλεσε οικολογική καταστροφή, γεγονός που πιστοποιείται από την εξάντληση των φυσικών πόρων, αλλά και από τη ρύπανση της φύσης.
4. Ο μονοδιάστατος χαρακτήρας της γνώσης, η εξειδίκευση, επέφερε την πνευματική μονομέρεια, περιόρισε τον ανθρώπινου νου, σύνθλιψε τη φαντασία.
5. Οι επιστήμονες μην έχοντας στο ελάχιστο κοινωνική συνείδηση, εφαρμόζουν αρνητικά τις ανακαλύψεις και εφευρέσεις τους, με αποτέλεσμα να κινδυνεύει η ανθρωπότητα από ολοσχερή καταστροφή (πυρηνικά όπλα).
6. Η μηχανοποίηση της εργασίας οδήγησε σε νέα μορφή δουλείας, καθώς αυξήθηκε η ανεργία και, το χειρότερο, ο άνθρωπος μετατράπηκε σε χειριστή μηχανών που δεν απολαμβάνει πλέον τη χαρά της δημιουργίας, αλλά ούτε και τον ελεύθερο χρόνο του.
7. Η παθητική συσσώρευση πληθυσμού στα αστικά κέντρα προκάλεσε αλλοτριωτικά φαινόμενα. Ο άνθρωπος απομακρύνθηκε από το φυσικό περιβάλλον, εγκλωβίστηκε σε ακατάλληλες κατοικίες, στερήθηκε την ανθρώπινη επικοινωνία.
8. Τα φαινόμενα κοινωνικής παθογένειας, η βία και η εγκληματικότητα, αντί να περιοριστούν διογκώνονται αλλάζοντας μορφές εκδήλωσης.
9. Ο άνθρωπος «απογυμνωμένος» από αξίες και ιδανικά, έχοντας ως μοναδικό στόχο τη χρηματοθηρία αναζητά διέξοδο μέσα από υποκατάστατα ευτυχίας: ναρκωτικά, αλκοόλ.
10. τα ψυχολογικά προβλήματα, οι νευρώσεις, το άγχος, τα υπαρξιακά αδιέξοδα ήταν το τίμημα της προόδου.
11. Ο σεβασμός στην ανθρώπινη οντότητα ολοένα εξασθενεί. Η καταπάτηση των ανθρώπινων δικαιωμάτων από «πολιτισμένα» κράτη, οι καταστρεπτικοί πόλεμοι, η αδυναμία των κρατών να συνυπάρξουν ειρηνικά αμαυρώνουν το σύγχρονο πολιτισμό και καθιστούν το μέλλον ζοφερό.
12. Τέλος, ο άνθρωπος, αποπροσανατολισμένος από τις πραγματικές του ανάγκες, ενταγμένος στο καταναλωτικό σύστημα μετατρέπεται σε απρόσωπη μονάδα, αδυνατεί νε συμμετέχει ενεργά στις αποφάσεις που τον αφορούν, ετεροκαθορίζεται και χειραγωγείται.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ:

Κρίνοντας τις δυο παραπάνω απόψεις καταλήγουμε στα εξής:

Ο σύγχρονος πολιτισμός σίγουρα έχει να παρουσιάσει εκπληκτικά επιτεύγματα. Οι εξελίξεις στον επιστημονικό και τεχνολογικό τομέα σημειώνονται με ραγδαίο ρυθμό. Το βιοτικό επίπεδο διαρκώς βελτιώνεται, με αποτέλεσμα να διασφαλίζεται μία άνετη ζωή. Αυτό όμως, δε σημαίνει ότι ο σύγχρονος άνθρωπος εξασφάλισε και την ποιότητα στη ζωή του.

Πλήθος προβλήματα κατατρύχουν την ανθρωπότητα, προβλήματα για τα οποία την αποκλειστική ευθύνη φέρει ο άνθρωπος, που έχασε την αίσθηση του μέτρου και της αρμονίας. Παρασύρθηκε στην ανάπτυξη του τεχνικού πολιτισμού παραμελώντας ταυτόχρονα τον πνευματικό. Αυτό είναι, άλλωστε το βασικό αίτιο που συνιστά την κρίση.

ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ:

Ο ίδιος ο άνθρωπος πρέπει να δραστηριοποιηθεί. Ειδικότερα απαιτείται:

1. Σεβασμός στην ανθρώπινη οντότητα.
2. Προσπάθεια για εξασφάλιση ποιότητας στη ζωή μας.
3. Το παραπάνω είναι δυνατό να επιτευχθεί με την ανθρωπιστική παιδεία, την παροχή δυνατοτήτων για την ολοκλήρωση της ανθρώπινης προσωπικότητας.
4. Προστασία της φύσης και των ισορροπιών της.
5. Απόκτηση κοινωνικής συνείδησης, συλλογικότητα και συνεργασία.
6. Συμβολή των πνευματικών ανθρώπων και κυρίως των καλλιτεχνών.
7. Πίστη στις δημοκρατικές αξίες και με την κάθαρση του δημοκρατικού πολιτεύματος από φαινόμενα αυταρχισμού, λαϊκισμού και διαφθοράς.
8. Ενίσχυση του φιλειρηνικού κινήματος, ώστε η φωνή του να εισακούγεται από τις κυβερνήσεις.
9. Δίκαιη κατανομή του πλούτου.
10. Αξιοποίηση της επιστήμης και της τεχνολογίας για το καλό του ανθρώπου.

«Ο άνθρωπος, στην προσπάθειά του να επιβιώσει, αλλά και να βελτιώσει τις συνθήκες της ζωής του, δημιούργησε πολιτισμό. Σήμερα, όμως, διαπιστώνουμε ότι ο πολιτισμός μας διέρχεται μια κρίση, που είναι δυνατόν να τον αφανίσει.

α) Ποιές είναι οι αιτίες της κρίσης αυτής;

β) Ποιές συνέπειες έχει στη ζωή μας και στην ανθρωπότητα ολόκληρη;»

Ανάγκες

Υλικές, Βιολογικές            Πνευματικές, ηθικές

1. τροφή i) μόρφωση
2. στέγη ii) πνευματική καλλιέργεια

• ενδυμασία iii) ηθικοποίηση

(βασικές βιοτικές)              iv) κοινωνικοποίηση

1. χρήμα v) ψυχαγωγία…
2. απολαύσεις
3. διασκέδαση.. .

Πολιτισμός

υλικός, τεχνικός                πνευματικός, ηθικός

τεχνολογικός                    (culture)

(civilisation)

      A : Eννοια  – περιγραφή του πολιτισμού

Ο  άνθρωπος, από την πρώτη στιγμή που βρέθηκε στη γη, ήρθε αντιμέτωπος  με διάφορα προβλήματα που εμπόδιζαν τη ζωή του και απειλούσαν ακόμα και με αφανισμό την ίδια την ύπαρξή του. Τα σημαντικότερα απ’ αυτά ήταν η δυσκολία στην εύρεση τροφής, τα άγρια θηρία, τα φυσικά φαινόμενα και οι καιρικές συνθήκες και μεταβολές. Στην προσπάθεια υπερπήδησης των εμποδίων αυτών, οδηγήθηκε στις πρώτες ανακαλύψεις και εφευρέσεις, στα πρώτα σημαντικά επιτεύγματα του ανθρώπινου μόχθου σωματικού και πνευματικού (φωτιά, τροχός, κατεργασία λίθου, απλή μηχανή, χτίσιμο σπιτιών…). ΄Οταν λοιπόν κατόρθωσε να αισθανθεί δυνατός και σίγουρος για την επιβίωσή του, άρχισε να στρέφει το νου τους προς άλλες κατευθύνσεις, θέτοντας στον εαυτό του διάφορα ερωτήματα φιλοσοφικής, κοινωνικής ή θρησκευτικής υφής. ΄Αρχισε να προβληματίζεται για την προέλευσή του, να αναρωτιέται για τoν προορισμό του, να προβληματίζεται για τη φυσική και τη μεταφυσική διάστασή του, να φιλοσοφεί και να θρησκεύεται. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, λοιπόν, αναπτύχθηκε πνευματικά και καλλιεργήθηκε εσωτερικά. Διαπιστώνουμε, επομένως, ότι κατά τη διάρκεια της εξελικτικής του πορείας, ο άνθρωπος δημιούργησε διάφορα επιτεύγματα που είχαν σχέση είτε με την υλική και βιολογική του ύπαρξη είτε με την πνευματική και ηθική του διάσταση. Το σύνολο των επιτευγμάτων αυτών ονομάζεται πολιτισμός. Πολιτισμός είναι όσα δημιούργησε ο άνθρωπος προσπαθώντας να ικανοποιήσει τις ανάγκες του στον υλικό και τον πνευματικό τομέα για να εξασφαλίσει τη ζωή του και να βελτιώσει τις συνθήκες της διαβίωσής του.

     Β : Μορφές του πολιτισμού

Ο άνθρωπος μετέχει δύο φύσεων^. της σωματικής – βιολογικής – υλικής (εξωτερικής) φύσης και της πνευματικής – ηθικής (εσωτερικής) φύσης. Οι φύσεις αυτές είναι αλληλένδετες, βρίσκονται δηλαδή σε στενή αλληλεξάρτηση και αλληλεπίδραση ώστε να μην είναι δυνατό να γίνει καμία διάκριση ανάμεσά τους. Καθεμιά από τις φύσεις αυτές δημιουργεί διάφορες ανάγκες, τις οποίες ο άνθρωπος οφείλει να ικανοποιήσει, εάν θέλει, αρχικά, να επιβιώσει και, έπειτα, να ζήσει καλύτερα. Το σύνολο των ανακαλύψεων, των εφευρέσεων, των μηχανικών μέσων, των υλικών αγαθών, των τεχνολογικών επιτευγμάτων, των χρημάτων, με τα οποία ο άνθρωπος ικανοποιεί τις ανάγκες που δημιουργεί η υλική του φύση ονομάζεται υλικός – τεχνικός – τεχνολογικός πολιτισμός.

Το σύνολο των ιδεών, των φιλοσοφικών θεωριών, των θρησκευτικών δογμάτων, των αναζητήσεων, των ηθικών και πνευματικών αρχών, των ιδανικών, των επιστημών, των γραμμάτων και των τεχνών, με τα οποία ο άνθρωπος ικανοποιεί τις ανάγκες που δημιουργεί η εσωτερική διάσταση και φύση του ονομάζεται πνευματικός – ηθικός πολιτισμός.

    Γ : Η κρίση του πολιτισμού μας

Στις μέρες μας, ολοένα και περισσότερο, γίνεται λόγος για την κρίση που διέρχεται ο πολιτισμός μας και η οποία, όπως είναι φυσικό, καλύπτει και επηρεάζει όλους τους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας. Η ουσιαστική και πρωταρχική αιτία της κρίσης αυτής βρίσκεται στην ανισόρροπη και ανομοιόμορφη ανάπτυξη και πρόοδο των δύο μορφών του πολιτισμού. Αυτό σημαίνει ότι, στον αιώνα μας κυρίως, δόθηκε μεγαλύτερη έμφαση στον υλικό πολιτισμό και παραμελήθηκε ή παραγκωνίστηκε ο πνευματικός πολιτισμός. Αυτό συνέβη γιατί ο άνθρωπος διαπίστωσε ότι η πρόοδος του τεχνικού πολιτισμού του πρόσφερε πολλές ανέσεις στη ζωή του, αύξησε τα αγαθά του, μείωσε την κούρασή του και διεύρυνε τον ελεύθερο χρόνο του. Ετσι μετά μανίας αποδύθηκε σ’ έναν αγώνα, διαρκή και έντονο, για να αποκτήσει όσο το δυνατόν περισσότερα μπορεί και συνάμα αγνόησε και αδιαφόρησε για την πνευματική του βελτίωση και την ηθική του καλλιέργεια. Τα σημάδια της κρίσης αυτής είναι εμφανή και τα κυριότερα απ’ αυτά εντοπίζονται στα εξής στοιχεία:

• Δημιουργία υλιστικού πνεύματος που κάνει τον άνθρωπο υλιστή, υπερκαταναλωτή, δούλο του χρήματος, ωφελιμιστή, χρησιμοθηρικό, ηδονοθήρα.
• Μαζοποίηση και μηχανοποίηση του ανθρώπου, χωρίς ευελιξία σκέψης, με αδυναμία για αντικειμενική κρίση και λογική αντιμετώπιση των πραγμάτων.
• Οι άνθρωποι αλλοτριώνονται και αποξενώνονται πιστεύοντας ότι δεν έχουν ανάγκη το συνάνθρωπό τους, αφού ενδιαφέρονται αποκλειστικά και μόνο για το συμφέρον τους.
• Εξαρση των φαινομένων κοινωνικής παθογένειας, που δημιουργεί φόβο και ανασφάλεια στους ανθρώπους και τους κάνει να ανησυχούν έντονα για τη ζωή τους.
• Υποβάθμιση ηθικών αρχών, αρετών, αξιών και ιδανικών που οδηγεί στην ηθική αναλγησία και στην έλλειψη ανθρωπιάς, αγάπης και αλληλεγγύης.
• Δημιουργία και εμφάνιση διαφόρων φαινομένων κοινωνικού ρατσισμού, αδιαφορία για τον πόνο και τη δυστυχία των άλλων.
• Πολιτική αναισθησία, αδιαφορία για τα κοινά, αδυναμία κοινωνικοποίησης, κίνδυνοι για τα δημοκρατικά πολιτεύματα.
• Εντονοι ανταγωνισμοί που οδηγούν σε συγκρούσεις και πολέμους και φανερώνουν ότι εκείνο που ενδιαφέρει τον άνθρωπο είναι η προσωπική και ατομική του ανάδειξη μόνο, άσχετα αν αυτή θα γίνει σε βάρος των άλλων.

  Δ : Τρόποι αντιμετώπισης της κρίσης

Η κρίση του πολιτισμού μας που διαπερνά και επηρεάζει όλους τους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας, δεν αντιμετωπίζεται με ευχές και ξόρκια. Χρειάζεται συντονισμένη προσπάθεια απ’ όλους τους ανθρώπους προς την κατεύθυνση της συνειδητοποίησης των προβλημάτων που αυτή δημιουργεί και στην καθημερινή πρακτική και στην ηθική ποιότητα των ανθρώπων. Αφού γίνει αυτό, ο άνθρωπος πρέπει  να εξισορροπήσει τις ανάγκες του, ώστε να ικανοποιούνται αρμονικά και οι ηθικοπνευματικές και οι υλικές. Τέλος, οφείλει να εφαρμόσει ένα σύστημα παιδείας, εκπαίδευσης και αγωγής (με συμμετοχή όλων των φορέων αυτών) που θα στηρίζεται στην ανθρωπιστική καλλιέργεια και στην ολόπλευρη μόρφωση, ώστε να αλλάξει η νοοτροπία του και να καταλάβει ότι μόνο με την απόκτηση υλικών αγαθών δεν είναι δυνατό να φτάσει στην ευτυχία, που είναι ο απώτερος σκοπός και στόχος στη ζωή του.

Υποστηρίχτηκε η άποψη ότι θα εκτιμήσουμε σωστά την πραγματική αξία του πολιτισμού μιας κοινωνίας, αν λάβουμε υπόψη μας πόσο αυτός συμβάλλει στη βελτίωση της ποιότητας της ζωής. Με βάση τις σύγχρονες πολιτισμικές συνθήκες εξετάστε:

α) Ποιά στοιχεία υποβαθμίζουν την ποιότητα της ζωής στις σύγχρονες πολιτισμένες κοινωνίες;

β) Με ποιές προϋποθέσεις κατά τη γνώμη σας ένας λαός μπορεί να θεωρηθεί πολιτισμένος;

 Α : Περιγραφή της έννοιας

Λέγοντας ποιότητα ζωής εννοούμε το μέτρο της καθημερινής μας διαβίωσης σε όλα τα επίπεδα των δραστηριοτήτων μας, που μας φανερώνει πόσο καλή ή κακή είναι η διαβίωση αυτή. Η ποιότητα της ζωής εξαρτάται από πάρα πολλούς παράγοντες και περιλαμβάνει όλα εκείνα τα στοιχεία που συνθέτουν την πολιτισμική μας δημιουργία. Ετσι, θα μπορούσαμε να αναφέρουμε ότι οι παράγοντες που συνθέτουν την ποιότητα της ζωής είναι η μόρφωση, η εκπαίδευση, η ποιότητα του περιβάλλοντος, κοινωνικού και φυσικού, η ψυχαγωγία, η τέχνη, η εργασία (αν υπάρχει ή δεν υπάρχει), τα χρήματα και τα υλικά αγαθά, η κατοικία, τα συγκοινωνιακά μέσα, η προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου, η ικανοποίηση των βιοτικών αναγκών, βασικών ή δευτερευουσών, η επικοινωνία με τους συνανθρώπους, οι συνθήκες διαβίωσης και εργασίας. Επομένως, η ποιότητα ζωής είναι ένας πολυδιάστατος και πολυδύναμος όρος με ποικίλες προεκτάσεις που έχει σχέση με όλους τους τομείς των ανθρωπίνων δραστηριοτήτων.

Β : Στοιχεία που υποβαθμίζουν την ποιότητα της ζωής

α) Ο πόλεμος, είτε εμφύλιος είτε διακρατικός είτε παγκόσμιος, οι διάφορες κοινωνικές εξεγέρσεις – αναστατώσεις και συγκρούσεις και γενικά καθετί που επιφέρει ανωμαλίες στην κοινωνική, οικονομική, πολιτική και πολιτιστική ζωή μιας χώρας αποτελούν παράγοντες υποβάθμισης της ποιότητας της ανθρώπινης ζωής.

β) Η κακή εκπαίδευση, η οποία εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως κακή υλικοτεχνική υποδομή στα σχολεία, έλλειψη διδακτικού προσωπικού, καταλήψεις σχολείων, αναταραχές στο χώρο της παιδείας εξαιτίας απεργιών, έλλειψη σχολείων ιδιαίτερα σε απομακρυσμένες περιοχές, αδυναμία συνεργασίας των γονιών, μαθητών, πολιτείας και εκπαιδευτικών, μειωμένο ενδιαφέρον εκ μέρους της πολιτείας για την αγωγή και τη μόρφωση των νέων.

γ) Η ύπαρξη απολυταρχικών, δικτατορικών, τυραννικών ή η δημιουργία συνθηκών μέσα σε μια πολιτεία που είναι δυνατόν να οδηγήσουν στην εγκαθίδρυση τέτοιων καθεστώτων (προπαγάνδα, αδιαφορία για τα κοινά, έλλειψη δημοκρατικών ευαισθησιών, συγκρούσεις και αναταραχές στο δημοκρατικό πολίτευμα). Η ύπαρξη τέτοιων συνθηκών και καθεστώτων στηρίζεται στην καταπάτηση ή στην αδυναμία προστασίας και σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, στη μείωση ή στη στέρηση των ελευθεριών του ανθρώπου, στη λογοκρισία, στην επιβολή του ισχυρότερου, στην κατάργηση κάθε είδους προνομίων που απολαμβάνει ο λαός που το έχει αποκτήσει όχι χαριστικά, αλλά μέσα από πολύχρονους και πολύμοχθους αγώνες.

δ) Η ρύπανση του περιβάλλοντος και η μόλυνση της ατμόσφαιρας και γενικά η υποβάθμιση της αξίας της φύσης και του φυσικού κόσμου είναι ένας από τους σπουδαιότερους παράγοντες που υποβαθμίζουν την ποιότητα της ανθρώπινης ζωής και έχουν επιπτώσεις και στην ανθρώπινη υγεία. Η δημιουργία βιομηχανιών που λειτουργούν με ανεξέλεγκτο τρόπο, η αστικοποίηση της ζωής, το υπερκαταναλωτικό πνεύμα, καθώς και η τάση του υλικού ευδαιμονισμού οδήγησαν σ’ αυτήν την κατάσταση της καταστροφής της φύσης και επομένως και στην υποβάθμιση της ανθρώπινης ζωής.

ε) Οι κακές διαπροσωπικές σχέσεις ή η έλλειψη τέτοιων σχέσεων, η αλλοτρίωση, η αποξένωση και η απομόνωση των ανθρώπων, η αδυναμία σωστής προσέγγισης και επικοινωνίας μεταξύ τους, η απουσία διαλόγου και συνεργασίας που θα μπορούσε να συμβάλλει στην επίλυση διαφόρων προβλημάτων υποβαθμίζουν την ποιότητα της ζωής. Οι άνθρωποι έτσι ενδιαφέρονται μόνο για τα ατομικά τους συμφέροντα έχουν ριχθεί μετά μανίας στην προσπάθεια απόκτησης όσων πιο πολλών υλικών αγαθών μπορούν και έτσι χάνουν την ανθρωπιά τους.

στ) Οι άνθρωποι εξαιτίας του υλιστικού πνεύματος που κυριαρχεί στη σύγχρονη ζωή έχουν παραμελήσει καθετί που έχει σχέση με την πνευματική τους ανάπτυξη και την ηθική τους ολοκλήρωση. Αδιαφορούν να πιστέψουν σε ιδανικά, να αποκτήσουν αρετές, ηθικές αρχές και αξίες που θα βελτιώσουν και θα αναβαθμίσουν τον εσωτερικό τους κόσμο. Ετσι, οδηγούνται σε μια μονοδιάστατη προσπάθεια, η οποία ως στόχο έχει την ικανοποίηση των αναγκών που δημιουργεί η υλική – βιολογική φύση και ύπαρξή τους. Την κατάσταση αυτή επιτείνει η έλλειψη ή η απενεργοποίηση των πνευματικών ανθρώπων οι οποίοι πλέον δεν παίζουν το ρόλο των προτύπων ή δεν καθοδηγούν σωστά τους απλούς ανθρώπους με στόχο την εσωτερική τους ανάταση και την πνευματική τους ολοκλήρωση.

ζ) Η ανεργία και τα διάφορα οικονομικά προβλήματα υποβαθμίζουν την ποιότητα της ζωής των ανθρώπων, αφού δεν τους προσφέρεται η δυνατότητα να ικανοποιήσουν τις στοιχειώδεις ανάγκες τους και να εξασφαλίσουν την επιβίωσή τους. Ακόμη, οι κακές συνθήκες εργασίας στους χώρους δουλειάς είναι παράγοντας ανασταλτικός της καλής ποιότητας ζωής.

η) Τα φαινόμενα της κοινωνικής παθογένειας (βία, εγκληματικότητα, ναρκωτικά, πορνεία, αλητεία, αλκοολισμός, διαφθορά) οδηγούν σε κοινωνικές παρεκτροπές και υποβαθμίζουν την ποιότητα της ανθρώπινης ζωής αφού δημιουργούν καταστάσεις ανεξέλεγκτες οι οποίες διαβρώνουν τον κορμό της κοινωνίας και με την πάροδο του χρόνου θα καταρρεύσει το κοινωνικό οικοδόμημα.

θ) Η έλλειψη κοινωνικής πρόνοιας, η οποία συνίσταται στην προσφορά και στη δημιουργία από μέρους του κράτους ή της κοινωνίας των συνθηκών εκείνων, που θα κάνουν τη ζωή των ανθρώπων πιο καλή από πλευράς προστασίας της υγείας και ανακούφισης στη γεροντική ηλικία, είναι παράγοντας που υποβαθμίζει την ποιότητα της ζωής. Ετσι η έλλειψη ιατροφαρμακευτικής και νοσοκομειακής περίθαλψης, οι μη ικανοποιητικές συντάξεις στους απόμαχους της ζωής, η αδυναμία της πολιτείας και της κοινωνίας να εκπληρώσει τις στοιχειώδεις υποχρεώσεις της απέναντι στα μέλη και τους πολίτες της δημιουργεί σοβαρότατες παρενέργειες στη ζωή των ανθρώπων.

ι) Οι κοινωνικές διακρίσεις, η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, οι ρατσιστικές τάσεις που συχνά εκδηλώνονται με έντονο τρόπο, οι κάθε είδους διαφοροποιήσεις ή ο αποκλεισμός των ανθρώπων, η προσπάθεια εξυπηρέτησης ατομικών συμφερόντων σε βάρος του κοινού καλού εξευτελίζουν την ανθρώπινη ζωή και κάνουν τον άνθρωπο αγενή, ανάξιο του πραγματικού του προορισμού και της αποστολής του μέσα στην κοινωνία.

ια) Η κακή διασκέδαση και η μαζική ψυχαγωγία εκτρέπουν τους ανθρώπους από την ουσιαστική σημασία των εννοιών αυτών και πολλές φορές αποδεικνύονται καταστροφικές για τη ζωή αυτών, αφού τους οδηγούν σε παρενέργειες και ηθικές παρεκκλίσεις. Επιπλέον, η έλλειψη ελεύθερου χρόνου εξαιτίας της συνεχούς εργασίας ή των αυξημένων υποχρεώσεων, καθώς και η μη σωστή αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου, όταν υπάρχει, είναι παράγοντες κακής ποιότητας στη ζωή μας.

ιβ) Συνολικά και αναφορικά μερικοί άλλοι παράγοντες που υποβαθμίζουν την ποιότητα της ζωής είναι: η κακή λειτουργία των μέσων μαζικής ενημέρωσης, η έλλειψη σωστών συγκοινωνιακών και τηλεπικοινωνιακών μέσων, οι κακές κατοικίες και οι άθλιες συνθήκες διαβίωσης σε κάποιες από αυτές, καθώς και η υποκουλτούρα με τα υποκατάστατά της που αντικατέστησε την πραγματική καλλιτεχνική δημιουργία και την ουσιαστική πνευματική καλλιέργεια.

Γ : Προτάσεις για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής – Προϋποθέσεις για να θεωρηθεί ένας άνθρωπος πολιτισμένος

α) Ανθρωπιστική παιδεία, η οποία θα στηρίζεται στην ολόπλευρη καλλιέργεια της προσωπικότητας και στη διάπλαση του χαρακτήρα του ανθρώπου, ώστε να δημιουργηθεί πίστη σε υψηλές αξίες, ιδανικά, ηθικές αρχές και αρετές. Μια τέτοιου είδους παιδεία θα μπορέσει να κάνει τους ανθρώπους σωστούς, ώστε να κρίνουν όλα τα δεδομένα και όλες τις συνθήκες και να απορρίπτουν τα στοιχεία εκείνα που είναι δυνατόν να υποβαθμίσουν την ποιότητα της ζωής.

β) Θα πρέπει να ληφθεί μέριμνα από όλους τους φορείς για να καταπολεμηθεί η ανεργία και να επιλυθούν τα οικονομικά προβλήματα που δημιουργούν στους ανθρώπους αδιέξοδα στη ζωή τους. Επιπλέον, επιβάλλεται να υπάρξει βελτίωση των συνθηκών στον εργασιακό χώρο, ώστε να αποφευχθεί η εκμετάλλευση των εργατικών χεριών και να μη δημιουργούνται καταστάσεις αντίδρασης και εξέγερσης των εργαζομένων.

γ) Συμφιλίωση των ανθρώπων, ώστε με συνεργασία και διάλογο να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν όλες τις δυσκολίες και τα προβλήματα που ανακύπτουν και δημιουργούν καταστάσεις για υποβάθμιση της ποιότητας της ανθρώπινης ζωής. Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει στη γεφύρωση του χάσματος που υπάρχει ανάμεσα στις γενιές και δημιουργεί τριβές μεταξύ των ανθρώπων.

δ) Πρέπει να εξαλειφθούν τα φαινόμενα της κοινωνικής παθογένειας έτσι που οι άνθρωποι να μπορέσουν να ανανεώσουν την πίστη τους στη ζωή και να κατανοήσουν την αξία της ανθρώπινης ύπαρξης για να μπορέσουν να ξεφύγουν από την αθλιότητα και τη μιζέρια η οποία τους δημιουργεί σοβαρότατα προβλήματα στη ζωή γιατί τους γεμίζει άγχος, φόβο, ανασφάλεια και αβεβαιότητα.

ε) Επαναπροσδιορισμός του συστήματος αξιών, ώστε οι άνθρωποι να μπορέσουν να εξισορροπήσουν τις υλικές αξίες με τις πνευματικές και ηθικές, να ξεφύγουν από την υπερκαταναλωτική τάση και μανία, να λειτουργήσουν με βάση τις πραγματικές και ουσιαστικές τους ανάγκες για να μπορέσουν να βελτιώσουν τις συνθήκες ζωής τους.

στ) Το κράτος και η κοινωνία οφείλουν να προστατεύουν τα δικαιώματα των πολιτών, να προσφέρουν σ’ αυτούς οτιδήποτε θα κάνει τη ζωή τους καλύτερη, να υπάρχει σωστή ιατροφαρμακευτική και νοσοκομειακή περίθαλψη, να δημιουργηθούν αθλητικοί χώροι και αντίστοιχοι ψυχαγωγίας, να υπάρξουν ικανοποιητικές συντάξεις για τους ηλικιωμένους, τους απόμαχους της ζωής, να βελτιωθούν οι συνθήκες και γενικά ο πολίτης να αισθανθεί ότι το κράτος είναι δίπλα του και του συμπαραστέκεται και ότι δεν τον κοροϊδεύει.

ζ) Προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και επανασύνδεση του ανθρώπου με τη φύση, ώστε να αποφευχθούν δυσμενείς επιδράσεις και επιπτώσεις τόσο στην υγεία των ανθρώπων, όσο και στην ψυχική τους κατάσταση και διάθεση. Ετσι, θα δημιουργηθούν όλες οι απαραίτητες προϋποθέσεις για να μπορέσει ο άνθρωπος να επανατοποθετήσει στις σωστές βάσεις τις σχέσεις του με τη φύση ώστε να δικαιωθεί το πανάρχαιο απόφθεγμα ότι «η φύση είναι τροφός και δάσκαλος του ανθρώπου».

Η ζωή στις μεγαλουπόλεις κατάντησε ανυπόφορη.
❖Κυκλοφοριακό.
❖Εκκωφαντικοί θόρυβοι.

❖Συνωστισμός.
❖Κυριαρχία μπετόν, έλλειψη πράσινου.
❖ Έλλειψη ζωτικού χώρου. Απρόσωπες σχέσεις κ.τ.λ.
= Καθημερινές πιέσεις κι αισθήματα δυσφορίας. Εκνευρισμοί, ανάπτυξη επιθετικότητας.

Τρόποι:
Οικοδόμηση υγιών διαπροσωπικών σχέσεων: συναισθηματική κάλυψη, καλλιέργεια κοινωνικής υπόστασης.
Δημιουργική αξιοποίηση ελεύθερου χρόνου με βάση τις
κλίσεις και τα ενδιαφέροντα του καθενός.
Ψυχαγωγία: αναγκαία προϋπόθεση για τη βίωση της
καθημερινότητας.
Συμφιλίωση με τη φύση.

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΟΥ ΣΥΝΘΕΤΟΥΝ ΜΙΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΖΩΗ
Αναντίρρητα, παρουσιάζεται έντονη υποκειμενικότητα σε μια τέτοια τοποθέτηση. Όμως υπάρχουν ορισμένοι αντικειμενικοί παράγοντες, των οποίων η έλλειψη σημαίνει οπωσδήποτε ζωή χωρίς ποιότητα κι ουσία.
❖ Οικονομική άνεση = κάλυψη βασικών και δευτερευουσών αναγκών.
❖ Υγεία, περίθαλψη.
❖ Μόρφωση προερχόμενη είτε από κοινωνικούς φορείς
(παιδεία, οικογένεια, Μ.Μ.Ε.) είτε από συνεχόμενες ατομικές
προσπάθειες (επαφή με γράμματα, τέχνες, καλλιέργεια
διαλόγου, ανάπτυξη προβληματισμού
κτλ.).
❖Εργασία:
διοχέτευση της ενεργητικότητας, ικανοποίηση της ανάγκης για δημιουργία, βιοπορισμός, κοινωνική καταξίωση.
❖ Κοινωνικοπολιτική κι ατομική ελευθερία κι όχι ψευδαίσθησή της.
❖ Ύπαρξη αντικειμενικών προϋποθέσεων ανέλιξης.

ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΕΠΙΤΕΥΞΗΣ ΤΗΣ
❖ Ανθρωπιστική παιδεία.
❖ Πνευματική, ηθική καλλιέργεια.
❖ Ανάπτυξη κοινωνικής συνείδησης.
❖ Σεβασμός στο συνάνθρωπο.
❖ Αυτοέλεγχος, αυτοκυριαρχία.

ΝΕΟΙ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ
Αποτελούν βασικούς φορείς του αιτήματος για ποιοτική ζωή για τους εξής λόγους:
❖ Έχουν μπροστά τους μεγάλο διάστημα ζωής να διανύσουν.
❖ Είναι απ’ τη φύση τους αγνοί κι οραματιστές ενός καλυτέρου κόσμου.
❖ Είναι γεμάτοι αισιοδοξία.
❖ Έχουν ανάγκη για διοχέτευση της ενεργητικότητάς τους, για δημιουργία = δυναμική ανάληψη πρωτοβουλιών, απέχθεια για τη μοιρολατρία.
❖ Αγαπούν το ιδανικό, το τέλειο. Απαιτούν τα πάντα, δε συμβιβάζονται.
❖ Είναι αρκετά ώριμοι να συνειδητοποιήσουν την κρισιμότητα της σημερινής κατάστασης και ν’ αντιδράσουν στο «άσχημο κατεστημένο».

ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΑΠΟ ΠΙΘΑΝΗ ΠΑΡΑΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ
❖ Ο κόσμος καταδικάζεται σε μαρασμό.
❖ Συσσώρευση προβλημάτων, εφόσον δεν υπάρχει διάθεση επίλυσής τους.
❖ Τάσεις φυγής απ’ τη σκληρή πραγματικότητα = περιθωριοποίηση, καταστροφικότητα (ναρκωτικά, αλκοόλ…).
❖ Σπατάλη της ενεργητικότητάς τους.
❖ Χάσμα των γενεών.

ΠΟΛΥΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟΤΗΤΑ

Ως πολυπολιτισμικότητα (πολλοί πολιτισμοί, πολύ+πολιτισμικότητα –αδόκιμο το β΄συνθετικό ως όρος- στα αγγλικά =>multicivilization) νοείται το κοινωνικό φαινόμενο όπου άνθρωποι διαφορετικών πολιτισμών (μετανάστες διαφορετικών μεταξύ τους κρατών και ντόπιοι) συμβιώνουν στις ίδιες κοινότητες.

Χαρακτηριστικά της πολυπολιτισμικότητας

Η πολυπολιτισμικότητα αφορά άμεσα την ειρηνική συμβίωση ξένων και ντόπιων χωρίς προστριβές κι επιθετικές συμπεριφορές.

Η πολυπολιτισμικότητα έχει άμεση σχέση:

√ με το ρατσισμό. Οι ρατσιστές

• ενοχλούνται από το γεγονός ότι διαφορετικοί πολιτισμοί συμβιώνουν παράλληλα στην ίδια κοινότητα. Σαφώς και τούτη η συμβίωση επιβάλλει επαφές και συναλλαγές, επηρεάζοντας τον τρόπο σκέψης και τις στάσεις των ατόμων.
• φοβούνται το ότι ακούγονται διαφορετικές γλώσσες, οι άνθρωποι διασκεδάζουν διαφορετικά, έχουν άλλες αντιλήψεις για διάφορα ζητήματα και αντιμετωπίζουν διαφορετικά ίδιες καταστάσεις.
• φοβούνται “επιδρομές” μεταναστών που θα “καταλάβουν” την χώρα
• θεωρούν τον ξένο πολιτισμό απειλή για την ελληνική κουλτούρα και παράδοση
• φοβούνται αύξηση των αλλοδαπών (υπεργεννητικότητά τους) σε συνάρτηση με την ελληνικό υπογεννητικότητα
• κάνουν λόγο για “αμερικανοποίηση” της ελληνικής κοινωνίας
• χρησιμοποιούν την “απειλή” των μεταναστών ως πρόσχημα
• με την κοινωνική ενσωμάτωση των μεταναστών
• μέσα από την πολυπολιτισμικότητα οι μετανάστες σταδιακά και ειρηνικά ενσωματώνονται στην ελληνική κοινωνία. Κάθε βίαιη πίεση ενσωμάτωσης ουσιαστικά θα τους έφερνε αντιμέτωπους με το τοπικό στοιχείο.
• η πολυπολιτισμικότητα εμπεριέχει/προϋποθέτει το σεβασμό της διαφορετικής κουλτούρας και την αποδοχή της ως κάτι διαφορετικό -με όρο να μην αντιμετωπίζει εχθρικά τους άλλους πολιτισμούς της τοπικής κοινωνίας.

√ ως έννοια φυσικά είναι αντιρατσιστική (και γι’ αυτό οι κύριοι αντίπαλοί της είναι ακροδεξιές και φασιστικές αντιλήψεις)

• η ειρηνική αυτή διαβίωση/συμβίωση επιτρέπει την ανάπτυξη οικονομικών και διαπροσωπικών σχέσεων

√ Η πολυπολιτισμικότητα μπορεί

• να επηρεάσει θετικά την εθνική κουλτούρα εφόσον με κριτική διάθεση αφομοιώνονται πολιτισμικά στοιχεία αλλοδαπών που κρίνονται θετικά (όχι για κοινωνική επίδειξη ή επιβολή κοινωνικοποίησης)
• να εμπλουτίσει τον ελληνικό πολιτισμό και να τον ισχυροποιήσει πώς επιτυγχάνεται η πολυπολιτισμικότητα

√ μέσα από την εκπαίδευση

• με την ταυτόχρονη παρουσία Ελλήνων κι αλλοδαπών μαθητών στην ίδια τάξη
• τα παιδιά μαθαίνουν να συμβιώνουν από μικρή ηλικία, και να κοινωνικοποιούνται σε ένα πολυγλωσσικό περιβάλλον
• με τη συνεργασία των μαθητών σε διαθεματικές εργασίες (για οποιοδήποτε θέμα). Έτσι, έρχονται σε στενή επαφή μεταξύ τους, χωρίς τη διαμεσολάβηση των ενηλίκων -που πιθανόν θα αντιδράσουν αρνητικά- προκειμένου να βγάλουν ένα θετικό για την ομάδα αποτέλεσμα. Μαθαίνουν να συνεργάζονται (εφόσον ακολουθούνται οι σωστές παιδαγωγικές και διδακτικές προσεγγίσεις κι όχι η απομόνωση και η αδιαφορία για τους μετανάστες) με ό,τι θετικό σημαίνει τούτο για τη μελλοντική κοινωνία.
• κοινές πολιτιστικές δράσεις (καλλιτεχνικές εκθέσεις, συναυλίες κτλ). Είναι δυνατόν να λαμβάνουν χώρα σε κοινό πρόγραμμα/μία ενιαία εκδήλωση παραδοσιακοί χοροί, προβολή λαογραφικών στοιχείων, ηθών κι εθίμων φέρνοντας έτσι σε βαθύτερη επαφή τον ένα λαό με τον άλλο κι εξασφαλίζοντας σεβασμό για την άλλη κουλτούρα και μια ειρηνική/αρμονική συμβίωση

√ μέσα από τον αθλητισμό

• η συμμετοχή στην ίδια ομάδα γόνων (όχι σε αντίπαλες) μεταναστών και ελληνόπουλων αποτελεί την ισχυρότερη ασπίδα για αρμονική κοινωνική ενσωμάτωση των αλλοδαπών, μια και το αθλητικό πνεύμα και πάθος είναι κοινό σε όλο τον κόσμο

√ μέσα από τη συμμετοχή στα κοινά. Έτσι, οι ενήλικες κοινωνικοποιούνται, συνεργάζονται και αγωνίζονται για ένα κοινό σκοπό σε ένα πολυφυλετικό περιβάλλον και περιορίζουν τις ρατσιστικές στάσεις ή αντιλήψεις τους, παραδειγματίζοντας τα παιδιά τους

• συμμετοχή σε κομματικές οργανώσεις, σε δημοτικές κινήσεις ή σε πρωτοβουλίες πολιτών (με στόχο τη βελτίωση της κοινωνίας, του δήμου κτλ)
• συμμετοχή σε αθλητικές ομάδες
• συμμετοχή σε κοινούς επαγγελματικούς και πολιτιστικούς συλλόγους, σε συλλόγους γονέων και κηδεμόνων

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

Για τη δημοκρατία έγιναν κινήματα, εξεγέρσεις, επαναστάσεις, εμφύλιοι πόλε­μοι, διώχθηκαν, βασανίστηκαν άνθρωποι και τιμήθηκαν τυραννοκτόνοι. Αποτέλε­σε όχι μόνο το σκοπό κοινωνικών και απελευθερωτικών αγώνων, αλλά και το πε­ριεχόμενο θεωρητικών αναζητήσεων και ιδεολογιών.

Ορισμός       Η δημοκρατία (από το δήμος και κρατώ: εξουσία του δήμου, των πολλών)είναι η αρτιότερη μορφή πολιτειακής οργάνωσης και διακυβέρνησης μιας κοινωνίας, κα­θώς συνθέτει και πραγματώνει δύο κορυφαίες αξίες, την ελευθερία και τη δικαιο­σύνη, και δημιουργεί τις ευνοϊκότερες συνθήκες, για να προοδεύσουν και να ευτυ­χήσουν άτομα και κοινωνίες.

Στοιχεία-προϋποθέσεις της δημοκρατίας

Τυπικά

• Η καθολική συμμετοχή των πολιτών στις πολιτικές διαδικασίες.
• Διάκριση εξουσιών.
• Κράτος Δικαίου.
• Κράτος Πρόνοιας.
• Πολυκομματισμός.
• Αρχή της πλειοψηφίας.

Ουσιαστικά

• Ελευθερία σκέψης και έκφρασης.
• Ανεκτικότητα.
• Ενάρετο ήθος των πολιτών.
• Δημόσια δωρεάν Παιδεία όλων των πολιτών.
• Αξιοκρατία.
• Διαφάνεια.

Αξία της δημοκρατίας

• Η δημοκρατία προσφέρει στους πολίτες καλύτερες δυνατότητες να ευτυχήσουν
• Επίτευξη υψηλού βιοτικού επιπέδου: ελεύθερη οικονομική δραστηριότητα, προ­στασία της ιδιοκτησίας, πρόνοια για τους οικονομικά ασθενείς πολίτες, ασφάλι­ση, νομική προστασία των δικαιωμάτων που έχει ο εργαζόμενος ως πολίτης.
• Οι δημοκρατικοί θεσμοί εξασφαλίζουν την κοινωνική γαλήνη και ασφάλεια. Απαλλάσσουν τους πολίτες από την καχυποψία και διαμορφώνουν τους όρους για ανεκτικότητα, συνεργασία, αλληλοσεβασμό και αλληλεγγύη.
• Η δημοκρατία προσφέρει ίσες ευκαιρίες μόρφωσης και πνευματικής ανάπτυ­ξης, δωρεάν Παιδεία.
• Όχι μόνο ευνοεί, αλλά και ενθαρρύνει την ελεύθερη έρευνα, το διάλογο, τη δια­κίνηση ιδεών, την ανάπτυξη της επιστήμης και την καλλιτεχνική δημιουργία.
• Το δημοκρατικό πολίτευμα δίνει σε όλους τους πολίτες τη δυνατότητα να συμμετ­έχουν στη διακυβέρνηση και να προσφέρουν στην κοινωνία τους.
• Η δημοκρατία κατοχυρώνει όλες τις ελευθερίες και τα δικαιώματα του πολίτη.
• Είναι από τη φύση της προστάτης της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, αφού έχει ως κέντρο της τον άνθρωπο.
• Η δημοκρατία έχει ευγενώς φιλειρηνικά χαρακτηριστικά, επειδή στηρίζεται στη νηφάλια κρίση, στην αρμονική συνύπαρξη των ανθρώπων, στην υπεύθυνη αντιμε­τώπιση των προβλημάτων και στην ευημερία των πολιτών.
• Δίνει τη δυνατότητα στον άνθρωπο να ολοκληρωθεί ως προσωπικότητα. Έτσι, βιώνοντας εμπειρίες μέσα σε ένα καθεστώς δημοκρατίας, ο άνθρωπος καθίσταται υπεύθυνος, αναπτύσσει κοινωνική συνείδηση με αποτέλεσμα να υπερβαίνει τον ατομικισμό του.
• Επικρατεί κοινωνική γαλήνη, που είναι προϋπόθεση της ατομικής και κοινωνικής προόδου. Δημιουργείται μέσα στην κοινωνία ένα πλέγμα ομαλών διαπροσωπικών σχέσεων με κυρίαρχα στοιχεία τη συνεργασία και το σεβασμό μεταξύ των πολιτών. Επιπλέον, επιλύονται αρμονικά και ειρηνικά οι διαφορές, εφόσον η δημοκρατία στηρίζεται και ευνοεί το διάλογο.
• Στο δημοκρατικό πολίτευμα επικρατεί η αξιοκρατία. Η πολιτεία, λοιπόν, εφαρμόζοντας μια δίκαιη κοινωνική πολιτική, παρέχει σε όλους τους πολίτες ίσες ευκαιρίες και κίνητρα για κοινωνική ανάδειξη και δημιουργία. Με αυτόν τον τρόπο προωθούνται πάντοτε οι άξιοι και έτσι η κοινωνία στελεχώνεται από ικανά μέλη. Ταυτόχρονα, περιορίζονται στο ελάχιστο οι αδικίες και οι ανισότητες και δεν υφίσταται ο κίνδυνος αναταραχών και συγκρούσεων

Φαινόμενα που υπονομεύουν τη δημοκρατία

• Η ιδιοτέλεια πολιτών, πολιτικών και οικονομικών οργανισμών.
• Η περιφρόνηση αξιών και θεσμών.
• Η αποχή των πολιτών από τα κοινά και η ιδιώτευσή τους.
• Τα «απολίτικα» πρότυπα που προβάλλονται στρέφουν πολλούς ανθρώπους στη χιμαιρική αναζήτηση της προσωπικής ευτυχίας χώρια από τους συνανθρώπους,χώρια από τους κοινούς αγώνες και μερικές φορές ενάντια σ’ αυτούς.
• Η ανικανότητα πολιτικών και η αναξιοπιστία των κομμάτων.
• Η δημαγωγία και ο λαϊκισμός.
• Η αναξιοκρατία (πελατειακές σχέσεις των κομμάτων με τους ψηφοφόρους τους, οικογενειοκρατία ).
• Η φανατική προσήλωση σε ιδεολογικές και κομματικές θέσεις.
• Η κακή λειτουργία των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης (παραπληροφόρηση και χειραγώγηση της κοινής γνώμης).
• Η αποχή των πνευματικών ανθρώπων από το δημόσιο βίο.

Τρόποι αντιμετώπισης : = Παιδεία. Η παιδεία είναι το πιο ισχυρό μέσο που διαθέτει η πολιτεία για την προαγωγή του δημοκρατικού ιδεώδους. Η παιδεία και ειδικότερα το εκπαιδευτικό σύστημα με τις κατάλληλες αλλαγές στη δομή και τη λειτουργία του είναι δυνατόν να οδηγήσει στην πνευματική καλλιέργεια και ν’ αποτελέσει το βάθρο της δημοκρατίας. Μπορεί να προετοιμάσει μελλοντικούς πολίτες με δημοκρατική αγωγή και συνείδηση, οι οποίοι θα θέσουν σε σωστότερες και δικαιότερες βάσεις τις σχέσεις με τους συνανθρώπους τους, δείχνοντας τη δημοκρατικότητά τους σε όλες τις εκδηλώσεις της καθημερινής τους ζωής με το σεβασμό της γνώμης, της ελευθερίας και της προσωπικότητας του άλλου.

• Απαραίτητη προϋπόθεση αποτελεί η ανάπτυξη και η ενεργοποίηση μιας άγρυπνης κριτικής ικανότητας, για να μην παρασύρονται οι πολίτες από δημαγωγούς οι οποίοι αποτελούν τους χειρότερους εχθρούς του δημοκρατικού πολιτεύματος. Επομένως, η ικανότητα και ο βαθμός αντίστασης των πολιτών, απέναντι σε προσπάθειες που οδηγούν στη χειραγώγησή τους, καθορίζει και την ποιότητα του δημοκρατικού πολιτεύματος.
• Η δημοκρατία θεμελιώνεται: με την ύπαρξη και χρησιμοποίηση του διαλόγου ως μοναδικού μέσου για την επίλυση των διαφορών. Ένας γνήσιος διάλογος μπορεί να δώσει τη δυνατότητα για έκφραση όλων των απόψεων και να δημιουργήσει συνθήκες, πάνω στις οποίες θα βλαστήσει ο προβληματισμός. Επίσης, ο διάλογος ταυτόχρονα αποκλείει την εμφάνιση του φανατισμού, που υποσκάπτει τα θεμέλια της δημοκρατίας.
• Έγκυρη ενημέρωση των πολιτών. Επίσης, απαιτείται τα μέσα μαζικής ενημέρωσης να παρέχουν μια αντικειμενική και δημοκρατική πληροφόρηση, που θα επιτρέπει στους πολίτες τη διαμόρφωση ελεύθερης σκέψης και άποψης.
• Αποφασιστικός παράγοντας για την προστασία της δημοκρατίας αποτελεί ο σεβασμός και η τήρηση του Συντάγματος από την πλευρά των πολιτών, αλλά κυρίως της πολιτικής εξουσίας. Γι’ αυτό το λόγο, κρίνεται απαραίτητο να θεσπίζονται νόμοι, οι οποίοι θα κατοχυρώνουν τις ελευθερίες του πολίτη και θα αποτελούν τη βάση για την οικοδόμηση ενός κράτους δικαίου (αξιοκρατία – δίκαιη κοινωνική πολιτκή).
• Κριτική, έλεγχος της εξουσίας, διαφάνεια. Οι πολίτες θα πρέπει ν’ αποκτήσουν πολιτική συνείδηση, ώστε να συμμετέχουν ενεργά και υπεύθυνα στα κοινά προβλήματα του κράτους. Μ’ αυτόν τον τρόπο θα υπερνικήσουν το «εγώ» τους και θα οδηγηθούν σε δημοκρατική συμπεριφορά έναντι των συμπολιτών τους και της ίδιας της πολιτείας.
• Συμμετοχή των πνευματικών ανθρώπων στο δημόσιο βίο.
• Διοικητική αποκέντρωση και αυτοδιοίκηση, ώστε να μπορεί ο πολίτης με τη συμ­μετοχή να διαμορφώνει τους όρους της ζωής του.
• Καθολική συμμετοχή των πολιτών, όχι μόνο στις εκλογικές διαδικασίες, αλλά και στις αποφάσεις και τα γεγονότα της κοινωνικής και πολιτικής ζωής. Επιπλέον, για να θωρακιστεί η δημοκρατία απαιτείται κοινωνική συναίνεση μεταξύ των πολιτικών παρατάξεων και των κοινωνικών τάξεων και η ύπαρξη κομμάτων με αρχές. Έτσι οι πολιτικοί θα εκπροσωπούν ουσιαστικά τους πολίτες οι οποίοι τους ανέδειξαν με την ψήφο τους, ενώ αντίθετα δε θα χρησιμοποιούν το χώρο της πολιτικής ως μέσο εξυπηρέτησης των προσωπικών τους συμφερόντων.

ΤΑ ΚΥΡΙΟΤΕΡΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΥΠΟΔΗΛΩΝΟΥΝ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ :

1. Η ύπαρξη ολοκληρωτικών καθεστώτων σε πολλά κράτη που παραβιάζουν κατάφωρα την ελευθερία του πολίτη και ταυτόχρονα αναδεικνύουν τις διακρίσεις και την αναξιοκρατία ως αποκλειστικό τρόπο άσκησης της πολιτικής εξουσίας.
2. Και στα κράτη εκείνα, όπου υπάρχει η δημοκρατία, πολλές φορές δε λειτουργεί σωστά, γιατί οι αιρετοί αντιπρόσωποι των πολιτών τη διαστρεβλώνουν και προσπαθούν να ικανοποιήσουν τις προσωπικές τους φιλοδοξίες, ξεχνώντας τα καθήκοντα και τις υποχρεώσεις, που έχουν αναλάβει κατά την ανάληψη της εξουσίας.
3. Στην κρίση της δημοκρατίας συντελεί και ο ίδιος ο πολίτης σε μεγάλο βαθμό. Το χαμηλό πνευματικό επίπεδο που πολλές φορές τον διακρίνει, δημιουργεί το πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη της πολιτικής ανωριμότητας, που είναι δυνατόν να τον καταστήσει θύμα επιδέξιων δημαγωγών.
4. Η αδιαφορία για τις κοινές υποθέσεις του κράτους. Επικίνδυνο εχθρό της δημοκρατίας αποτελεί η αδιαφορία των πολιτών για τις εξελίξεις που συντελούνται μέσα στα πλαίσια της κοινωνίας, οι οποίες όμως αφορούν άμεσα τη ζωή του. Αυτό το φαινόμενο παρουσιάζεται ιδιαίτερα έντονο στις σύγχρονες κοινωνίες, γιατί οι πολίτες θεωρούν ότι είναι προτιμότερο ν’ ασχολούνται με τα προσωπικά τους προβλήματα παρά με τις υποθέσεις του κράτους. Εμφανίζεται λοιπόν ο ατομικισμός και η ιδιώτευση. Όμως το ατομικό συμφέρον προάγεται μόνο μέσα από την εξυπηρέτηση του κοινωνικού.
5. Ο έμμεσος και αντιπροσωπευτικός της χαρακτήρας που τείνει ν’ αποξενώσει τον πολίτη από την πολιτική του φύση. Έτσι σήμερα ο πολίτης θεωρείται πως αλλοτριώνεται, όταν παρέχει το δικαίωμα σε κάποιον άλλο να τον εκπροσωπήσει (π. ρ. β. τη σημερινή δημοκρατία με την αρχαία ελληνική δημοκρατία).
6. Από την άλλη πλευρά, η τεχνολογία αποτελεί παράγοντα υπονόμευσης της δημοκρατίας. Κυρίως τα μέσα μαζικής ενημέρωσης λειτουργούν πολλές φορές, ως μέσο προπαγάνδας πολιτικών ιδεολογιών.
7. Η έλλειψη διαλόγου οδηγεί στην εμφάνιση του δογματισμού και κυρίως του φανατισμού. Τα φαινόμενα αυτά δημιουργούν κοινωνικές αναστατώσεις και οδηγούν στην αποσταθεροποίηση του κράτους, υπονομεύοντας το δημοκρατικό πολίτευμα.
8. Η κατάχρηση ελευθερίας.
9. Η αναξιοκρατία.

Κοινές υποθέσεις

Κοινές υποθέσεις είναι όλα όσα μας αφορούν ως πολίτες. Συγκεκριμένα :

– Η θέση της χώρας μας στη διεθνή κοινότητα, η ανεξαρτησία, η ακεραιότητά της.

– Η οικονομική κατάσταση του κράτους και η καλή διαχείριση του εθνικού μας πλούτου.

– Η προστασία του περιβάλλοντος.

– Η διαφύλαξη της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.

– Η τήρηση των νόμων και ο σεβασμός των θεσμών της κοινωνίας μας.

– Η προάσπιση των ανθρώπινων δικαιωμάτων, της ελευθερίας, της δικαιοσύνης,

της αξιοπρέπειας.

– Η μόρφωση όλων των πολιτών.

– Η κοινωνική πρόνοια για όσους χρειάζονται βοήθεια.

Παράγοντες που επιβάλλουν τη συμμετοχή των πολιτών στα κοινά :

• Είναι πρωταρχικό δημοκρατικό αίτημα, αφού είναι αδύνατο να υπάρξει δημο­κρατία, χωρίς την «έργω και λόγω» συμμετοχή του πολίτη.
• Για να προστατεύουμε τα δικαιώματά μας από αυθαιρεσίες της εξουσίας.
• Οι υποθέσεις αυτές επηρεάζουν, προφανώς, θετικά ή αρνητικά και την ιδιωτική μας ζωή.
• Πολλές από τις κοινές υποθέσεις στην εποχή μας διανύουν κρίσιμη καμπή.
• Η δύναμη του κοινωνικού συνόλου δεν μπορεί να υποκατασταθεί από την πολι­τική ηγεσία, όσο χαρισματική κι αν είναι αυτή.
• Η συμμετοχή στις κοινές υποθέσεις αποτελεί δείκτη ωριμότητας και υπευθυνό­τητας του πολίτη, αλλά και εγγύηση για την ασφαλή εξέλιξη της κοινωνίας και του έθνους μας γενικότερα.
• Με τη συμμετοχή μας ολοκληρωνόμαστε και ως πολίτες και ως άνθρωποι, επει­δή συνειδητοποιούμε την ανάγκη για συνεργασία και αλληλεγγύη.
• Η μη εκπλήρωση του καθήκοντος αυτού σημαίνει, αναπόφευκτα, εκχώρηση σε άλλους του δικαιώματος που έχει κάθε πολίτης να αποφασίζει για τη ζωή του ελεύθερα, σύμφωνα με τη δική του βούληση και κρίση.
• Αντίθετα, η αποχή, η απάθεια και η ιδιώτευση δημιουργούν πρόσφορο έδαφος για υπονόμευση της δημοκρατίας από αυθαιρεσίες, λαϊκισμό κ.λπ.
• Για την τήρηση των νόμων,
• για την οικονομική κατάσταση του κράτους,
• για την προστα­σία του περιβάλλοντος,
• για τη διαφύλαξη της πολιτιστικής μας κληρονομιάς κ.λπ.

Ο ΑΔΙΑΦΟΡΟΣ ΓΙΑ ΤΑ ΚΟΙΝΑ ΑΝΘΡΩΠΟΣ:

1. Αφήνει την τύχη της πολιτείας στα χέρια των δημαγωγών και των καιροσκόπων, των φιλόδοξων τυράννων και των υποψηφίων δικτατόρων. Βοηθάει, δηλαδή, άθελά του στην επικράτηση και στην εδραίωση τυραννικού και ολοκληρωτικού καθεστώτος.
2. Πιστεύει ότι η ιδιωτική ότι η ιδιωτική και η δημόσια ζωή είναι δύο κύκλοι που πρέπει να διαχωριστούν και ότι επιτελεί τα πολιτικά του καθήκοντα συμμετέχοντας μόνο στις εκλογές και δεν ελέγχει την κυβέρνηση κατά τη διάρκεια της θητείας της.
3. Αφήνει τις υποθέσεις που τον αφορούν να πάρουν τον κατήφορο της καταστροφής, μεταθέτοντας τις ευθύνες της αποτυχίας του στους συμπολίτες του και στους πολιτικούς. Ο ίδιος είναι αδρανής και αδιάφορος.
4. Παράλληλα, o μη συμμετέχων στα κοινά, είναι συνήθως δειλός, παθητικός, ανεύθυνος και ευθυνόφοβος. Είναι ενσάρκωση της φιλοσοφίας του «δε βαριέσαι», θεατής και όχι πρωταγωνιστής της κοινωνικής ζωής.
5. Δε συντελεί και δεν εργάζεται για τη βελτίωση της κοινωνίας. Έτσι μετατρέπεται σε αντικείμενο και όχι σε υποκείμενο της ιστορίας.
6. Μετατρέπεται σε «παράσιτο» που μαζί με τους ομοίους του δε βοηθούν στην επίλυση των οικονομικών, κοινωνικών, πολιτικών και πολιτιστικών προβλημάτων της κοινωνίας. Έτσι η κοινωνία οδηγείται σε οπισθοδρόμηση.

Γι’ αυτό το λόγο το άτομο λογαριάζεται ως αλλοτριωμένο, ασυνείδητο, ανεύθυνο. Ο χαρακτηρισμός, λοιπόν αχρείος, για τον πολίτη που δεν ενδιαφέρεται για τα κοινά είναι εύστοχος. Ο πολιτισμός θεωρείται και είναι προϊόν συλλογικής δράσης^. Ο άνθρωπος που είναι αμέτοχος στην κοινωνική ζωή και άρα και στην κοινωνική εξέλιξη συντελεί στην τελμάτωση του πολιτισμού.

ΑΙΤΙΑ:

1. Η έλλειψη πολιτικής διαπαιδαγώγησης από τους φορείς που είναι υπεύθυνοι, δηλαδή από την οικογένεια, το σχολείο, την κοινωνία.
2. Η ανευθυνότητα και η ανωριμότητα των πολιτών. Πολιτική είναι η τέχνη του «άρχειν» και του «άρχεσθαι» και η τέχνη να μετέχει κανείς αποτελεσματικά στα κοινά. Τα άτομα που δε συνειδητοποιούν αυτήν την ευθύνη, γίνονται υπήκοοι, έρμαια της όποιας εξουσίας.
3. Η ιδιοτέλεια. Ο άνθρωπος προτάσσει το ατομικό του συμφέρον, το «εγώ» στο «εμείς».
4. Το καταναλωτικό πρότυπο που προβάλλεται στους ανθρώπους, τους δημιουργεί μια τάση ιδιοποίησης όλο και περισσότερων υλικών αγαθών, ενώ το χρήμα αναδύεται σε μοναδική αξία. Έτσι ο άνθρωπος αδιαφορεί για το συνάνθρωπο, την πολιτεία, την ηθικότητα σκοπών και μέσων.
5. Ο ατομικισμός και ο ανταγωνισμός. Το ατομικό συμφέρον κυριαρχεί, ο άνθρωπος αλλοτριώνεται, δε λαμβάνει υπόψη του τον κοινωνικό χαρακτήρα της ανθρώπινης ύπαρξης, γίνεται ατομιστής, αδιάφορος για τα κοινά.
6. Η απολιτική σκέψη προβάλλεται ως μόδα. Γεγονός που ξεκινά από την έντονη αμφισβήτηση της κομματικοποίησης εκείνης, που οδηγεί στο φανατισμό και τη μισαλλοδοξία και καταλήγει στην πλήρη πολιτική αδιαφορία.
7. Η επικράτηση μιας ιδεολογικής σύγχυσης, λόγω της ύπαρξης πολλών ιδεολογικών ρευμάτων στην εποχή μας. Συνέπεια αυτής της σύγχυσης είναι ο αρνητισμός, ο μηδενισμός, η αδιαφορία για τα κοινά, φαινόμενα που παρουσιάζονται κυρίως στους νέους.
8. Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης δε χρησιμοποιούνται σωστά. Πολλές φορές τα μέσα μαζικής ενημέρωσης ξεφεύγουν από την αποστολή τους, παραπληροφορούν το κοινό, το μετατρέπουν «σε ευσυγκίνητη και εύπλαστη μάζα». Τότε τα άτομα αμορφοποιούνται, χάνουν την ατομική τους ευθύνη, μετατρέπονται σε άβουλα όντα, αποπροσανατολισμένα και απολιτικά.
9. Η συμπεριφορά των πολιτικών, που είναι οι εκλεγμένοι αντιπρόσωποι του λαού. Εκμεταλλεύονται τη θέση τους για την ικανοποίηση των προσωπικών τους φιλοδοξιών, απογοητεύοντας το λαό με τη συμπεριφορά τους.

ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ:

1. Ο αδιάφορος πολίτης τορπιλίζει τη δημοκρατία και ευνοεί τον καιροσκοπισμό και τη δημαγωγία. Επιτρέπει σε επίδοξους τυράννους να ανεβούν στα αξιώματα.
2. Η αδιαφορία αντιτίθεται στην ολοκλήρωση του ανθρώπου (ψυχοπνευματική καλλιέργεια, ηθική τελείωση, κατάκτηση της κοινωνικής και πολιτικής ιδιότητας). Το αδιάφορο για τα κοινά άτομο, αρνείται την πολιτική του υπόσταση και την κοινωνική του ευθύνη, άρα αλλοτριώνεται.
3. Η έλλειψη προβληματισμού, η παθητική στάση, η αδιαφορία καταστρατηγεί κάθε έννοια υπευθυνότητας, άρα και ελευθερίας του πολίτη, αφού ανοίγει το δρόμο στον πολιτικό εκφυλισμό. Οι άνθρωποι γίνονται όχλος.
4. Εξαφανίζεται κάθε μορφή ελέγχου και διαλόγου. Τότε η δημοκρατία μετατρέπεται σε απλή επίφαση. Το βάρος της πολιτικής ευθύνης ανατίθεται στους επαγγελματίες πολιτευτές. Ο λαός δε συμμετέχει στα κοινά, παρά μόνο παίρνοντας μέρος στις εκλογές και η κοινωνική ηγεσία από τη στιγμή που δεν ελέγχεται παύει να είναι εκφραστής της συλλογικής βούλησης.
5. Η πολιτεία οδηγείται σε στασιμότητα. Οι πολίτες δεν προωθούν τα κοινά συμφέροντα. Οι ίδιοι ναρκοθετούν τα θεμέλια της κοινωνικής ανάπτυξης και ισορροπίας.
6. Οι άνθρωποι, μη ξέροντας πως αλλιώς να καλυτερεύσουν τη ζωή τους, πως ν’ αποφασίζουν οι ίδιοι για ό,τι τους αφορά, οδηγούνται σε πράξεις βίας και γίνονται αντικοινωνικοί.

Πώς μπορεί να συμμετέχει ο πολίτης στα κοινά;

Μπορεί να συμμετέχει «λόγω και έργω»:

• Συζητώντας τα κοινά θέματα, κρίνοντας τις αποφάσεις, επιδοκιμάζοντας ή αποδοκιμάζοντας τις επιλογές και τις ενέργειες της πολιτικής ηγεσίας.
• Διατυπώνοντας προτάσεις, ώστε να παίρνονται σωστές αποφάσεις για θέματα κοινού ενδιαφέροντος.
• Συμμετέχοντας στις εκλογικές διαδικασίες.
• Ως ενεργό μέλος πολιτικών, επαγγελματικών και πολιτιστικών συλλόγων.
• Διεκδικώντας λύσεις για τα κοινά προβλήματα.

Νέοι και πολιτική

Μολονότι το δημοκρατικό μας πολίτευμα εξασφαλίζει πολλές από τις αναγκαίες προϋποθέσεις για ισότιμη συμμετοχή όλων των πολιτών στην πολιτική, εντούτοις η πλειονότητα των σημερινών νέων θεωρεί την πολιτική ως κάτι ξένο και το ενδιαφέ­ρον γι’ αυτήν περιττό και ανώφελο. Αυτό, τουλάχιστο, δείχνει η περιφρόνηση και η αποχή τους από συλλογικές δια­δικασίες, η στροφή σε αναζήτηση ατομικών λύσεων, η κακή γνώμη που έχουν για τους πολιτικούς και την πολιτική, η διάκριση του ατομικού τους από το κοινό συμφέ­ρον και η αδιαφορία τους γι’ αυτό.

Αίτια :

• Η εποχή μας ευνοεί τον ατομικισμό και την ιδιοτέλεια.
• Η αναξιοπιστία των πολιτικών και η ανικανότητά τους να δώσουν λύση σε σοβα­ρά προβλήματα που απασχολούν τους νέους, Π.χ. ανεργία.
• Η κρίση αξιών και θεσμών και η αδυναμία της κοινωνίας μας να προβάλλει κοι­νά οράματα που θα συνεγείρουν τους νέους.
• Η χρεοκοπία ιδεολογιών και η έλλειψη ανθρωπισμού της σύγχρονης ζωής.
• Η συμμετοχή απαιτεί χρόνο, κόπο και αγώνες που δεν είναι διατεθειμένοι να ανα­λάβουν πολλοί νέοι.
• Ελλιπής ή και κακή πολιτική διαπαιδαγώγηση.

Συνέπειες :

(υπονομεύεται η αξία της δημοκρατίας, βλέπε παραπάνω)

Τρόποι αντιμετώπισης :

Η αντιστρoφή της τάσης για αδιαφορία και ιδιώτευση ξεκινάει από τη συνειδη­τοποίηση των ευθυνών που έχουν οι νέοι. Ιδιαίτερη συμβολή στη συνειδητοποίηση αυτή μπορεί και πρέπει να έχουν, λόγω θέσης, οι γονείς, οι δάσκαλοι, οι φωτισμένοι πνευματικοί και πολιτικοί ηγέτες. Επιπλέον είναι χρήσιμο να αναφερθούν και οι τρόποι αντιμετώπισης των φαινομένων που υπονομεύουν τη δημοκρατία (βλέπε παραπάνω).

1. Της οικογένειας. Η υγιής πολιτική κοινωνικοποίηση του παιδιού είναι θέμα συμπεριφοράς των γονιών. Οι γονείς λειτουργούν ως πρότυπα για το παιδί και η πολιτική τους στάση θα επηρεάσει σημαντικά την κοινωνική συμπεριφορά του παιδιού.
2. Του σχολείου. Το παιδί κοινωνικοποιείται πολιτικά μέσα από τα ειδικά μαθήματα, όπως είναι η αγωγή του πολίτη, η ιστορία, η κοινωνιολογία. Επιπρόσθετα, ο δημοκρατικός τρόπος διδασκαλίας, η προώθηση του διαλόγου και της συνεργασίας, καθώς και η σωστή λειτουργία των μαθητικών κοινοτήτων, θα συντελέσουν στο να προετοιμαστούν οι αυριανοί πολίτες.
3. Των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Με τον τρόπο που σχολιάζουν τα πολιτικά γεγονότα, με την ποιότητα της ενημέρωσης πάνω σε κοινωνικοπολιτικά θέματα προσφέρουν στο άτομο μια ευρύτερη αντίληψη του κόσμου, που θ’ αποτελέσει τη βάση των πολιτικών του επιλογών και της συμμετοχής του στα κοινά.
4. Των συλλόγων (αθλητικών, πολιτιστικών, πολιτικών). Συμβάλλουν στην ανάπτυξη του συλλογικού πνεύματος.
5. Της πολιτείας. Μέσω των δημοκρατικών θεσμών παιδεύει τους πολίτες και τους εθίζει σ’ ένα δημοκρατικό τρόπο ζωής.
6. Των ατόμων. Η πολιτική ωριμότητα είναι και υπόθεση καθαρά ατομική, εξαρτάται από τα προσωπικά ενδιαφέροντα του ατόμου, από την παιδεία του, από τη διάθεση συμμετοχής του στα κοινά.

ΟΛΟΚΛΗΡΩΤΙΚΑ ΚΑΘΕΣΤΩΤΑ

• η μονοπώληση της αλή­θειας και της εξουσίας από ένα μοναδικό πολιτικό υποκείμενο, που θεσμοθετεί τη δική του λογική και κρατά αποκλειστικά για τον εαυτό του το ρόλο του υποκειμένου της κοινωνικής εξέλιξης.
• η κατάργηση της αυτενέργειας των πολιτών, οδηγεί την κοινωνία να αδρανεί, αφού ένα ολοκληρωτικό κοινωνικό σύστημα είναι από τη φύση του ενάντια στην έννοια «γεγονός».
• Τα ολοκληρωτικά καθεστώτα ξεκινούν από την αξίωση ότι κατέχουν την απόλυτη αλήθεια και γι’ αυτό δικαιούνται την απόλυτη εξουσία.
• Έτσι ο πολιτικός πλουραλισμός και η πολυφωνία φθίνουν.

Τρόποι μαζοποίησης των πολιτών:

• Παραμόρφωση της γλώσσας./Ακατάσχετη συνθηματολογία.
• Η ασυναρτησία, η κενότητα καλύπτονται από λέξεις ηχηρές (πατρίδα, ιστορία, σωτήρας…), που καλλιεργούν κλίμα αγελαίο ομαδικό συρρικνώνοντας την ελευθερία και την κρίση.
• Χρησιμοποιούν πομπώδη – στομφώδη – βαρύγδουπο αλλά και στρεβλό -παραμορφωτικό λόγο.
• Χρησιμοποιούν τη λεξιμαγεία και τον εντυπωσιασμό, την ωραιοποίηση και το ψέμα.
• Τον ίδιο στόχο έχουν και πανηγυρισμοί, οι εορτασμοί που χρησιμοποιεί το καθεστώς για να αφομοιώσει, κατευθύνει και να ελέγξει το λαό.
• Είναι περιττό να τονίσουμε πως και τα Μαζικής Ενημέρωσης λογοκρίνονται και ελέγχονται κι αυτά με τη σειρά τους.
• Επιχειρούν να διευρύνουν το χάσμα μεταξύ δικτατόρων και πολιτών (από τη μια οι ικανοί και μορφωμένοι και από την άλλη οι κατώτεροι – ασήμα­ντοι).
• Καπηλεύονται διαχρονικές αξίες, π,χ, οικογένεια, πατρίδα, θρησκεία. Προσπαθούν να κάμψουν τη βούληση των πολιτών δεκτών και να εκμεταλ­λευθούν το συναίσθημα τους.
• Μεταχειρίζονται την παραπληροφόρηση και την προπαγάνδα.
• Ακολουθούν την τακτική του «διαίρει και βασίλευε», ώστε να μην υπάρχει συλλογικότητα, συνοχή και συναίνεση από τους πολίτες, προκειμένου να μπορέσουν δυναμικά να γκρεμίσουν την οποία δικτατορία-ολοκληρωτικό καθεστώς.
• Παρέχουν στον κόσμο «άρτον και θεάματα» προκειμένου να αποπροσανα­τολίσουν τους πολίτες από βασικά τους ζητήματα – προβλήματα.
• Ενσπείρουν την καχυποψία, ψιθυρολογούν ή και κινδυνολογούν, ώστε και να καταργούν τη συλλογικότητα και να φοβίζουν τους πολίτες μπροστά στο ενδεχόμενο της όποιας προσπάθειας για ελευθερία.
• Ενισχύουν το ρατσισμό (π .χ. Χίτλερ) και αναπαράγουν ανισότητες και αδι­κίες.
• Κυνηγούν, εξορίζουν, φιμώνουν τους πνευματικούς ανθρώπους για να μην μπορούν οι τελευταίοι να λειτουργήσουν διαφωτιστικά και προσανατολιστι­κά για τους πολίτες.
• Προωθούν την αυστηρή αστυνόμευση.
• Θεσμοθετούν αυθαίρετους νόμους και δημιουργούν απαράδεκτα ανελεύθε­ρα συντάγματα.
• Προσφέρουν κακής ποιότητας παιδεία στους πολίτες, αφού οι απαίδευτοι πολίτες υπόκεινται ευκολότερα στις βουλήσεις άλλων.
• Χρησιμοποιούν την πλύση εγκεφάλου, δηλαδή την κατ’ επανάληψιν προβο­λή των ίδιων μηνυμάτων που συμφέρουν τους ισχυρούς και μόνον, μέχρι αυ­τά να εντυπωθούν στη μνήμη των δεκτών, του λαού.

Αρνητικές συνέπειες:

Στον πνευματικό τομέα:

• επικρατεί ο φανατισμός, ο δογματισμός, η προκατάλη­ψη.
• Ο άνθρωπος δεν εντρυφεί στη γνώση και η έλλειψη πολυφωνίας καταλύει την κριτική του ικανότητα.
• Η ατομικότητα του ανθρώπου, η ιδιαιτερότητα της στάσης ζωής του και της σκέψης του ισοπεδώνονται καθώς ο ένας συνθλίβεται μέσα στην ομοιομορφία της μάζας, που κάθε ολοκληρωτικό καθεστώς επιδιώκει.
• Οι άνθρωποι γίνονται φιλύποπτοι, η φιλικότητα και η ευγένεια παραχωρούν τη θέση τους στην αδιαφορία ή στο φόβο.
• Η δημοκρατία, το μόνο πολίτευμα που είναι ικανό να αναβαθμίσει τη ζωή του ανθρώπου, φαλκιδεύεται.
• Οι γραφειοκρατικές ρυθμίσεις και διαδικασί­ες, η τρομοκρατία και οι απειλές υποβαθμίζουν την ανθρώπινη ζωή.
• Η κυριαρχία της εκτελεστικής εξουσίας απέναντι στη νομοθετική και τη δικαστική, η παντοδυναμία των πανταχού παρόντων αστυνομικών οργάνων αφαιρούν από τους ανθρώπους κάθε αίσθη­μα ασφάλειας.
• Η ανωνυμία του ανεξέλεγκτου κρατικού μηχανισμού και η έλλειψη κάθε υπευθυνότητας, η ασέβεια προς τον πολίτη καταρρακώνει ψυχολογικά τα άτομα.

Στον οικονομικό τομέα:

• η φορτική παρουσία του κράτους, η αστάθεια και η γενική αβεβαιότητα δεν εμπνέουν επενδύσεις.

Στην πολιτιστική δημιουργία:

• η λογοκρισία, η εξόντωση κάθε αντιφρονούντα λειτουργεί ανα­σταλτικά.

Ο εξανδραποδισμός των νεανικών ψυχών

Με ποικίλους τρόπους τα ολοκληρωτικά καθεστώτα μάχονται να κάμψουν την ηθική τους αντίσταση και τη  βούληση τους. Προς αυτό το σκοπό μετέρχονται διάφορα μέσα:

• Αρχικά η εθνική αγωγή αποκτά τη διάσταση της απροκάλυπτης προπαγάνδας, που αγγίζει τα όρια της παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
• Τα σχολικά εγχειρίδια όλα πανομοιότυπα, είναι διαποτισμένα με το πνεύμα του ολοκληρωτισμού.
• Η υποκρισία, ο εθνικισμός, η επίμονη ηθικολογία παραχαράσσουν το νόημα της εκπαίδευσης
• Η γλώσσα του ολοκληρωτισμού, όπως και των βιβλίων που τον προάγουν, είναι δογματική με γλυκερούς τόνους και διατηρεί όλα τα γνωρίσματα της εξουσιαστικής γλώσσας. Είναι δηλαδή γλώσσα συνθηματική, δογματική, αντιδιαλεκτική, ασαφής, αόριστη και μεγαλόστομη. Δεσπόζει σε αυτή η βεβαιωτική και δεοντολογική διατύπωση καθώς και ο γλωσσικός πληθωρισμός.
• Μια από τις πάγιες τακτικές τους είναι επίσης η οργάνωση των νέων, από την τρυφερή τους ακόμα ηλικία, σε κατευθυνόμενες ομάδες, όπου δεσπόζουν οι ύμνοι και εμβατήρια, που εγκωμιάζουν το καθεστώς και το δικτάτορα. Η γλώσσα, η στιχουργία και η μουσική τους διακρίνονται για την προχειρότητα τους, ωστόσο δημιουργούν κλίμα έξαρσης, αναγκαίο για τη δικτατορία.

ΕΞΟΥΣΙΑ

ΟΡΙΣΜΟΣ

1. Είναι η δύναμη που έχει κάποιος να περιορίζει την ελευθερία των ανθρώπων με νόμους ή με καταναγκασμό.
2. Η δυνατότητα ή το δικαίωμα κάποιου να αποφασίζει ελεύθερα.
3. το σύνολο των αρχόντων ενός κράτους.

Κρατική εξουσία : είναι η ανώτατη θέληση σε μια κοινωνία, που επιβάλλει στους πολίτες τη νομιμότητα. Αποσκοπεί στη διάρκεια, η οποία επιδιώκεται μέσω των νόμων. Είναι Πρωτογενής, δηλαδή δεν πηγάζει από άλλη θέληση μέσα στα κρατικά όρια.

• νομοθετική
• εκτελεστική
• δικαστική

Αρετές  ηγέτη – υπεύθυνου ανθρώπου :

• να είναι ιδεολόγος, διορατικός
• να είναι αντικειμενικός, δίκαιος και μετριοπαθής
• να είναι ηθικός, έντιμος και αξιοπρεπής
• να είναι ανθρωπιστής και οραματιστής
• να είναι αγνός πατριώτης και να σέβεται την παράδοση και τα ιδανικά του έθνους του
• να σέβεται το κοινωνικό σύνολο και να αποσκοπεί στην ανάπτυξή του
• να είναι σταθερός στο ήθος του και να έχει ισχυρή βούληση και ακέραιο χαρακτήρα
• να διέπεται από δημοκρατικά φρονήματα και νομιμοφροσύνη
• να αποτελεί υγιές πρότυπο ζωής
• να είναι τίμιος και ευπρεπής
• να έχει κριτική ικανότητα και να αμφισβητεί με γόνιμο τρόπο
• να προωθεί το διάλογο
• να ελέγχει και να ελέγχεται
• να είναι συνετός και με ενεργεί με συναίσθηση της ευθύνης και του έργου του
• να αγωνίζεται για την εδραίωση αξιών
• να έχει διευρύνει το πνεύμα του
• να έχει ψυχική καλλιέργεια.
• να έχει συνέπεια στα λεγόμενα και τις πράξεις του
• να διαθέτει πείρα και διαλλακτικότητα
• να είναι απροσωπόληπτος και να κινείται με ευγενή κίνητρα
• να προασπίζεται τα δικαιώματα των συμπολιτών του και να αντικρούει τον ατομικισμό
• να διακρίνεται για την ετοιμότητα του στη λήψη αποφάσεων και στην ανάληψη ευθυνών
• να ενημερώνεται για την κοινωνική πραγματικότητα σε εθνικό και διεθνές επίπεδο
• να δείχνει ανοχή στη διαφορετικότητα
• να προάγει και να ενδιαφέρεται για την πνευματική , ψυχική και σωματική του υγεία.

Χαρακτηριστικά δημαγωγών πολιτικών:

• ανηθικότητα
• υποκειμενικότητα
• απληστία
• αφροσύνη
• ατομικισμός
• κολακεία, επιτήδευση
• ανευθυνότητα
• αστάθεια
• κοινωνική αδιαφορία
• ματαιοδοξία
• αρχομανία
• απρονοησία

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ : είναι το δικαίωμα / η δυνατότητα του ανθρώπου να σκέ­φτεται, ν’ αποφασίζει και να ενεργεί χωρίς εξωτερικούς ή εσωτερικούς καταναγκασμούς, παρά μόνο με κάποιους περιορισμούς που υπαγο­ρεύει η αρμονική συμβίωση με τους άλλους ανθρώπους.

ΜΟΡΦΕΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ

Α. Εξωτερική ελευθερία / Ελευθερία εκ του νόμου:

• Βασικές ατομικές ελευθερίες (π.χ. δικαίωμα ζωής. τιμής, περιουσίας, ελεύ­θερης σκέψης και έκφρασης, ανεξιθρησκίας, απορρήτου επιστολών, ασύλου κατοικίας κ.λπ.).
• Κοινωνική ελευθερία (η.χ. ισοτιμία, ισονομία, δικαιοσύνη, αξιοκρατία κ.λπ.).
• Πολιτική ελευθερία (π.χ. δικαίωμα του εκλέγειν – εκλέγεσθαι, δικαίωμα του συνέρχεσθαι, δικαίωμα ελεύθερης συμμετοχής στα κοινά, άσκησης ελέγχου εξουσίας κ.λπ.).
• Οικονομική ελευθερία – οπάγεται και στην πολιτική ελευθερία (π.χ. ελευ­θερία επιλογής και άσκησης επαγγέλματος, δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι. δικαίωμα περιουσίας).
• Πολιτιστική ελευθερία — υπάγεται και στην πνευματική ελευθερία (π.χ. αδέσμευτη δημιουργία στην Τέχνη, ελευθερία στην επιστημονική έρευνα κ.λπ.).
• Εθνική ελευθερία (π.χ. εθνική ανεξαρτησία, αυτοδιάθεση και αυτοδιαχείρι­ση λαών κ.λπ.).

Β.   Εσωτερική ελευθερία / Ελευθερία εκ του ήθους

• Πνευματική Ελευθερία (απαλλαγή από προλήψεις, δεισιδαιμονίες, αναχρο­νιστικές αντιλήψεις κ.λπ.).
• Ηθική ελευθερία (απομάκρυνση από πάθη, αδυναμίες, προκαταλήψεις, συ­μπλέγματα κ.λπ.).
• Ψυχολογική ελευθερία (απελευθέρωση από άγχη, φοβίες, ανασφάλειες κ.λπ.).

ΑΞΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ

Πολιτικός τομέας

• Προωθείται ο διάλογος,
• εδραιώνεται η «πολυφωνία»,
• οι πολίτες συμμετέ­χουν ανεμπόδιστα στα κοινά,
• ελέγχουν την ηγεσία αποφεύγοντας την προ­παγάνδα και το λαϊκισμό,
• γενικά διεκδικούν τα δικαιώματα τους και έτσι γενικότερα αναβαθμίζεται η πολιτική ζωή και προστατεύεται η δημοκρατία.

Πνευματικός τομέας

• Με την ελευθερία σκέψης και έκφρασης περιορίζεται ο φανατισμός και ο δογματισμός,
• ο πολίτης απομακρύνεται από προλήψεις και δεισιδαιμονίες,
• ενημερώνεται για ό.τι συμβαίνει,
• διαμορφώνει πιο οργανωμένη αντίληψη για τα πράγματα
• και με βάση τα ποικίλα μηνύματα και ερεθίσματα που δέχεται από διάφορες πηγές καλλιεργεί την κριτική και τον προβληματισμό και οδηγείται στην παιδεία.

Ηθικός τομέας

• Η ελευθερία (εσωτερική κυρίως) απομακρύνει τον άνθρωπο από στερεότυπα και προκαταλήψεις,
• τον ωθεί στην ηθική αναβάθμιση
• και την καλλιεργεία της υπευθυνότητας, γιατί ο ουσιαστικά ελεύθερος άνθρωπος ξέρει πού σταματά η δική του ελευθερία και πού αρχίζει αυτή του διπλανού του,
• και τον προσανατολίζει προς υψηλές αξίες και ιδανικά
• 0 εσωτερικά ελεύθερος άνθρωπος είναι απαλλαγμένος από τυφλούς εγωισμούς, σέβεται τους άλλο και τις απόψεις του και δεν έχει εμπάθειες, είναι δηλαδή ανθρωπιστής.

Ψυχολογικός τομέας

• 0 ουσιαστικά ελεύθερος άνθρωπος δεν έχει άγχη και ανασφάλειες,
• αναπτύσσει ποικίλα ενδιαφέροντα,
• τηρεί το μέτρο, γιατί γνωρίζει ότι αληθινή ελευθερία είναι η οριοθετημένη ελευθερία.
• Ζώντας μάλιστα σε μια ελεύθερη κοινωνία έχει τη δυνατότητα ν’ αξιοποιεί δημιουργικά τον ελεύθερο χρόνο του με ποικίλους τρόπους.

Κοινωνικός τομέας

• Σε μια ελεύθερη κοινωνία, άρα και δημοκρατική, διασφαλίζεται η δικαιοσύνη και η αξιοκρατία,
• οι πολίτες αγωνίζονται ανεμπόδιστα για την αναβάθμιση των νόμων και θεσμών, ενώ είναι βέβαιο πως και η νομοθεσία που ήδη υπάρχει είναι σύμφωνη με αρκετές από τις ανάγκες των πολιτών, διαφορετικά μιλούσαμε για ελεύθερες κοινωνίες.
• Ελευθερία σημαίνει σεβασμός στα αθρώπινα δικαιώματα, καταπολέμηση του ρατσισμού σε οποιαδήποτε μορφή του. σεβασμός στο δικαίωμα του άλλου να διαφωνεί.
• Ελευθερία σημαίνει δυνατότητα ανταλλαγής πολιτιστικών στοιχείων με άλλους λαούς, ουσιαστι­κή επικοινωνία, διεύρυνση του «εμείς».

Οικονομικός – Διεθνιστικός τομέας

• Σε κλίμα ελευθερίας έρχονται στο φως νέες θεωρίες και ιδεολογίες,
• ενισχύε­ται η συνεργασία των απανταχού της γης επιστημόνων,
• προάγεται η έρευνα και η ειδίκευση,
• ενισχύονται οι οικονομικές συναλλαγές μέσα από το άνοιγ­μα των αγορών και την απελευθέρωση του εμπορίου,
• εξελίσσεται η επιστήμη και η τεχνολογία
• ανεβαίνει το βιοτικό επίπεδο.
• οι λαοί έρχονται πιο κοντά, διαμορφώνεται ένα οικουμενικό πνεύμα
• δημιουρ­γούνται κατάλληλες προϋποθέσεις για την ειρήνη, τη συναδέλφωση και την αλληλεγγύη των λαών.

Με ποιους τρόπους σήμερα περιορίζεται η ελευθερία σε κάθε της μορφή:

1. Με τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, κρατικά και ιδιωτικά, που πολλές φορές καλλιεργούν τον καταναλωτισμό και κάνουν προπαγάνδα.
2. Με τον τρόπο άσκησης της εξουσίας που χαρακτηρίζεται από συγκεντρωτισμό.
3. Με τη σημερινή τεχνολογική ανάπτυξη που οδηγεί στην κυριαρχία της μηχανής πάνω στον άνθρωπο.
4. Με τη λανθασμένη πολλές φορές λειτουργία του θεσμού της παιδείας που δεν ανταποκρίνεται στις ανάγκες και στις απαιτήσεις του νέου ανθρώπου.
5. Με την ύπαρξη κοινωνικών ανισοτήτων, που περιορίζουν και αντιμάχονται την ανεξαρτησία της σκέψης και της βούλησης.
6. Με την αδυναμία των ίδιων των ανθρώπων να περιορίσουν την εκδήλωση φαινομένων κοινωνικής παθογένειας, που καταπατούν τα ανθρώπινα δικαιώματα, επιφέρουν αναστάτωση και οπισθοδρόμηση στην κοινωνία.
7. Με τις σημερινές, γενικά, συνθήκες που επικρατούν και την αντίληψη για τη ζωή, όπου κυριαρχούν ανταγωνιστικές τάσεις, που φτάνουν σε ακρότητες τόσο σε ατομικό – συλλογικό όσο και σε κρατικό επίπεδο.

Τρόποι με τους οποίους μπορούν να περιοριστούν οι παράγοντες που αντιμάχονται την ελευθερία:

1. Μέσω της εκπαίδευσης, η οποία μπορεί να δημιουργήσει σωστούς και υπεύθυνους πολίτες. Χωρίς την παιδεία και την πνευματική καλλιέργεια δε νοείται ελεύθερη και δημοκρατική ζωή.
2. Με την αλλαγή της αντίληψης για τη ζωή.
3. Με τους αγώνες που θα πρέπει να κάνει ο άνθρωπος για την προάσπιση των δικαιωμάτων του και αυτό θα σημαίνει αυτόματα προάσπιση της ίδιας της ελευθερίας.
4. Με την καλλιέργεια του κριτικού πνεύματος, που θα βοηθήσει τον άνθρωπο να αποκτήσει μια πολύπλευρη ενημέρωση και γνώμη για όλα τα θέματα. Με αυτόν τον τρόπο θα κατοχυρωθεί η ελευθερία, από τη στιγμή που ο υπεύθυνος πολίτης θα αποδεσμευτεί από τα πάθη του και τις προκαταλήψεις, που αποτελούν ανασταλτικούς παράγοντες στην κοινωνική πρόοδο και ευημερία.

Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΣΗΜΕΡΑ

1. Πιθανό ερώτημα σχετικά με το θέμα της ελευθερίας είναι το εξής: «Είναι τελικά ελεύθερος ο σύγχρονος άνθρωπος;».

 «Ναι μεν…»(βιώνει εξωτερική ελευθερία)

α. Θετική αιτιολόγηση (με βάση θετικά χαρακτηριστικά της εποχής μας)

• Καλύτερο βιοτικό – πνευματικό επίπεδο.
• Δημοκρατικά πολιτεύματα.
• Πληροφόρηση – πολίτες σε επαγρύπνηση.
• Πολύχρονοι αγώνες για ελευθερία.

β. Θετική απόδειξη

Συνταγματική κατοχύρωση της εξωτερικής ελευθερίας (στις αναπτυγμένες χώρες). Συγκεκριμένα:

• Δωρεάν υποχρεωτική εκπαίδευση, δικαίωμα του εκλέγειν – εκλέγεσθαι, ελευθερία σκέψης, ελευθερία λόγου, διάλογος, πολυφωνία, καλές συνθήκες εργασίας, συνταγματική κατοχύρωση της ισοτιμίας των δύο φύλων, δυνα­τότητες ψυχαγωγίας, ανεξιθρησκία κλπ.

«Αλλά…»(δεν είναι εσωτερικά ελεύθερος)

Ο σύγχρονος  άνθρωπος, αντί ν’ αξιοποιήσει τις δυνατότητες που του προσφέρει η εξωτερική ελευθερία, ώστε να στραφεί στο «είναι» του και να κατα­κτήσει, και την εσωτερική του ελευθερία (πνευματική, ηθική, ψυχολογική), πα­ραγκώνισε την τελευταία.

α. Αίτια έλλειψης – παραγκωνισμού εσωτερικής ελευθερίας

• Υλιστικό πνεύμα – θεοποίηση του χρήματος, στροφή στην κατανάλωση και μόνο, αδιαφορία για ηθικοπνευματικές αξίες όπως η εσωτερική ελευθερία.
• προσκόλληση στο βιομηχανοποιημένο τρό­πο ζωής και την ειδίκευση, άρα πνευματική μονομέρεια.
• Κρίση αξιών, σύγχυση σκοπών και μέσων, ηθική χαλάρωση.
• Σύνθετες – πολύπλοκες κοινωνίες, αλληλοσυγκρουόμενοι κοινωνικοί ρόλοι, γρήγοροι ρυθμοί εξέλιξης γεγονότων, ραγδαίες αλλαγές, άρα ψυχολογική καταπίεση, έλλειψη ελεύθερου χρόνου και εσωτερικής ελευθερίας γενικότε­ρα για το σύγχρονο άνθρωπο.
• Έντεχνοι μηχανισμοί χειραγώγησης απ’ τα ΜΜΕ (προπαγάνδα, παραπλη­ροφόρηση κ.λπ.).
• Κρίση φορέων αγωγής και απουσία ανθρωπιστικής παιδείας, η οποία απο­τελεί βασική προϋπόθεση εσωτερικής καλλιέργειας και ελευθερίας.

β. Δείγματα – αποτελέσματα έλλειψης εσωτερικής ελευθερίας

• Πνευματικός τομέας

Προπαγάνδα, μαζοποίηση, χειραγώγηση, αποπροσανατολισμός, απουσία πολύπλευρης μόρφωσης και κριτικής σκέψης.

• Ηθικός τομέας

Στερεότυπα. προκαταλήψεις, εκμετάλλευση, ατομικισμός, χρησιμοθηρικό πνεύμα, ανευθυνότητα, έλλειψη σεβασμού, μέτρου, ανθρωπισμού.

• Ψυχολογικός τομέας

Αγχος, ανασφάλεια, έλλειψη ψυχικής ηρεμίας και ισορροπίας, πλήξη, κορε­σμός από την υπέρ εντατικοποίηση της εργασίας, ανούσια διασκέδαση -άγονη εκμετάλλευση του ελεύθερου χρόνου κ.λπ.

Τα παραπάνω πιστοποιούν το γεγονός ότι ο σύγχρονος άνθρωπος παρά το ότι δεν έχει το άγχος της επιβίωσης που είχε κάποτε, παρότι δεν είναι βυθισμέ­νος στις προλήψεις και τις δεισιδαιμονίες όπως στο παρελθόν και δεν είναι θύ­μα αναχρονιστικών σχημάτων και αντιλήψεων, δεν έχει, ωστόσο, κατακτήσει την ψυχική, την πνευματική και την ηθική του ελευθερία. Τελικά, η έλλειψη αυ­τή της εσωτερικής ελευθερίας και καλλιέργειας οδηγεί τον άνθρωπο σε μια ακατάλληλη συχνά κοινωνική στάση, με αποτέλεσμα να παραβιάζει πολλές και από τις εξωτερικές του ελευθερίες οι οποίες είναι Συνταγματικά κατοχυ­ρωμένες, ώστε τελικά το πρόβλημα της ανελευθερίας του σημερινού ανθρώ­που να διευρύνεται.

γ. Φαινόμενα που το αποδεικνύουν είναι τα εξής:

• Κοινωνικός τομέας

Βία, εγκληματικότητα, ναρκωτικά, αδικίες.

• Πολιτικός τομέας

Αναξιοκρατία, σκάνδαλα, ατασθαλίες ηγετών, λαϊκισμός, δημαγωγία, πολι­τική προπαγάνδα, τυφλός κομματισμός, πελατειακό σύστημα στις σχέσεις πολιτών – κράτους κ.λπ.

• Οικονομικός τομέας

Παραοικονομία, έλλειψη επαγγελματικής συνείδησης, εγκλωβισμός στην κα­τανάλωση, τυποποίηση, ανεύθυνη χρήση επιστήμης – τεχνολογίας, η οποία στρέφεται σαν μπούμεραγκ εναντίον του ίδιου του ανθρώπου, ασυδοσία απέναντι στη φύση, εξοπλισμοί κ.λπ.

• Πολιτικός – Εθνικός – Διακρατικός τομέας

Παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, έλλειψη σεβασμού στα δικαιώμα­τα των μειονοτήτων, ρατσισμός κ.λπ.

ΓΛΩΣΣΑ

Χωρίς τη γλώσσα δεν μπορεί να νοηθεί ζωή, επειδή οι σημαντικότερες εκφάνσεις της ζωής, είτε τη θεωρήσουμε ως βιολογικό φαινόμενο είτε ως πνευματική και κοι­νωνική εκδήλωση, είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με τη γλώσσα. Γι’ αυτό και η πρόο­δος του ανθρώπου σε κάθε τομέα της ζωής του περνάει, χωρίς υπερβολή, μέσα από τη γλωσσική καλλιέργειά του.

Ορισμός

«Γλώσσα είναι κώδικας σημείων ορισμένης μορφής (γλωσσικής) με τα οποία επιτυγχάνεται η επικοινωνία των μελών μιας γλωσσικής κοινότητας». (Γ. Μπαμπι­νιώτης).

Η αξία της γλώσσας

• Συμβάλλει στην πνευματική συγκρότηση του ανθρώπου
• είναι φορέας ιδεών και πεποιθήσεων
• παρέχει τη δυνατότητα ικανοποίησης της φιλομάθειάς του
• η μελέτη του γλωσσικού φαινομένου διευρύνει τους γνωστικούς ορίζοντές του
• η γνώση και ο χειρισμός της βοηθά το άτομο να αντιλαμβάνεται, αλλά και να εκφράζει τις λεπτές και δυσδιάκριτες σημασιολογικές αποχρώσεις μιας έννοιας.
• Είναι βασικός παράγοντας ανάπτυξης των διανοητικών δυνατοτήτων του ανθρώ­που.
• Είναι μέσο και περιεχόμενο μαζί της παιδείας του ανθρώπου, αν αναλογιστούμε ότι με τη γλώσσα μαθαίνουμε και ότι η ίδια η γλώσσα (ως γραπτός κυρίως λόγος) είναι περιεχόμενο μάθησης (γραμματειακά κείμενα).
• με τη γλώσσα οι άνθρωποι ανταλλάσσουν πολιτικές απόψεις, επιχειρηματολογούν, συναινούν σε πολιτικά ζητήματα ή διαφοροποιούνται
• με την ορθή χρήση της οι πολίτες διατυπώνουν τις απόψεις τους με ευκρί­νεια και πειθώ
• η βαθιά γνώση των λειτουργιών της βοηθά στην αποκάλυψη της δημαγωγι­κής πολιτικής και της λαϊκιστικής ρητορείας
• συμβάλλει στην προάσπιση του δημοκρατικού πολιτεύματος
• η διαδικασία κοινωνικοποίησης των ατόμων στηρίζεται στη γλώσσα. Όσο πιο πλούσια σε περιεχόμενο, έκφραση σκέψεων, συναισθημάτων είναι μια γλώσσα, ανάλογη είναι και η ποιότητα της κοινωνικοποίησης
• αποτελεί μέσο επικοινωνίας και ανταλλαγής πληροφοριών και απόψεων
• με το διάλογο τα άτομα προσεγγίζουν το ένα το άλλο συνεννοούνται και επιλύουν τις διαφορές τους.
• Η γλώσσα συνιστά σημαντικό στοιχείο της πολιτιστικής και εθνικής ταυτό­τητας ενός λαού
• μέσω αυτής (γραπτός και προφορικός λόγος) διασώζεται η πολιτιστική κληρονομιά
• τα γράμματα, τα ήθη, έθιμα, η λαϊκή δημιουργία στο σύνολό της αναζητά στη γλώσσα το μέσο μετάδοσής της από γενιά σε γενιά. Βοηθά, έτσι, ένα λαό να συνειδητοποιήσει την ιδιοπροσωπία του και αποτελεί, επομένως, μέσο και πνευματικό θεσμό συνοχής ενός εθνικού συνόλου.
• Ως μέσο έκφρασης συναισθημάτων ευνοεί την ψυχική επαφή και τη βαθύ­τερη επικοινωνία των ανθρώπων.
• Είναι το μέσο με το οποίο συνάπτονται οι σχέσεις και συσφίγγονται οι δεσμοί α­νάμεσα στους ανθρώπους.
• Σημαντική η συμβολή της στη διεθνή ζωή. Με τη γλωσσομάθεια διευκολύνεται η επικοινωνία των λαών και υλοποιείται κάθε μορφή συνεργασίας.
• Επικοινωνούν οι άνθρωποι: ορίζουν έwοιες, σκοπούς και αξίες, κρίνουν και κρί­νονται, διδάσκουν και διδάσκονται, πείθουν και πείθονται, επιτίθενται και αμύνο­νται, χαίρονται και λυπούνται, παρηγορούν και παρηγορούνται, τραγουδούν και ψυχαγωγούνται, συμφωνούν ή διαφωνούν, κατηγορούν και απολογούνται, λα­τρεύουν και υμνούν.

Που οφείλεται ο θαυμασμός για την ελληνική γλώσσα;

~ Έχει μακραίωνη και ενιαία παράδοση.

~ Ο αστείρευτος λεξιλογικός της πλούτος.

~ Με αυτήν ορίστηκαν για πρώτη φορά επιστημονικές έwοιες, πολιτικά και κοινωνικά φαινόμενα. Λέξεις της ελληνικής είναι διεθνείς επιστημονικές και πολιτικές ορολογίες.

~ Με αυτήν εκφράστηκαν αριστουργήματα της παγκόσμιας γραμματείας.

~ Η πολυσημία και η μουσικότητα, που έχουν οι περισσότερες λέξεις της, της προσδίδουν ποιητικότητα.

Γλωσσική ένδεια

(Η λογική σχέση της ενότητας αυτής με την προηγούμενη είναι αντιθετική αφού αν και η αξία της ελληνικής γλώσσας είναι ανεκτίμητη, εντούτοις πολλοί Ελληνες την αγνοούν.)

Διαπίστωση της γλωσσικής ένδειας :

– Άγνοια του λεξιλογικού της πλούτου.

– Λεκτικά σφάλματα (ακυριολεξία, γραμματικά και συντακτικά λάθη -βαρβα­ρισμοί και σολοικισμοί, κακή άρθρωση).

– Αδυναμία οργάνωσης και έκφρασης των σκέψεων.

Αίτια

HΑνεπάρκεια της προσφερόμενης γλωσσικής παιδείας – Η γενικότερη κρίση και δυσλειτουργία της παιδείας:

• Απόκτηση γνώσεων για την αντιμετώπιση πρακτικών και άμεσων προβλημά­των, αλλά και απομάκρυνση από τα ιδανικά της κλασικής παιδείας.
• Μη συστηματική και σε βάθος διδασκαλία της γλωσσικής μας παράδοσης. Ανεπαρκώς μορφωμένο και επιμορφωμένο διδακτικό προσωπικό.
• Έλλειψη κατάλληλων βιβλίων, μέσων και διδακτικών μεθόδων.
• Ο εξειδικευτικός χαρακτήρας δε συμβάλλει στην ευρύτερη πνευματική καλλιέργεια

HΟ ρόλος των σύγχρονων Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης, ιδίως των οπτικοακουστικών:

• η υποχώρηση του λόγου έναντι του ήχου και της εικόνας
• Λάθη εκφωνητών και προσώπων που διαλέγονται.
• η διαφήμιση με τη συνθηματολογική χρήση της γλώσσας και το πλήθος των

ξενικών στοιχείων

• Απλοϊκός λόγος.
• Ξενόγλωσσα έργα.
• τα χαμηλής ποιότητας προγράμματα
• Ελλειψη γλωσσικά επιμελημένων κειμένων στον Τύπο.
• Το γλωσσικό μόρφωμα (greeklish) με το οποίο επικοινωνούν οι χρήστες του Διαδικτύου.
• η «υπερκατανάλωση» θεάματος που περιορίζει την ανθρώπινη επικοινω­νία και την ανάγνωση βιβλίων.

H   Η κατάχρηση της γλώσσας όχι ως μέσου επικοινωνίας, αλλά ως μέσου παραπλάνη­σης και απόκρυψης της αλήθειας (αλλοίωση της γλώσσας):

• Παραφθορά των λέξεων, δηλαδή η χρήση των λέξεων με σημασία διαφορετι­κή από τη συνηθισμένη, π.χ. ο προπαγανδιστικός λόγος.
• Ξύλινη γλώσσα, δηλαδή η τυποποιημένη, η χωρίς ψυσικότητα, η στερεότυπη γλώσσα.

HΗ ιεράρχηση αξιών του σύγχρονου ανθρώπου, η ταύτιση του «έχειν» με το «είναι».

HΗ επιδίωξη του ατομισμού συνεπάγεται την έλλειψη του ελεύθερου χρόνου και της διάθεσης για γνήσια ψυχαγωγία (π.χ. βιβλίο).

HΗ τεχνολογική εξέλιξη και η επίδραση των αναπτυγμένων χωρών έχουν ως συνέπεια τη χρήση ξενικής ορολογίας, την ξενομανία και το μιμητισμό.

HΤο γενικότερο κλίμα απομόνωσης και ατομισμού που επικρατεί στην εποχή μας, το οποίο δεν ευνοεί την επικοινωνία των ανθρώπων και, επομένως, την ανταλλαγή απόψεων και το μεταξύ τους διάλογο. Η ποιότητα των ανθρώπινων σχέσεων: σχέσεις τυπικές, συμβατικές, απρό­σωπη επικοινωνία που εξυπηρετεί μόνο τις αναγκαίες συναλλαγές.

ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ:

1. Η γλώσσα αποτελεί το καλύτερο μέσο επικοινωνίας με το οποίο ο άνθρωπος έρχεται σε επαφή με το κοινωνικό του περιβάλλον αλλά και εκφράζει τον εσωτερικό του κόσμο. Όταν, όμως, παραγκωνίζεται και στρεβλώνεται, τότε ο άνθρωπος αδυνατεί να εντοπίσει και να διατυπώσει με τρόπο σαφή τις σκέψεις και τα συναισθήματά του. Έτσι οδηγείται σε μια πνευματική και διανοητική νωθρότητα που τον εμποδίζει να διατηρεί πάντα τη σκέψη του σε εγρήγορση και γενικά όλες τις νοητικές λειτουργίες του, γεγονός που επιφέρει πνευματική αποτελμάτωση.
2. Από την άλλη πλευρά, η επικοινωνία μεταξύ των ανθρώπων καθίσταται προβληματική, καθώς οι νέοι γλωσσικοί κώδικες, που έχουν δημιουργηθεί ως άμεση απόρροια της μαζοποιημένης έκφρασης, στερούνται τη ζωντάνια και την εκφραστικότητα, την πολυσημία και το λεξιλογικό πλούτο της αναλλοίωτης γλώσσας. Άρα, παρεμποδίζεται η προσπάθεια κατανόησης και επαφής με αποτέλεσμα οι άνθρωποι να απομονώνονται, να γίνονται εσωστρεφείς, στοιχεία που επιδεινώνουν τις ήδη διαταραγμένες – απρόσωπες, τυπικές, επιφανειακές – σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων. Κυρίως, όμως, παρεμποδίζεται η διεξαγωγή ενός γόνιμου και εποικοδομητικού διαλόγου σ’ όλους τους τομείς της ανθρώπινης ζωής – οικονομία, παιδεία, οικογένεια, πολιτική – φαινόμενο που ενισχύει το γενικότερο κλίμα της αντιπαλότητας και του έντονου ανταγωνισμού που χαρακτηρίζει την κοινωνία.
3. Γενικότερα, κρίση της γλώσσας σημαίνει κρίση του πολιτισμού, εφόσον αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα του, είναι η ίδια πολιτισμός. Από τη στιγμή που φθείρεται η γλώσσα οδηγείται, ταυτόχρονα, σε παρακμή και ο πολιτισμός, αφού σ’ εθνική κλίμακα η γλώσσα αποτελεί μέρος του εθνικού πολιτισμού. Σε εθνικό επίπεδο λοιπόν, καταστροφή της εθνικής γλώσσας σημαίνει αδυναμία διατήρησης και μετάδοσης της πολιτιστικής παράδοσης, γεγονός που αμβλύνει την εθνική ταυτότητα και συνείδηση. Επομένως, δημιουργούνται πολλαπλοί κίνδυνοι εθνικής εξάρτησης και υποδούλωσης από τη στιγμή που η γλώσσα αδυνατεί να διαμορφώσει την ιδιαίτερη φυσιογνωμία του έθνους.

Πώς μπορεί να καλλιεργηθεί μια άρτια γλωσσικά έκφραση των νέων.

Η οικογένεια να:

  παρέχει τα κατάλληλα πνευματικά ερεθίσματα στα νεαρά μέλη της, γεγονός που θα διαδραματίσει  καθοριστικό ρόλο τις επιλογές τους.

  ασκεί ορθή γλωσσική αγωγή, κυρίως μέσα από τον ορθό λόγο της καθημερινής επικοινωνίας και το διάλογο.

  καλλιεργεί την αγάπη για το βιβλίο και όχι απλώς τη χρησιμοθηρι­κή αντίληψη που οδηγεί στην επαγγελματική αποκατάσταση.

Η εκπαίδευση οφείλει να:

  καταστήσει γνωστή τη γλώσσα σε όλη την ιστορική της διαδρομή και να αναδείξει με ελκυστικό και προσιτό τρόπο το λεξιλογικό της πλούτο.

  αναβαθμίσει τα γλωσσικά μαθήματα και να επιδιώξει την ορθή δι­δασκαλία της γλώσσας χωρίς πνεύμα σχολαστικισμού ή τυπολα­τρίας, αλλά με σύγχρονους τρόπους και με συγγράμματα ανανεωμένα.

  δημιουργήσει ένα πνευματικό περιβάλλον που θα ευνοεί την πνευ­ματική αναζήτηση και το διάλογο.

Η πολιτεία πρέπει να:

  εμπλουτίσει τις βιβλιοθήκες με νέα βιβλία, ικανά να προσελκύσουν ένα μεγάλο μέρος των πολιτών και να καλλιεργήσουν τη φιλαναγνωστική διάθεση της ευρύτερης κοινωνίας.

  μεριμνήσει για την καταπολέμηση του αναλφαβητισμού μέσα από ειδικά προγράμματα, όπως αυτά της λαϊκής επιμόρφωσης, των ανοιχτών πανεπιστημίων κ.λ.π.

  Τα ΜΜΕ επιβάλλεται να:

  χρησιμοποιούν ορθά τη γλώσσα στη διαδικασία σύνταξης των κει­μένων και στη μετάδοση ειδήσεων. Να αποφεύγουν τον εντυπωσιοθηρικό λόγο, τις εξεζητημένες ή λαϊκίστικες εκφράσεις που λειτουργούν παραμορφωτικά στο περιεχόμενο της γλώσσας.

  συμπεριλάβουν στο πρόγραμμα τους ειδικές εκπομπές, σχετικές με τη γλώσσα, μεταξύ αυτών και εκείνες που συνδυάζουν τη γλωσσική άσκηση με την ψυχαγωγία.

  περιορίσουν τις ξενόγλωσσες τηλεοπτικές σειρές ή να τις μετα­γλωττίσουν.

  αναβαθμίσουν, γενικότερα, τα προγράμματα τους, ώστε να ανα­δεικνύουν πνευματικά ενδιαφέροντα και να συμβάλουν στην πνευματική καλλιέργεια του δέκτη.

 Οι πνευματικοί άνθρωποι, ως φορείς πνευματικής ακτινοβολίας, οφεί­λουν να:

  παρέχουν πνευματικά ερεθίσματα, απαλλαγμένοι από το πνεύμα του ελιτισμού και του αναχωρητισμού.

  αναλάβουν πρωτοβουλίες για τη βελτίωση της γλωσσικής έκφρα­σης του ευρύτερου κοινωνικού συνόλου είτε μέσω του εκπαιδευτι­κού συστήματος είτε με άλλους πνευματικούς θεσμούς.

Το άτομο πρέπει να:

  συνειδητοποιήσει την αξία της γλώσσας για την ορθή έκφραση σκέψεων και συναισθημάτων και τη διατήρηση της εθνικής ταυτό­τητας. Μέσω της αυτομόρφωσης και της αξιοποίησης του ελεύθε­ρου χρόνου για ανάγνωση βιβλίων μπορεί να βελτιώσει σε σημα­ντικό βαθμό τη γλωσσική του κατάρτιση.

  προβεί σε νέα ιεράρχηση αξιών σύμφωνα με την οποία η πνευματική καλλιέργεια θα αποτελεί μείζονα προτεραιότητα του.

Επίλογος

«Πλούσιο λεξιλόγιο, λοιπόν, σημαίνει συνάμα περισσότερη εκπαίδευση, γενικό­τερη μόρφωση, καλλιέργεια σε ποικίλους πνευματικούς τομείς και σε διάφορα επί­πεδα. Και από την άποψη αυτή δεν είναι αρκετή η προσέγγιση του θέματος μονάχα μέσα από τη γλωσσική διδασκαλία. Το λεξιλόγιο του παιδιού πλουτίζεται παράλλη­λα και σε συνάρτηση με την όλη εκπαίδευση και μόρφωσή του, σε όλα τα μαθήματα και σε κάθε εκδήλωση, στο σχολείο ή αλλού. Το λεξιλόγιο δηλαδή που χρησιμοποι­εί κανείς είναι απλώς έκφραση του παραστατικού κόσμου που έχει μέσα του, τουγνωστικού υλικού που κατέχει, της γενικότερης παιδείας που έλαβε. Άρα, όποιος θέλει να πλουτίσει το λεξιλόγιο ενός ανθρώπου, φροντίζει να του δώσει αυ­τή την υψηλότερη παιδεία και καλλιέργεια. Τότε θα έρθει, φυσικά, δηλαδή σαν αναγκαίο επακολούθημα, και το πλούσιο λεξιλόγιο -κοντά στα άλλα πλούσια εκφραστικά μέσα που απέκτησε, τις γραμματικοσυντακτικές δομές- να επενδύσει γλωσσικά την πνευματική του καλλιέργεια». (Δ. Τομπαιδης)

Γλώσσα των νέων

Ο όρος γλώσσα των νέων δηλώνει το σύνολο των γλωσσικών φαινομένων που χαρακτηρίζουν την επικοινωνία των νέων μεταξύ τους. Παρά τον χαρα­κτηρισμό «γλώσσα», η γλώσσα των νέων δεν είναι ένα αυτοτελές γλωσσικό σύστημα αλλά μια κοινωνιόλεκτος, δηλαδή ένας τρόπος ομιλίας με λεξιλο­γικά, πραγματολογικά και δομικά χαρακτηριστικά που χρησιμοποιείται υπό ορισμένες συνθήκες επικοινωνίας και είναι μέρος της γλωσσικής συ­νείδησης της κοινότητας*.

Τα ιδιώματα αμφισβήτησης διακρίνονται στο ιδίωμα:

• της προοδευτικής διανόησης και νεολαίας (διακριτικό κοινωνικής ταυ­τότητας)
• του κοινωνικού περιθωρίου (εκφράζει μιαν επιθετικότητα).

ΤΟ ΙΔΙΩΜΑ ΤΗΣ ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΗΣ ΔΙΑΝΟΗΣΗΣ ΚΑΙ ΝΕΟΛΑΙΑΣ

Γενεσιουργά αίτια

Κοινωνιολογικά.

• Το ιδίωμα των νέων διασφαλίζει τυπικές συνθήκες επικοινωνίας.
• Το στενό κοινωνικό περιβάλλον των νέων εντείνει την ανάγκη συμμόρ­φωσης με την παρέα.
• Οι νέοι αισθάνονται πιο κοντά ο ένας στον άλλο σε σχέση με τους μεγά­λους, γι’ αυτό περιττεύει η γλωσσική ευγένεια και τυπικότητα.
• Εκφράζουν μια ιδεολογική και πολιτική διαμαρτυρία και παράλληλα ανάλογες προτάσεις, βελτιωτικές ή ριζοσπαστικές.

Ψυχολογικά.

• Η αμφισβήτηση και η απόρριψη κατεστημένων τρόπων συμπεριφοράς και η υπονόμευση της λογικής της κυρίαρχης ιδεολογίας.
• Η έκφραση των ανησυχιών και αναζητήσεων που χαρακτήρα εφηβική ηλικία.
• Η ανάγκη ταυτοποίησης της γενιάς τους.
• Οι επιδράσεις στις μεταπολεμικές κυρίως νεολαίες από κουλτούρες αγγλοαμερικανικής προέλευσης.

Επικοινωνιακά.

• Η ανάγκη για εκφραστικότητα, πρωτοτυπία και γλωσσικό παιχνίδι είναι ισχυρότερα στη νεανική ηλικία.
• Η έκφραση της κοινωνικής προέλευσης και της διαφοροποίησης του φύλου.
• Με τη γλώσσα καταδεικνύεται η συμμετοχή σε μια νεανική κουλτούρα που πρωτοπορεί.
• Τα νεανικά μέσα ενημέρωσης και ψυχαγωγίας καλλιεργούν και προωθούν το νεανικό γλωσσικό ιδίωμα.

Γλωσσομάθεια

Ορισμός

Γλωσσομάθεια είναι η επαρκής κατοχή – γνώση μιας ή περισσότερων ξένων γλωσσών. Ο άνθρωπος κατέχει μια γλώσσα όταν είναι σε θέση να τη μιλά και να γράφει σωστά , γνωρίζοντας την προφορά, το λεξιλόγιο , τη σύνταξη και τους ιδιωματισμούς της.

Αίτια που την καθιστούν απαραίτητη στην εποχή μας.

• Επικράτηση του διεθνισμού και της παγκοσμιοποίησης
• Διεύρυνση της δημοκρατίας και δημιουργία παγκόσμιων οργανισμών προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και κινημάτων πολιτικής πίεσης.
• Η ανάγκη υπεράσπισης και προβολής των εθνικών θεμάτων σε διεθνείς οργανισμούς και συνέδρια από τους πολιτικούς ηγέτες ή τους διπλωμάτες.
• Ο τουρισμός αποτελεί στις μέρες μας ευρύτατα διαδεδομένο τρόπο ψυ­χαγωγίας μεγάλων ομάδων ανθρώπων αλλά και βασικό οικονομικό χάρο για τη χώρα μας.
• Η ανάγκη επικοινωνίας και ανάπτυξης σχέσεων με άλλους λαούς καθώς και η κατανόηση του τρόπου ζωής και της σκέψης τους. Η οργάνωση της γλώσσας καταδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο ένας λαός αντιλαμβάνε­ται τον κόσμο.
• Η ουσιαστική κατάλυση των συνόρων των κρατών και η άμεση αλληλε­πίδραση του τρόπου ζωής, ο οποίος προσδιορίζεται σε μεγάλο βαθμό από την τεχνολογία.
• Η επίλυση σειράς καθημερινών προβλημάτων, π.χ κατανόηση χρήσης μιας μηχανής για τις καθημερινές ανάγκες.
• Η ανάγκη παρακολούθησης της ανάπτυξης των επιστημών, των γραμμάτων και των τεχνών και η δυνατότητα επιμόρφωσης σε ξένα πανεπιστήμια.
• Η απαίτηση για πνευματική τελείωση· καλλιεργείται η κριτική σκέψη, προσεγγίζεται πολύπλευρα η πραγματικότητα.
• Ο σύγχρονος τρόπος επικοινωνίας και ενημέρωσης μέσω του Διαδικτύ-ου και της δορυφορικής τηλεόρασης.
• Η ανάγκη επαφής με την ιστορία και τον πολιτισμό των άλλων λαών. Σωρεύεται έτσι η σοφία και η σκέψη άλλων λαών.
• Η γνώση μιας γλώσσας σημαίνει νέο τρόπο σύλληψης, οργάνωσης και έκφρασης του κόσμου της πραγματικότητας, μέσα από τη δική του «ταξι­νομία του κόσμου».
• Η καλύτερη κατανόηση της μητρικής γλώσσας και η συναίσθηση της εθνι­κής ιδιαιτερότητας. Η αυτογνωσία είναι αποτέλεσμα της ετερογνωσίας.
• Η ψυχαγωγία διευρύνεται και γίνεται ποιοτικότερη (δυνατότητα ανάγνω­σης ξένων κειμένων, κατανόησης στίχων ποίησης και μουσικής κλπ.).
• Η ηθικοποίηση του σύγχρονου ανθρώπου με τον εμπλουτισμό του από παγκόσμιες αξίες και ιδανικά.
• Η παγκοσμιοποίηση της αγοράς, η διεκπεραίωση των οικονομικών συναλλαγών, η διαφήμιση, η παρακολούθηση των δεικτών της παγκόσμιας οικονομίας και η απαραίτητη γνώση του διεθνούς δικαίου.
• Η δημιουργία περισσότερων προϋποθέσεων για επαγγελματική αποκατάσταση καθώς και η καταπολέμηση της ανεργίας με τη δυνατότητα άσκησης κάποιων επαγγελμάτων στο εξωτερικό.
• Η άμεση ενημέρωση για τις εξελίξεις στο χώρο του επαγγέλματος.
• Αποφυγή της εθνικής απομόνωσης, προώθηση του ελληνικού πνεύματος αφού η ελληνική γλώσσα μιλούν μόνο οι αριθμητικά περιορισμένοι Έλληνες.

Η σημασία της.

• Η γλωσσομάθεια συμβάλλει στην πνευματική καλλιέργεια του ατόμου.
• η μελέτη μιας ξένης γλώσσας δημιουργεί νέους ορίζοντες στον πνευ­ματικό κόσμο.
• Τα εκφραστικά μέσα, ο λεξιλογικός πλούτος διευρύνουν το γνωστικό πεδίο και εμπλουτίζουν τη σκέψη
• παράλληλα, η εκμάθηση  της γραμματικό-συντακτικής δομής μιας άλλης γλώσσας και η σχετικές ασκήσεις αναπτύσσουν την κρι­τική ικανότητα του μαθητή.

Η γνώση ξένων γλωσσών καθίσταται αναγκαία για την αναβάθμιση του μορφωτικού επιπέδου ενός νέου, γιατί

• η σύνθεση μιας επιστημονικής εργασίας (όπως η πτυχιακή, η μετα­πτυχιακή, η διατριβή κ.λ.π.) απαιτεί την αξιοποίηση της διεθνούς βι­βλιογραφίας.
• η φοίτηση σε πανεπιστημιακά ιδρύματα του εξωτερικού προϋποθέ­τει την ουσιαστική γνώση ξένης γλώσσας.
• παράλληλα, η γνώση μιας άλλης γλώσσας παρέχει στον άνθρωπο τη δυνατότητα να γνωρίσει καλύτερα την εθνική του γλώσσα, με τη συ­γκριτική εξέταση και τη συνειδητοποίηση της μοναδικό­τητας.
• Επηρεάζει ιδεολογικά το πνεύμα της εκπαίδευσης μέσα από τη φιλοσοφία της ξένης γλώσσας και το περιεχόμενο των διδασκόμενων κειμένων.

Η γνώση μιας ξένης γλώσσας διευρύνει τις επαγγελματικές δυνατότητες του ατόμου:

• παρέχει στον επαγγελματία τη δυνατότητα να παρακολουθεί σεμινά­ρια σε διεθνείς συναντήσεις που αφορούν την πληρέστερη κατάρτιση του στο αντικείμενο της απασχόλησης του.
• Ευνοεί την απρόσκοπτη επαγγελματική επαφή και διευρύνει το πλαίσιο των συναλλαγών, ιδιαίτερα στη σύγχρονη εποχή της παγκοσμιοποί­ησης.
• η επαρκής γνώση μιας ξένης γλώσσας συνιστά αναγκαίο επαγγελματικό εφόδιο, για να αναλάβει το άτομο μια εργασιακή θέση ή να ανελιχθεί στον τομέα της απασχόλησης του.
• προσφέρει νέες θέσεις εργασίας.
• Δημιουργεί μια σειρά επαγγελμάτων, όπως δασκάλους ξένων γλωσσών.

Η γνώση μιας ξένης γλώσσας στην παιδεία :

• Επηρεάζεται το μοντέλο- τρόπος διδασκαλίας στα ελληνικά σχολεία καθώς υιοθετούμε πρακτικές που κατασκευάζονται στις δυτικές χώρες με σκοπό τη διεθνοποίηση των γλωσσών τους.
• Καθορίζει το αναλυτικό πρόγραμμα σπουδών
• Δίνει τη δυνατότητα στο μαθητή να χρησιμοποιεί ορθά τον υπολογιστή.
• Επηρεάζει την επικοινωνία μεταξύ διδασκόντων και διδασκομένων.
• Στα βιβλία της ξένης γλωσσας προβάλλεται το πολιτισμικό στοιχείο του λαού με αποτέλεσμα την αντιμετώπιση του ρατσισμού.
• Εφαρμόζονται προγράμματα ανταλλαγών , επισκέψεων και εκπαιδευτικής συνεργασίας μεταξύ σχολείων διαφορετικών χωρών.

Η γλωσσομάθεια ευνοεί τη βαθύτερη επικοινωνία μεταξύ των λαών και διαμορφώνει πνεύμα οικουμενικής συνείδησης:

• με την άμεση πληροφόρηση αποτρέπεται οποιαδήποτε παραμόρφωση της πραγματικότητας και διαμορφώνεται μια σφαιρική άποψη, που αντιστοιχεί περισσότερο στην αλήθεια.
• ο άνθρωπος μπορεί να έχει μια ουσιαστική επα­φή με τον τρόπο σκέψης, τη νοοτροπία, την ευρύτερη κουλτούρα ενός λαού.
• Η επαφή αυτή τον βοηθά να απαλλαγεί από προκατα­λήψεις και προϊδεασμούς.
• το άτομο μπορεί να εντρυφήσει στις πτυχές της ιστορίας, της λογοτεχνίας και, ευρύτε­ρα, του πολιτισμού των άλλων λαών
• Εμπλουτίζει την αισθητική του με στοιχεία από την καλλιτεχνική δημι­ουργία των άλλων λαών και διευρύνει τις ψυχαγωγικές επιλογές, γιατί με την εκμάθηση μιας ξένης γλώσσας ο άνθρωπος απολαμβάνει με άμεσο τρόπο -χωρίς την, ενδεχομένως, παραμορ­φωτική διαμεσολάβηση του μεταφραστή- την καλλιτεχνική δημι­ουργία αλλόγλωσσων χωρών (τραγούδι, κινηματογράφος, λογοτε­χνική παραγωγή κ.λ.π.)
• κατανοεί την αισθητική ιδιαιτερότητα του εθνικού πολιτισμού και τα στοιχεία που τον διαφοροποιούν.

Η γλωσσομάθεια μπορεί να:

• επιδρά ευεργετικά στην ψυχολογία του ανθρώπου
• τονώνει την αυτοπεποίθηση του η συναίσθηση πως μπορεί, χωρίς συμπλέγματα κατωτερότητας, να επικοινωνεί και να συναλλάσσεται απρόσκοπτα και ισότιμα με τους πολίτες άλλων χωρών.
• αντιμετωπίζει με μεγαλύτερη αισιοδοξία το επαγγελματικό του μέλλον, γιατί διαθέτει το εφόδιο μιας ξένης γλώσσας, που θεωρείται απαραίτητο προσόν στο ιδιαίτερα ανταγωνιστικό εργασιακό περιβάλλον της εποχής μας.
• Η ανάπτυξη του τουρισμού και η καθιέρωση των ταξιδιών ως μέσου ψυχαγωγίας επιβάλλουν τη γνώση των ξένων γλωσσών, για να είναι δυ­νατή η επικοινωνία με τους άλλους λαούς.
• Συμβάλλει στην ανάπτυξη της οικονομίας.
• Επιτρέπει το άνοιγμα των αγο­ρών, τη μεγιστοποίηση της παραγωγής, τη βελτίωση της ποιότητας των προϊόντων, λόγω του οικονομικού ανταγωνισμού. Δημιουργείται μια πα­γκόσμια αγορά.
• Το άτομο εμπλουτίζει τις αξίες του, προωθεί την ειρήνη και τη δημοκρατία
• Η παγκοσμιοποίηση της ζωής, απαιτεί επιστημονική, επαγγελματική και οικονομική διεθνή ενημέρωση.

Αρνητικά της γλωσσομάθειας:

• Η ανάλωση μεγάλου χρόνου για την εκμάθηση ξένων γλωσσών σε βά­ρος της καλλιέργειας της εθνικής γλώσσας.
• Η συμπλεγματική διάθεση που μπορεί να δημιουργηθεί από τις κυριαρ­χούσες γλώσσες, όπως είναι σήμερα η αγγλική.
• Μια τέτοια διάθεση προ­καλεί την ξενομανία και το μιμητισμό.
• Ο κίνδυνος αλλοτρίωσης της εγχώριας γλώσσας, όταν σε ορισμένες εκ­φράσεις υποκαθίσταται από ξενικούς όρους, ενώ υπάρχουν αντίστοιχοι στη γλώσσα μας.
• Η γλώσσα κάθε λαού είναι φορέας του πολιτισμού του. Επομένως, υπάρχει ο κίνδυνος έμμεσης και άκριτης/ υποσυνείδητης υιοθέτησης των αξιών, των αντιλήψεων, της νοοτροπίας κ.λ.π. ενός άλλου πολιτι­σμού, που μπορεί να οδηγήσει όχι μόνο στη γλωσσική αλλά και στην πολιτιστική παραμόρφωση μιας χώρας.
• Απομάκρυνση από την παράδοση.

Η γλωσσομάθεια είναι πιο αναγκαία σε έναν Έλληνα, γιατί:

• Η χώρα μας είναι πληθυσμιακά μικρή.
• Οι Έλληνες ταξιδεύουν συχνά σε ξένες χώρες.
• Η βιβλιογραφία μας δεν είναι αρκετά αναπτυγμένη και, επομένως, ο μελε­τητής είναι ανάγκη να χρησιμοποιεί ξένη βιβλιογραφία για την επιστη­μονική του κατάρτιση.
• Ελάχιστοι Εθρωπαίοι γνωρίζουν ελληνικά, με αποτέλεσμα να δυσχεραινεται η επικοινωνία με τους Έλληνες
• Η ανάγκη για συγγραφή και παρουσίαση επιστημονικών εργασιών.
• Η χρήση του διαδικτύου απαιτεί τη γνώση της αγγλικής γλώσσας.

Για τους ανθρώπους που ζουν και εργάζονται σε ξένη χώρα, η εκμά­θηση της γλώσσας της είναι ιδιαίτερα αναγκαία, γιατί :

• Διευκολύνει την εύρεση ή την επιλογή μιας καλύτερης εργασίας.
• Βοηθά την ενσωμάτωση τους στη νέα κοινωνική πραγματικότητα.
• Ευνοεί την επαφή τους με τον πνευματικό πολιτισμό της ξένης χώρας.
• Γνωρίζουν και διεκδικούν τα δικαιώματά τους.
• Ανταποκρίνονται καλύτερα στις επαγγελματικές τους υποχρεώσεις
• Προσαρμόζονται πιο εύκολα στο νεό κοινωνικό περιβάλλον τους.
• Παρακολουθούν τις εξελίξεις στη χώρα εγκατάστασής τους και προσαρμόζονται πιο εύκολα στο νέο κοινωνικό περιβάλλον διευρύνοντας τον κύκλο επαφών τους με αυτόχθονες με αποτέλεσμα να μην αισθάνονται παραγκωνισμένοι.

Γλώσσα και έθνος.

«…Γλώσσα και πατρίδα είναι το ίδιο. Να πολεμά κανείς για την πατρίδα του ή για την εθνική του γλώσσα, ένας είναι ο αγώνας. Πάντα αμύνεται περί πάτρης».Γ. Ψυχάρη «Το ταξίδι μου»

Κάθε έθνος έχει τα δικά του ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που το διαφοροποιούν από τα άλλα. Αυτά αποτελούν την εθνική του ταυτότητα. Αν ένα έθνος θέλει να διατηρεί την εθνική του ανεξαρτησία και την ιδιαίτερη υπόσταση του, πρέπει να διατηρεί τα στοιχεία της εθνικής του ταυτότητας. Διαφορετικά, η απώλεια των στοιχείων αυτών θα οδηγήσει νομοτελειακά στην υποτέλεια. Πρωταρχικό στοιχείο εθνικής ταυτότητας είναι, φυσικά, η γλώσσα. Ειδικά για τη χώρα μας, η διατήρηση και καλλιέργεια της, έχει ιδιαίτερη σημασία, αφού:

• ομιλείται μόνο στην Ελλάδα,
• έχει το δικό της αλφάβητο,
• έχει ιδιαιτερότητα και δε μοιάζει με άλλη.
• Η γλώσσα, άλλωστε, είναι έκφραση του πολιτισμού μιας χώρας. Όταν λοιπόν αυτή χάνεται ή αλλοιώνεται, τότε αποκόπτεται κάθε δυνατότητα πρό­σβασης στο παρελθόν και στον πολιτισμό μας. Αυτή εκφράζει τα ήθη, τα έθιμα, η νοοτροπία και η παράδοση ενός τόπου. Είναι εύλογο λοιπόν πως σε μια εποχή «έμμεσης αποικιοκρατίας», όπου τα οικονομικά εύρωστα κράτη συρρικνώνουν τον πολιτισμό μιας χώρας με ασθενέστερη οικονομία, η μόνη ίσως δικλείδα ασφαλείας, είναι η διατήρηση της πολιτιστικής μας ι­διαιτερότητας.

Θέμα : Αναλφαβητισμός

Ενα φαινόμενο, που  η παρουσία του ήταν ιδιαίτερα έντονη σε παλιότερες εποχές είναι ο αναλφαβητισμός, ο οποίος  οδηγεί στην πνευματική υποβάθμιση τους ανθρώπους. Τι εννοούμε λέγοντας αναλφαβητισμός; Ποιές αιτίες συντελούν στην εμφάνισή του; Με ποιούς τρόπους νομίζετε μπορεί να αντιμετωπιστεί;

     Α΄. Εννοια – Περιγραφή

Με τον όρο «αναλφαβητισμός» εννοούμε την έλλειψη στοιχειωδών γνώσεων ανάγνωσης και γραφής που εμποδίζει την πνευματική ανάπτυξη και καλλιέργεια των ανθρώπων. Είναι ένα φαινόμενο που παρουσιαζόταν ιδιαίτερα έντονο σε παλιότερες εποχές, όταν μάλιστα δεν υπήρχε στους ανθρώπους η δυνατότητα να ικανοποιούν εύκολα τις βασικές βιοτικές τους ανάγκες. Αποτέλεσε εμπόδιο και φραγμό για πολλές εκδηλώσεις στη ζωή των ανθρώπων, ενώ σήμερα έχουν γίνει σοβαρές προσπάθειες για την αντιμετώπιση και την εξάλειψή του ώστε να μπορέσουν οι άνθρωποι να φτάσουν σε ένα αξιοζήλευτο επίπεδο ποιότητας ζωής. Ετυμολογικά η λέξη προέρχεται από το «α» (στερητικό) και το ουσιαστικό «η αλφαβήτα».

Β΄. Αίτια δημιουργίας

α) Ελλειψη σχολείων και διδακτηρίων αλλά και δασκάλων σε κάποιες απομακρυσμένες, κυρίως ορεινές περιοχές της χώρας.

β) Δεν υπήρχαν συγκοινωνίες ούτε εύκολοι τρόποι μετάβασης σε μέρη όπου υπήρχαν σχολεία και απαιτείτο ολόκληρη διαδικασία καθημερινά, προκειμένου να μεταβούν τα παιδιά από τα μέρη όπου δεν υπήρχε σχολείο εκεί όπου υπήρχε.

γ) Σε παλιότερες εποχές δεν υπήρχε το καθεστώς της δωρεάν παιδείας, με αποτέλεσμα το κόστος της αγοράς βιβλίων και γενικότερα της εκπαίδευσης να είναι δυσβάσταχτο για πολλούς ανθρώπους, ιδιαίτερα όταν αυτοί προέρχονταν από φτωχά μέρη και οικογένειες.

δ) Σε παλιότερες εποχές, η οικογένεια δε δημιουργούσε τα απαραίτητα κίνητρα και τα ερεθίσματα στα νεαρά μέλη της για να σπουδάσουν, αφού έπρεπε να ασχοληθούν άλλα με τις αγροτικές καλλιέργειες και τη συντήρηση της περιουσίας και άλλα με τα επαγγέλματα και τις ασχολίες του πατέρα.

ε) Οι νέοι παλιά δεν είχαν συνειδητοποιήσει την αξία και τη σημασία που είχε η μόρφωση και η πνευματική καλλιέργεια, αλλά προτιμούσαν να ασχολούνται με διάφορα επαγγέλματα, ώστε να αποκτήσουν γρήγορα χρήματα και οικονομική ανεξαρτησία.

στ) Διάφορες καταστάσεις που υπήρχαν στο εσωτερικό της χώρας ή σε διεθνές επίπεδο, όπως πόλεμοι, πείνα, κατοχή, εξεγέρσεις, επαναστάσεις, δικτατορίες, εμπόδιζαν τους ανθρώπους να ασχοληθούν με τη μόρφωση και τη πνευματική τους καλλιέργεια.

ζ) Διάφορες απαρχαιωμένες αντιλήψεις και προκαταλήψεις που απέκλειαν ορισμένα τμήματα του πληθυσμού από τη μόρφωση. Ιδιαίτερα, οι παλιότεροι θεωρούσαν ότι οι γυναίκες δεν  πρέπει να  μορφώνονται, αφού η θέση τους είναι στο σπίτι, να ασχολούνται με το νοικοκυριό και την ανατροφή των παιδιών.

η) Σε παλιότερες εποχές δεν υπήρχε η ανάγκη για μόρφωση, αφού δεν υπήρχαν οι κατάλληλες συνθήκες που θα επέτρεπαν στους νέους να μορφωθούν. Βασικός στόχος τότε ήταν η επιβίωση των ανθρώπων και δεν υπήρχε ένα πνεύμα άμιλλας και συναγωνισμού για τη μόρφωση και την πνευματική καλλιέργεια και ανάπτυξη.

Γ΄. Συνέπειες – Αποτελέσματα

α) Δεν αξιοποιείται το ανθρώπινο δυναμικό, δε δίνεται η ευκαιρία για την εκδήλωση των δεξιοτήτων και των ταλέντων των νέων, με αποτέλεσμα να μην είναι δυνατή η ανάπτυξη και η πρόοδος της κοινωνίας, αλλά και των ατόμων στις διάφορες δεξιότητές τους.

β) Οι αναλφάβητοι μπορούν εύκολα να πέσουν θύματα εκμετάλλευσης διαφόρων επιτηδείων, οι οποίοι με ποικίλες υποσχέσεις μπορούν να τους παρασύρουν για να εξυπηρετήσουν τα συμφέροντά τους. Αυτό συμβαίνει ιδιαίτερα με τους δημαγωγούς πολιτικούς, οι οποίοι με ψεύτικες υποσχέσεις για παροχές ή εξυπηρετήσεις υφαρπάζουν την ψήφο των πολιτών, στερώντας τους έτσι τη δυνατότητα της ελεύθερης εκδήλωσης της πολιτικής τους βούλησης.

γ) Δεν μπορούν οι αναλφάβητοι να δημιουργήσουν σωστές διαπροσωπικές σχέσεις, με αποτέλεσμα να αλλοτριώνονται και να αποξενώνονται, εξαιτίας των συναισθημάτων φόβου και μειονεκτικότητας που νοιώθουν απέναντι στα άλλα άτομα.

δ) Ο αναλφάβητος είναι πιο ευάλωτος από τους άλλους και πέφτει πιο εύκολα σε παγίδες, αφού δεν μπορεί να κρίνει και να αντιμετωπίσει λογικά ορισμένες δύσκολες καταστάσεις.

ε) Παρατηρείται δηλαδή μια στασιμότητα στην ανάπτυξη γραμμάτων και τεχνών, μια πολιτιστική οπισθοδρόμηση που δημιουργεί την εικόνα μιας υποβαθμισμένης ποιότητας ζωής.

στ) Ενα μεγάλο ποσοστό ανέργων είναι οι αναλφάβητοι οι οποίοι δεν έχουν τις απαραίτητες εξειδικευμένες γνώσεις που χρειάζονται σε κάποιες εργασίες.

ζ) Δεν είναι εύκολη η κοινωνικοποίηση και η πολιτικοποίησή τους, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να στηρίξουν τους κοινωνικούς και πολιτικούς θεσμούς και να κινδυνεύει έτσι άμεσα το δημοκρατικό πολίτευμα.

η) Αναπτύσσουν και δημιουργούν διάφορα συμπλέγματα κατωτερότητας, έτσι ώστε να νιώθουν ανασφάλεια και φόβο, όταν βρίσκονται ανάμεσα στους ανθρώπους.

Δ΄.Τρόποι αντιμετώπισης

α) Ιδρυση σχολείων και εκπαιδευτηρίων με την απαραίτητη υλικοτεχνική υποδομή σε όλα τα μέρη, ακόμα και στα πιο απομακρυσμένα χωριά.

β) Δημιουργία κέντρων επιμόρφωσης για τους ήδη αναλφάβητους, ώστε να μπορούν να ενημερώνονται για όλα όσα συμβαίνουν σε τοπικό και διεθνές επίπεδο.

γ) Υποχρεωτική εκπαίδευση όλων των παιδιών για ορισμένα χρόνια και προσφορά δωρεάν των διαφόρων σχολικών βιβλίων.

δ) Συνειδητοποίηση απ’ όλους τους κοινωνικούς και πολιτικούς φορείς ότι ο αναλφαβητισμός είναι ένας παράγοντας που, αργά αλλά σταθερά, υποσκάπτει τα θεμέλια των κοινωνιών και δημιουργεί προβλήματα στη ζωή των ανθρώπων.

ε) Προσπάθεια των φορέων ενημέρωσης και εκπαίδευσης να αλλάξουν τη νοοτροπία ορισμένων ανθρώπων, ιδιαίτερα όσων κατοικούν σε απομακρυσμένα μέρη και που ακόμα και σήμερα δε θεωρούν ότι το να μάθουν τα παιδιά τους γράμματα θα τους προσφέρει κάτι το ουσιαστικό,

στ) Διευρυμένη βάση στην παιδεία, ώστε να μην είναι η μόρφωση προνόμιο των ολίγων αλλά και να μην αποκομίσουν οι μαθητές σκέψεις και άκριτες γνώσεις, οι οποίες δε θα τους προσφέρουν τίποτα το ουσιαστικό και χρήσιμο στη ζωή τους.

Κλωνοποίηση

Για αιώνες αυτό που υπήρχε «φύσει» ήταν δεδομένη και αναπότρεπτη πραγμα­τικότητα, με την οποία ο άνθρωπος όφειλε να συμφιλιωθεί. Η κλωνοποίηση, όμως, ανατρέποντας την πραγματικότητα αυτή, προκάλεσε επανάσταση και προβληματί­ζει φιλοσόφους, επιστήμονες και απλούς ανθρώπους.

Ορισμός : Κλωνοποίηση είναι η τεχνική με την οποία είναι δυνατό να αναπαραχθούν γενε­τικά όμοιοι οργανισμοί προς έναν αρχικό (ζώο ή φυτό) με παρέμβαση στη γενετική δομή ενός κυττάρου του. Η κλωνοποίηση εφαρμόζεται ήδη με επιτυχία στα ζώα, όχι όμως και στον άνθρωπο, επειδή γεννά ηθικά και κοινωνικά προβλήματα σχετικά με τον κίνδυνο γενετικής ομοιομορφίας και επέμβασης στη δημιουργία ορισμένου τύ­που ανθρώπων.

Οι δυνατότητες που προσφέρει/ επιχειρήματα υπέρ της εφαρμογής της

• Κατανόηση της ζωής και βιολογική αυτογνωσία.
• Ανακαλύψεις νέας γενιάς φαρμάκων.
• Προστασία της υγείας με την πρόληψη διεγνωσμένων κληρονομικών ασθενειών
• Βελτίωση της ποιότητας ζωής των ανθρώπων με τη μεταμόσχευση οργάνων από τα διαγονιδιακά θηλαστικά
• Η προσέγγιση της βιολογικής διάστασης θα συντελέσει στην προσπά­θεια του ανθρώπου για αυτογνωσία.
• Πρόληψη, διάγνωση και θεραπεία ασθενειών που αποτελούν μάστιγα για τον άνθρωπο, π.χ. του καρκίνου, και ανακούφιση του ανθρώπου από τον πόνο. Η κλωνοποίηση είναι πιθανό να αποδώσει εξαιρετικώς ευεργετικά αποτελέσματα για τον άνθρωπο, π.χ. δημιουργία ανθρώπινου δέρματος, νευρώνων, αιμοποιητι­κών κυττάρων και πλήθος άλλων εφαρμογών που θα επιτρέπουν τη θεραπεία πολλών ασθενειών και θα περιορίζουν τον ανθρώπινο πόνο.
• Πρόοδος στην τεχνητή γονιμοποίηση και στις μεταμοσχεύσεις.
• Τα γενετικά τροποποιημένα φυτά και ζώα, όταν χρησιμοποιηθούν με την απα­ραίτητη προσοχή, θα περιορίσουν την ανθρώπινη φτώχεια. Όγκος τροφίμων καινών θα παράγονται πλέον όχι στην ύπαιθρο, αλλά σε εργαστήρια.
• Δημιουργία ανθεκτικών και αποδοτικών κλώνων, για βελτίωση της παραγωγικότητας (καλύτερη ποιότητα κρέατος, μεγαλύτερη ποσότη­τα γάλακτος, λαχανικά με ουσίες για την καταπολέμηση του καρκί­νου, φυτά πιο ανθεκτικά στην ξηρασία)
• Καταπολέμηση του υποσιτισμού
• Φθηνότερες τιμές και μεγαλύτερη αφθονία.
• Έλεγχος της πανίδας και της χλωρίδας που απειλείται με αφανισμό.
• Αναβάθμιση της ποιότητας ζωής και μακροημέρευση.

Οι κίνδυνοι που εγκυμονεί/επιχειρήματα κατά της εφαρμογής της

• Κίνδυνος να γεννηθούν θνησιγενή νεογνά.
• Η παραγωγή κλωνοποιημένων ανθρώπινων νεογνών που θα χρησιμεύουν ως πη­γή οργάνων για μεταμόσχευση.
• Με την επέμβαση του ανθρώπου στο γονιδιακό δυναμικό (ζωικών και φυτικών ­πληθυσμών) παραβιάζεται η διαδικασία της φυσικής επιλογής, άρα και η πορεία εξέλιξης των ειδών.
• Η αντίληψη που καλλιεργείται ότι η φύση είναι κυρίαρχος παράγοντας διαμόρφωσης του ανθρώπου και οι κοινωνικοί συντελεστές (αγωγή, παραδόσεις, οικονο­μική κατάσταση κ.λπ.) δευτερεύων. Συνέπειες της αντίληψης αυτής είναι να υπο­βαθμίζονται οι ευθύνες της κοινωνίας και να μετατοπίζονται τα αίτια της κακοδαι­μονίας των ανθρώπων στη φύση, δηλαδή στη γονιδιάκή κατασκευή, να αντιμετωπίζεται η ζωή μοιρολατρικά και να «δικαιολογούνται» οι διακρίσεις ανάμεσα στους ανθρώπους ως φυσικές.
• Kίνδυνoς για την υγεία του ανθρώπου από γενετικά μεταλλαγμένα_τρόφιμα.
• Η μαζική παραγωγή και η μαζική απελευθέρωση στο περιβάλλον χιλιάδων γενετικά κατασκευασμένων μορφών ζωής θα προκαλέσει μη αναστρέψιμη κατα­στροφή στη βιόσφαιρα, κάνοντας τη γενετική ρύπανση πολύ μεγαλύτερη απειλή για τον πλανήτη απ’ ό,τι είναι οι άλλες μορφές ρύπανσης.

Άλλοι υποθετικοί κίνδυνοι

• Πολλές παμπάλαιες πρακτικές σε σχέση με τη σεξουαλικότητα, την αναπαραγω­γή, τη γέννηση και την ιδιότητα του γονέα είναι πιθανό να εγκαταλειφθoύν. Μερι­κοί γονείς θα διάλεγαν, ίσως, να συλλαμβάνονται τα παιδιά τους σε δοκιμαστικούς σωλήνες και να κυοφορούνται σε τεχνητές μήτρες, έξω από το ανθρώπινο σώμα, προκειμένου να απoφύγoυν τις δυσάρεστες καταστάσεις της εγκυμοσύνης και να εξασφαλίσουν ένα ασφαλές και διαφανές περιβάλλον μέσω του οποίου θα παρα­κολουθούν την ανάπτυξη του αγέννητου παιδιού τους. Θα μπορούσαν επίσης να γίνονται γενετικές μεταβολές στα ανθρώπινα έμβρυα μέσα στη μήτρα, ώστε να διορθώνονται τα γονίδια που ευθύνονται για θανατηφόρες ασθένειες και διατα­ραχές και να ενισχύονται οι ψυχικές ιδιότητες, η συμπεριφορά, η εξυπνάδα και τα σωματικά γνωρίσματα του εμβρύου. Οι γονείς ίσως να είναι σε θέση να σχεδιάσουν μερικά από τα χαρακτηριστικά των παιδιών τους, αλλάζοντας θεμελιακά την ίδια την έννοια της γονεϊκότητας.
• Οι γενετικές πληροφορίες θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν από σχολεία, ερ­γοδότες, ασφαλιστικές εταιρείες και κυβερνήσεις, για να καθοριστούν η εκπαιδευ­τική πορεία, οι προοπτικές απασχόλησης, οι αμοιβές ασφαλιστικών εταιρειών, αλ­λά και να πραγματοποιηθούν εκκαθαρίσεις με πρόσχημα την ασφάλεια, δίνοντας τη δυνατότητα να αναπτυχθεί μια νέα μολυσματική μορφή διακρίσεων που θα βασίζεται στο γενετικό προφίλ του καθενός από εμάς. Οι έννοιες της κοινωνικότη­τας και της ισότητας πιθανώς θα μετασχηματιστούν. Η αξιοκρατία θα έδινε τη θέ­ση της στην γενετοκρατία, με αποτέλεσμα άτομα, εθνοτικές ομάδες και φυλές να κατηγοριοποιούνται σε μεγάλο βαθμό, να τυποποιούνται μέσω του γονότυπού τους, ανοίγοντας το δρόμο για την εμφάνιση ενός συστήματoς αποτελούμενου από άτυπες βιολογικές κάστες σε διάφορες χώρες του κόσμου.
• Χρησιμοποίηση του ανθρώπου από τον άνθρωπο
• Απώλεια της μοναδικότητας και της ελευθερίας του ανθρώπου με τη σκόπιμη δημιουργία ανθρώπων με υψηλό ή χαμηλό δείκτη νοημοσύνης (τάξη αρχόντων και τάξη υπηρετών)
• Δημιουργία ανθρώπινων κλώνων, προκειμένου να χρησιμοποιηθούν τα όργανά τους για μεταμοσχεύσεις Η πιθανότητα εμφάνισης προβλημάτων στην υγεία, γιατί οι κλώνοι παρά­γονται από ενήλικο κύτταρο με γηρασμένο γενετικό υλικό.
• Η ίδια η τεχνική της κλωνοποίησης εγκυμονεί κινδύνους, γιατί απαιτεί λε­πτούς χειρισμούς και αυξάνει αφενός την πιθανότητα εμφάνισης βλαβώνστο DNA και αφετέρου καθιστά τον κλώνο ευπαθή σε διάφορες ασθένειες.
• Η τεχνητή παρέμβαση της κλωνοποίησης θα εισβάλει με βίαιο τρόπο στη φύση, με καταστροφικές συνέπειες για οποιαδήποτε μορφή ζωής. Είναι ενδεχόμενη η εξάλειψη της ποικιλομορφίας και της βιοποικιλότητας στη φύση, με συνέπεια τη δημιουργία ενός κόσμου επιρρεπή στην εξαφάνιση λόγω της ομοιομορφίας που θα επιβάλει η κλωνοποίηση.
• Πολλοί επιστήμονες θεωρούν την κλωνοποίηση παράνομη και ανήθικη χω­ρίς καμιά πρακτική χρησιμότητα. Ισχυρίζονται ότι η κλωνοποίηση, ακόμη κι αν επιτευχθεί, δε θα εξασφαλίσει την παραγωγή κλώνων πανομοιότυ­πων με το δότη. Ο άνθρωπος δεν αποτελεί μόνο την εικόνα των γονιδίων, αλλά είναι μια σύνθετη οντότητα που διαμορφώνεται και με τις επιρροές που δέχεται από το περιβάλλον.
• Μια πιθανή μαζική παραγωγή πανομοιότυπων γενετικά αντιγράφων (κλώ­νων) θα προκαλέσει την κατάρρευση πολλών παραδοσιακών αξιών που οδήγησαν την ανθρωπότητα στο σύγχρονο πολιτισμό.
• Η προσέγγιση της βιολογικής αυτογνωσίας μέσα από τις ερευνητικές προ­σπάθειες που σχετίζονται με την κλωνοποίηση, συνιστά επέμβαση στα μυ­στικά της ζωής.
• Η κατανάλωση πιθανά επιβλαβών τροποποιημένων τροφών, διαταράσσει το οικοσύστημα από την εισαγωγή τροποποιημένων οργανισμών.
• Μερικές μόνο παγκόσμιες επιχειρήσεις, ερευνητικά ιδρύματα και κυβερνήσεις ­θα μπορούσαν να έχουν στα χέρια τους το δικαίωμα αποκλειστικής χρήσης για τα σχεδόν 100.000 γονίδια που συγκροτούν τα σχεδιαγράμματα της ανθρώπινης φυλής, όπως επίσης κύτταρα, όργανα και ιούς που αποτελούν το ­ανθρώπινο σώμα. Πιθανώς να κατέχουν επίσης παρόμοια δικαιώματα για δεκάδες χιλιάδες μικροοργανισμούς, φυτά και ζώα, που θα τους επιτρέπουν να δια­χειρίζονται μια άνευ προηγουμένου δύναμη και να υπαγορεύουν τους όρους με τους οποίους εμείς και οι μελλοντικές γενιές θα ζούμε.
• Η μετατόπιση στην αγροτική οικονομία των εργαστηρίων θα μπορούσε να προ­οιωνίζεται την οριστική εξάλειψη της εποχής της γεωργίας. Εκατομμύρια αγρό­τες στον αναπτυσσόμενο και αναπτυγμένο κόσμο θα ξεριζώνονταν από τη γη με αποτέλεσμα να προκληθούν οι μεγαλύτερες κοινωνικές αναταραχές στην πα­γκόσμια ιστορία.
• Γενετικά κατασκευασμένα βιολογικά πολεμικά μέσα πιθανώς να προκαλέσουν μια σοβαρή απειλή για την παγκόσμια ασφάλεια.
• Ενδέχεται, με το πρόσχημα της ευγονικής, της γενετικής δηλαδή βελτίω­σης, να επιδιωχθεί η μαζική αναπαραγωγή πειθήνιων και υπάκουων ατό­μων, απόλυτα προσαρμοσμένων στις επιταγές του συστήματος.
• Eνας κακός χειρισμός μπορεί να οδηγήσει σε βιολογικό λάθος, με συνέ­πεια την πιθανότητα τερατογέννησης, ενώ νέες ασθένειες μπορεί να μολύ­νουν ολόκληρους πληθυσμούς.

Επίλογος

Η κλωνοποίηση είναι ένα επιστημονικό επίτευγμα που προσφέρει, όπως άλλω­στε και πολλά άλλα επιστημονικά και τεχνολογικά επιτεύγματα εκπληκτικές δυνατό­τητες στον άνθρωπο. Πρέπει, λοιπόν, να αξιοποιηθεί με πνεύμα ουμανισμού, για να βελτιωθεί σημαντικά η ζωή του ανθρώπου. Ιδιαίτερη ευθύνη γι’ αυτό έχουν οι ίδιοι οι επιστήμονες, είτε είναι ερευνητές είτε εφαρμόζουν τα πορίσματα της Γενετικής.

ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ

Στη συνείδηση πολλών ανθρώπων η αμφισβήτηση έχει ταυτιστεί με την άρνηση, την απόρριψη, τη σύγκρουση και τη διάλυση. Η αμφισβήτηση, όμως, είναι πάνω απ’ όλα η αιτία στην οποία οφείλεται η εξέλιξη και η πρόοδος του πολιτισμού.

$Σε διάφορες ιστορικές περιόδους, και ειδικότερα σε περιόδους κρίσης και με­ταβατικές, αναπτύχθηκαν έντονα κοινωνικά φαινόμενα αμφισβήτησης που- άλλοτε πήραν τη μορφή προσωπικής ή ομαδικής διαμαρτυρίας και άλλοτε εξελίχτηκαν σε πνευματικά και κοινωνικά κινήματα. Πειστικά παραδείγματα είναι η Σοφιστική, ο Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός, ο Υπερρεαλισμός, όπου πρωτοστάτησαν νέοι με νέες αντιλήψεις.

Ορισμός

Αμφισβήτηση είναι η μη παραδοχή του κύρους ή της αξίας που έχει κοινωνικός ή πολιτικός θεσμός, ιδεολογία, γνώση, πρόσωπο ή έργο και κλιμακώνεται από την απλή έκφραση διαφωνίας ως την απόρριψη, το μηδενισμό και τη ρήξη.

Οι αντιφάσεις του σύγχρονου πολιτισμού

• Εκπληκτική ανάπτυξη της επιστήμης, αλλά και πολύπλοκα επικίνδυνα προβλή­ματα.
• Οικονομική ανάπτυξη, αφθονία αγαθών, αλλά και άνιση κατανομή του πλούτου, ανεργία, φτώχεια, πείνα.
• Διακήρυξη δικαιωμάτων, αλλά και ρατσιστικές διακρίσεις.
• Διακηρύξεις για τη δημοκρατία και την ειρήνη, αλλά αυταρχισμός και πόλεμοι.
• Παγκοσμιοποίηση, αλλά και εμμονή στις εθνικές παραδόσεις και ιδιαιτερότητες.
• Ευδαιμονισμός, αλλά και ανηθικότητα.
• Ευχερής διάδοση της γνώσης, αλλά αποπροσανατολισμός και σύγχυση.
• Ορθολογισμός, αλλά ιδεοληψία και προκαταλήψεις.

(Για την οργάνωση του λόγου προσφέρεται η σύγκριση και η αντίθεση.)

Γιατί οι αντιφάσεις ευνοούν την αμφισβήτηση

• Η ίδια η αντίφαση ενέχει το σπόρο της αμφιβολίας και κλονίζει την πίστη στον πολιτισμό μας.
• Η ύπαρξή τους στον πολιτισμό μας ωθεί, εύλογα, τους ανθρώπους να αναζητή­σουν τρόπους με τους οποίους θα τις υπερβούν.
• Είναι φυσική η τάση του ανθρώπου να μην αρκείται σ’ αυτό που ήδη υπάρχει, πολύ δε περισσότερο όταν αυτό είναι αντιφατικό, αλλά να επιδιώκει το νέο, το καλύτερο.

ΑΙΤΙΑ ΤΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗΣ:

α) Οι ταχύτατες οικονομικές και κοινωνικές αλλαγές 􀃆προκαλούν ιδεολογικές διαφοροποιήσεις στον τρόπο σκέψης των ατόμων (κοινωνικές και οικονομικές αδικίες, ανισότητες).

β) Πολλοί θεσμοί, νόμοι και πρότυπα συμπεριφοράς δεν ανταποκρίνονται στις ιδέες και τις ανάγκες των νέων.

γ) Νέοι άνθρωποι είναι ενθουσιώδεις, αγνοί, ιδεαλιστές, ανιδιοτελείς γι’ αυτό αμφισβητούν ό,τι αντιπροσωπεύει την υποκρισία, την αναξιοκρατία και τη διαφθορά.

δ) Οι σημερινοί νέοι μορφώνονται (παιδεία):

– Αποκτούν αυξημένη κρίση και μια ολοκληρωμένη εικόνα για όλα τα θέματα.

– Δέχονται πολλά ερεθίσματα.

– Μπορούν να διατυπώσουν άφοβα τη γνώμη τους και δε διστάζουν να διεκδικήσουν τα δικαιώματα τους και να διατυπώσουν απόψεις.

ε) Παλαιότερα κυρίως, οι γονείς πολύ σπάνια συζητούσαν με τα παιδιά τους και ζητούσαν τη γνώμη τους γι’ αυτό το λόγο απομακρύνθηκαν συναισθηματικά από τις παλαιότερες γενιές, ένιωσαν παραγκωνισμένοι και αντέδρασαν.

Γιατί οι νέοι πρωτοστατούν στις εκδηλώσεις αμφισβήτησης

• ‘Έχουν αναπτυγμένη ευαισθησία, κυρίως σε ζητήματα ελευθερίας και δικαιοσύ­νης.
• Δύσκολα συμβιβάζονται.
• Οραματίζονται έναν καλύτερο κόσμο.
• Είναι αυθόρμητοι, ενθουσιώδεις και αντιδρούν χωρίς υστεροβουλία.
• Διαθέτουν φαντασία και θέλουν να πρωτοτυπούν’ είναι νεωτεριστές και καινοτόμοι.
• Μεγαλώνουν σε έναν κόσμο με εκπληκτική επιστημονική και τεχνολογική ανά­πτυξη, φιλελεύθερο, δημοκρατικό, ανοιχτό σε νέα ιδεολογικά ρεύματα και τε­χνοτροπίες, που ευνοεί την αμφισβήτηση των καθιερωμένων και τις αλλαγές.
• Μορφώνονται, αποκτούν γρήγορα άποψη για όσα συμβαίνουν και μπορούν να τα κρίνουν.

Τι συγκεκριμένα αμφισβητούν

• Την οικογένεια. /Οχι τόσο το θεσμό, όσο τις οικογενειακές αρχές και το ρόλο των γονιών.
• Το εκπαιδευτικό σύστημα: περιεχόμενο σπουδών, διδάσκοντες, «ισότητα» ευκαιριών, σύστημα αξιολόγησης.
• Θρησκευτικές, πνευματικές ηγεσίες και κάθε λογής αυθεντία.
• Κοινωνικές ανισότητες, αδικίες και διακρίσεις.
• Την κατεστημένη πολιτική οργάνωση και διακυβέρνηση καθώς και τις ηγεσίες που την εκφράζουν.
• Στοιχεία της παράδοσης.
• Συνήθειες, πεποιθήσεις, καθιερωμένες αντιλήψεις για τη ζωή, τις ανθρώπινες σχέσεις, τη φιλία, τον έρωτα, την ψυχαγωγία.

Αποτελέσματα γόνιμης αμφισβήτησης

• Διαδίδονται γνώσεις και ιδέες, αναπτύσσεται η φαντασία, οξύνεται η κρίση των ανθρώπων και βελτιώνονται ποιοτικά τα αξιολογικά κριτήρια.
• Απελευθερώνεται η σκέψη των ανθρώπων από προκαταλήψεις, ιδεολογήματα, δόγματα, «είδωλα».
• Αναθεωρούνται ιδέες, γνώσεις και μέθοδοι, προοδεύει η επιστήμη.
• Εγκαινιάζονται νέες τεχνοτροπίες και πρωτότυπες δημιουργίες στην τέχνη.
• Μεταρρυθμίσεις, εξεγέρσεις, επαναστάσεις για δικαιότερες και πιο φιλελεύθερες κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες.
• Βελτιώνεται η λειτουργία των θεσμών, της Εκπαίδευσης λόγου χάρη.
• Εξυγίανση της ηθικής ζωής με τη στηλίτευση φαινομενων εξαχρείωσης και υποκρισίας.
• Εξέλιξη τεχνικών μέσων, ευρεσιτεχνίες, νέες μέθοδοι οργάνωσης των επιχειρή­σέων, αλλαγή των συνθηκών και των σχέσεων εργασίας, αποδοτικότητα στην οι­κονομία.
• Εγκαταλείπονται παραδοσιακές μορφές ζωής αξίες, που αποτελούν τροχο­πέδη στην εξέλιξη του πολιτισμού.

Αποτελέσματα στείρας αμφισβήτησης

α) Αδυναμία, μέσα από την αμφισβήτηση, να αλλάξει η μορφή της κοινωνίας. Πολλοί νέοι απογοητεύονται και περιθωριοποιούνται. Κάνουν στροφή στα ναρκωτικά, την πορνεία και το έγκλημα. Η κοινωνία χάνει τη ζωτικότητα και τον ενθουσιασμό της.

β) Βίαιη αντίδραση μιας μερίδας των νέων, ταραχές, κατασταλτικά μέτρα και νόμοι περιορίζουν τις ελευθερίες όλων των πολιτών.

Προϋποθέσεις γόνιμης αμφισβήτησης

Η αμφισβήτηση είναι γόνιμη, αν:

• Κρίνονται και επικρίνονται τα τρωτά σημεία του πολιτισμού μας και η αμφισβή­τησή τους αφορά στην εξυγίανσή τους .
• Συνοδεύεται από δημιουργικές, εποικοδομητικές προτάσεις και ενέργειες.
• Γίνεται με γνώση, περίσκεψη και υπευθυνότητα.
• Γίνεται με ευγένεια, ανεκτικότητα και διαλλακτικότητα.

Αντίθετα, δεν είναι γόνιμη, αν:

• Περιορίζεται μόνο στην απόρριψη και το μηδενισμό.
• Καταλήγει σε υπερβολές που οδηγούν σε διάφορα αντικοινωνικά φαινόμενα: εξαλλοσύνη, φανατισμό, μισαλλοδοξία, βία, βανδαλισμούς.

ΗΘΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ

Η πολιτική οργάνωση κανονίζει, ασφαλώς, τη συμβίωση των ανθρώπων. Ομως, όσο άρτια κι αν είναι, δεν αρκεί για να καλύψει όλες τις πτυχές των σχέσεων ανάμε­σα στους ανθρώπους. Η πιστή τήρηση των κανόνων Δικαίου και η εφαρμογή τους είναι και δύσκολη και συχνά ανεπαρκής. Την ανεπάρκεια αυτή συμπληρώνουν οι ηθικές αξίες. Και, για να προχωρήσουμε πιο πέρα, η ίδια η πολιτική οργάνωση εί­ναι άκυρη, αν δε στηρίζεται σε ακλόνητες πανανθρώπινες αξίες.

Ορισμός

Οι ηθικές αξίες είναι κανόνες που όχι μόνο υπαγορεύουν τη συμπεριφορά και καθορίζουν τις μεταξύ των ανθρώπων σχέσεις, αλλά και τις υψώνουν και τις εναρ­μονίζουν, στο βαθμό που οι άνθρωποι τις εφαρμόζουν στη ζωή τους, με έναν ιδανι­κό κόσμο, καθαρό από κακίες και πάθη. Γι’ αυτό, συνήθως, πίσω από τις ηθικές αξίες που διέπουν τις σχέσεις των μελών μιας κοινωνίας, υπάρχει μια θρησκεία, μια θεόπνευστη αλήθεια ή μια κοσμοθεωρία. Οι κορυφαίες αξίες του ελληνοχριστιανικού πολιτισμού είναι τρεις: η ελευθερία, η δικαιοσύνη και η αγάπη.

Όλες οι άλλες ηθικές μας αξίες είναι «παράγωγες» των τριών κορυφαίων. Πα­ραδείγματος χάρη, η εντιμότητα είναι «παράγωγη» της δικαιοσύνης, η υπευθυνότη­τα της ελευθερίας και της δικαιοσύνης, η αλληλεγγύη της αγάπης και της δικαιοσύ­νης, ο αλληλοσεβασμός της αγάπης, της δικαιοσύνης και της ελευθερίας κ.ο.κ.

Ωστόσο σήμερα οι ηθικές αξίες έχουν εκφυλιστεί .

Παραδείγματα που επιβεβαιώνουν την παραπάνω άποψη

• Αδικίες και διακρίσεις.
• Βία και εγκληματικότητα.
• Διαφθορά.
• Εκμετάλλευση, εξαθλίωση.
• Κυνισμός.
• Αλλαγή του νοήματος των λέξεων με ηθικό περιεχόμενο, για παράδειγμα, αγα­θός σημαίνει πια αφελής.

Αίτια της αδιαφορίας για τις αξίες αυτές

• Η παθολογική προσκόλληση του ανθρώπου στα υλικά αγαθά.
• Η σύγχρονη αμφισβήτηση έφθειρε τις καθιερωμένες ηθικές αξίες.
• Τα πρότυπα που προβάλλονται, αλλά και η υποκρισία «πνευματικών» ανθρώ­πων, κληρικών, πολιτικών και λειτουργών-, που λόγω θέσης θα έπρεπε να αποτε­λούν παράδειγμα για την άμεμπτη ζωή τους.
• Η αδυναμία τόσο της οικογένειας, όσο και του σχολείου να εμπνεύσει στον άν­θρωπο από τη νεαρή του ηλικία την πίστη στις αξίες αυτές.
• Ο θυμικός και όχι ορθολογιστικός τρόπος με τον οποίο αντιδρά ο σύγχρονος άν­θρωπος στις προκλήσεις και τις επιδράσεις που δέχεται. Οι ηθικές αξίες είναι προϊόντα ορθολογισμού, αφού σε κάθε περίπτωση το δίλημμα ανάμεσα στο κα­λό και στο κακό τίθεται, καταρχήν, λογικά.

Οι επιπτώσεις της ανηθικότητας

• Ο άνθρωπος εξαχρειώνεται και αποκτηνώνεται.
• Επικρατεί η αλαζονεία, η καχυποψία, η ανασφάλεια, η μοναξιά, το άγχος.
• Προσβολή των αξιών αυτών σημαίνει προσβολή προς την ανθρώπινη ζωή και αξιοπρέπεια.
• Βία, εγκληματικότητα, πόλεμοι.
• Καταργούνται τα δικαιώματα, εφόσον καταργούνται και οι κανόνες που τα θε­μελιώνουν.
• Διακρίσεις, εκμετάλλευση, φτώχεια, εξαθλίωση.
• Δημιουργία αντίθετη προς τους κανόνες της Ηθικής ή ανήθικη χρήση δημιουργή­ματος είναι καταστροφική για τον άνθρωπο (π.χ. επιστημονικά και τεχνολογικά επιτεύγματα).

Επίλογος

Χωρίς ηθική χάνεται η δυνατότητα για ζωή, αφού καταλύονται οι κανόνες που καθορίζουν την ομαλή κοινωνική συμβίωση. Γι’ αυτό είναι ανάγκη οι ηθικές αξίες να επανορθωθούν. Το βάρος αυτής της ευθύνης πρέπει να το σηκώσουν, πρώτοι απ’ όλους, οι φορείς αγωγής μιας κοινωνίας: η οικογένεια, το σχολείο, η Εκκλησία, τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, οι πνευματικοί και πολιτικοί ηγέτες. Από τη δική του θέση ο καθένας και με όσα μέσα διαθέτει πρέπει να συγκλίνει σε μια σταθερή πορεία ηθικής ανά­καμψης. Για το σκοπό αυτό δεν αρκεί, ασφαλώς, μόνο η θεωρία. Χρειάζεται και η έμπρακτη αφοσίωση στα ιδεώδη αυτά, το καλό παράδειγμα, ώστε να αποφύγει ο άνθρωπος μια ακόμα εκδήλωση της ανηθικότητας, την υποκρισία.

ΦΑΝΑΤΙΣΜΟΣ

ΟΡΙΣΜΟΣ:

Φανατισμός είναι η μέχρι πάθους προσήλωση σε κάποια ιδέα, θρησκεία, πολιτικό σύστημα, κόμμα, αθλητική ομάδα, που εξωθεί σε έχθρα ή και βιαιότητα κατά των αντιφρονούντων. Τον χαρακτηρίζει γενικά ο εγωισμός, η αυταρχικότητα, η εμπάθεια, η αδιαλλαξία και η μισαλλοδοξία.

Ο αυταρχισμός κάθε μορφής στην ιστορία του ανθρώπου για να επιβληθεί κατασκευάζει το δόγμα, φιλοσοφικές ή θρησκευτικές δοξασίες που δεν επιδέχονται αμφισβήτηση του κύρους τους. Το δόγμα για να επικρατήσει κατασκευάζει τους φανατικούς, που κινούνται μέσα στις προλήψεις και συχνά μέσα σε ουτοπίες.

Ο φανατισμός είναι προϊόν τεχνικής προπαγάνδας.

Ο φανατικός άνθρωπος έχει τη δική του λογική που δε συμφωνεί με την κοινή λογική.

Χωρίς να ανέχεται την κριτική δύναμη της διαλεκτικής, αποκρούει το διάλογο, αρνείται τα γεγονότα και χαρακτηρίζει τις αντίθετες απόψεις κακόβουλες ή επικίνδυνες.

ΑΙΤΙΑ ΤΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ:

1. Ο άνθρωπος από τη φύση του δημιουργεί ιδέες και λατρεύει τις ιδέες (ελευθερία, θεός, δικαιοσύνη). Μερικές φορές όμως γίνεται αιχμάλωτος των ιδεών, των διανοητικών προϊόντων του. Έτσι γίνεται φανατικός και δογματικός.
2. Το υπόβαθρο του φανατισμού είναι η αυθεντία. Στη συνείδηση των φανατικών δηλαδή υπάρχει μία πίστη ή αφοσίωση ή αγάπη προς ένα πρόσωπο ή θεσμό ή κατάσταση.
3. Πολλοί φανατικοί είναι άνθρωποι με ψυχολογικά προβλήματα και δύσκολη προσαρμογή στην κοινωνία. Αποτυχημένοι, φτωχοί, απροσάρμοστοι, αμαρτωλοί, ένοχοι, εγωιστές που

λόγω εξωτερικών εμποδίων ή κληρονομικών ελαττωμάτων έχασαν την αυτοπεποίθησή τους και στράφηκαν προς κάποια λατρεία. (εμπαθής υποστήριξη ιδεολογίας).

4. Σε ρατσισμό οδηγεί και «η πλύση εγκεφάλου» των μέσων μαζικής ενημέρωσης.
5. Συχνά ο δογματισμός – φανατισμός ξεκινά από μια επιστημονική θεωρία. Ιδρύεται μια «σχολή» στην οποία οι μαθητές λατρεύουν το δάσκαλο και η σχολή μετατρέπεται σε θρησκεία.
6. Η βία γεννά φανατισμό και ο φανατισμός βία (εμφύλιες διαμάχες, δικτατορίες, τρομοκρατία).
7. Σε περιόδους κρίσεων, σεισμών, επιδημιών, οικονομικών πιέσεων και πολέμων όλοι ενεργούμε συλλογικά, είμαστε ίσως αποτυχημένοι και απογοητευμένοι και πρόθυμα υποτασσόμαστε σε έναν αρχηγό. Η υπακοή είναι το μοναδικό στέρεο σημείο στο χάος που επικρατεί. Ο άνθρωπος είναι ευάλωτος και επιρρεπής στην προπαγάνδα.

Γενικά σε ομαδικό επίπεδο η πνευματική καθυστέρηση, η ανωτερότητα, κάποιες προκαταλήψεις μαζί με κάποια πιεστικά προβλήματα μπορεί να δημιουργήσουν φανατισμούς με καταστρεπτικές συνέπειες, γιατί εκεί η προπαγάνδα βρίσκει πρόσφορο έδαφος.

ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ:

Το άτομο: Χάνει την αυτονομία και την προσωπικότητά του και μετατρέπεται σε ένα ανώνυμο άτομο, χωρίς δική του βούληση και γνώμη. Η αλλαγή αυτή γίνεται μέσα σε μια ατμόσφαιρα φορτωμένη με πάθη, χωρίς αυτοκυριαρχία και αυτοπεποίθηση. Ο άνθρωπος γίνεται στενόμυαλος και στενόκαρδος. Το οπτικό του πεδίο είναι περιορισμένο και η θέλησή του να δει ανύπαρκτη, το πείσμα του όμως απάνθρωπο. Γίνεται ωμός, τραχύς, ακαλλιέργητος, αποθηριώνεται. Δημιουργεί καταστάσεις μίσους και εμπάθειας ακόμη και εγκληματικότητας (Μεσαίωνας). Περιορίζεται η κριτική του ικανότητα. Πιστεύει ότι κατέχει την ανώτατη γνώση. Αρνείται το διάλογο.

Στην κοινωνία: Επιβάλλεται το δίκαιο του ισχυρότερου στις κοινωνικές σχέσεις. Προξενούνται κοινωνικές ταραχές, εξάπτονται τα πάθη. Προκαλούνται εκρήξεις μεταξύ των λαών ή εμφύλιες διαμάχες ή ακόμη και διεθνείς συγκρούσεις. Πολλές φορές υπονομεύεται η δημοκρατία και η κοινωνία οδηγείται στη δικτατορία. Επίσης ο ρατσισμός είναι αποτέλεσμα του φανατισμού.

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ:

– Η παιδεία λυτρώνει τον άνθρωπο από το φανατισμό, γιατί τον αναγκάζει να αναρωτηθεί για πολλά και να απαιτήσει πιεστικές απαντήσεις. Μεταρρυθμιστές, φιλόσοφοι αναρωτήθηκαν, αμφισβήτησαν, απελευθερώθηκαν.

– Ο δημοκρατικός διάλογος στηρίζει τη δημοκρατία και ανατρέπει το δογματικό και φανατικό μονόλογο.

– Ο αλληλοσεβασμός και αλληλοκατανόηση διαμορφώνουν καλές ανθρώπινες σχέσεις που δεν υπονομεύονται από φανατικές ομάδες.

– Να προσπαθήσουμε με φιλοσοφημένη επιχειρηματολογία να βοηθήσουμε και στην αφύπνιση των άλλων.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ:

Ο φανατισμός είναι όπως φάνηκε βασικό χαρακτηριστικό του ανθρώπου. Δύσκολα ο άνθρωπος μπορεί να λυτρωθεί απ’ αυτόν. Στην εποχή μας με την περισσότερη μόρφωση και αμφισβήτηση θα περίμενε κανείς λιγότερο φανατισμό. Φαίνεται όμως η τρομερή προπαγάνδα, και προπαντός τα ψυχολογικά άγχη και τα αδιέξοδα της εποχής μας, κάνουν καλά τη δουλειά τους. Άτομα με αυτοπεποίθηση συνήθως δε ρέπουν προς το φανατισμό.

Η βελτίωση της ηθικής στάθμης της κοινωνίας και τα υψηλότερα ιδανικά θα μειώσουν τη ροπή των νέων προς κάθε είδους φανατισμό, θα ισχυροποιήσουν τις αντιστάσεις τους, έτσι ώστε να μη γίνονται λεία των επιτήδειων εμπόρων της προπαγάνδας.

ΛΑΪΚΙΣΜΟΣ

ΟΡΙΣΜΟΣ

Η επιβολή του “χαρισματικού ηγέτη” στις μάζες, στο όνομα ενός προ­γράμματος που θα ικανοποιούσε “εθνικές, πολιτικές και κοινωνικές” διεκδικήσεις.

Η τυπική αναγνώριση της εξουσίας του λαού, ενώ στην πραγματικότητα είτε δε συμμετέχει είτε συμμετέχει περιορισμένα στην άσκηση της εξου­σίας η διάσταση ανάμεσα στις λέξεις που εκφράζουν τους όρους τηςκοινωνικής πραγματικότητας και στην ίδια την πραγματικότητα.

Λαϊκότητα: Η συμμετοχή, η παρουσία του λαού στην έκφραση της πολιτικής εξουσίας.

Λαϊκός:  Αυτός που ανήκει στο λαό ή προέρχεται από αυτόν.

Αίτια :

• Η εκμετάλλευση από δημαγωγούς της ευπιστίας του λαού και της ανάγκης που αυτός έχει για κάποιον ηγέτη.
• Η ίδια η ψυχολογία της μάζας που χαρακτηρίζεται από αδυναμίες και που πολλές φορές επιδιώκει την κολακεία.
• Η εμπορευματοποίηση της συλλογικής ψυχής από ιδιωτικά (προσωπικά) συμφέροντα.
• Η ελλιπής λαϊκή συμμετοχή στη δημόσια ζωή.
• Η υπέρμετρη φιλοδοξία ορισμένων πολιτικών.
• Η υποκουλτούρα και η γενικότερη έλλειψη παιδείας, το χαμηλό πνευματι­κό επίπεδο του λαού που εσκεμμένα καλλιεργούν και εκμεταλλεύονται οι        λαϊκιστές.
• Η επιτηδευμένη χρήση της γλώσσας από τους δημαγωγούς, που αποσκο­πεί στην παραπλάνηση του λαού.
• Η έλλειψη κριτικής ικανότητας ώστε να διακρίνει ο λαός το δημαγωγό από το σωστό ηγέτη.
• Η επιδίωξη της χειραγώγησης του λαού, λόγω της πολιτικής δύναμης που διαθέτει.
• Οι διάφορες πολιτικές και κομματικές σκοπιμότητες.
• Η παραπλανητική παρουσία του λαϊκισμού ως δημοκρατικής κατάστασης,   ενώ στην ουσία είναι αντιδημοκρατική.
• Η προβολή του πατερναλιστικού προτύπου από όσους εκμεταλλεύονται       την ελλιπή συμμετοχή του λαού στα κοινά.
• Η μη ορθή λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος, επιτρέπει στους κάθε είδους δημαγωγούς, με την υποσχεσιολογία, να δημιουργούν συγκινησιακή πρόσδεση των πολιτών με το πρόσωπό τους, ώστε να αναστέλλεται η κριτική σκέψη και να αποπροσανατολίζονται από τα πραγματικά προβλήματα.
• Ο αστικός τρόπος ζωής επιτρέπει τη μαζοποίηση.
• Τα αυξημένα κοινωνικά προβλήματα (ανεργία, βία, ανασφάλεια)
• Η καταλυτική επίδραση των ΜΜΕ, τα οποία επιβάλλουν πρότυπα ζωής        και πολιτικούς ηγέτες
• Τα διάφορα κέντρα που προβάλλουν τη μόδα σε πολλούς τομείς της καθη­μερινής ζωής (ομιλία, ένδυση, συμπεριφορά).
• Η γοητεία που ασκεί ο λόγος των δημαγωγών οι οποίοι καπηλεύονται το ιστορικό παρελθόν ενός έθνους.

Συνέπειες

• Παραπλανάται ο λαός με το πρόσχημα της συνεχούς επίκλησης για τη νο­μιμοποίηση οποιασδήποτε πολιτικής και κοινωνικής εξουσίας.
• Επιβάλλονται είδωλα και πρότυπα ζωής από τον καλλιτεχνικό και αθλητι­κό χώρο ως υποκατάστατα της προδομένης λαϊκής συνείδησης.
• Παραμερίζεται κάθε φωνή αφύπνισης της λαϊκής συνείδησης.
• Καλλιεργείται ισοπεδωτική νοοτροπία, ενώ κατηγορείται ως αντιλαϊκή και ελιτίστικη κάθε διαφοροποιημένη φωνή.
• Η υποκουλτούρα εμφανίζεται ως λαϊκή κουλτούρα: εμπορευματοποιείται κάθε λαϊκό στοιχείο.
• Ο λαός υποκαθίσταται και ετεροπροσδιορίζεται από τους δημαγωγούς.
• Ισοπεδώνει την έκφραση και το πολιτικό επίπεδο, παραμερίζει κάθε μορ­φή αντίστασης, υποβιβάζει το λαό, γιατί δεν του δίνει ερεθίσματα ανύψω­σης.
• Η λαϊκίστικη πολιτική δεν αλλοτριώνει μόνο το λαό αλλά και τον πολιτικό, αφού χρησιμοποιεί τρόπους που τον ευτελίζουν ή τον γελοιοποιούν

Τρόποι αντιμετώπισης

• Ολοκληρωμένη παιδεία και κυρίως ανθρωπιστική, που θα ευαισθητοποιεί ποικιλότροπα τους ανθρώπους, θα οξύνει την κρίση και θα τους επιτρέπει να διαμορφώνουν προσωπική άποψη, ώστε να αποκαλύπτουν τους λαϊκίστες.
• Καλλιέργεια της πραγματικής λαϊκής συνείδησης μέσα από παραδοσιακά, και όχι μόνον, πρότυπα και σχήματα.
• Δραστηριοποίηση των πνευματικών ανθρώπων, ώστε να ενημερώνουν το λαό, να εκλαϊκεύουν πραγματικά τη γνώση, να αποκαλύπτουν τις παρα­πλανητικές μεθοδεύσεις των ηγεσιών.
• Σωστή λειτουργία της δημοκρατίας, ώστε να μην προωθούνται όσοι δεν έχουν πραγματική αξία και ενδιαφέρον για το λαό, αλλά εκμεταλλεύονται το πολιτικό έλλειμμα.

ΜΕΣΣΙΑΝΙΣΜΟΣ

Σε αντίθεση με τους αρχαίους Έλληνες που προσέγγισαν τον κόσμο με τον ορθό λόγο, οι λαοί της Ανατολής τον προσέγγισαν με την ενόραση, χωρίς δηλαδή τη με­σολάβηση της λογικής ή των αισθήσεων. Έκφραση αυτού του ενορατικού τρόπου προσέγγισης του κόσμου είναι και ο Μεσσιανισμός.

Ορισμός

Μεσσιανισμός είναι η πίστη στην έλευση ενός μεσσία, ενός σωτήρα, ενός δηλα­δή πολιτικού ηγέτη με εξαιρετικές ικανότητες που θα λυτρώσει το λαό ή το έθνος από τα προβλήματά του και θα το κάνει να μεγαλουργήσει.

Ο μεσσιανισμός είναι μια αντίληψη που δε συνάδει με ελεύθερους ανθρώπους που διαμορφώνουν οι ίδιοι τη ζωή τους και είναι υπεύθυνοι γι’ αυτήν, αλλά με άβου­λα άτομα, με μάζες που εναποθέτουν τις ελπίδες για τη σωτηρία τους στην έλευση ενός χαρισματικού ηγέτη. Είναι μια θεοκρατική αντίληψη για τη ζωή ανατολικής προέλευσης, αντίθετη προς το ελληνικό πνεύμα.

Αίτια

• Η έλλειψη παιδείας και ειδικότερα η αποξένωση από το ελεύθερο πνεύμα και από το κλασικό πολιτικό ιδεώδες (ελεύθερος άνθρωπος μέσα σε ελεύθερη πολι­τεία) της αρχαίας Ελλάδας.
• Οι κοινωνικές αδικίες, η εκμετάλλευση, η φτώχεια και η εξαθλίωση ενός τμήμα­τος του πληθυσμού.
• Οι φόρμες της βυζαντινής παράδοσης που διατηρούν πάντα κάτι από το πνεύμα της ανατολικής θεοκρατίας και φεουδαρχίας.
• Αριστοκρατικές αντιλήψεις που περιφρονούν το λαό και τη δύναμή του.
• Ο αυταρχικός τρόπος με τον οποίο πολλές κυβερνήσεις του νεοελληνικού κρά­τους άσκησαν την εξουσία. Η συγκεντρωτική δομή της εξουσίας ευνοεί την εκ­δήλωση μεσσιανικών αντιλήψεων, επειδή έτσι υπονομεύεται η δημοκρατική αρ­χή της συμμετοχής των πολιτών και της λαϊκής κυριαρχίας.
• Ο προσωποπαγής και αρχηγικός χαρακτήρας των κομμάτων, έστω κι αν αυτά
• αυτοαποκαλούνται προοδευτικά και δημοκρατικά.
• Η διάψευση των προσδοκιών του πολίτη από την πολιτική ηγεσία, τα σοβαρά προβλήματα που αντιμετωπίζει και η απογοήτευσή του μπορεί να τον στρέψουν σε Μεσσίες ή μεσσίες.
• Ο μεσσιανισμός υποθάλπεται από ξένους και εγχώριους κύκλους -πολιτικούς, οικονομικούς, θρησκευτικούς- που θέλουν υπηκόους και όχι συνειδητοποιημέ­νους πολίτες, οι οποίοι μπορούν να σκέφτονται, να εκφέρουν πολιτικό λόγο και να συμμετέχουν ενεργά στις κοινωνικές και πολιτικές εξελίξεις.
• Ο λαϊκισμός, με τον πατερναλισμό του.

Συνέπειες:

• δημιουργεί άβουλα, πειθήνεια άτομα, υπηκόους όχι πολίτες
• περιστέλλει τη διάθεση συμμετοχής στα κοινά
• το άτομο αποδέχεται την αντιδημοκρατική λειτουργία της πολιτικής, εκχωρώντας στην πολιτική ηγεσία το δικαίωμα να αποφασίζει «για το λαό», «εν ονόματι του λαού» και όχι «με το λαό»
• μαζοποιεί τους πολίτες που γίνονται ευπειθείς στη συνθηματολογία, στον κενό λόγο, ευάλωτοι στην παραπλανητική ρητορεία
• ευνοεί την επικράτηση αυταρχικών – ολοκληρωτικών καθεστώτων ή αρ­χηγικών, προσωποπαγών κομμάτων.
• διαμορφώνει – παγιώνει μία κοινωνική ιεραρχία στην οποία κάποιοι εμφανίζονται ως ηγέτες – μεσσίες και το υπόλοιπο κοινωνικό σώμα αποτελεί τα εκτελεστικά όργανα.
• δημιουργεί άτομα ανασφαλή, ψυχολογικά εξαρτημένα χωρίς εμπιστο­σύνη στις δυνατότητές τους
• εντείνει την εσωτερική ανασφάλεια, την αβεβαιότητα και το άγχος για το μέλλον
• αδρανοποιεί την κριτική στάση του ατόμου απέναντι στα κοινωνικά και πολιτικά δρώμενα.
• υποβιβάζει την αξία και αυτονομία του ατόμου ως ελεύθερου και αυτε­ξούσιου όντος, ως ανεξάρτητης προσωπικότητας, που καθορίζει τη ζωή και τις επιλογές του.

Προτάσεις

• Συνειδητοποίηση από τον πολίτη του πραγματικού περιεχομένου του μεσ­σιανισμού και των αρνητικών συνεπειών του.
• Δημοκρατική οργάνωση της πολιτείας που θα ευνοεί τον πρωταγωνιστικό ρόλο των πολιτών, ώστε να αποτρέπεται η λαϊκίστικη, δημαγωγική και μεσσιανικού τύπου άσκηση της πολιτικής.
• Ανθρωπιστική παιδεία, που θα διαμορφώνει ελεύθερες και δημοκρατικές συνειδήσεις, αυτόνομες προσωπικότητες.
• Συμμετοχή του πολίτη σε συλλογικές δραστηριότητες, ώστε να αντιληφθεί:
  • τη δύναμή του, όταν ενεργοποιείται από κοινού με τους άλλους
  • πως τα προβλήματα αντιμετωπίζονται με συλλογικές προσπάθειες και
  • όχι με τη μεσσιανική παρέμβαση ηγεσιών.
• Η πνευματική ηγεσία οφείλει να:
• αποκαλύπτει τον πραγματικό ρόλο των ηγετών που εμφανίζονται ως μεσσίες, καθώς και τα μέσα που χρησιμοποιούν
• καλλιεργεί τη δημοκρατική συνείδηση των πολιτών.

Επίλογος

Ο μεσσιανισμός δεν είναι μόνο πρόβλημα πολιτικό’ είναι και πρόβλημα παιδείας. Άλλωστε, παιδεία και πολιτική αλληλοκαθορίζονται. Σε μια δημοκρατική πολιτεία τα δημοκρατικά ιδεώδη είναι περιεχόμενο της παιδείας, και η παιδεία με τη σειρά της στηρίζει και διευρύνει τη δημοκρατία. Γι’ αυτό, αν θέλουμε να καταπολεμηθούν απο­τελεσματικά οι μεσσιανικές αντιδημοκρατικές δοξασίες, απ’ όπου κι αν προέρχονται, πρέπει να μορφωθεί ο λαός.

Στον ελληνισμό της αρχαιότητας ο μεσσιανισμός δεν είχε θέση. Ισχύει όμως αυτό για το σημερινό Έλληνα;

Ο Ελληνισμός της αρχαιότητας που θεμέλια του είχε το αδούλωτο πνεύμα και την εσωτερική ελευθερία γενικά, τον ορθολογισμό και την ανθρωπιστική παιδεία δεν μπορούσε σε καμία περίπτωση να συνδέεται με το φαινόμενο του Μεσσιανισμού, που προϋποθέτει πνευματικά εφησυχασμένους, ή μονοδιά­στατους ή υποβαθμισμένους πολίτες. Αντίθετα, οι αρχαίοι Έλληνες, και λόγω γεωγραφικής θέσης, βρίσκονταν σε διαρκή πνευματική επαγρύπνηση και πα­ρουσίαζαν δεκτικότητα ως προς τις νέες ιδέες, οπότε η όλη τους κουλτούρα δεν είχε καμία απολύτως σχέση με μεσσιανικά φαινόμενα. Άλλωστε και η ίδια η μορφή και το είδος του πολιτεύματος τους (δημοκρατία με θεμέλια την ελευ­θερία, το διάλογο και τη συμμετοχή στα κοινά) εμπόδιζε την επιβολή Μεσσιών, ακριβώς γιατί ο λαός παρακολουθούσε ενεργά τα δρώμενα και διαμόρφωνε κοινωνικοπολιτική άποψη, άρα δεν ήταν εύκολο να παρασυρθεί και να φανατι­στεί από επιτήδειους Μεσσίες. Δεν ισχύει, όμως ακριβώς η ίδια κατάσταση για τους σημερινούς Έλληνες. Οι Έλληνες τα τελευταία 132 χρόνια, από τότε που απελευθερώθη­καν απ’ τους Τούρκους και οργάνωσαν ελληνικό κράτος, αντιμετώπισαν με βαθύ σύμπλεγμα κατωτερότητας τους πιο προηγμένους λαούς της Δύσης και με δέος για την οικονομική – πολιτική τους διαφορά, στοιχείο που έκανε τους Έλληνες να θεοποιούν οτιδήποτε ξένο και να εγκαταλείπουν οτιδήποτε ελληνικό. Έτσι, η πνευματική και πολιτική ηγεσία της Ελλάδας στρέφεται στους ξέ­νους. 0 νεοελληνικός πολιτισμός περνάει σε δεύτερη μοίρα. Το «ξένο» γίνεται Μεσσίας, αντιμετωπίζεται σαν λύτρωση, σωτηρία. Το αίσθημα της κατωτερό­τητας απέναντι σε λαούς με περισσότερη καλλιέργεια και η αδέξια μίμηση των απελευθερωμένων από την τουρκοκρατία Ελλήνων, οδήγησε στην περιφρόνηση του νεοελληνικού λόγου.

Πράγματι σήμερα υπάρχουν στοιχεία Μεσσιανι­σμού στο νεοελληνικό πολιτισμό, γιατί η εξέλιξη των δυο τελευταίων αιώνων δείχνει πως, όσο κι αν αδυνατίζει συνεχώς η βυζαντινή παράδοση, δεν παύει να ζει σαν ένα καθεστώς πνευματικό. Και οι φόρμες της βυζαντινής παράδοσης διατηρούν πάντα κάτι από το πνεύμα της ανατολικής θεοκρατίας και φεου­δαρχίας. Τα τελευταία αυτά στοιχεία αποτελούν πρόσφορο έδαφος για την εμ­φάνιση ορισμένων μεσσιανικών φαινομένων, έστω και σε κάποιον βαθμό. Επίσης, η Χούντα 1967-1974 δείχνει ένα κλίμα κάποιας ανεκτικότητας – ανο­χής των Νεοελλήνων απέναντι στη δικτατορία, άρα και τον Μεσσιανισμό.

Στις μέρες μας, επίσης, εμφανίζονται αρκετοί Έλληνες, οι οποίοι έχουν ανα­γάγει σε Μεσσία την ενωμένη Ευρώπη και πιστεύουν ότι αυτή θα λύσει όλα τα προβλήματα του ελληνισμού, χωρίς ιδιαίτερα μεγάλη προσπάθεια από τους Έλληνες. Κάτι τέτοιο εγκυμονεί ασφαλώς τον κίνδυνο υποδούλωσης και ισοπέ­δωσης του ελληνισμού από τις πιο προηγμένες χώρες, στο πλαίσιο της Ευρω­παϊκής Ένωσης.

Τέλος, λόγω της σημερινής πνευματικής και κοινωνικής κρίσης, της ηθικής ρευστότητας κ.λπ. υπάρχουν αρκετοί δυστυχώς Έλληνες που δέχονται εύκολα μεσσιανικές επιρροές. Λαχταρούν λύσεις φυγής απ’ τη σημερινή πραγματικό­τητα μέσω ισχυρών ηγεμόνων, οι οποίοι θα τους λύσουν δήθεν πολλά προβλή­ματα.

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ

Ορισμός

Πνευματικός άνθρωπος ή διανοούμενος είναι αυτός που ασχολείται με τα κοινωνικά, πολιτιστικά και ηθικά προβλήματα, με την έρευνα της αλήθει­ας, τη γνώση και το πνεύμα του ανθρώπου (οι φιλόσοφοι, οι ποιητές, οι διακεκριμένοι συγγραφείς, οι καλλιτέχνες, οι επιστήμονες ή καθηγητές Πανεπιστημίων, οι θρησκευόμενοι που προβληματίζονται με κριτικό πνεύ­μα πάνω στα προβλήματα της ζωής, αυτοί που ενδιαφέρονται, πέρα από τα ατομικά τους, για τα γενικότερα προβλήματα του ανθρώπου).

Χαρακτηριστικά των πνεuματικών ανθρώπων

• πνευματική καλλιέργεια
• Πλήρης επιστημονική κατάρτιση.
• Πολύπλευρη μόρφωση, πνευματική συγκρότηση, έλλειψη δογματισμού.
• Αυτογνωσία, απαλλαγή από προλήψεις και δεισιδαιμονίες.
• Κοινωνικά ενδιαφέροντα, αλτρουισμός, διαλλακτικότητα.
• Θάρρος, παρρησία, γενναιότητα, ισχυρή βούληση.
• Κοινωνική συνείδηση.
• Ευσυνειδησία, ανιδιοτέλεια.
• Διαπνέονται από ανθρωπιστικά ιδανικά.
• πολιτική συνείδηση
• Πολιτικά ενδιαφέροντα.
• Δημοκρατικές αντιλήψεις.
• Ενεργός συμμετοχή στα πολιτικά πράγματα.
• Σεβασμός αλλά συγχρόνως και κριτική στάση απέναντι στην παράδοση.
• Αισθητική αγωγή και καλλιέργεια.

Ο ρόλος των πνευματικών ανθρώπων :

• Αφυπνίζουν τις νωθρές συνειδήσεις.
• Λειτουργούν με πνεύμα συλλογικότητας, αλλά ταυτόχρονα διατηρούν την προσωπική τους αυτονομία.
• Με τη διορατικότητά τους εντοπίζουν τα μεγάλα κοινωνικά προβλήμα­τα, αποκαλύπτουν τα αίτιά τους και αναζητούν λύσεις.
• Κρατούν την ισορροπία στις αντίρροπες κοινωνικές δυνάμεις, γιατί ως γνώστες των ανθρώπινων πραγμάτων, με τη προσωπικότητά τους, κα­θοδηγούν τους πολίτες προς την πρόοδο.
• Καθιστούν τους ανθρώπους ικανούς να παίρνουν αποφάσεις και να είναι υπεύθυνοι γι’ αυτές.
• Προβάλλουν πρότυπα, ιδανικά και αξίες.
• Αγωνίζονται για τη διασφάλιση των κοινωνικών δικαιωμάτων (ισότη­τα, δικαιοσύνη κλπ.)
• Ενδιαφέρονται για τη γενίκευση της ανθρωπιστικής παιδείας.
• Μετουσιώνουν τα στοιχεία της παράδοσης με τη δυναμική της εποχής τους, προβάλλοντας νέες ιδέες στην κοινωνία.
• Συμβάλλουν στην πνευματική καλλιέργεια του ευρύτερου κοινωνικού συνόλου, καταπολεμώντας την άγνοια, την αμάθεια, τις προλήψεις, τις δεισιδαιμονίες και το δογματισμό.
• Εκλαϊκεύουν την επιστημονική γνώση και την καθιστούν προσιτή στο         ευρύτερο κοινωνικό σύνολο.
• Διαπνέονται από δημοκρατικά ιδεώδη και αγωνίζονται για την προά­σπιση των ανθρώπινων δικαιωμάτων.
• Στηλιτεύουν και αποκαλύπτουν τα αρνητικά φαινόμενα της πολιτικής, όπως τη δημαγωγία και το λαϊκισμό.
• Δεν πρέπει να ξεχωρίζουν από το κοινωνικό σύνολο και να εκπροσω­πούν μια ταξική ιδεολογία, «στρατευμένοι» σε κομματικές σκοπιμότητες.
• Αγωνίζονται για την εδραίωση της παγκόσμιας ειρήνης.
• Εναντιώνονται σε ρατσιστικές αντιλήψεις, εθνικιστικές προκαταλή­ψεις, συμβάλλοντας στη συνεργασία και τη φιλία των λαών.
• Αποκαλύπτουν τους στόχους της επιχειρούμενης παγκοσμιοποίησης που προκαλεί ανισότητες και οδηγεί στην απώλεια της εθνικής ιδιαι­τερότητας.

Προβλήματα της εποχής μας που απαιτούν την παρέμβαση των πνευματικών ανθρώπων

• Εθνικιστικά πάθη
• Απειλή ή έκρηξη πολέμων
• Γενοκτονίες
• Ρατσιστικές προκαταλήψεις
• Εκμετάλλευση
• Ολοκληρωτικά καθεστώτα
• Κρίση Δημοκρατικών θεσμών
• Πυρηνική απειλή
• Κοινωνικές και περιφερειακές ανισότητες (τρίτος κόσμος, βορράς-νότος κλπ.) . Κρίση της παράδοσης
• Πολιτιστική αλλοτρίωση των μικρών χωρών
• Kαταστρoφή του φυσικoύ περιβάλλοντος.

Κοινωνική υπολειτουργικότητα των πνευματικών ανθρώπων.

• Σήμερα οι πνευματικοί άνθρωποι κωφεύουν στα συλλογικά προβλή­ματα,
• μιλούν μια γλώσσα ακατάληπτη στο ευρύ κοινό και γενικότερα κρατώντας μια στάση ελιτισμού, κλείνονται στο «γυάλινο πύργο» τους.
• Συχνά αναφέρονται στο ευρύ κοινό με κενολόγο βερμπαλισμό, έχοντας ως στόχο να εντυπωσιάσουν με τη μεγαλοστομία τους.
• Όταν δεν λειτουργούν σε κλειστούς κύκλους, τότε συχνά διακρίνονται από λαϊκιστική συμπεριφορά.
• Ο καιροσκοπισμός και  η παραίτηση που τους διακρίνει δεν αποτελούν ερείσματα αναβάθμι­σης και προόδου.

Αίτια   της   αποστασιοποιησης   των   πνευματικών ανθρώπων από   τον   κοινωνικό   ρόλο   τους

• Η επικράτηση της καθαρότητας στην επιστήμη και την τέχνη, η τεχνοκρατία, η ιδεολογική σύγχυση της εποχής, αλοτριώνουν τον πνευματικό άνθρωπο και εκμαυλίζουν το ρόλο του.
• Ο πνευματικός άνθρωπος δεν μπόρεσε να απεγκλωβιστεί από το υλικοκρατικό πνεύμα της εποχής. Συνάπτει σχέσεις με τους υψηλά ιστάμενους και χρησιμοποιεί την πρόσβαση που έχει στα ΜΜΕ όχι για το συλλογικό αλλά για το ατομικό του συμφέρον.
• «Ο ρόλος του πνευματικού ανθρώπου έχει περάσει περισσότερο σε πρόσωπα που συνδέονται με την πολιτική και λιγότερο στους ανθρώπους της τέχνης, του λόγου και των γραμμάτων». Τα πολιτικά κόμματα αναδεικνύουν ιδεολογικούς υποστηρικτές και οι πνευματικοί άνθρωποι γίνονται συχνά φερέφωνα της εκάστοτε εξουσίας.
• Το τεχνοκρατικό πνεύμα της εποχής και η εξειδίκευση ευθύνεται για τη στεγανο­ποίηση της ανθρώπινης διάνοιας.
• Το υλιστικό πνεύμα, οι γρήγοροι ρυθμοί και τα καταναλωτικά πρότυπα που προβάλλονται από τα ΜΜΕ απογοητεύουν τον πνευματικό άνθρω­πο και κάνουν τον αγώνα του ατελέσφορο. Καθώς η μόρφωση και το έργο του δεν αξιολογούνται σωστά, ο ίδιος παραγκωνίζεται ή επιλέγει συνειδητά την αποχή από τα δρώμενα.

Αποτελέσματα    του    φαινομένου

• η πνευματική νωθρότητα,
• η μαζικοποίηση, η επικράτηση της μαζικής κουλτούρας.
• Δημιουργείται μια τεχνητή διάκριση της κοινωνίας, σε αυτούς τους μεγαλόσχημους «πνευματικούς» αν­θρώπους και τη μάζα, τους απλούς ανθρώπους που αδυνατούν να προσεγγίσουν τους πρώτους.
• Η κοινή γνώμη αποπροσανατολίζεται χωρίς πνευματικό ταγό, χωρίς κάποιο καθοδηγητή σε δύσκολες ώρες.
• Οικονομικά, κοινωνικά και διεθνή θέματα υπεραπλουστεύονται και ο πολιτισμός ολισθαίνει.
• Η δημοκρατική συνείδηση αμβλύνεται χωρίς τη δημιουργική παρέμβαση των πνευματικών ηγετών και η σύγχυση επικρατεί.

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Στη σύγχρονη εποχή τα οικονομικά προβλήματα δεσπόζουν στη ζωή των ατόμων και στη συμπεριφορά των κοινωνιών σε όλο τον κόσμο. Τα Μέσα Μαζικής Ενημέ­ρωσης μας βομβαρδίζουν καθημερινά με οικονομικές ειδήσεις και τα πολιτικά προ­γράμματα των διάφορων κομμάτων στηρίζονται κυρίως σε προτάσεις που είτε άμε­σα είτε έμμεσα είναι οικονομικού περιεχομένου. Τα άτομα είναι υποχρεωμένα να παίρνουν σχεδόν συνεχώς αποφάσεις, ως ιδιώτες ή ως ψηφοφόροι, οι οποίες εξαρ­τώνται από την εκτίμηση συγκεκριμένων οικονομικών γεγονότων και έχουν οικονο­μικές συνέπειες.

Ορισμός

Οικονομία είναι το σύνολο των δραστηριοτήτων, των θεσμών και των μέσων που σχετίζονται με την παραγωγή, την κατανάλωση και γενικότερα με την ικανοποίηση των βιοτικών αναγκών που έχουν οι άνθρωποι.

Διαίρεση

Τις οικονομικές δραστηριότητες για την παραγωγή αγαθών μπορούμε να τις δια­κρίνουμε σε τρεις τομείς:

– Στον πρωτογενή τομέα, δηλαδή τα αγαθά που προέρχονται από τη φύση χωρίς παραπέρα επεξεργασία, όπως φρούτα, ξυλεία, βαμβάκι, μεταλλεύματα, αργό πε­τρέλαιο κ.ά.

– Στο δευτερογενή τομέα ανήκουν τα προϊόντα που παράγονται ύστερα από επε­ξεργασία των προϊόντων του πρωτογενούς τομέα, όπως τρόφιμα, ρούχα, εργαλεία κ.ά.

– Στον τριτογενή τομέα, ο οποίος δεν ασχολείται με την παραγωγή υλικών αγαθών, αλλά με τον τομέα των υπηρεσιών. Περιλαμβάνει, δηλαδή, όλες τις ενέργειες που είναι απαραίτητες για να διευκολυνθεί η παραγωγή και να φτάσουν τα προϊόντα των δύο άλλων τομέων στον καταναλωτή, όπως τράπεζες, δημόσιες υπηρεσίες, μεταφορές, τηλεπικοινωνίες, εμπόριο.

Προϋποθέσεις οικονομικής ανάπτυξης

• Αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού (Εκπαίδευση).
• Εξέλιξη των τεχνικών μέσων.
• Χρήση νέων μεθόδων οργάνωσης της παραγωγής.
• Εκμετάλλευση των φυσικών πλουτοπαραγωγικών πηγών.
• Καταμερισμός εργασίας, εξειδίκευση.
• Προγραμματισμός.
• Ευέλικτες και καλά οργανωμένες υπηρεσίες.
• Κεφάλαια.
• Μείωση του κόστους παραγωγής των προϊόντων.
• ‘Έργα υποδομής.
• Σύγχρονα μέσα μεταφοράς και επικοινωνίας.
• Επιχειρηματικότητα.
• Δίκαιη κατανομή του πλούτου και των οικονομικών βαρών. «Εργασιακή ειρήνη».

Τα αποτελέσματα μιας εθνικής οικονομίας που ανθεί:

• Ικανοποιούνται ευκολότερα και πληρέστερα οι βιοτικές ανάγκες των πoλιτών, ευημερία.­
• Βελτίωση της παιδείας, της έρευνας και της επιστήμης.
• Άνθηση των τεχνών και των γραμμάτων, ψυχαγωγία.
• Κοινωνική πρόνοια και περίθαλψη.
• Οι πολίτες νιώθουν ασφαλείς και αισιόδοξοι.
• Αποφεύγονται οι κοινωνικές εντάσεις και συγκρούσεις, πολιτική σταθερότητα.
• Κράτος ανεξάρτητο, ισχυρό και ευυπόληπτο από τη διεθνή κοινότητα.

Πώς συμβάλλει η εκπαίδευση στην οικονομική ανάπτυξη :

• Αξιοποιείται το ανθρώπινο δυναμικό με την επαγγελματική κατάρτισή του. Ο εκπαιδευμένος άνθρωπος είναι σε θέση να εφαρμόζει, να οργανώνει, να επινοεί, να αναλαμβάνει πρωτοβουλίες, να συναλλάσσεται και, γενικά, να δίνει λύσεις στα επαγγελματικά του προβλήματα. Εξάλλου, αποκτά κατάλληλη αγωγή, στοι­χείο πολύ απαραίτητο στις προσφερόμενες υπηρεσίες.
• Με την έρευνα στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα προωθείται η επιστημονι­κή γνώση.
• Με την εφαρμογή των πορισμάτων της επιστημονικής γνώσης εξελίσσεται η τεχνολογία και οργανώνονται άρτια οι επιχειρήσεις και οι υπηρεσίες.
• Οι εργαζόμενοι εξειδικεύονται, με την έννοια ότι αποκτούν πολύ ειδικές γνώσεις και ικανότητες γύρω από έναν τομέα εργασίας ή αντικείμενο ενασχόλησης. Γίνο­νται πιο αποδοτικοί.
• Μαθαίνουν να χειρίζονται τα νέα τεχνολογικά επιτεύγματα και να αξιοποιούν τις δυνατότητες που προσφέρουν.
• Αξιοποιείται ο φυσικός εθνικός πλούτος και η χώρα δεν αναγκάζεται να τον εκ­ποιήσει από αδυναμία να τον εκμεταλλευτεί.
• Συνάρτηση των παραγόντων που προαναφέρθηκαν είναι η αποδοτικότητα στην εργασία, η αύξηση της παραγωγής, η βελτίωση της ποιότητας και η ανταγωνιστι­κότητα των αγαθών που παράγονται.

Προϋποθέσεις

• Σύγχρονο περιεχόμενο σπουδών.
• Σύνδεση της εκπαιδευτικής διαδικασίας με τις οικονομικές δραστηριότητες.
• Κατάλληλα μορφωμένο και επιμορφωμένο εκπαιδευτικό προσωπικό.
• Κατάλληλη υλικοτεχνική υποδομή για θεωρητική κατάρτιση, αλλά και για πρα­κτική εξάσκηση των εκπαιδευομένων.

Επίλογος

Οι καλύτερες επενδύσεις ενός κράτους είναι οι επενδύσεις στην Παιδεία.

ΠΑΡΑΔΟΣΗ

Κάθε νέα μορφή ζωής προέρχεται, γεννιέται και ως ένα βαθμό καθορίζεται από τις παλιότερες μορφές. Γι’ αυτό και η παράδοση με την πρόοδο, μολονότι φαίνονται έννοιες ασυμβίβαστες, καθώς η μία αναφέρεται στο παρελθόν και η άλλη στο πα­ρόν και στο μέλλον, δεν είναι παρά εκδηλώσεις της ίδιας, ενιαίας και συνεχούς ζω­ής του ανθρώπου και της κοινότητας στην οποία ζει.

Ορισμός

Παράδοση (από το ρήμα παραδίδωμι: παραδίνω, εμπιστεύομαι) είναι τα πολιτι­σμικά στοιχεία του παρελθόντος που, επιβιώνοντας ή αναβιώνοντας από εποχή σε εποχή, διαιωνίζονται και διαμορφώνουν τα ιδιαίτερα γνωρίσματα των εθνών. ­

Διαίρεση

Η παράδοση δεν περιορίζεται σε κάποιο χώρο της ζωής. Περιέχει όλες τις εκδη­λώσεις της, όπως άλλωστε και ο πολιτισμός.

– Η θρησκευτική παράδοση,

– η γλωσσική,

– η πνευματική,

– η καλλιτεχνική δημιουργία σε όλες τις μορφές της,

– οι κοινωνικοί και πολιτειακοί θεσμοί,

– οι ηθικές αξίες,

– τα έθιμα και

– οι παραδοσιακές οικονομικές δραστηριότητες

αποτελούν την κληρονομιά ενός λαού. Και η κληρονομιά αυτή είναι τόσο πιο πλού­σια, όσο πιο μακραίωνη είναι η ιστορία του.

Δείγματα κρίσης της παράδοσης σήμερα

• Γλωσσική πενία
• Ξενομανία
• Απουσία ιστοριογνωσίας
• Μη τήρηση ηθών – εθίμων
• Απομάκρυνση από τη θρησκεία
• Κρίση παραδοσιακών θεσμών (π.χ. οικογένεια, σχολείο κ.λπ.)

Αίτια κρίσης της παράδοσης 

• Πολλές παραδοσιακές μορφές ζωής και ιδέες είναι συντηρητικές και αναχρονι­στικές.
• Η αμφισβήτησή της.
• Η αστικοποίηση. Οι απαιτήσεις της ζωής αλλά και η έλλειψη κρατικής μέριμνας συνέβαλαν στην υπερσυσσώρευση των ανθρώπων στις μεγαλουπόλεις, που από κέντρο του πολιτισμού μετατράπηκαν σε χώρο πνευματικού υποσιτισμού και απο­ξένωσης. Οι άνθρωποι εκεί δεν επικοινωνούν ουσιαστικά ούτε και βιώνουν κοινά ήθη και έθιμα. Παρασύρονται από τη μόδα, ενδίδουν στα κελεύματα του υλικού τρόπου ζωής, ακολουθούν παράλληλους δρόμους, που δεν ευνο­0ύν τη δημιουργική διάθεση για επαφή με την παράδοση. Τελικά, οι απρό­σωπες τσιμεντουπόλεις συμβάλλουν στη μαζοποίηση των ανθρώπων, καθώς χάνεται η δυνατότητα διαφοροποίησης και γνήσιας έκφρασης, στηριγμένης στις ακλόνητε ς αξίες της πλούσιας κληρονομιάς μας.
• Η κυριαρχία της μηχανής σε κάθε δημιουργική δραστηριότητα με τον αυτομα­τισμό και την τυποποίηση που αυτή συνεπάγεται.
• Η παγκοσμιοποίηση Ο κλονισμός της πολιτισμικής μας κληρονομιάς και ταυτότητας, όμως, συνδέ­εται άμεσα με την απώλεια των μικρών και κλειστών κοινωνιών, στις οποίες διατηρούνταν η παράδοση. Σήμερα, λόγω της τεχνολογικής ανάπτυξης, έχει δημιουργηθεί ένας παγκόσμιος πολιτισμός – κοσμοπολιτισμός, με αποτέλε­σμα να γίνεται εύκολη η πολιτιστική αλληλεπίδραση των λαών. Αν αυτό συν­δυαστεί με τη γεωγραφική θέση της Ελλάδας, τον τουρισμό και το ότι οι αναπτυγμένες χώρες επιχειρούν έναν πολιτιστικό επεκτατισμό προς τις ανα­πτυσσόμενες, ώστε να εξυπηρετήσουν με έντεχνους τρόπους (διαφήμιση, μό­δα, τέχνη) τα συμφέροντά τους, τότε συνειδητοποιούμε πόσο επιρρεπείς γι­νόμαστε ως λαός στο μιμητισμό και γιατί κλονίζεται η παράδοσή μας. Επί­σης η Ευρωπαϊκή Ένωση οδηγεί στην εδραίωση της ευρωπαϊκής κοινής συ­νείδησης που αντιστρατεύεται τις επιμέρους εθνικές συνειδήσεις των λαών, άρα απειλητικός ενεδρεύει ο κίνδυνος αλλοίωσης της ταυτότητάς μας.
• προβολή και επικράτηση καταναλωτικών προτύπων,
• ισοπέδωση, ομοιομορφία, μαζικοποίηση,
• έλεγχος της πολιτιστικής παραγωγής από τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης. Ο θεσμός της ενημέρωσης και κυρίως η τηλεόραση, διαμορφώνουν συχνά έναν άνθρωπο ασήμαντο και απολίτιστο. Η άνοδος της ασημαντότητας ενι­σχύεται από τα ιδιωτικά κυρίως κανάλια, καθώς στο βωμό της κερδοσκο­πίας λειτουργούν ποσοτικά, παρουσιάζουν προγράμματα φθηνά, κατακρε­ουργούν την πνευματική υπόσταση των ανθρώπων, με τη συνευθύνη τους, βέβαια, και έτσι, φυσικό είναι να απομακρύνουν τον άνθρωπο από τις πα­ραδοσιακές αξίες της ζωής. Εφόσον οι σύγχρονες γενιές είναι τηλεοπτικές και η ποιότητα της τηλεόρασης είναι επιφανειακή, δεν μπορούμε παρά να θεωρήσουμε το μηχανισμό της ενημέρωσης παράγοντα διάβρωσης της πα­ράδοσής μας.
• Η μαζική παθητική ψυχαγωγία.
• Η ξενομανία.
• Το χάσμα των γενεών και ο γενικότερος αρνητισμός των νέων.
• Ο λανθασμένος τρόπος γνωστοποίησής της στους νέους μέσω της οικογέ­νειας και της παιδείας. Διαβρωτικός εξάλλου είναι και ο ρόλος δύο καθοριστικών φορέων αγωγής, της εκπαίδευσης και της οικογένειας, όσον αφορά στο πρόβλημα της παρά­δoσης. Το σύγχρονο εκπαιδευτικό σύστημα αδυνατεί να μεταλαμπαδεύσει στους νέους τους «πολιτιστικούς χυμούς» του παρελθόντος, καθώς η χρησι­μοθηρική και η βαθμοθηρική γνώση δεν ευνοεί τη μάθηση της παράδοσης, ενώ από την άλλη, η πολιτιστική μας κληρονομιά γίνεται μάθημα προς απο­στήθιση και αντιμετωπίζεται ως είδος μουσειακό, αποκομμένη από τις απαι­τήσεις των σύγχρονων κοινωνιών. Παρόμοια δρα και η κρίση του οικογενεια­κού θεσμού, από την άλλη, αφού η οικία μετατρέπεται σε κέντρο διερχομέ­νων, ενώ η επικοινωνία έχασε το ουσιαστικό της νόημα, δεν βοηθά στη με­τάγγιση των παραδεδομένων αξιών στη νεολαία.
• Η προγονοπληξία και η προοδοπληξία.
• Η στροφή προς την ύλη, λόγω του υλικού ευδαιμονισμού.

Η πολιτιστική μας κληρονομιά υποβαθμίζεται, εξαιτίας της αδιαφορίας και της ανευθυνότητας που μας χαρακτηρίζει. Εφόσον ζούμε σε μια εποχή ιδεο­λογικής σύγχυσης και ηθικής κρίσης, πολλές αξίες μέσα το κύμα ρευστότητας τελούν υπό αμφισβήτηση. Λογικό είναι, λοιπόν, να κλονίζεται και η πα­ράδοση, καθώς κατισχύει η ασέβεια και η ασυνειδησία σε βάρος της ευθύ­νης και τ/ς συναίσθησης του χρέους. Συνεπώς, μια κοινωνία δίχως οράματα και ηθικούς προσανατολισμούς δεν μπορεί να ανακαλύψει ούτε να ιεραρχή­σει σωστά τις αξίες της ζωής, όπως είναι η κληρονομιά μας.

• Το τεχνοκρατικό πνεύμα της κοινωνίας. Οι ραγδαίες εξελίξεις στο δεύτερο μισό του 200ύ αιώνα, που επέφερε η τε­χνολογική επανάσταση, συνέβαλαν στην ανατοποθέτηση των αξιών της ζωής και στη δημιουργία νέων απαιτήσεων. Καταρχήν, εδραιώθηκε το στείρο τε­χνοκρατικό πνεύμα και δόγμα, σύμφωνα με το οποίο η τεχνολογία θεωρήθη­κε «πανάκεια». Στο βωμό, λοιπόν, της τεχνολογικής προόδου ο άνθρωπος έγινε προοδόπληκτος, με αποτέλεσμα να κρίνει αυστηρά τα συμπεράσματα του παρελθόντος, να πιστεύει ότι η παράδοση είναι απαρχαιωμένες ιδέες και αξίες, που δεν τις χρειάζεται. Κατά δεύτερο λόγο. η μοναδιάσταση αυτή αντίληψη απομάκρυνε τον άνθρωπο από τη διάθεση για ενασχόληση με τα πνευματικά αγαθά, καθώς η υπερτροφική ανάπτυξη του τεχνικού πολιτι­σμού οδήγησε στην ατροφία του πνευματικού, στοιχείο του οποίου αποτελεί και η επαφή με την παράδοση.
• Η γενικότερη κρίση των αξιών, των θεσμών. Η πολιτιστική μας κληρονομιά υποβαθμίζεται, εξαιτίας της αδιαφορίας και της ανευθυνότητας που μας χαρακτηρίζει.. Κατά δεύτερο λόγο, η μοναδιάσταση αυτή αντίληψη απομάκρυνε τον άνθρωπο από τη διάθεση για ενασχόληση με τα πνευματικά αγαθά, καθώς η υπερτροφική ανάπτυξη του τεχνικού πολιτι­σμού οδήγησε στην ατροφία του πνευματικού, στοιχείο του οποίου αποτελεί και η επαφή με την παράδοση.
• Η ξενομανία, ο μιμητισμός ξένων προτύπων.
• Η διαφήμιση ξενόφερτων στοιχείων που οδηγεί στην αλλοτρίωση. Η παράδοση απειλείται και από την υλικοευδαιμονιστική αντίληψη της ζω­ής. Ο φοβερός οικονομικός ανταγωνισμός οδηγεί στην υπερκατανάλωση, η οποία τροφοδοτείται και από την έντονη διαφημιστική πολιορκία. Ύψιστη αξία και πρότυπο ζωής θεωρείται αυτός που έχει και όχι αυτός που καλ­λιεργείται πνευματικά και ενδιαφέρεται για την παράδοσή του και τη διά­σωσή της.
• Ο τουρισμός αλλοιώνει τις συνειδήσεις με την εισαγωγή ξένων ηθών.
• Σημαντική είναι η ευθύνη της πνευματικής και πολιτικής ηγεσίας για τον κλονισμό της παράδοσης. Η πρώτη αποστασιοποιείται από το ρόλο της, κλείνεται στο γυάλινο πύργο της και, έτσι, αδυνατεί να μεταδώσει τα φώτα της στο λαό, ώστε να αφυπνιστεί η εθνική του συνείδηση. Η πολιτική ηγεσία από την άλλη, αντί να στηρίζει την πρόοδο και τον πολιτισμό, χωρίς όραμα παιδείας, απλώς διαχειρίζεται τα πολιτικά πράγματα, στην καλύτε­ρη περίπτωση, ή στη χειρότερη ενδιαφέρεται μόνο για την διαιώνισή της στην εξουσία.
• Στο πλαίσιο αυτής της ανάπτυξης κυριαρχούν η συνθετότητα της ζωής και η υπερειδίκευση στο χώρο εργασίας. Η πολυπλοκότητα και η αντιφατικότητα των κοινωνικών ρόλων, αφενός δημιουργούν γρήγορους ρυθμούς ζωής, στους οποίους επικρατούν η ταχύτητα και οι αυξημένες απαιτήσεις, που τε­λικά απορροφούν το ενδιαφέρον του ανθρώπου, με αποτέλεσμα να μην μπορεί αντικειμενικά να έχει το χρόνο ούτε τη διάθεση να ασχοληθεί ή να ενδιαφερθεί για την πολιτισμική του κληρονομιά. Από την άλλη, η σύγχρονη αντίληψη για το επάγγελμα αποτελεί κίνδυνο για την παράδοση. Το κυνήγι της επαγγελματικής επιτυχίας, η στείρα εμμονή στο ειδικό αντικείμενο ερ­γασίας, η πεποίθηση ότι το επάγγελμα είναι το κέντρο του κόσμου, εκτός του ότι εγκλωβίζουν τον άνθρωπο σε μια αδράνεια του πνεύματος, περιορί­ζουν ταυτόχρονα τον ελεύθερο χρόνο του, αλλά και τον αποπροσανατολίζουν από το αληθινό νόημα της ζωής, που συχνά αναδεικνύεται από την υιοθέτη­ση του ζωντανού μέρους της παράδοσης.
• Η κρίση ακόμα της κοινωνικής συνείδησης και η έλλειψη αρμονικής συμβίω­σης, εξαιτίας του στείρου ανταγωνισμού και της ηθικής του συμφέροντος, οδηγεί σταθερά στην κρίση της εθνικής συνείδησης, αφού η περιχαράκωση στο στενά εννοούμενο ατομικό συμφέρον, συντελεί στην αδιαφορία για την κοινή παράδοση και ταυτότητά μας.
• Ο Νεοέλληνας έχει δύο εθνικά συμπλέγματα κατωτερότητας. Το πρώτο αφορά στο χώρο και το δεύτερο στο χρόνο. Καταρχήν, αντικρίζει με δέος την πολιτιστική του κληρονομιά, την απολυτοποιεί σε τέτοιο βαθμό, ώστε να την ακινητοποιεί και να μην τη βλέπει σαν υλικό για αναδοχή, συντήρηση και εμπλουτισμό. Τη θέτει με άλλα λόγια στο χρονοντούλαπο της ιστορίας και έτσι, δεν την αφομοιώνει δημιουργικά. Το δεύτερο πλέγμα κατωτερότητας αφορά στους ξένους. Λόγοι ιστορικοί κυρίως δεν μας βοήθησαν να εξελι­χθούμε οικονομικά όπως συνέβη σε άλλους ευρωπαϊκούς λαούς. Δημιουργή­θηκε σιγά σιγά, λοιπόν, το λεγόμενο «σύνδρομο του επαρχιωτισμού», που οδήγησε στην άκριτη υιοθέτηση ξένων τρόπων ζωής προς την εθνική μας κλη­ρονομιά. Ταυτίσαμε το ξένο και το μοντέρνο με το ποιοτικά καλύτερο και, έτσι, αντιγράφουμε δουλικά κάθε ξένο πρότυπο, είτε για λόγους επίδειξης είτε για λόγους αυτοπροβολής. Συνέπεια όλων αυτών είναι ο σταθερός κλο­νισμός της ελληνικής παράδοσης.
• Εδώ πρέπει να τονιστεί και η φύση της νεολαίας. Οι νέοι, λοιπόν, αμφισβη­τούν έντονα και συχνά με στείρο τρόπο τις παραδόσεις θεωρώντας ότι απο­τελούν έκφραση της συντήρησης. Η αγάπη τους για το καινούργιο σε συν­δυασμό με την απειρία τους, τους οδηγεί σε μια αλαζονική και επηρμένη στάση, που συντελεί στην άρνηση του παρελθόντος.

Γιατί μελετάμε και κρατάμε τις παραδόσεις-Αξία

• Αντλούμε πείρα και σοφία.
• Μαθαίνουμε ποια είναι η πολιτισμική περιουσία μας και συνειδητοποιούμε ότι

η εθνική μας ζωή είναι συνεχής και ενιαία.

Η επαφή με τις ρίζες, με το παρελθόν αποτελεί μέσο διατήρησης της εθνικής μας ταυτότητας. Έθνος είναι ένα σύνολο ανθρώπινων ομάδων, που έχουν κοινό παρελθόν, κοινή γλώσσα και θρησκεία. Η παράδοση, λοιπόν, είναι ο καλύτερος τρόπος για να διατηρήσουμε την ιστορική μας μνήμη, αφού συν­δέει το παρελθόν με το παρόν και το μέλλον ενός λαού και βοηθά τα άτομα ν’ αποκτήσουν συνείδηση!) της ιστορικής τους συνέχειας. Ο σεβασμός απένα­ντι στην παράδοση οδηγεί τους σημερινούς πολίτες στην εθνική αυτογνωσία, ενισχύει το εθνικό τους φρόνημα και την πίστη στα αξεπέραστα ιδανικά της πατρίδας και της ελευθερίας, που ειδικά για εμάς τους Έλληνες ήταν πά­ντα εξαιρετικά πολύτιμα καθώς και κατά γενική ομολογία, είμαστε έθνος«ανάδελφο». Επίσης οι ιστορικοί αγώνες των Ελλήνων, και η αγωνιστικότη­τά τους παραδειγματίζουν τους Νεοέλληνες και η συνειδητή βίωση της πα­ράδοσης γίνεται εργαλείο εθνικής ‘αφύπνισης και μέσο για την υπεράσπιση της ακεραιότητας μας και των εθνικών ιδεωδών (σύμβολα, αξίες, πρότυπα– ελληνισμός). Και την παράδοση την έχουμε ανάγκη ιδιαίτερα σήμερα, καθώς η ανάπτυξη της τεχνολογίας, η διεθνοποίηση φαινομένων – προβλη­μάτων και η παραχάραξη της ιστορίας μας από άλλους λαούς ορθώνονται απειλητικά και συνιστούν εθνικούς κινδύνους.

• Ενισχύουμε το αίσθημα συλλογικότητας και με την ιστορική συνείδηση και την

αυτογνωσία που αποκτούμε αντιστεκόμαστε σε κάθε απόπειρα αφελληνισμού.

• Διατηρούνται αρχές και αξίες ζωής με τις οποίες γαλουχήθηκαν οι γενιές των

Ελλήνων που δημιούργησαν τον ελληνικό πολιτισμό, Π.χ. η αγάπη για την ελευ­θερία, τη δικαιοσύνη, τη δημοκρατία, το φιλότιμο, η φιλοξενία κ.λπ.

• Η παράδοση συντελεί ώστε να έχουμε μια ασφαλή και ισορροπημένη εξέλιξη με σταθερά σημεία αναφοράς και σωστό προσανατολισμό.
• Στις παραδοσιακές μορφές ζωής μπορούμε να βρούμε τα αίτια, την εξήγηση, συ­χνά και τη λύση, για πολλά θέματα που μας απασχολούν και μας ενδιαφέρουν σήμερα.
• Με τη μελέτη της πνευματικής μας παράδοσης μπορούμε να διδαχθούμε τρό­πους σκέψης, να εμπνευστούμε ιδέες, να παραλλάξουμε μοτίβα, να ανασυνθέ­σουμε στοιχεία, να αντλήσουμε γνώσεις. Αποτελεί πηγή έμπνευσης και δημιουργίας.

Η διατήρηση των αναλλοίωτων παραδοσιακών στοιχείων συμβάλλει στη δια­φύλαξη της πολιτιστικής μας φυσιογνωμίας, γιατί χάρη σ’ αυτή διασώζονται η γλώσσα, η τέχνη, τα γράμματα, τα επιστημονικά επιτεύγματα, τα αθλητικά ιδεώδη. Ωστόσο, δεν διασώζονται μόνο, αλλά βοηθούν και στην ανανέωση της σύγχρονης πολιτιστικής ζωής. Είναι γνωστό ότι τίποτα δεν κατασκευάζε­ται από το μηδέν. Η φιλοσοφία, η τέχνη, τα πορίσματα των επιστημών περ­νούν από μια εξελικτική διαδικασία ωρίμασης. Αν λοιπόν αρνηθούμε τα συ­μπεράσματα των προκατόχων μας, αν δεν μελετήσουμε τα σφάλματά τους, θα αναγκαστούμε να τα υποστούμε ξανά. Ακόμα η βαριά πολιτιστική μας κληρονομιά, εκτός του ότι μας εμπνέει, μας δίνει και κίνητρο δημιουργίας, (για παράδειγμα η αρχαία ελληνική φιλοσοφία αλλά και η καλλιτεχνική δη­μιουργία αποτέλεσαν αντικείμενο θαυμασμού και πρότυπο για πολλές χώ­ρες). Σε μια εποχή δε σαν τη σημερινή, όπου η εμπορευματοποίηση της τέ­χνης, η τυποποίηση της γλώσσας και η αντιπνευματικότητα αποτελούν χαρα­κτηριστικά γνωρίσματα της πολιτιστικής μας ζωής, είναι ανάγκη να διαφυλά­ξουμε την κληρονομιά μας, ώστε να αποκτήσουμε τη γνησιότητα και την αυ­θεντικότητα που μας χρειάζεται, προκειμένου να αποφύγουμε τη μαζική κουλτούρα, την καθημερινή μονοτονία, τη χρήση παραγλώσσας και τη λεξι­πενία.

• Διευρύνει τα πνευματικά ενδιαφέροντα.
• Δημιουργική αξιοποίηση της εμπειρίας και της επίδοσης που παραδοσιακά έχουμε σε ορισμένους τομείς της οικονομίας, ανάπτυξη. Συμβάλλει στην αποφυγή των σφαλμάτων.
• Ειδικά στην εποχή μας, οι παραδοσιακές μορφές ζωής, με την απλότητα και τη

γνησιότητα που τις διακρίνει, αποτελούν μια όαση μέσα στο καθημερινό άγχος

και τη βιομηχανοποίηση των πάντων.

• Αποτελεί συνδετικό κρίκο των γενεών.
• Διασφαλίζει την εθνική συνείδηση και συντελεί στη διατήρηση της εθνικής ταυτότητας.
• Οδηγεί στην εθνική αυτογνωσία.
• Αποτρέπει την εθνική αλλοτρίωση
• Κοινωνικοποιεί το άτομο,
• Μεταλαμπαδεύει αξίες που δοκιμάστηκαν στο παρελθόν (φιλία, άμιλ­λα, φιλοξενία, προώθηση κοινωνικού συμφέροντος). Μην ξεχνάμε, άλλωστε, ότι η παράδοση αποτελεί πηγή δημιουργίας, ακρι­βώς επειδή μας βοηθά να γίνουμε κοινωνοί της αγάπης, δέκτες της ανθρω­πιάς και του φιλότιμου, συνεχιστές των ηρώων του παρελθόντος, καθώς σ’αυτό βρίσκουμε πρότυπα αισιοδοξίας, θάρρους και αυτοπεποίθησης, προ­κειμένου να εξοβελίσουμε το σύγχρονο μοιρολατρικό, πληκτικό, απαισιόδο­ξο και απευαισθητοποιημένο χαρακτήρα της εποχής μας, να αντιμετωπίσου­με τις σειρήνες της διαφήμισης που ταυτίζουν την ευτυχία με την υλική ευμά­ρεια και τον υπερκαταναλωτικό τρόπο ζωής.
• Προσφέρει πρότυπα για μίμηση.
• Ενισχύει το πνεύμα της συλλογικότητας, της συνεργασίας. Η δημιουργικότητα στην κοινωνικοπολιτική ζωή εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από την αφομοίωση των δημιουργικών στοιχείων της παράδοσης, για­τί η τελευταία συσφίγγει τις ανθρώπινες σχέσεις, αφού οι άνθρωποι βιώνουν κοινά ήθη και έθιμα, τους ενώνει το παρελθόν τους. Μέσω ακόμα της κληρο­νομιάς αντανακλάται το γνήσιο λαϊκό αίσθημα, είτε με την ύπαρξη κάποιων συμμαχιών κατά το πα­ρελθόν (για παράδειγμα οι «αμφικτυονίες») είτε να αποφύγουμε φαινόμε­να που εμφανίστηκαν κατά το παρελθόν (πόλεμοι, ολέθριες συγκρούσεις). Ιδιαίτερα σήμερα, που τα παγκόσμια προβλήματα είναι κοινά, ο επεκτατι­σμός των ισχυρών κρατών είναι δεδομένος, οι εθνικισμοί αναβιώνουν αλλά και η ανάγκη της διεθνοποίησης είναι αξεπέραστη, η συμβολή της παράδο­σης στη συναδέλφωση των λαών είναι κάτι περισσότερο από επιτακτική.
• Εμπνέει σεβασμό στα μεγάλα ιδανικά.

Οι παραδοσιακοί «πολιτισμικοί χυμοί» αποτελούν πηγή δοκιμασμένων γνώ­σεων και εμπειριών. Ως εκ τούτου, η κατανόηση, η μελέτη και η αφομοίωσή τους ενεργοποιούν την κρίση, καθιστούν το άτομο ώριμο να αντιμετωπίσει τις δυσκολίες του παρόντος και να εξάγει συμπεράσματα για το μέλλον. Η παράδοση προσφέρει διδάγματα, έχει αξία μορφωτική καθώς διατηρούνται γνώσεις που αποτελούν το θεμέλιο για πνευματικές κατακτήσεις. Έτσι, διε­υρύνονται οι πνευματικοί μας ορίζοντες, αποκτάμε οργανωμένη αντίληψη των πραγμάτων και των φαινομένων, αποφεύγουμε τη χεφαγώγηση και την παραπληροφόρηση από κέντρα, ελληνικά και ξένα. που επιδιώκουν τον έλεγχο της σκέψης και τη νάρκωση του πνεύματος, γιατί η παράδοση μας βοηθά να γνωρίσουμε το παρελθόν και, κατά συνέπεια, να διατηρήσουμε τη μοναδικότητά μας, αντιστεκόμενοι στην πνευματική μονομέρεια και την κα­τίσχυση της αδράνειας, που μας παθητικοποιούν και μας καθιστούν άθυρ­μα στα χέρια επιτήδειων και καιροσκόπων.

• Κληροδοτεί ηθικές αξίες (σεβασμός στον άνθρωπο, ανιδιοτέλεια, τή­ρηση του μέτρου). Όταν η παράδοση είναι ζωντανή, δημιουργεί αυτόματα αίσθημα ευθυνών στους συγχρόνους για το τι θα κληροδοτήσουν στους μεταγενέστερους. «Εί­μαστε οι κληρονόμοι αυτών που πέρασαν, οι συνεργάτες αυτών που ζουν, και εκείνοι που προνοούν γι’ αυτούς που θα ‘ρθουν». Επομένως, η παράδο­ση γίνεται αφετηρία προσπάθειας, αγώνας ωριμότητας, σπουδής και πειθαρ­χίας, ώστε να διαφυλάξουμε τα παραδεδομένα και να αφήσουμε έργο ηθικό σ’ αυτούς που θα πάρουν τη σκυτάλη της ζωής. Η παράδοση ακόμη επιτρέ­πει και την επαφή με τον άνθρωπο, αφού ο χαρακτήρας των παραδόσεων εί­ναι ανθρωποκεντρικός. Οι αναλλοίωτες και άφθαρτες αξίες του μέτρου, του ανθρωπισμού είναι ταυτόχρονα παράδειγμα προς μίμηση, αλλά και πρόκλη­ση. Παράδειγμα, για να καλλιεργήσουμε το σεβασμό, την ειλικρίνεια, το πνεύμα ηρωισμού και αυτοθυσίας, αλλά και πρόκληση, ώστε “α γίνουμε κα­λύτεροι ηθικά, μα και για να αντισταθούμε το διαλυτικό χαρακτήρα της επο­χής μας, που διακρίνεται για τον ωφελιμισμό, την εκμετάλλευση, την υποκρι­σία, την εξαπάτηση και την απανθρωποποίηση.
• Ενισχύει τη δημοκρατία με τις αρχές και τις αξίες του παρελθόντος (Αθηναϊκή Δημοκρατία).
• Η παράδοση επηρεάζει την Τέχνη.
• Συντελεί στην πολιτισμική επικοινωνία ανθρώπων και λαών.
• Συμβάλλει στη διατήρηση της γλώσσας, την προώθηση της τέχνης, την ενί­σχυση της φιλοπατρίας και τη διατήρηση της εθνικής μας φυσιογνωμίας.
• Συντελεί στην αντίσταση στην πολιτιστική διείσδυση που επιχειρούν τα προηγμένα κράτη και στο μηδενιστικό κοσμοπολιτισμό.

Προϋποθέσεις για τη δημιουργική αξιοποίηση της παράδοσης

• Η στροφή στην παράδοση δεν πρέπει να μετατραπεί σε αναχρονισμό και αντιδραστικότητα σε κάθε νεωτερισμό.
• Μελετούμε και διατηρούμε τις παραδόσεις μας χωρίς εθνοκεντρική αλαζονεία, που εμποδίζει το σεβασμό του πολιτισμού που έχουν τα άλλα έθνη και τις ισότιμες    σχέσεις με αυτά.
• Δεν πρέπει να μας ενδιαφέρουν τόσο οι τύποι και οι μορφές της παραδοσιακής

ζωής, όσο οι ιδέες και οι σκέψεις των ανθρώπων που έζησαν σε παλιότερες

εποχές.

• Απέναντι στην παράδοση στεκόμαστε με σεβασμό, ευλάβεια και ευγνωμοσύνη

αλλά και με διάθεση κριτική.

• Ουσιαστική γνώση της παράδοσης.
• Διατήρηση των ζωντανών δυναμογόνων στοιχείων.
• Απόρριψη όλων των νεκρών στοιχείων.
• Συγκερασμός των στοιχείων της προόδου με την παράδοση.
• Προστασία της παράδοσης από τη διαστρέβλωση ή την εμπορευματοποίηση.

ΠΡΟΓΟΝΟΠΛΗΞΙΑ

Ορισμός

Η προσκόλληση στο παρελθόν, σε κάθε παραδοσιακό στοιχείο, η αναγω­γή του σε ιδανικό: η δογματική προσήλωση στην παράδοση, η στείρα προ­γονολατρεία, η άκριτη απόρριψη κάθε νέου ή ξένου στοιχείου.

Όταν επικρατήσει η άποψη πως πρέπει να οικοδομήσουμε το πολιτισμικό πα­ρόν αποκλειστικά και μόνο στο παρελθόν, στηριζόμενοι δηλαδή στην παιδευτική αυτοτέλεια της πολιτισμικής κληρονομιάς, τότε η παράδοση από δύναμη μετα­βάλλεται σε δυνάστη του ανθρώπου. Η παράδοση δεν επιβάλλεται από ανάγκη’ αντίθετα, είναι τρόπος ζωής, υιοθετείται από αγάπη και σεβασμό. Όταν κατα­φέρνουμε, χωρίς πάθη και φανατισμούς, να αντλούμε δύναμη από την πολιτισμι­κή μας κληρονομιά, τότε ζούμε το παρόν με τις πιο αισιόδοξες προοπτικές. Όταν όμως αρνούμαστε το νέο πιστεύοντας ότι μολύνει την εθνική μας φυσιογνωμία, είτε λόγω έπαρσης και ναρκισσισμού, είτε λόγω άγνοιας είτε λόγω συμφερόντων είτε λόγω απαιδευσίας, τότε οδηγούμαστε στα αντίθετα από τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Διότι η στείρα αποδοχή του παρελθόντος, η λεγόμενη προγονο­πληξία, οδηγεί στη στασιμότητα, στην άρνηση της εξέλιξης, καθώς  κινδυνεύουμε να  μολυνθούμε από τη θνησιμότητα των φθαρτών στοιχείων της παράδοσης, που λογικό είναι να πεθαίνουν, αφού η κοινωνία είναι δυναμική, με αποτέλεσμα να περιθωριοποιεί απολιθώματα του παρελθόντος.

Συνέπειες

• Διατήρηση προκαταλήψεων, δεισιδαιμονιών. Ανάπτυξη δογματισμού,
• Άρνηση της τεχνολογικής προόδου και της ανάπτυξης.
• Στασιμότητα στις Τέχνες και στις Επιστήμες.
• Δουλική μίμηση παλιότερων προτύπων.
• Εθνικός απομονωτισμός, σοβινισμός.
• Ρατσισμός.
• Η ίδια η παράδοση, από πηγή έμπνευσης, γίνεται δόγμα αξεπέρα­στο. Έτσι, περιορίζεται η πρωτοβουλία, εμποδίζεται η ανεξαρτησία του ατόμου , ελαχιστοποιείται η δυνατότητα αμφισβήτησης των παραδεδομένων. Όλα αυτά οδηγούν στη μυωπική αντίληψη των πραγμάτων, στη συρρίκνωση των οριζόντων και στη μονομέρεια. Αντί να ενισχύεται η γνώση, ευνooύνται αναχρονιστικές αντιλήψεις, οι οποίες δεν επιτρέπουν τη δεκτικότητα σε νέες ιδέες. Για παράδειγμα, η προσκόλληση στο παρελθόν πλήττει το εκπαιδευτικό σύστημα, καθώς η μονοδιάστατη εμμονή σε απαρχαιωμένα συστή­ματα διδασκαλίας περιορίζει τον εκσυγχρονισμό του σχολείου. Ανάλογα ζημιώνονται και οι τομείς ενημέρωσης και της οικογένειας, ο πρώτος γιατί δεν θα ανανεώνεται τεχνικά και θεσμικά (απόρριψη ιδιωτικοποίησης), ενώ ο δεύτερος γιατί διατηρούνται η ίδια δομή και το ίδιο αυταρχικό πνεύμα.
• Η άκριτη εμμονή σε παρωχημένες αντιλήψεις του παρελθόντος κάνει τους ανθρώπους να δίνουν υπερβολική σημασία στους τύπους και στα αυστηρά ήθη, χάνοντας τελικά την ουσία. Έτσι, η ευγένεια γίνεται υποκρισία, η σεμνό­τητα καθωσπρεπισμός, ο σεβασμός τυφλή υποταγή στους μεγαλυτέρους.
• Υπονομεύεται το γνήσιο νόημα του ανθρωπισμού, γιατί κατισχύουν οι προ­καταλήψεις, τα ταμπού, οι δεισιδαιμονίες. Λόγου χάρη, η γυναίκα θα παρέ­μενε στο σπίτι, αναλφάβητη, χωρίς δικαιώματα, αλλά μόνο με υποχρεώσεις.
• Ακόμη, η τυφλή-προσήλωση στην κληρονομιά μας, δεν μας επιτρέπει να δούμε το μέλλον αισιόδοξα, αντίθετα, μας εγκλωβίζει σε αντιλήψεις μοιρο­λατρικές, που μας οδηγούν σε παραίτηση από τον αγώνα για μια καλύτερη ζωή.
• Στο κοινωνικοπολιτικό πεδίο η προγονολατρεία δεν συμβάλλει στη ανανέω­ση των νόμων, καθώς δεν υιοθετούνται διατάξεις που να διασφαλίζουν τα δικαιώματα των πολιτών (ισονομία, αξιοκρατία). Συντηρούνται αντίθετα οι ταξικές διακρίσεις, οι αδικίες και οι ανισότητες, που αντί να ενώσουν, χωρί­ζουν τον κόσμο και έτσι διασπούν την κοινωνική συνοχή.
• Η μυθοποίηση του παρελθόντος  ακόμα ευνοεί την επικράτηση της υπέρμετρης πολιτικολογίας, του πολιτικού κλίματος και της φιλαρχίας, με αποτέλεσμα να διαιωνίζεται το πελατειακό σύστημα και οι λαοπλάνοι πολι­τικοί να λυμαίνονται το δημόσιο βίο, ασκώντας την εξουσία, με μοναδικό στόχο το προσωπικό ή κομματικό όφελος.
• Η προγονολατρεία δεν βοηθά το άτομο να επιλέξει το κατάλληλο επάγγελ­μα, με αποτέλεσμα το κριτήριο που προτάσσεται να είναι κάποιες προκα­ταλήψεις, οι οποίες αποδυναμώνουν τη διάθεση για δημιουργική εργασία και κοινωνική προσφορά.
• Αλλά και σε οικονομικό επίπεδο η τυφλή προ­σκόλληση στο παρελθόν επιφέρει σοβαρά προβλήματα κυρίως στο χώρο της επιστήμης, της τεχνολογίας και των παραγωγικών κλάδων. Και αυτό συμ­βαίνει, γιατί μένει η κοινωνία σε παραδεδομένες και παρωχημένες τεχνικές και επιστημονικές μεθόδους, δεν εμπλουτίζεται με τεχνογνωσία και ειδική γνώση, αποφεύγει νέες οικονομικές στρατηγικές και συστήματα, που λογικό είναι να μειώνουν την παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα, αλλά και να δημιουργούν προβλήματα σαν και αυτά της ανεργίας και της παρα­οικονομίας, εξαιτίας της εκούσιας άρνησης για μηχανοργάνωση.
• Τα καλλιτεχνικά ρεύματα και οι νέες τεχνοτροπίες απορρί­- πτονται, ενώ η ιδεολογική χειραγώγηση της τέχνης διαιωνίζεται. Η αρχαιο­λατρεία αποδυναμώνει την εξέλιξη των Θετικών επιστημών, με αποτέλεσμα να μην αντιμετωπίζονται προβλήματα ψυχολογικά, υγείας κλπ.
• Επίσης η γλώσσα δεν ανανεώνεται οπότε δεν προσαρμόζεται στις απαιτήσεις της σύγχρονης εποχής.
• Όσο για τη θρησκεία, τα ήθη – έθιμα και γενικότερα τις παραδόσεις, μπορεί από τη μια να διατηρούνται, από την άλλη όμως γίνο­νται συνώνυμο του σχολαστιχισμού και δεν απελευθερώνουν τον άνθρωπο­ κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να εμπιστευτεί τη λογική του ικανότητα και να προχωρήσει προς τα εμπρός.
• Όσοι προσκολλούνται στην παράδοση με φανατισμό είναι εύκολο να μετα­τραπούν σε πατριδοκάπηλους ή υπερπατριώτες, με αποτέλεσμα να θεω­ρούν εθνικό συμφέρον κάτι που ζημιώνει τη χώρα τους. Έτσι, προκατειλημ­μένοι όπως είναι, εξυμνούν παθιασμένα τα εθνικά ιδεώδη και είτε βλέπουν αόρατους εχθρούς, έτοιμους να σφετεριστούν τα δικαιώματά τους, είτε καλ­λιεργoύν την ξενοφοβία, με αποτέλεσμα να υποτιμούν τα ξένα πρότυπα και να αποφεύγουν τις γόνιμες πολιτιστικές ανταλλαγές. Συνεπώς, ούτε η ειρήνη διασφαλίζεται, ούτε η συναδέλφωση των λαών επιτυγχάνεται, ούτε οι συμ­μαχίες διευρύνονται.

ΠΡΟΟΔΟΠΛΗΞΙΑ

Ορισμός

Άκριτη αποδοχή κάθε νέου ή ξένου στοιχείου, πλήρης απόρριψη κάθε πα­ραδοσιακού με την ιδέα πως παρεμποδίζει την πρόοδο.

Συνέπειες

• Άμβλυνση της εθνικής συνείδησης, απώλεια εθνικής ταυτότητας, πολιτιστι­κή αλλοίωση, υποδούλωση.
• Αδυναμία κατανόησης και ερμηνείας του παρόντος.
• Κίνδυνος ετεροκαθορισμού.

ΞΕΝΟΜΑΝΙΑ

Ενώ στη θεωρία υπερηφανευόμαστε για την αξία και το μεγαλείο του ελληνικού πολιτισμού, στην πράξη σπεύδουμε να μιμηθούμε χωρίς πολλή σκέψη τα ξένα πολι­τιστικά στοιχεία τα οποία με ποικίλους τρόπους εισβάλλουν στην κοινωνία μας και απειλούν να καταργήσουν την πολιτιστική ιδιαιτερότητά μας.

Ορισμός

– Ξενομανία είναι η μίμηση ξένων πολιτιστικών στοιχείων και προτύπων ζωής, η άκριτη υιοθέτησή τους και η πίστη πως καθετί που προέρχεται από το εξωτερικό εί­ναι καλύτερο από τα στοιχεία εκείνα που συνθέτουν τον ελληνικό πολιτισμό.

Στοιχεία που επιβεβαιώνουν την ξενομανία

Ο νεοέλληνας :

• Προτιμά τα ξένα καταναλωτικά αγαθά.
• Μιμείται κάθε ξενόφερτο νεωτερισμό στην ενδυμασία και την εμφάνιση γε­νικότερα.
• Ακούει ξένη μουσική, χορεύει ξένους ρυθμούς και ψυχαγωγείται όπως οι ξένοι.
• Επικοινωνεί συχνά με ξένες λέξεις και φράσεις.
• Θαυμάζει την ξένη καλλιτεχνική δημιουργία και υποτιμά την ελληνική.
• Περιφρονεί τα ήθη και τα έθιμά της χώρας του.
• Γοητεύεται με την ιδέα της αποδημίας για σπουδές, για νοσηλεία ή και για αναψυχή στο εξωτερικό.

Αίτια

• Η επιθυμία μας να προσεγγίσουμε τις προηγμένες χώρες, προκειμένου να καλύψουμε τις ελλείψεις που παρουσιάζει η Ελλάδα στον τομέα της τεχνολογικής ανάπτυξης .
• Οι ποικίλες εξαρτήσεις, οικονομικές, τεχνολογικές, πολιτιστικές.
• Η δημιουργία και εξάπλωση του συστήματος πλανητικής πληροφόρησης (παγκο­σμιοποίηση).
• Η στενή και συχνή επικοινωνία μας με τους άλλους λαούς (τουρισμός).
• Το αίσθημα μειονεξίας που μας διακατέχει απέναντι στους προηγμένους ξένους και τον πολιτισμό τους.
• Η άγνοια της αξίας που έχει ο δικός μας πολιτισμός.
• Ο καταναλωτισμός και τα ΜΜΕ ενισχύουν τη μίμηση ξένων προτύπων.
• Η απογοήτευση του Έλληνα για τον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας του κρατικού μηχανισμού.

Επιπτώσεις

• Νοθεύεται και σταδιακά ακυρώνεται η πολιτιστική μας ιδιαιτερότητα και, επομένως, αλλοιώνεται η πολιτιστική φυσιογνωμία μας. Αφελληνιζόμαστε.
• Αφυδατώνεται η πνευματική ζωή του τόπου μας, καθώς αποκόπτεται από τις πηγές της αρχαίας και νεότερης πνευματικής μας παράδοσης.
• Ισοπέδωση και ομοιομορφία.
• Αλλοιώνεται η γλώσσα μας.
• Περιφρονούνται ηθικές αξίες με τις οποίες γαλουχήθηκαν γενιές Eλλήνων
• Εκροή πολύτιμων οικονομικών πόρων.

Τρόποι αντιμετώπισης

• Διαρκής εγρήγορση και όξυνση της κριτικής σκέψης του ατόμου.
• Γνώση της αξίας που έχει ο πολιτισμός μας.
• Αξιοποίηση της παράδοσής μας.
• Μείωση του βαθμού εξάρτησης από τις άλλες χώρες με την ανάπτυξη σε ό­λους τους τομείς.
• Αναμόρφωση της παιδείας προκειμένου να κατορθώσουν οι σύγχρονοι νέοι να γίνουν μύστες των δυναμογόνων στοιχείων που συνθέτουν την μοναδικότητα της ελληνικής παράδοσης.
• Συμμετοχή των πνευματικών ανθρώπων στην πολιτική και κοινωνική ζωή ώστε να δράσουν καταλυτικά στην αφύπνιση του ατόμου σχετικά με τις επιπτώσεις της ξενομανίας.

ΜΝΗΜΕΙΑ

Η Ελλάδα έχει μακραίωνη πολιτιστική παράδοση. Ίχνη της πολιτιστικής της πο­ρείας στο χρόνο είναι τα μνημεία που βρίσκονται διάσπαρτα σε κάθε γωνιά της ελ­ληνικής γης. Ανάμεσα στο πλήθος των ειδήσεων της καθημερινής ειδησεογραφίας πέρασε σχεδόν απαρατήρητη η είδηση που δημοσιεύτηκε στον Τύπο, για επικείμενη ανέγερ­ση κτηριακών εγκαταστάσεων σε αρχαιολογικό χώρο. ‘Ίσως, να μην είχε το ενδια­φέρον που έχουν τόσες «σπουδαίες» ειδήσεις για πολιτικά, κοινωνικά και αθλητικά γεγονότα. Όμως, ένα θέμα που αναφέρεται στο σεβασμό και στη διατήρηση των μνημείων μας δεν παύει να  έχει εξαιρετική σημασία για όλους.

Ορισμός

Μνημείο είναι μεμονωμένο κτίσμα ή σύνολο κτισμάτων, που έχουν διασωθεί και διατηρηθεί από παλαιότερη εποχή, συνδέονται με την ιστορία της χώρας μας και παρουσιάζουν αρχαιολογικό ενδιαφέρον.

Διαίρεση

– Αρχαιότητα: ναοί, αγάλματα, τάφοι, επιτύμβιες στήλες, τοιχογραφίες, τείχη, υδραγωγεία, λουτρά, ανάκτορα, θέατρα κ.ά.

– Βυζαντινοί χρόνοι: εκκλησίες, μοναστήρια, (τοιχογραφίες, ψηφιδωτά, τοιχο­γραφίες, κάστρα, ανάκτορα, υδραγωγεία, λουτρά κ.ά.)

– Νεότεροι χρόνοι: αρχοντικά, μύλοι, χάνω, γεφύρια, φάροι, εργοστάσια, δημό­σια κτίρια κ.ά.

Λειτουργία των μνημείων

• Συμπληρώνουν το φυσικό κάλλος, το αναδεικνύουν και αναδεικνύονται από αυτό.
• Με τα μνημεία οι άνθρωποι διακήρυξαν αξίες και ιδέες.
• Εκφράζουν τις αισθητικές αντιλήψεις ανθρώπων που έζησαν μια ορισμένη επο­χή σε έναν ορισμένο τόπο.
• Προσφέρουν αισθητική απόλαυση.
• Τα μνημεία μπορεί να σταθούν αφορμή για καλλιτεχνική έμπνευση και δημιουρ­γία, για στοχασμό και φιλοσοφική θεώρηση της ζωής, Π.χ. «ο βασιλιάς της Ασί­νης», του Γ. Σεφέρη.
• Χρησιμοποιήθηκαν και χρησιμοποιούνται για λατρεmικούς ή άλλους πολιτιστι­κούς ακόμα και πρακτικούς σκοπούς.
• Αποτελούν ιδιαίτερα διακριτικά γνωρίσματα του πολιτισμού διάφορων εποχών και διάφορων εθνών.
• Είναι ιστορική πηγή.

Αίτια καταστροφής των μνημείων

• Φυσικά αίτια, Π.χ. σεισμοί ή φθορά των υλικών κατασκευής τους.

• Μισαλλοδοξία και πόλεμοι, Π.χ. καταστροφή ελληνικών μνημείων από χριστια­νούς ως ειδωλολατρικών.

• Ελλιπής πληροφόρηση και απαιδευσία.
• Ανάγκες, Π.χ. οικιστικές, και σε παλαιότερες εποχές για να πάρουν τα υλικά από τα οποία ήταν κατασκευασμένα.

Μνημεία και εκπαίδευση

Επιδιωκόμενοι εκπαιδευτικοί στόχοι,

• Να εθιστούν τα παιδιά στη συναναστροφή με τα μνημεία.
• Να δεχτούν τις αισθητικές επιδράσεις τους και να νιώσουν τα συναισθήματα που τα μνημεία υποβάλλουν.
• Να μάθουν για τις αισθητικές επιδράσεις που άσκησαν στα έργα μεταγενέστε­ρων εποχών, ώστε να μπορούν να παρακολουθούν και να κατανοούν τις τεχνο­τροπίες και την εξέλιξή τους.
• Να χτίσουν μια βιωματική -όχι μόνο θεωρητική- σχέση με το παρελθόν.
• Να μάθουν να χαίρονται την παρουσία τους στο περιβάλλον.
• Να μάθουν να αγαπούν και να προστατεύουν το περιβάλλον. Τα ελληνικά μνη­μεία, εναρμονισμένα με το ελληνικό φυσικό κάλλος, το αναδεικνύουν και ανα­δεικνύονται από αυτό.
• Να τα αξιοποιούν, Π.χ. επαναχρησιμοποίησή τους για πολιτιστικούς σκοπούς, και να τα προστατεύουν σε συνεργασία με τους υπεύθυνους κρατικούς φορείς.
• Να εξοικειωθούν με την εθνική κληρονομιά τους και να συνειδητοποιήσουν την     εθνική και την ευρωπαϊκή πολιτιστική τους ταυτότητα.

     Προτεινόμενοι εκπαιδευτικοί τρόποι

• Σύνδεση των μνημείων με τη διδασκαλία μαθημάτων, όπως είναι η Ιστορία, τα Αρχαία, η Γεωγραφία, τα Θρησκευτικά, ακόμη και τα Μαθηματικά.
• Οργανωμένη και προετοιμασμένη επίσκεψη των μνημείων, ώστε οι μαθητές να τα γνωρίζουν καλά, να εμπνέονται από αυτά και να αποκτούν κίνητρα για έρευ­να και μάθηση.
• Επίσκεψη των μνημείων στο φυσικό τους χώρο και ιδιαίτερα των μνημείων της περιοχής όπου οι μαθητές ζουν, ώστε να γνωρίζουν την αξία τους και να απο­κτούν βιωματική σχέση με αυτά, να τα συνδέουν δηλαδή με τη ζωή τους.
•  «Υιοθέτηση» και «ανάδειξη» από σχολεία μνημείων τα οποία είναι υποβαθμι­σμένα και άγνωστα στο ευρύ κοινό.
• Πολιτιστικές ανταλλαγές με άλλες ευρωπαϊκές πόλεις, ώστε να αναδειχτεί η ευρωπαϊκή διάσταση των μνημείων της καθεμιάς.

Προϋποθέσεις – προτάσεις

Την ευθύνη για επίσκεψη και μελέτη μνημείων από μαθητές να αναλάβουν αρχαιολόγοι, που γνωρίζουν καλά την ιστορία, τις αισθητικές και τεχνικές λεπτο­μέρειες των μνημείων.  Επαρκής χρόνος, η επίσκεψη και η μελέτη μνημείων να είναι συστηματική και διαρκής και να μην εξαντλείται σε μια ευκαιριακή και παροδική περιδιάβα­ση τους.

Επιχειρήματα για την επιστροφή στη χώρα μας

των Ελγίνειων      μαρμάρων

• Η αφαίρεσή τους -κομψή διατύπωση της κλοπής- δε στηρίζεται σε κανένα τυπι­κό και ηθικό δικαίωμα.
• Πρόκειται για ιερόσυλη πράξη, που απορφάνισε το έθνος μας από την παράδο­ση και την ιστορία του.
• Με την παλιννόστηση των μνημείων θα αποκατασταθεί η ηθική τάξη.
• Η φυσική θέση των μνημείων αυτών είναι ο βράχος της Ακρόπολης, η ελληνική γη, το φως του αττικού ήλιου. Κανείς δεν μπορεί να διαχωρίσει τα δημιουργήμα­τα από τον τόπο στον οποίο ανήκουν, αλλά και τους ανθρώπους που τα δημι­ούργησαν .
• Ο αποχωρισμός τους, παρ’ όλη την τεχνική τους τελειότητα, από το έργο στο οποίο ανήκουν (Παρθενώνα) καταστρέφει την καλλιτεχνική αρτιότητά τους. Το αίτημα δεν είναι μόνο ελληνικό, αλλά προσυπογράφεται και στηρίζεται από διακεκριμένους επιστήμονες, καλλιτέχνες και από την παγκόσμια κοινή γνώμη.
• Η Ελλάδα σήμερα είναι, από κάθε άποψη σε θέση, να τα προστατέψει και να τα συντηρήσει.

Γιατί δεν γνωρίζουμε τα μνημεία μας σήμερα στην Ελλάδα; Ποιους κινδύνους εγκυμονεί κάτι τέτοιο για τους νέους και την κοινωνία μας ευρύτερα και πως το σχολείο θα εθίσει τους νέους στην ουσιαστική συναναστροφή με τα μνημεία; Υποθέστε ότι γράφετε άρθρο που θα δημοσιευτεί σε σχολικό περιοδικό.

Απάντηση :

Α) τίτλος : «Οι νέοι αγνοούν τα μνημεία μας»

Β) αφορμή από συγκεκριμένο γεγονός, π.χ. την είδηση για τη δημιουργία και εφαρμογή του συγκεκριμένου προγράμματος στα σχολςία για «υιοθεσία μνημείων». (σημείωση : βάζουμε κάποιο γεγονός γιατί το κείμενο μας είναι άρθρο, οπότε καλό είναι να έχει επικαιρικό – πληροφοριακό χαρακτήρα)

Γ)  Συγκεκριμένα δείγματα και παραδείγματα του προβλήματος,

Δ) Αίτια

• Αντιπαραδοσιακό πνεύμα, απομάκρυνση από ήθη – έθιμα
• Γενικότερη αδιαφορία για πνευματικά – πολιτιστικά ιδεώδη, στροφή στον υλικό ευδαιμονισμό και την υπερκατανάλωση.
• Ηθική χαλάρωση – κρίση αξιών, άρα έλλειψη σεβασμού και σε παράδο­ση και τέχνη.
• Εγκλωβισμός στο βιομηχανοποιημένο και τυποποιημένο τρόπο ζωής, ηθικοπνευματική απογύμνωση του ανθρώπου.

-Έλλειψη ενημέρωσης και ανάλογων υγιών προτύπων από τα ΜΜΕ.

• Κρίση θεσμού οικογένειας – Δεν μεταδίδουν οι γονείς τις απαραίτητες σχετικές με τα μνημεία και το παρελθόν γνώσεις στα παιδιά τους – Δεν διαθέτουν ούτε τον απαραίτητο χρόνο ούτε τη διάθεση για κάτι τέτοιο.
• Κρίση σχολείου – Προώθηση στείρας αποστήθισης – χρησιμοθηρικής γνώσης και όχι παροχή ανθρωπιστικής παιδείας που σημαίνει ευρύτερη
  καλλιέργεια, άρα και μύηση των νέων στις αξίες του παρελθόντος και την πολιτιστική κληρονομιά.
• Το ίδιο το κράτος δεν προβάλλει όσο θα έπρεπε τα μνημεία αυτά και την αξία τους.
• Φύση νέων: είναι αμφισβητίες, θέλουν το καινούργιο, είναι επαναστά­τες και προοδευτικοί, ωστόσο, σε κάποιες περιπτώσεις η αμφισβήτηση τους γίνεται στείρα άρνηση, μηδενισμός και απόρριψη οποιωνδήποτε
  στοιχείων του παρελθόντος, ακόμη και της πολύτιμης πολιτιστικής κλη­ρονομιάς. Θεωρούν ό,τι προέρχεται από το παρελθόν σαν ένα κατεστη­μένο που πρέπει, όποιο κι αν είναι αυτό, ν’ αλλάξει ή ότι δεν είναι και
  τόσο πολύτιμο για το μέλλον.

-Έχουν την αλαζονεία της νιότης, πιστεύουν ότι τα γνωρίζουν όλα, οπότε αρνούνται ακόμη και το οποιοδήποτε αγαθό από το παρελθόν,

Ε) Αποτελέσματα – Κίνδυνοι

• Κίνδυνος αλλοίωσης της πολιτιστικής – εθνικής μας φυσιογνωμίας εφόσον οι νέοι δεν έρχονται σε ουσιαστική επαφή με την παράδοση – ξενομανία.
• Κίνδυνος απομάκρυνσης των νέων από τις κοινές ρίζες και τα αγαθά της κοινωνικής κληρονομιάς, άρα και φόβος ενίσχυσης της μεταξύ τους αποξένωσης, ανωνυμίας/Ελλειψη ευρύτερου ανθρωπισμού.

-Έλλειψη παιδείας – αισθητικής,

Στ) Το σχολείο οφείλει και μπορεί να οικοδομήσει μια βιωματική σχέση των νέων με το παρελθόν και να δημιουργήσει, προϋποθέσεις, ώστε οι αυ­ριανοί πολίτες να χαίρονται την παρουσία τους στο περιβάλλον, να την επιζητούν, αντί να την αποφεύγουν, και να μπορούν να συνεργαστούν με τους υπεύθυνους φορείς του κράτους για την προστασία των μνη­μείων και την αξιοποίηση τους.

• Δεν χρειάζονται νέα ειδικά μαθήματα με εξετάσεις και βαθμούς. Τα μνημεία, άλλωστε, μπορούν να συνδεθούν με μαθήματα όπως η ιστορία, η γεωγραφία, η μελέτη του περιβάλλοντος. Εκείνο που χρειάζε­ται κυρίως είναι η ανάγκη παροχής βιωμάτων στα παιδιά με άξονα
  την επίσκεψη κάποιων μνημείων που βρίσκονται στο άμεσο περιβάλ­λον τους. Μια τέτοια επίσκεψη, με μικρή προετοιμασία από το δά­σκαλο αλλά και από τα ίδια τα παιδιά με κάποιο βοηθητικό φυλλάδιο, που ίσως μπορεί να προετοιμάζεται από κάποιους ειδικούς στο θέμα
  σε συνεργασία με το σχολικό σύμβουλο της περιοχής και να σχετίζεται με τα επισκέψιμα μνημεία, μπορεί να προσφέρει ουσιαστικά στην εποικοδομητική γνωριμία και σχέση των νέων με τα διάφορα μνημεία.
• Χρειάζονται οργανωμένες επισκέψεις, όχι μόνο σε μουσεία, όπως ίσως συμβαίνει έστω και περιστασιακά μέχρι τώρα, αλλά και σε αντιπροσω­πευτικά μνημεία της εποχής, στο φυσικό τους χώρο, με τις πραγματι­κές τους διαστάσεις, με την ευκαιρία να διαπιστοοθεί το υλικό, το σχή­μα και η τοπογραφία τους. Ένα ξωκλήσι, ένα τμήμα από παλιό κάστρο
  μπορούν ν’ αποτελέσουν θαυμάσια αφορμή για να μιλήσει κάποιος στα παιδιά για θέματα προσανατολισμού στο χώρο, γεωγραφίας, εθί­μων της περιοχής, να μιλήσει για τα φυσικά οχυρά και τις ανάγκες άμυνας που κάλυπταν, για μύθους σχετικά με τα ερείπια που σώζο­νται. Μπροστά σ’ ένα μνημείο που σώζεται αρτιότερα θα έχουν την
  ευκαιρία να προβληματιστούν για τη χρήση των χώρων του, για τα επαγγέλματα, τις τέχνες και τις τεχνικές που επιστρατεύτηκαν για την κατασκευή του,
• Χρειάζεται γενικότερα αλλαγή νοοτροπίας του σχολείου, προσφορά ανθρωπιστικής παιδείας, χωρίς αυτή να περιορίζεται στο στάδιο – επίπεδο παροχής στείρων γνώσεων για την είσοδο στην τριτοβάθμια
  εκπαίδευση και αργότερα στο επάγγελμα

– χρέος του σχολείου είναι να δημιουργήσει ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ· και άνθρωποι ολοκλήρουμένοι δεν εί­ναι δυνατόν να διαμορφωθούν χωρίς γνήσια επαφή με το παρελθόν,την παράδοση του τόπου τους, χωρίς ανύψωση της αισθητικής τους,άρα και δίχως την ουσιαστική επαφή και σχέση με τα μνημεία του τό­που τους.

Υποθέστε ότι είστε Έλληνας πολιτικός και με την ευκαιρία της μελλοντικής διεξαγωγής των Ολυμπιακών αγώνων στη χώρα μας εκφωνείτε λόγο στους πολίτες για το φαινόμενο και το πνεύμα του εθελοντισμού. Με ποια επιχειρή­ματα θα προσπαθούσατε να τους πείσετε ώστε να γίνουν εθελοντές για την Ολυμπιάδα και ποιους τρόπους θα προτείνατε για την καλλιέργεια του πνεύ­ματος του εθελοντισμού σ’ ευρύτερη κοινωνική κλίμακα;

Αγαπητοί συμπολίτες,

Το σημαντικότερο ίσως γεγονός τα τελευταία χρόνια για τη χώρα μας είναι (και θα είναι και τα προσεχή χρόνια μέχρι και το 2004) η ανάληψη των Ολυ­μπιακών Αγώνων. Η Ελλάδα, πατρίδα των Υψηλών αυτών αγώνων, οφείλει να δείξει την καλύτερη δυνατή εικόνα και ν’ ανταποκριθεί στις προσδοκίες με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Το κράτος με τους μηχανισμούς του μεριμνά γι’ αυτό το σκοπό, αλλά και οι πολίτες, ο καθένας χωριστά και σε συνεργασία μεταξύ τους, οφείλουν να τοποθετήσουν την προσωπική τους σφραγίδα στην υλοποίη­ση αυτού του μεγαλεπήβολου στόχου. Ο εθελοντισμός αποτελεί ύψιστη μορφή έκφρασης κοινωνικής συνείδησης κι ευθύνης, γι’ αυτό σας καλώ όλους να δη­λώσετε συμμετοχή ως εθελοντές / εθελόντριες.

Οι Ολυμπιακοί αγώνες άλλωστε και το πνεύμα του Ολυμπισμού σημαίνουν συναδέλφωση, αλληλεγγύη και άμιλλα μεταξύ των λαών, ενίσχυση του «εμείς» και της ειρήνης. Άρα όλα αυτά είναι στοιχεία άμεσα συνυφασμένα με το πνεύ­μα της ανιδιοτελούς προσφοράς και της πραγματοποίησης υψηλών κοινωνικών στόχων που σημαίνει και επιδιώκει ο εθελοντισμός ως κίνημα.

Θα ήθελα, κυρίες και κύριοι,Ελληνίδες και Έλληνες, ν’ αναφερθώ λίγο πιο συγκεκριμένα στην έννοια και την αρετή-αξία του εθελοντισμού, ο οποίος πράγματι τις τελευταίες δεκαετίες στην Ευρώπη έχει λάβει τη μορφή κινήμα­τος και κυρίως σε θέματα οικολογικά.

Και πρώτα πρώτα ο ορισμός του εθελοντισμού είναι η οργανωμένη προ­σφορά υπηρεσιών στο κοινωνικό σύνολο χωρίς την απαίτηση ανταλλάγματος. Ο εθελοντισμός συνδέεται με την ανάληψη πρωτοβουλιών από άτομα που λειτουργούν συνήθως ομαδικά χωρίς καμία εξωτερική πίεση, προκειμένου να συμβάλλουν στην επίλυση κοινωνικών προβλημάτων και την αναβάθμιση της ποιότητας της ζωής. Ιδιαίτερα θετική επίδραση μπορεί να ασκήσει ο εθελοντι­σμός σε θέματα κοινωνικής πολιτικής, όταν το κράτος δεν διαθέτει την κατάλ­ληλη δομή και τους απαραίτητους οικονομικούς πόρους, ώστε να υλοποιήσει διάφορα έργα. Η ιδέα του εθελοντισμού, άλλωστε, είναι άμεσα συνδεδεμένη με την ιδέα της ανιδιοτελούς προσφοράς, του φιλότιμου και του ανθρωπισμού, στοιχεία που αποτελούν αρχές των Ελλήνων από αρχαιοτάτων χρόνων. Ται­ριάζει λοιπόν ο εθελοντισμός και με την όλη ιδιοσυγκρασία και κουλτούρα του Έλληνα. Σήμερα μάλιστα, που ζούμε στην εποχή του υλικού ευδαιμονισμού και του ατομικισμού και που οι ανθρώπινες σχέσεις χαρακτηρίζονται από ένα πνεύμα αδιαφορίας σχετικά με το κοινωνικό σύνολο και τη γενικότερη πορεία του, είναι απαραίτητη περισσότερο από κάθε άλλη εποχή η μύηση στο πνεύμα τον εθελοντισμού, ώστε να πάψουμε να δρούμε ωφελιμι­στικά και να ενδιαφερθούμε ουσιαστικά για το κοινωνικό σύνολο.

Η αξία του εθελοντισμού για το ίδιο το άτομο ως προσωπικότητα, αλλά και για την ποιότητα της Δημοκρατίας και τη γενικότερη κοινωνική πρόοδο εί­ναι τεράστια.

Πιο συγκεκριμένα, όσον αφορά στο ίδιο το άτομο, μέσω του εθελοντισμού επιτελεί το καθήκον του, αλλά και ταυτόχρονα βρίσκει υψηλά ενδιαφέροντα και αξιοποιεί δημιουργικά τον ελεύθερο χρόνο του, οπότε διαμορφώνει μια πιο ολοκληρωμένη προσωπικότητα παρουσιάζοντας ως άτομο μια πιο αξιόλο­γη δράση. Το άτομο ξεφεύγει από την ανία και την πλήξη της καθημερινότη­τας και από ανούσιες μορφές διασκέδασης και μέσω του εθελοντισμού αξιο­ποιεί τις εσωτερικές του δυνάμεις, καλλιεργεί το θάρρος, την αποφασιστικό­τητα, ενεργοποιείται και «τολμά» – «επιχειρεί» με γνώμονα το κοινό όφελος.

Μαθαίνει να συμπεριφέρεται με σεβασμό στους άλλους και με υψηλό αί­σθημα ευθύνης, να θέτει στόχους και ν’ αγωνίζεται για την πραγμάτωση τους, δηλαδή δεν φέρεται ατομικιστικά κι όλα αυτά και γεμίζουν τη ζωή του και τον ίδιον προσωπικά αλλά και σφυρηλατούν μια ισχυρή προσωπικότητα με αρετές και αξίες.

Εκτός αυτού, οι άνθρωποι που λειτουργούν με βάση το πνεύμα του εθελο­ντισμού βρίσκονται σε διαρκή επαγρύπνηση και πνευματική εγρήγορση, παρα­κολουθούν τις εξελίξεις, ενημερώνονται, δεν εφησυχάζουν, άρα δεν μετατρέπο­νται σε μάζα ούτε γίνονται εύκολα θύματα αποπροσανατολισμού και χειραγώ­γησης. Εξετάζουν και ελέγχουν τα δρώμενα, ώστε να επισημαίνουν τις ανάγκες της κοινωνίας, και δρουν αναλόγως σε συνεργασία με συμπολίτες τους.

Γιατί, λοιπόν κι εσείς σε μια τόσο ιερή στιγμή όπως η στιγμή της διοργάνω­σης των Ολυμπιακών αγώνων του 2004 στη χώρα μας να μην επιδείξετε ένα ανάλογο ήθος, αφού μέσα από μια τέτοια συμπεριφορά μόνο οφέλη μπορείτε ν’ αποκομίσετε;

Και για να «διασκεδάσω» όλες σας τις αμφιβολίες θα προχωρήσω στο λό­γο μου, παρουσιάζοντας τις συνέπειες του εθελοντισμού στην κοινωνική πρόο­δο γενικότερα.

Πρώτα πρώτα, εφόσον μέσω του εθελοντισμού καλλιεργείται το πνεύμα της συνεργασίας και της αλληλεγγύης των πολιτών, είναι βέβαιον πως λόγω αυτού αναπτύσσεται η κοινωνική συνείδηση, προτάσσεται το κοινό καλό σε σχέση με το στενά εννοούμενο ατομικό συμφέρον και με την όλη αυτή προ­σφορά στο σύνολο αναβαθμίζονται οι θεσμοί, διασφαλίζονται σε μεγαλύτερο

βαθμό η αξιοκρατία και η δικαιοσύνη και αναλαμβάνονται πρωτοβουλίες για την ανακούφιση των μεταναστών και των μειονοτήτων, οπότε περιορίζεται ο ρατσισμός και γίνεται πράξη ο μεγαλύτερος σεβασμός στ¹ ανθρώπινα δικαιώ­ματα. Αμβλύνονται, λοιπόν, οι κοινωνικές συγκρούσεις, περιορίζονται οι αντι­δράσεις και η κάθε μορφής βία και εδραιώνεται η κοινωνική ευρυθμία και αρ­μονία.

Οι πολίτες μαθαίνουν καλύτερα να διεκδικούν τα δικαιώματα τους και να υλοποιούν τις υποχρεώσεις τους, όχι μόνον αυτές που απορρέουν από το γρα­πτό νόμο αλλά και από το άγραφο δίκαιο, τη συνείδηση, συμμετέχουν ενεργά στα κοινά κι αυτό είναι η ουσία της Δημοκρατίας. Σήμερα που επικρατούν δη­μοκρατικά πολιτεύματα αλλά οι περισσότεροι αδιαφορούν για τα κοινά και το Κράτος πρόνοιας υπολειτουργεί, είναι απαραίτητη η ανάπτυξη του πνεύ­ματος του εθελοντισμού, ώστε ν’ αντιμετωπιστεί η πολιτική κρίση, να ενισχυ­θεί η κοινωνική πολιτική και ν’ αναβαθμιστεί η δημοκρατία.

Μετά απ’ όλα αυτά, αγαπητοί μου συμπολίτες, σας καλώ όλους να φανείτε αντάξιοι των προσδοκιών και να γίνετε εθελοντές / εθελόντριες τοποθετώντας ο καθένας το λιθαράκι του στην οικοδόμηση του στόχου που λέγεται Ολυμπιά­δα του 2004. Πιστεύω πως το αποτέλεσμα θα μας δικαιώσει όλους και θα μας κάνει να αισθανθούμε εθνικά υπερήφανοι, συνειδητοποιώντας και δίνοντας και στους άλλους λαούς να καταλάβουν για ακόμη μια φορά ότι όταν οι Έλληνες θέλουν, μεγαλουργούν!

Σας ευχαριστώ.

ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ – ΔΙΕΘΝΙΣΜΟΣ

ΟΡΙΣΜΟΙ

Έθνος : Σύνολο ανθρώπων που τους συνδέει κοινή ιστορία, κοινός πολιτισμός κι έχουν συνήθως την ίδια γλώσσα και θρησκεία.

Εθνισμός : Η εθνική συνείδηση, η πεποίθηση δηλαδή ότι ανήκει κάποιος σ’ ένα έθνος που το αγαπά και το υποστηρίζει σε κάθε περίσταση (φιλοπατρία, πατριωτισμός).

Πατριωτισμός : Η προσήλωση στο έθνος και η προσπάθεια για εκπλήρωση των εθνικών στόχων, για πραγμάτωση των εθνικών ιδεών.

Διεθνοποίηση : Διαδικασία που οδηγεί στο να εκπονούνται θεσμοί με διεθνή χαρακτήρα ή να διακινούνται σε διεθνές επίπεδο ποικίλα προϊόντα.

  Κοσμοπολιτισμός :Όρος ουναφής προς τον όρο διεθνισμός. Είναι αντίληψη που θεωρεί τον κόσμο ως μια πολιτεία χωρίς διάκριση κρατών. Την ιδέα τη βρίσκουμε διατυπωμένη φορά στα έργα των Κυνικών και Στωικών φιλοσόφων με το περίφημο δόγμα «όπου γη και πατρίς». Αργότερα ο Χριστιανισμός έδωσε στο νόημα του διεθνισμού οικου­μενικό χαρακτήρα.

Τοπικισμός : Είναι η μονομερής προσήλωση του ανθρώπου οτα συμφέροντα της ιδιαίτερης πατρίδας. Περιορίζεται στο πλαίσιο ενός κράτους και αποτελεί αμάρτημα κατά κύριο λόγο ελληνικό.

Σοβινισμός : Υποδηλώνει τον κοντόφθαλμο υπερπατριωτισμό. Είναι ο υπερβολικός νοσηρός εθνι­κισμός, η παθολογική αγάπη για την πατρίδα, η επίδειξη πατριωτισμού με αμετρο­έπεια και ακρότητες. Είναι έννοια συνυφασμένη με περιφρόνηση των άλλων λαών και με ρατσιστικές αντιλήψεις.

ΠΑΤΡΙΩΤΙΣΜΟΣ

ΤΡΟΠΟΙ – ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΤΡΙΩΤΙΣΜΟΥ

α.  Οικογένεια

• Επαφή των μελών με την παράδοση – τήρηση ηθών και εθίμων μέσα στο ίδιο το σπίτι.
• Κλίμα ουσιαστικού διαλόγου και γνήσιας επικοινωνίας, ώστε να μεταλαμπαδεύουν κατάλληλα οι γονείς στα παιδιά τους υψηλές αξίες και αρετές σαν τη φιλοπατρία.
• Προσπάθειες τόσο από μεγάλους όσο και από νέους για περιορισμό του χάσματος των γενεών, ώστε οι νεότεροι να μην αμφισβητούν στέρεες δια­χρονικές αξίες όπως η πατρίδα.

β. Σχολείο

• Ουσιαστική διδασκαλία του μαθήματος της ιστορίας, ώστε ν’ αναπτυχθεί το υγιές εθνικό φρόνημα, καθώς οι νέοι θα εκτιμήσουν τους πολλούς, ποικίλους και αιματηρούς αγώνες του παρελθόντος.
• Πραγματοποίηση πολιτιστικών εκδηλώσεων στα σχολεία με θέματα σχετικά με την παράδοση και τις αξίες του αρχαιοελληνικού πολιτισμού.
• Προσπάθεια οργανωμένη για καταπολέμηση της λεξιπενίας και ουσιαστική διδασκαλία της πλούσιας και μοναδικής γλώσσας μας που θα μας κάνει εθνικά υπερήφανους, ανθρώπους με εθνική αυτογνωσία και γνήσιο πατριω­τισμό.
• Αναβάθμιση του νοήματος του εορτασμού των ιστορικών επετείων και των εθνικών εορτών, διείσδυση στη βαθύτερη σημασία τους και όχι επιφανειακή προσέγγιση τους.
• Οι ίδιοι οι δάσκαλοι ν’ αποτελέσουν πρότυπα έμπνευσης για τους νέους, ασκώντας με συνέπεια το λειτούργημα τους, γιατί έτσι δηλώνουν το σεβα­σμό τους στο κοινωνικό σύνολο και την πατρίδα. Να προσπαθούν, γενικότε­ρα, να μεταδώσουν στα παιδιά το βαθύτερο νόημα της φιλοπατρίας που επεκτείνεται πολύ πέρα από το να υπερασπιστούμε την πατρίδα σε καιρό πολέμου.

γ. Κράτος – Ηγεσία

Για να είναι ο πολίτης ευσυνείδητος και να πορεύεται σύμφωνα με το καλό της πατρίδας, η πολιτεία πρέπει πρώτη να θεσπίσει καλύτερους νόμους, να προβεί σε έργα κοινωνικής πρόνοιας για τον πολίτη, να καταπολεμήσει ζωτικά του προβλήματα όπως η ανεργία, η κακή παιδεία, η γραφειοκρατία και οι ηγέ-τες να αποτελούν γνήσια πρότυπα κοινωνικής προσφοράς, δηλαδή φιλοπα­τρίας.

δ. Πνευματικοί άνθρωποι

Με την πολύπλευρη – ιδιαίτερη παιδεία και το ξεχωριστό τους κύρος, μπορούν να προσανατολίσουν πολλούς στην εκδήλωση γνήσιου πατριωτικού πνεύματος, φτάνει να μην αυτοπεριθωριοποιούνται θεωρώντας την προσπάθεια τους μάταιη ή μικρής σημασίας και με την προϋπόθεση, βέβαια, ότι προβάλλονται από αρμόδιους φορείς όπως είναι τα ΜΜΕ.

ζ,  ΜΜΕ

Προβολή γνήσιων πατριωτικών κοινωνικοπολιτικών προτύπων και όχι υπερτονισμός της ολιστικής και υπερκαταναλωτικής αντίληψης για τη ζωή μέσα από διαφημίσεις, σειρές, κείμενα κ.λπ.

στ.   Το ίδιο το άτομο

0 πολίτης από την πλευρά του πρέπει να επιδείξει την κατάλληλη  ωριμότητα, καθώς όλα ξεκινούν από το ενδιαφέρον σε προσωπική βάση. 0 περιορισμός της ασύδοτης μανίας για το κέρδος, η νομιμοφροσύνη, η αίσθηση κοινωνικοπολιτικής ευθύνης και γενικότερα η απόκτηση παιδείας και πνεύματος ανθρωπισμού, είναι απαραίτητες προϋποθέσεις που αποτελούν ασφαλιστικές δικλείδες για την προστασία της πατρίδας και την προώθηση του κοινωνικού συμφέροντος.

ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΑΝΑΓΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΑΤΡΙΩΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΜΑΣ

Παρατήρηση

Για ν’ αναλύσουμε ένα τέτοιο θέμα ασφαλώς προβαίνουμε πρώτα να δείξουμε την αξία του πατριωτισμού, δηλαδή τα θετικά που προσφέρει και τα αρνητικά που περιορίζει. Εκτός αυτών, όμως, μπορούμε να παρουσιάσουμε και κάποια ιδιαίτερα δεδομένα της εποχής μας, τα οποία καθιστούν περισσότερο αναγκαία από κάθε άλλη φορά την ανάπτυξη του γνήσιου πατριωτισμού σήμερα Συγκεκριμένα:

• Δημιουργούνται διακρατικοί συνασπισμοί διαμέσου των οποίων προέρχονται πολλά οφέλη για τα κράτη-μέλη (π.χ. ΕΕ) αλλά υπάρχει και ο κίνδυνος αλλοίωσης της πολιτιστικής – εθνικής φυσιογνωμίας, ειδικά για τους αναπτυσσόμενους λαούς. Εχει χρέος, λοιπόν, κάθε λαός ν’ αγαπά την πατρίδα του για ν’ αμύνεται απέναντι σε τέτοιες καταστάσεις.
• Η υλοποίηση πολιτιστικών ανταλλαγών (μέσω των ΜΜΕ και γενικότερα), η ανάπτυξη του τουρισμού, η εξέλιξη της επιστήμης – εξειδίκευση και η απαραίτητη συνεργασία των επιστημόνων από διάφορα κράτη, οι κοινές ανάγκες και δυσκολίες γενικά, οδηγούν στη διεθνοποίηση φαινομένων και προβλημάτων, στη μεγάλη προσέγγιση των λαών, γεγονός θετικότατο κατά τα άλλα, το οποίο όμως επισείει και τον κίνδυνο αλλοίωσης της πολιτιστικής ταυτότητας, οπότε και πάλι η ανάπτυξη γνήσιου πατριωτισμού αποτελεί για κάθε λαό προστατευτική ασπίδα, ώστε κάθε λαός να διατηρεί τις ιδιαιτερότητες του.
• Από την άλλη πλευρά οι τεράστιες οικονομικές και πολιτικές σκοπιμότητες που προωθούνται από μέρους των υπεραναπτυγμένων λαών σε βάρος των υπολοίπων, σε συνδυασμό με τον πολιτιστικό επεκτατισμό που επιχειρούν οι πρώτοι σε βάρος των δεύτερων, αλλά και ο μεγάλος ανταγωνισμός που ισχύει γενικότερα ανάμεσα στους λαούς, οι διασπαστικές τάσεις, δηλαδή, που εξακολουθούν να υφίστανται και σε μεγάλο βαθμό, είναι φαινόμενα που μας υπενθυμίζουν την αναγκαιότητα του πατριωτικού πνεύματος σήμερα, για ν’ αποφύγουμε την υποτέλεια και την υποδούλωση σε σχέση με άλλες χώρες, εκτιμώντας και προστατεύοντας την ιστορία μας, τις δυνατότητες μας και τον εθνικό μας πολιτισμό.
• Τέλος, στις μέρες μας, επικρατεί ένα στείρο τεχνοκρατικό πνεύμα, η αντίληψη δηλαδή ότι μόνο η ευτυχία μπορεί να μας κάνει ευτυχείς, η θεοποίηση του κέρδους είναι δεδομένη, η γενικότερη κρίση των αξιών και η έλλειψη ανθρωπιστικού πνεύματος, που, άλλωστε, συνδέονται και με τα παραπάνω, είναι χαρακτηριστικές, επομένως απαιτείται ευαισθητοποίηση, για να στραφούμε σε υψηλές ηθικοπνευματικές αξίες όπως είναι η πατρίδα, χωρίς ν’ αλλοτριωθούμε από τα υλιστικά πρότυπα.

εθνικισμός

ΑΙΤΙΑ ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΥ :

• Η κατάρρευση διεθνιστικών ιδεολογιών (πτώση υπαρκτού σοσιαλισμού), που δημιούργησε κενό ιδεολογίας και εξουσίας και έτσι ήταν εύκολη η προώθηση μεγαλόιδεατισμού και εθνικιστικής προπαγάνδας από εθνότητες που μέχρι τότε διαβιούσαν στα ασφυκτικά πλαίσια υπερεθνικών κρατών.
• Τα οικονομικά συμφέροντα ισχυρών κρατών και οργανωμένων ομάδων καθώς επίσης και οι επεκτατικές βλέψεις (ικανοποίηση ιμπεριαλιστικών τάσεων) για λόγους  πολιτικούς και γεωστρατηγικούς (πηγές, εμπορικές ζώνες, βιομηχανίες όπλων).
• Η έξαρση της ανεργίας καθώς βρίσκουμε στο πρόσωπο του μετανάστη το δακτυλοδεικτούμενο ένοχο, με αποτέλεσμα να συσπειρώνεται ο εγγενής πληθυσμός ενός κράτους εναντίον των ξένων και. υπέρ των ομοεθνών.
• Το χαμηλό βιοτικό επίπεδο αλλά και η γενικότερη απογοήτευση του πολίτη από τη διαφθορά, την κακή διαχείριση και την έλλειψη κρατικής μέριμνας, Τροφοδοτείται επίτηδες το πνεύμα του εθνικισμού, ώστε ο λαός να απο-προσανατολιότεί και να κινητοποιηθεί προς άλλες κατευθύνσεις, απομα-κρυνόμενος από τα ζωτικά του προβλήματα.
• Η γενικότερη κρίση των ηθικών αρχών και αξιών, που ευνοεί την υπονόμευση της ανθρώπινης αξίας και την έξαρση του φυλετικού και εθνικού εγωισμού.
• Το σύγχρονο οικονομικό ανταγωνιστικό σύστημα και στην τυφλή εφαρμογή των νόμων της αγοράς, που γεννούν ανισότητες και αδικίες και έτσι ενισχύ­ουν την εθνική εσωστρέφεια και τον εθνικισμό.
• Η έλλειψη παιδείας και το χαμηλό πνευματικό επίπεδο, ώστε εύκολα νκ δέχεται ο λαός την εθνικιστική προπαγάνδα κυρίως σε ολοκληρωτικά καθεστώτα.
• Η διαχρονική αδυναμία κατανόησης των εθνικών ιδιαιτεροτήτων.
• Ο θρησκευτικός κυρίως φανατισμός και η υπερεκτίμηση του εθνικού πολιτι­σμού.
• Οι ιστορικές διαφορές που διαιωνίζονται και αναπαράγονται από εκπαί­δευση, ΜΜΕ, οικογένεια και κράτος καθώς επίσης και η υπεράσπιση της ιστορίας και των παραδόσεων με στείρο τρόπο (προγονολατρεία).
• Η καταπάτηση των μειονοτικών δικαιωμάτων που δημιουργεί τριβές και εντάσεις.
• Η κοινωνική ανισότητα, η αδικία, η καταπάτηση των ανθρώπινων δικαιωμάτων εξαπατούν το εθνικιστικό πνεύμα και καταρρίπτουν το όραμα των ανθρώπων για τη δημιουργία ενός κόσμου δικαιοσύνης, ειρήνης, συνεργασίας.
• Ο χωρισμός του κόσμου σε ανεπτυγμένες και υπανάπτυκτα κράτη καθώς και η πολιτική εκμετάλλευσης των οικονομικά αδύνατων χωρών συντελεί στην καλλιέργεια του φαινομένου του εθνικισμού.
• Η εμφάνιση σε πολλές χώρες στη σημερινή εποχή ιδεολογιών που στρέφονται εναντίον άλλων ανθρώπων και λαών όπως του ρατσισμού, ενισχύουν τον εθνικισμό με τη μορφή του σοβινισμού.
• Συμφέροντα πολιτικά, οικονομικά, στρατιωτικά υποθάλπουν την κατάσταση αυτή και καλλιεργούν έντεχνα το εθνικιστικό πνεύμα.
• Μια τελευταία αιτία θα πρέπει να την αναζητήσουμε στο ιστορικό φαινόμενο της αποικιοκρατίας, που σήμερα εκφράζεται με την οικονομική διείσδυση και έλεγχο των χωρών, κυρίως του τρίτου κόσμου.
• μετανάστευση, εγκληματικότητα, ανασφάλεια.
• Η πολιτεία προσπαθεί κάποιες φορές να αποπροσανατολίσει τους πολίτες από ουσιαστικότερα κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα.

συνέπειες εθνικισμού

• Ψυχώσεις, μίση, ανασφάλειες, σκληρότητα, έχθρα.
• Ρατσισμό, παραβίαση των ανθρώπινων διαιωμάτων, βία, εγκληματικότητα,

περιθωριοποίηση εθνικών ομάδων.

• Ανάσχεση της συνεργασίας, της αλληλοκατανόησης και της δημιουργικής συμπόρευσης των λαών.
• Εντάσεις, αδικίες και ανταγωνισμούς.
• Προσβολή της εθνικής αξιοπρέπειας, υποβάθμιση της ανθρώπινης αξίας.
• Κατάλυση της ειρήνης, ενίσχυση των πολέμων, αποκτήνωση και έξαρση των ανθρώπινων ενστίκτων και παθών.
• Εγκλωβισμό σε δόγματα και αντιλήψεις που περιχαρακώνουν το πνεύμα και εμποδίζουν την πνευματική καλλιέργεια.
• Ενίσχυση της πολιτικής αστάθειας και κρίση της δημοκρατίας.
• Πολλές φορές στοχεύει στην υποδούλωση των άλλων κρατών, εκδηλώνοντας έτσι το στοιχείο του μεγαλοϊδεατισμού και τις επέκτασης που υποκρύπτει μέσα του.
• Δεν επιτυγχάνεται η ανταλλαγή πολιτισμικών στοιχείων.
• Απορρίπτει τη δυνατότητα ευνοϊκής αντιμετώπισης των διεθνιστικών προβλημάτων.
• Απομόνωση

Γενικά δυναμιτίζει τις αρμονικές σχέσεις μεταξύ ανθρώπων και κρατών, καθιστώντας εύθραυστη την παγκόσμια ειρήνη.

ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ

1. Θα πρέπει να καλλιεργηθεί η έννοια της εθνότητας ως έκφραση της φιλοπατρίας, της συνειδητοποίησης και γνώσης της εθνικής ταυτότητας, καταγωγής και πολιτιστικής παράδοσης.
2. Ταυτόχρονα πρέπει να καλλιεργηθούν και οι έννοιες του διεθνισμού, της ανταλλαγής σε όλους τους τομείς που μπορούν να φέρουν σε επαφή τους ανθρώπους και να τους οδηγήσουν σε συνεργασία.
3. Θα πρέπει να επικρατήσει ο διάλογος σε εθνικό και διακρατικό επίπεδο ως μοναδικό μέσο επίλυσης όλων των διαφορών.
4. Επιβάλλεται να συνειδητοποιήσουν οι άνθρωποι πως οι επεκτατικές βλέψεις σε βάρος άλλων κρατών, οι πολεμικές συγκρούσεις και οποιαδήποτε άλλη εκδήλωση του εθνικισμού δε συμβάλλουν στην πρόοδο και στην ευημερία. Δεν αποτελούν το σωστό τρόπο επίτευξης κανενός σκοπού, αλλά δημιουργούν «πληγές» στο σώμα του παγκόσμιου οργανισμού.
5. Απαιτείται, κυρίως στη σημερινή εποχή, να γίνονται σεβαστά από όλους τα ανθρώπινα δικαιώματα και γενικά να καλλιεργηθούν οι αρχές του ανθρωπισμού.
6. Η παιδεία και οι πνευματικοί άνθρωποι μπορούν να βοηθήσουν στην αποκλιμάκωση του φαινομένου του εθνικισμού.

σύγχρονες   εκφάνσεις   τον   φαινομένου

• Η Σοβιετική Ένωση, που ουσιαστικά αποτελούνταν από πολλά μικρά κράτη, μετά την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού άρχισε να διαλύεται «εις τά εξ ών συνετέθη», δηλαδή κάθε κρατίδιο, μέλος μέχρι τότε της Ομοσπονδίας, άρχισε να αναζητά την αυτονομία και ανεξαρτησία του. Αργότερα αυτή η τάση επεκτάθηκε και στη Γιουγκοσλαβία, όπου αναπτύχθηκαν αντίστοιχα κινήματα αυτοδιάθεσης. Οι μικρές εθνότητες που για πολλές δεκαετίες αποτελούσαν μέλη της Σοβιετικής Ένωσης και της Γιουγκοσλαβίας δεν είχαν ισχυρούς συνεκτικούς δεσμούς, αφού διέφεραν ως προς τις παραδόσεις, την ιστορία, τα ήθη, τις αξίες και την οικονομική κατάσταση τους. Το μόνο κοινό τους στοιχείο ήταν η συσπείρωση τους κάτω από το δόγμα του υπαρκτού σοσιαλισμού και η πειθαρχία τους στον ίδιο κρατικό μηχανισμό, ο οποίος συχνά λειτουργούσε συρρικνωτικά πάνω τους. Ήταν λοιπόν πολύ φυσιολογικό να ξεσπάσουν εξεγέρσεις και επαναστάσεις απ’ τη στιγμή που ο πανίσχυρος ως τότε αυτός μηχανισμός άρχισε να παραπαίει και το σύστημα διακυ­βέρνησης να φυλλορροεί. Σ’ αυτά τα μικρά κράτη (Λιθουανία, Λεττονία, Κροατία, Σερβία κ.λπ.) άρχισαν ν’ αναπτύσσονται έντονες εθνικιστικές τάσεις, ώστε οι λαοί τους δυναμικά να διεκδικήσουν την ανάκτηση χαμένων δικαιωμάτων και ελευθεριών και με πάθος να αγωνιστούν για την ανεξαρτητοποίηση τους. Οι πόλεμοι, οι αιματηρές συρράξεις ήταν καταστάσεις αναπόφευκτες μετά τη διάσπαση των δυο μεγάλων κρατών, με αποκορύφωμα τις αδυσώπητες συγκρούσεις στον ευρύτερο χώρο της τέως Γιουγκο­σλαβίας.
• Στις μέρες μας παρατηρείται μια έντονη μετακίνηση πληθυσμών από υποανάπτυ­κτες χώρες της Ασίας, της Αφρικής αλλά και της Ευρώπης, προς χώρες με υψηλό­τερο βιοτικό επίπεδο, όπως αυτές της Δυτικής Ευρώπης (Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία κ.λπ.), με σκοπό την εύρεση καλύτερης τύχης και πιο άνετων συνθηκών διαβίωσης. Όμως αυτό το έντονο μεταναστευτικό ρεύμα δημιούργησε επιπρόσθετα κοινω­νικά και οικονομικά προβλήματα στα αναπτυγμένα κράτη, αφού δεν ήταν εύκολο να καλύψουν τις ανάγκες τους για τροφή, κατοικία και εργασία όλοι όσοι κατέ­φυγαν στις ήδη κορεσμένες μεγαλουπόλεις της Δύσης και να απορροφηθούν υγιώς απ’ αυτές.

Έτσι, παρουσίασαν έξαρση δύο φαινόμενα:

α) η βία και η εγκληματικότητα, καθώς πολλοί μετανάστες, αδυνατώντας να εντα­χθούν ομαλά στους κόλπους της νέας, γι’ αυτούς, κοινωνίας και μη βρίσκοντας εργασία, καταφεύγουν σε κλοπές, ληστείες και στυγνά εγκλήματα, για να προ­σκομίσουν τα «προς το ζην» και

β) η ανεργία, αφού οι αλλοδαποί αναγκαστικά -κυρίως λόγω έλλειψης συμβάσεων εργασίας και άδειας παραμονής στη χώρα- έχουν λιγότερες οικονομικές απαιτή­σεις, με αποτέλεσμα πολλοί επιχειρηματίες και εργοδότες, που επιδιώκουν την αύξηση των κερδών τους, να τους προτιμούν από τους αυτόχθονες πολίτες, καθώς αποτελούν φτηνότερο εργατικό δυναμικό από αυτούς.

Τα φαινόμενα αυτά προκάλεσαν και συνεχίζουν να προκαλούν την έντονη δυσαρέ­σκεια, συμβάλλουν στην έξαρση του ρατσισμού και του άκρατου σοβινισμού, ακόμα και σε χώρες με υψηλό βιοτικό και πνευματικό επίπεδο, όπως Γαλλία και Γερμανία (κινήματα νεοναζί).

Πολλοί πολίτες με διαδηλώσεις και συνθήματα απαιτούν από τις κυβερνήσεις να επιδιώξουν την άμεση απέλαση των ξένων.

• Ο έντονος όμως εθνικισμός των ημερών οφείλεται και σε έναν άλλο λόγο. Η Ευρώπη αποτελεί μια ενιαία κοινότητα δίχως σύνορα, με κοινό νόμισμα, κοινή γλώσσα και εφαρμοζόμενη οικονομική πολιτική. Ένα όραμα δεκαετιών πραγματώ­θηκε. Παρόλο τον ενθουσιασμό που αρχικά επικράτησε, καθημερινά δυστυχώς διαπιστώνουμε ότι οι προθέσεις των ενδιαφερομένων δεν είναι πάντοτε αγνές. Πίοω από το δόγμα της ισότιμης συμμετοχής που όλοι πρεσβεύουν, στην πραγμα­τικότητα έχουμε να κάνουμε με έναν αδυσώπητο οικονομικό και διπλωματικό ανταγωνισμό για την εξασφάλιση της πρωτοκαθεδρίας μέσα στην κοινότητα. Οι ισχυρότερες οικονομικά και πολιτιστικά χώρες όπως Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία και Αγγλία προσπαθούν να επιβάλλουν τη δική τους γραμμή πλεύσης σε θέματα οικο­νομικά, πολιτικά, νομοθετικά, ώστε να προασπίσουν και να ενισχύσουν τα συμφέ­ροντα τους. Οι ασθενέστερες χώρες συχνά περιορίζονται στο ρόλο του θεατή των εξελίξεων, χωρίς όμως να μπορούν να διαμορφώσουν ανάλογα με τις δικές τους επιθυμίες την πολιτική που ακολουθείται. Γί’ αυτό και πολύ συχνά ακούγονται ανησυχίες και προβληματισμοί για «Ευρώπη δύο ταχυτήτων» και για τη σταδιακή αφομοίωση των μικρών και όχι ιδιαίτερα αναπτυγμένων εθνών. Είναι λοιπόν φυσι­κό, όταν γίνεται ορατός ο κίνδυνος αλλοίωσης της πολιτιστικής ταυτότητας, τ\\ς πολιτικής και οικονομικής αφομοίωσης, καθώς και της ισοπέδωσης κάθε ιδιαιτερό­τητας στο βωμό του επερχόμενου κοσμοπολιτισμού, ν’ αναπτύσσονται σ’ ένα λαό εθνικιστικές τάσεις, ώστε ν’ αφυπνιστεί η εθνική του συνείδηση, να μην αφανισθεί, μα να επαγρυπνεί για να επιβιώσει. Η τόνωση και ενίσχυση του πατριωτικού φρονήματος αποτελεί την απαρχή της αντίστασης του απέναντι στη λαίλαπα του «μηδενιστικού κοσμοπολιτισμού».

ΔΙΕΘΝΙΣΜΟΣ –ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ

Η παγκοσμιοποίηση έχει διαταράξει την παραδοσιακή διεθνή κατάσταση. Σα­ρωτικές αλλαγές, οικονομικές και κοινωνικές, συντελούνται ήδη, η ροή των γεγονό­των έχει επιταχυνθεί και η πολυπλοκότητα των προβλημάτων που ανακύπτουν οδη­γεί σε αμηχανία πολίτες και κυβερνήσεις.

Ορισμός

Με τον όρο παγκοσμιοποίηση εννοούμε, καταρχήν, τη συνθέτη διαδικασία υπέρβασης των εθνικών συνόρων μέσα από τα δίκτυα επικοινωνίας και την ανάπτυ­ξη οικονομικών, πολιτικών και πολιτισμικών σχέσεων σε έναν ενιαίο, παγκόσμιας εμβέλειας, χώρο.

Η παγκοσμιοποίηση:

– στηρίζεται ουσιαστικά στην τεχνολογική εξέλιξη,

– υλοποιείται στην οικονομία και

– επηρεάζει καταλυτικά τον πολιτισμό.

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΟΔΗΓΟΥΝ ΣΤΟ ΔΙΕΘΝΙΣΜΟ

Η διεθνοποίηση απορρέει από τα ακόλουθα χαρακτηριστικά της σύγχρονης

πραγματικότητας:

• Ορόσημο στάθηκε το τέλος του Ψυχρού πολέμου μεταξύ ΗΠΑ – Σοβιετικής Ένωσης και των κρατών που αυτές είχαν στην επιρροή τους. Επρόκειτο ου­σιαστικά για δύο εντελώς αντίθετους κόσμους ως προς την κοινωνικοπολιτι­κή ιδεολογία, την οικονομική τακτική και τη γενικότερη αντίληψη για τη ζωή. Αυτή η κατάσταση δημιούργησε πιο πρόσφορο έδαφος και άνοιξε νέ­ους ορίζοντες για συναινετικό κλίμα.
• Η επικράτηση των δημοκρατικών πολιτευμάτων, που κατοχυρώνουν τα ανθρώπινα δικαι­ώματα και δίνουν νέα ώθηση στις σχέσεις των λαών.
• Με την ανάπτυξη της τεχνολογίας, την εξέλιξη των ΜΜΕ, των μέσων μετα­φοράς και επικοινωνίας κονιορτοποιήθηκαν οι αποστάσεις και πραγματο­ποιήθηκε προσέγγιση των λαών, αφού με τις καινούργιες δυνατότητες τα φαινόμενα και τα προβλήματα διεθνοποιούνται ευκολότατα και διαμορφώ­νεται μια παγκόσμια κοινή γνώμη.
• Η άνοδος του βιοτικού επιπέδου, προϊόν της τεχνολογικής και επιστημονι­κής εξέλιξης, είχε αποτέλεσμα την υπεραύξηση των αναγκών, ώστε να μην υπάρχει, δυνατότητα αυτάρκειας για τον κάθε λαό, ή καλύτερα επάρκειας, αναφορικά με τα νέα δεδομένα και τις απαιτήσεις μιας σύγχρονης εξελιγ­μένης κοινωνίας. Επικρατεί, επομένως, οικονομική αλληλεξάρτηση, που μορφοποιείται μέσω της διεθνοποίησης της αγοράς, της σταδιακής απελευ-θέρωσης του εμπορίου καθώς και της δημιουργίας συνασπισμών οικονομι­κού χαρακτήρα.
• Με κύριο άξονα τα ΜΜΕ, τον τουρισμό κ.λπ. δίνεται η δυνατότητα ουσια-στικής επικοινωνίας μεταξύ των λαών και γενικότερα πολιτιστικής αλληλε­πίδρασης. Διαμορφώνεται, έτσι, ένας κοσμοπολιτισμός, που, όταν δεν λει­τουργεί ισοπεδωτικά για την ιδιαιτερότητα κάθε λαού, καταργεί τα στεγα­νά μεταξύ τους.
• Στο χώρο της επιστήμης, λόγω της ειδίκευσης, καθίσταται αναγκαία η συ­νεργασία μεταξύ των επιστημόνων, άρα και των κρατών, προκειμένου να  επιταχυνθεί η εξέλιξη και να βελτιωθούν οι συνθήκες ζωής. Αλλά και στο χώρο της τέχνης, με τα μέσα που υπάρχουν, δίνεται η δυνατότητα για μια κοινή καλλιτεχνική καλλιέργεια που πράγματι μπορεί να βοηθήσει τους λα­ούς στην προσπάθεια τους για ειρήνη.
• Εμφανίζονται παγκόσμια προβλήματα, όπως το ενεργειακό, το οικολογικό, ο υπερπληθυσμός, το πρόβλημα των εξοπλισμών, που καθιστούν αναγκαία την συνεργασία των λαών για την από κοινού επίλυση τους. Βέβαια, τα προ­βλήματα ταξινομούνται ανάλογα με το βαθμό εξέλιξης κάθε χώρας..
• Η τρομακτική εμπειρία των δύο Παγκοσμίων Πολέμων κάνει τους λαούς πιο προσεκτικούς και επιφυλακτικούς.
• Ο φόβος των τερατωδών, άκρως επικίνδυνων για όλη την ανθρωπότητα οπλισμών, που έχει στη διάθεση του ο σύγχρονος άνθρωπος.
• Η ένταξη σε διακρατικούς συνασπισμούς με κοινά συμφέροντα.
• Η ανάγκη για ελεύθερη διακίνηση κεφαλαίων χωρίς τη διαμεσολάβηση κρατικών φορέων.
• Η υλοποίηση εμπορικών ανταλλαγών χωρίς δασμολογικούς και άλλους εθνικούς περιορισμούς.
• Η ελεύθερη διάδοση γνώσεων, ιδεών, τρόπων ζωής, αξιών, έργων, προϊόντων σε ένα ενιαίο χώρο.
• Η δημιουργία και ανάπτυξη νέων κέντρων εξουσίας αυτόνομων, ως ένα βαθμό, από την πολιτική των κρατών. Εκπρόσωποι των νέων εξουσιών είναι τα ΜΜΕ και οι μεγάλες πολυεθνικές επιχειρήσεις.

 Θετικά αποτελέσματα

Αν στο πλαίσιο του διεθνισμού επικρατήσει η λογική και η καλή πίστη,αν κυριαρχήσει ο σεβασμός και η ισοτιμία των λαών τότε:

• διασφαλίζεται η ειρήνη, επικρατεί η συναδέλφωση και η αλληλεγγύη των λαών. Καλλιεργείται η παγκόσμια οικουμενική συνείδηση που ενώνει τους λαούς, εδραιώνει την ομοψυχία και ευνοεί τη συνεργασία.
• Ενισχύεται η ενημέρωση για πολλά και διάφορα φαινόμενα και προβλήματα, αμβλύνονται οι φανατισμοί και οι προκαταλήψεις, ανοίγουν οι πνευματικοί ορίζοντες των ανθρώπων, καθώς γινόμαστε πολίτες όλου του κόσμου.
• αναπτύσσεται η κριτική σκέψη και ο προβληματισμός.
• Ισχυροποιείται ο σεβασμός στους άλλους λαούς, επικρατεί ο ανθρωπισμός και όχι η εκμετάλλευση, υπάρχει αλληλεπίδραση των λαών και ευγενής άμιλλα που οδηγεί στη δημιουργία, την πρόοδο και την ευημερία. Μέσα από τις σχέσεις και τις διεθνείς επαφές μπορεί να γίνει εθνική αυτοκριτική, να γνωρίσουμε τα ελαττώματα και τα προτερήματα μας και έτσι να βελτιωθούμε.
• Εμπεδώνεται αίσθημα σιγουριάς, ασφάλειας και αισιοδοξίας, ενώ   αποφεύγονται τα μίση και οι αλληλοσπαραγμοί.
• Ανανεώνονται οι κοινωνικοί και πολιτικοί θεσμοί μέσα από την αλληλεπίδραση και τις διεθνείς σχέσεις, ενισχύεται ο πολιτικός διάλογος και η δημοκρατία, βελτιώνονται οι νόμοι και γενικότερα αναβαθμίζονται θεσμικά οι χώρες.
• Επιτυγχάνεται η συνεργασία στην τέχνη και την επιστήμη, προάγονται τα γράμματα, ευνοείται ο αθλητισμός, αντιμετωπίζονται καλύτερα τα σύγχρονα παγκόσμια προβλήματα.
• Κυριαρχεί η αλληλοκατανόηση και η συμπαράσταση, γνωστοποιούνται οι παραδόσεις και έτσι οι διαφορές, αντί να μας χωρίζουν, μας ενώνουν.
• Αναπτύσσεται καλύτερα η οικονομία, βελτιώνονται οι τεχνικές και οι μέθοδοι, αντλούνται πρότυπα για εξυγίανση της οικονομίας.
• Επικοινωνία σε πραγματικό χρόνο. Κατάργηση των φραγμών που θέτουν οι αποστάσεις και αποδέσμευση του χρόνου από το χώρο. Ανάδειξη της αξίας που έχει η πληροφορία.
• Η ανάπτυξη των διεθνών δικτύων επικοινωνίας ευνοεί τον έλεγχο της κρατικής αυθαιρεσίας και διευκολύνει την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
• Δημιουργία παγκόσμιας αγοράς κα ιαύξης του όγκου του διεθνούς εμπορίου και επενδύσεων.
• Αύξηση της παραγωγικότητσα με το διεθνή καταμερισμό, καθώς κάθε χώρα παράγει προιόντα και αγαθά στα οποία έχει συγκριτικό πλεονέκτημα.
• Χαμηλές τιμές που οφείλονται στον παγκόσμιο ανταγωνισμό και στη φθηνή εργασία από την ελεύθερη κυκλοφορία εργαζομένων.
• Αντιμετώπιση κοινών προβλημάτων τα οποία ταλανίζουν την τύχη της ανθρωπότητας.

Αρνητικά αποτελέσματα

Όταν, όμως, στο όνομα του διεθνισμού θυσιάζεται η ισονομία, υπάρχει κίνδυνος αφομοίωσης, γιατί τα ισχυρά κράτη επιδιώκουν την επικράτηση τους. Τότε ο διεθνισμός προκαλεί:

• Αντιθέσεις ανάμεσα στις φτωχές και τις πλούσιες χώρες.
• Οικονομική εξάρτηση, αφού οι αδύνατες χώρες δεν μπορούν να αντέξουν στον αθέμιτο διεθνή ανταγωνισμό.
• Πολιτική εξάρτηση, καθώς η οικονομική εξάρτηση οδηγεί σε πολιτική υποτέλεια.
• Παγκόσμια αστάθεια και έξαρση των εθνικισμών με κίνδυνο για την ειρήνη.
• Επικράτηση ενός ομοιόμορφου τρόπου ζωής που ισοπεδώνει και μαζοποιεί ένα λαό. Εδραίωση υλιστικών και τεχνοκρατικών μοντέλων ζωής που αλλοτριώνουν πνευματικά και ηθικά ένα λαό.
• Απώλεια της ιδιαιτερότητας των λαών, υποβάθμιση των εννοιών «πατρίδα», «θρησκεία», κίνδυνος απώλειας εθνικής ταυτότητας και συνείδησης.
• Υιοθέτηση ξένων τρόπων συμπεριφοράς, που σημαίνει έξαρση φαινομένων κοινωνικής νοσηρότητας (βία, τρομοκρατία, έγκλημα, χουλιγκανισμός, ναρκωτικά).
• Πολιτιστική παρακμή (εμπορευματοποίηση τέχνης, γλωσσική εξάρτηση, βιομηχανοποίηση ελεύθερου χρόνου, αθλητισμός – εμπόριο).
• Επικράτηση κλίματος ανταγωνισμού σε κάθε επίπεδο της ζωής, ύπαρξη επιφανειακά φιλικών σχέσεων που στηρίζονται πάνω σε συμφέροντα πολιτικά, στρατιωτικά και οικονομικά (π.χ. οι οικονομικοί ανταγωνισμοί που οδηγούν σε εκμετάλλευση των αδύνατων λαών, σε διεθνείς κρίσεις και αστάθεια).
• Καλλιέργεια στους οικονομικά και πολιτιστικά αδύναμους λαούς της ξενομανίας και της δουλικής μίμησης, με αποτέλεσμα οι λαοί αυτοί να περιφρονούν τα δικά τους προϊόντα, να ακολουθούν άκριτα ξένα πρότυπα συμπεριφοράς, να νοθεύουν τα ήθη και τα έθιμα, να αισθάνονται κατώτεροι.
• Κίνδυνος πολιτιστικής και πνευματικής υποδούλωσης, απώλεια της εθνικής ταυτότητας, της πολιτιστικής παράδοσης, της ιδιαιτερότητας κάθε έθνους, έλλειψη πρωτοβουλίας και πρωτοτυπίας.
• Κίνδυνος ακόμη και υποτέλειας ενός αδύναμου κράτους σε κάποιο ισχυρό.
• Διάδοση και των προβλημάτων που σήμερα απειλούν όλη την ανθρωπότητα, όπως της βίας, της εγκληματικότητας, της ανεργίας, του άγχους, της έλλειψης ηθικών αξιών, ποιότητας ζωής, πνευματικότητας.
• Περιορισμός του κράτους πρόνοιας, των υπηρεσιών δηλαδή που παρέχει το κράτος (παιδεία, περίθαλψη, ασφάλιση) στις φτωχές κοινωνικές τάξεις.
• Έλεγχοι ολοκληρωτικής φύσης μέσα σε κατ’ επίφαση (φαινομενικές) μορφές οργάνωσης και διακυβέρνησης. Υπονόμευση της δημοκρατίας.
• Ο άνισος οικονομικός ανταγωνισμός ανάμεσα στις κολοσσιαίες πολυεθνικές επιχειρήσεις και στις μικρές εθνικές επιχειρήσεις οδηγεί σε μαρασμό και εξα­φάνιση τις δεύτερες.
• Μεταφορά παραγωγικών επενδύσεων σε χώρες με ευνοϊκότερους όρους (φθη­νές πρώτες ύλες, φθηνή εργασία, φοροαπαλλαγές) και, κατά συνέπεια, αύξηση της ανεργίας.
• Κίνδυνος για τη δημιουργία μιας διεθνούς κοινωνίας σύμφωνα με τα πρότυπα του Τρίτου Κόσμου, δηλαδή με νησίδες αφθονίας και πολυτέλειας για ελάχι­στους μέσα σε πελάγη δυστυχίας και μιζέριας για τους πολλούς. Αποδοχή ενιαίων προτύπων σκέψης και συμπεριφοράς. Ο ιδιαίτερος τρόπος ζωής, οι ιδέες και οι αξίες κάθε λαού ισοπεδώνονται από τη μαζική κουλτούρα που κυριαρχεί παντού.
• Υιοθέτηση των καταναλωτικών προτύπων που υποβάλλουν οι πολυεθνικές επι­χειρήσεις, για να εξυπηρετήσουν τα συμφέροντα τους.
• Αύξηση της εγκληματικότητας, λόγω των διακρίσεων, της εκμετάλλευσης και της φτώχειας.
• Επιτάχυνση της οικολογικής καταστροφής, καθώς προτεραιότητα πλέον έχει η μείωση του κόστους παραγωγής και η αύξηση του κέρδους των επιχειρήσεων.
• Κυριαρχία της αγγλικής γλώσσας διεθνώς.

Τα αρνητικά αυτά αποτελέσματα οφείλονται κυρίως: στην αλαζονεία της δύναμης, στο στείρο τεχνοκρατισμό, στην υλικοευδαιμονιστική αντίληψη της ζωής, στην προοδοπληξία, στην απομάκρυνση από τις παραδόσεις μας και Ι στην έλλειψη σταθερής και δημιουργικής εθνικής στρατηγικής.

ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΩΝ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΕΠΕΙΩΝ:

– Σωστή ενημέρωση και διαφώτιση των ανθρώπων για τα πλεονεκτήματα της διεθνιστικής άποψης για τη ζωή (με τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, με βιβλία, με την εκπαίδευση, με την οργάνωση διεθνών συναντήσεων).

– Προσπάθεια μέσα από μια ανθρωποκεντρική παιδεία της καλλιέργειας ενός πανανθρώπινου πνεύματος.

– Ύπαρξη ψυχικής και πνευματικής ωριμότητας των ανθρώπων και των λαών που θα οδηγήσει σε μείωση των εξοπλισμών, ειλικρινή φιλία και συνεργασία, σεβασμό της ιδιαίτερης φυσιογνωμίας κάθε λαού.

– Σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και επικράτηση των ανθρωπιστικών αξιών.

– Σεβασμός των εθνικών παραδόσεων και ιδιαιτεροτήτων κάθε έθνους.

– Αξιοποίηση του διαλόγου, της διαλλακτικότητας, της ανθρωπιάς.

– Γενικότερα αντίσταση σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο.

-έμφαση στην εθνική παιδεία.

– προστασία της δημοκρατίας και διατήρηση της εθνικής ανεξαρτησίας.

– Να συνειδητοποιήσουν οι άνθρωποι το μέγεθος της απειλής για τη δημοκρατία και τα δικαιώματα τους.

– Να μην απεμπολούν παραδόσεις, κατακτήσεις, επιτεύγματα και δικαιώματα που με αγώνες και θυσίες απέκτησαν.

– Να μην υιοθετούν απερίσκεπτα ό,τι με εκθαμβωτική λάμψη προβάλλεται και δια­φημίζεται.

– Να κρίνουν με γνώμονα το συμφέρον το δικό τους, αλλά και το συμφέρον της  κοινότητας στην οποία ζουν και όχι με βάση το συμφέρον των υπερεθνικών εται­ρειών, που λυμαίνονται τον πλούτο της οικουμένης.

ΑΞΙΑ ΙΣΤΟΡΙΟΓΝΩΣΙΑΣ

Πνευματικός τομέας

Αναπτύσσεται η κριτική σκέψη και ο προβληματισμός, προσφέρονται δι­δάγματα μέσα από τα αποτελέσματα του φανατισμού, του μίσους και του πνευματικού σκοταδισμού, αποφεύγονται λάθη του παρελθόντος και γενικά ανέρχεται το πνευματικό μας επίπεδο, πλουτίζει η γνώση και αποτρέπονται αναχρονιστικές και παρωχημένες αντιλήψεις, δογματισμοί και προκαταλή­ψεις.

Ηθικός τομέας

Καλλιεργούνται ιδανικά και υψηλές ηθικές αξίες (ελευθερία, ανθρωπισμός, δικαιοσύνη), συνειδητοποιείται το χρέος μας απέναντι στους μεταγενέστε­ρους, αποκαλύπτεται η ηθική γύμνια των καιρών μας και έτσι ενισχύεται η συναίσθηση του καθήκοντος και η συμμόρφωση στις επιταγές της ηθικής.

Ψυχολογικός τομέας

Αντλούμε πρότυπα για αυτοκριτική και αυτογνωσία, ισχυροποιείται το πνεύμα αισιοδοξίας και δημιουργικότητας, γίνεται η ιστορία αφετηρία για ανάληψη δημιουργικών πρωτοβουλιών, απαραίτητων για τον εξοβελισμό της παραίτησης από τη ζωή και της ρουτίνας από μια πληκτική σύγχρονη πραγ­ματικότητα.

Κοινωνικός τομέας

Ενισχύεται η ενότητα και το πνεύμα συνεργασίας και ομοψυχίας των αν­θρώπων, διδάσκεται ο σύγχρονος κόσμος για την αξία των νόμων, αναβαθ­μίζονται· οι κοινωνικοί θεσμοί και. μπορούν να εκλείψουν ή να περιοριστούν νοσηρά κοινωνικά φαινόμενα.

Πολιτικός τομέας

Εδραιώνεται η καλύτερη λειτουργία της δημοκρατίας, εμπνέονται οι πολί­τες και συμμετέχουν στα κοινά, αποφεύγονται ο ευνουχισμός της πολιτικής σκέψης και έτσι ο πολίτης δεν γίνεται άθυρμα στα χέρια λαίκιστών και δη­μαγωγών πολιτικών, καθώς γνωρίζει το ρόλο του και τη θέση του στην ορ­γανωμένη πολιτεία.

Πολιτιστικός τομέας

Εξάγονται χρήσιμα συμπεράσματα που οδηγούν στην εξέλιξη των γραμμά­των, των τεχνών και των επιστημών, μαθαίνουμε με την αξία του Ολυμπι­σμού, την εξέλιξη της γλώσσας και έτσι μπορούμε να αγωνιστούμε κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να αντιμετωπίσουμε την εμπορευματοποίηση της πολι­τιστικής δημιουργίας.

Εθνικός τομέας

• Επιτυγχάνεται η επαφή με τις ρίζες μας, ενισχύεται η εθνική συνείδηση και ενδυναμώνεται το εθνικό μας φρόνημα, κυριαρχεί ο αγώνας για την εθνική ανεξαρτησία, ιδιαίτερα σήμερα, που η χώρα μας απειλείται από παντού.
• Φρονηματίζονται οι νέοι καθώς έχουν στηρίγματα για μια ζωή δημιουργική πέρα από ακρότητες και υπερβολές. Μαθαίνουν τι σημαίνει παράδοση, πα­τρίδα και εξέλιξη και έτσι αγωνίζονται με μέτρο για την πρόοδο της κοινω­νίας.

Διεθνιστικός – Διακρατικός τομέας

• Έρχονται σε επικοινωνία οι λαοί, καθώς αποκαλύπτεται η κοινή πορεία των εθνών, αποφεύγονται πόλεμοι και εδραιώνεται η ειρήνη, αφού η ιστορία δι­δάσκει μέσα από τα σφάλματα του παρελθόντος.
• Γίνεται προσιτή η εξέλιξη στην οικονομία, ενδυναμώνεται το αίσθημα για οικονομική δικαιοσύνη και αντιμετώπιση των σύγχρονων οικονομικών προ­βλημάτων (ανεργία, πείνα στον Τρίτο κόσμο κ.ά.).

ΑΙΤΙΑ ΕΛΛΕΙΨΗΣ ΙΣΤΟΡΙΟΓΝΩΣΙΑΣ

• Η εξουσία συνήθως επιδιώκει την ιστορική λήθη, για να ελέγχει τον κόσμο και να κερδίζει πολλαπλά.
• Πολλοί πιστεύουν ότι η ιστορία δεν γράφεται αντικειμενικά, αντίθετα εξυ­πηρετεί συμφέροντα και κάθε λογής σκοπιμότητες.
• Ζούμε στην εποχή της ταχύτητας και της συνθετότητας- έτσι οι άνθρωποι δεν έχουν χρόνο για να μελετήσουν την ιστορία.
• Κυριαρχεί η φυγοπονία, η πνευματική κόπωση, καθώς ο άνθρωπος αδρανο­ποιείται λόγω των ανέσεων και της καλοπέρασης που του προσφέρει η τε­χνολογία.
• Ζούμε για να καταναλώνουμε, θεωρούμε παραγωγικό ό,τι συνδέεται με το χρήμα και τα υλικά αγαθά. Έτσι, αδιαφορούμε για τα πνευματικά.
• Η ειδίκευση, ο μύθος της επαγγελματικής καριέρας μάς εγκλωβίζει στον ερ­γασιακό χώρο και συνεπώς αδιαφορούμε ή δεν έχουμε καιρό για «πολυτέ­λειες» σαν αυτή της ιστορίας.
• Η εποχή μας είναι αντιπαραδοσιακή, θεωρούμε το παρελθόν ασήμαντο, κα­θώς μας ενδιαφέρει μόνο το παρόν. Αυτό επικρατεί κυρίως στους κόλπους της νεολαίας, η οποία ταυτίζεται με το νέο, το μοντέρνο.
• 0 τρόπος ζωής στις μεγαλουπόλεις μάς μαζοποιεί, μας ταριχεύει πνευματι­κά και έτσι απομακρυνόμαστε από κάθε πνευματική ενασχόληση.
• Η εποχή μας είναι τεχνοκρατική και αντιπνευματική. Κυριαρχεί η σύγχυση μέσων και σκοπών. Έτσι. δίχως οράματα και αξίες αποπροσανατολιζόμα­στε, χάνουμε το δάσος και βλέπουμε μόνο το δέντρο.
• Η οικογένεια χάνει σταδιακά το νόημα της εστίας, η επικοινωνία απουσιά­ζει, άρα οι γονείς δεν μπορούν να μεταδίδουν τη σημασία κάποιων αξιών, όπως της ιστοριογνωσίας.
• 0 βομβαρδισμός με φθηνού περιεχομένου προγράμματα από την τηλεόρα­ση, αλλά και τα πλεονεκτήματα της απορροφούν το σύγχρονο άνθρωπο και τον ισοπεδώνουν πνευματικά.
• Η εκπαίδευση λειτουργεί ανασταλτικά, καθώς η ιστορία έγινε μάθημα προς αποστήθιση, η γνώση εμπορευματοποιήθηκε, έγινε χρησιμοθηρική.
• 0 άνθρωπος λειτουργεί ανεύθυνα, ανώριμα, δεν σκέφτεται, αντίθετα μιμεί­ται στείρα και ενδίδει απόλυτα στα αρνητικά κελεύσματα των καιρών μας.

ΤΡΟΠΟΙ – ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΜΝΗΜΗΣ

• Μύηση στην παράδοση και επαφή με κριτικό πνεύμα με τις ρίζες μας. Αντί­σταση στην προοδοπληξία και στο δόγμα του παροντισμού.
• Δημιουργική αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου (διάβασμα, επισκέψεις σε μουσεία και ιστορικούς τόπους κ.ά.).
• Αυτοκριτική, ιεράρχηση αναγκών και αξιών ζωής, επανιεράρχηση στόχων. Αποφυγή ασύδοτης μανίας για κέρδος και διάθεση για ευρύτερη καλλιέρ­γεια και μόρφωση.
• Καλλιέργεια κοινωνικής συνείδησης και ενίσχυση εθνικού φρονήματος και παράλληλη αποστασιοποίηση από την ηθική του συμφέροντος και το στείρο ατομικισμό.
• Επιλογή τρόπου ζωής και αξιολόγηση των σύγχρονων υλιστικών προτύπων.
• Εκπαίδευση που να διδάσκει και να εμπνέει. Διάλογος ελεύθερος στο μάθημα της ιστορίας. Ανάκρουση εθνικού ύμνου στα σχολεία, ουσιαστική αντιμετώπιση εθνικών εορτών και όχι τυπολατρεία. Ανάληψη πρωτοβου­λιών από μαθητικές κοινότητες (παραστάσεις, θεατρικές ομάδες εργασίας για ιστορικές περιόδους κ.ά).
• Ενημερωτικές εκπομπές από ΜΜΕ, προβολή της ιστορίας και μεταλαμπάδευση της αξίας της παράδοσης.
• Οικογένεια: κέντρο, εστία και φορέας παραδόσεων.
• Εκδοτική προσπάθεια για σύγχρονα και ενδιαφέροντα ιστορικά βιβλία, αντικειμενικότητα ιστορικών, αμεροληψία και κατάλληλο γλωσσικό ύφος.
• Εκθέσεις ιστορικών κειμηλίων, αναβάθμιση πνευματικών ανθρώπων (διαλέξεις, προβολή τους από τα ΜΜΕ), η ιστορία να γίνει αντικείμενο ενδιαφέ­ροντος από τους πολιτικούς).
• Γενικότερα απαιτείται: Παιδεία ανθρωποκεντρική, αντίσταση στα ξένα κίβδηλα πρότυπα και προγραμματισμός με αίσθημα ευθύνης απέναντι στον εαυτό μας, στους προγόνους αλλά και στους επιγόνους μας.

ΦΙΛΙΑ

Λέγοντας φιλία εννοούμε τη στενή σχέση που αναπτύσσεται ανάμεσα σε δύο ή περισσότερα άτομα ή λαούς και στηρίζεται στην αγάπη, την αλληλοεκτίμηση, την αμοιβαία συμπάθεια, την ειλικρίνεια και τη σταθερότητα στις σχέσεις. Είναι μια διαχρονική αρχή, η οποία διέπει τη λειτουργία των ανθρώπων μέσα στα κοινωνικά σύνολα και φανερώνει την ποιότητα της κοινωνικής ζωής. Τρία είναι τα βασικά κίνητρα που οδηγούν τους ανθρώπους στη σύναψη φιλικών σχέσεων, επομένως τρεις είναι και οι ουσιαστικές μορφές φιλίας. Τα κίνητρα αυτά είναι:

α) Το συμφέρον, σε οποιαδήποτε μορφή του,

β) η ευχαρίστηση και

γ) η αρετή, το αγαθό.

Οι δύο πρώτες μορφές φιλίας θεωρούνται πρόσκαιρες και επιφανειακές, ενώ η πραγματική, η αληθινή, η ουσιαστική φιλία είναι αυτή που έχει ως κίνητρο την αρετή. Αυτό σημαίνει ότι οι άνθρωποι προσεγγίζουν και επικοινωνούν εσωτερικά, προσπαθώντας μέσα από τη φιλία να ηθικοποιηθούν, να βελτιωθούν, δηλαδή, ηθικά και πνευματικά, εμπλουτίζοντας τον εσωτερικό τους κόσμο με ηθικές αρχές, πνευματικές αρετές  και ιδανικά. Η μεγάλη ποιήτρια της αρχαιότητας, η Σαπφώ, έδωσε τον εξής χαρακτηριστικό ορισμό για την πραγματική φιλία: «Φιλία είναι η σχέση του αγαθού (ανθρώπου) με τον αγαθό (άνθρωπο) με σκοπό το αγαθό».

 Προσφορές της φιλίας

α) Δημιουργεί τις απαραίτητες προϋποθέσεις για τη συνεργασία ανάμεσα στους ανθρώπους, έτσι ώστε και να επιλυθούν τα προβλήματα που αυτοί αντιμετωπίζουν στη ζωή τους και να αποφευχθούν η αλλοτρίωση και η αποξένωση, φαινόμενα που θεωρούνται πληγές για τη σύγχρονη κοινωνία. Επιπλέον, αναδεικνύεται ο διάλογος, ως το κορυφαίο στοιχείο προσέγγισης και επικοινωνίας των ανθρώπων, με συνέπεια να απομακρύνονται οι πιθανότητες συγκρούσεων και αντιπαραθέσεων, που τόσο βλαπτικές θεωρούνται για τα άτομα και τα κοινωνικά σύνολα.

β) Ο πραγματικός φίλος στηρίζει, συμβουλεύει, καθοδηγεί και προσανατολίζει το φίλο του, έτσι ώστε να αποφύγει τις παγίδες και τους κινδύνους, που τόσο συχνά εμφανίζονται στη ζωή μας και που διαρκώς μας απειλούν με κατάπτωση και κατάργηση όλων των αρχών και αξιών, που καταξιώνουν τον άνθρωπο ως οντότητα αυτοδύναμη και αυτεξούσια.

γ) Ο αληθινός φίλος συμπαραστέκεται ανυπόκριτα και χωρίς ιδιοτέλεια στις λύπες και στη δυστυχία των φίλων του, αλλά ταυτόχρονα ξέρει να συμμετέχει χωρίς ζήλια, φθόνο και κακία στις χαρές των άλλων. Μια λαϊκή παροιμία αναφέρει: «Μοιρασμένη χαρά διπλή χαρά, μοιρασμένη λύπη μισή λύπη».

δ) Η φιλία μεταξύ λαών και κρατών εδραιώνει την παγκόσμια ειρήνη και στηρίζει την ειρηνική συνύπαρξή τους,  έτσι ώστε να αποφεύγονται οι πολεμικές συγκρούσεις και αντιπαραθέσεις, που αποτελούν τροχοπέδη στην πρόοδο και την ανάπτυξη των λαών και αποκλείουν την παγκόσμια συνεργασία.

ε) Η πραγματική φιλία δημιουργεί τις απαραίτητες προϋποθέσεις για αποφυγή των φαινομένων της κοινωνικής παθογένειας και ιδιαίτερα της βίας και της εγκληματικότητας, που καταδικάζουν την κοινωνία σε οπισθοδρόμηση, υποβαθμίζουν την ποιότητα της ανθρώπινης ζωής, καταρρακώνουν κάθε έννοια ηθικής και οδηγούν σε αδιέξοδο άτομα και κοινωνίες.

στ) Μεταξύ των φίλων δημιουργείται άμιλλα και ευγενής συναγωνισμός, έτσι ώστε να ενεργοποιούνται όλες οι ανθρώπινες δυνάμεις, να αναδεικνύονται οι ικανότητες και τα ταλέντα των ανθρώπων, να διαπλάθεται ένας σωστός χαρακτήρας και να διαμορφώνεται μια ολοκληρωμένη προσωπικότητα, με άμεση συνέπεια την αναβάθμιση των κοινωνικών δεδομένων και τη στήριξη δομών και θεσμών που οικοδομούν τα κοινωνικά σύνολα.

 Εμπόδια και κίνδυνοι για την πραγματική φιλία

α) Τα διάφορα συμφέροντα που θέλουν οι άνθρωποι να εξυπηρετήσουν συνιστούν το σημαντικότερο εμπόδιο για τη σύναψη, αλλά και τη διατήρηση φιλικών σχέσεων. Ιδιαίτερα, στην εποχή μας, η οποία χαρακτηρίζεται από συχνούς ανταγωνισμούς και φιλοδοξίες, από τάση εκμετάλλευσης του συνανθρώπου για προσωπικό όφελος και από έναν υπερκαταναλωτισμό που διαβρώνει κάθε είδους σχέση και αξία, η φιλία είναι δύσκολο να κατοχυρωθεί και να διακρίνει τις σχέσεις των ανθρώπων.

β) Ο εγωισμός, ο ατομικισμός, ο φανατισμός και ο δογματισμός αποκλείουν κάθε προσπάθεια προσέγγισης των ανθρώπων, αφού εξ ορισμού δημιουργείται η εντύπωση και η αίσθηση ότι ο άνθρωπος που διακρίνεται από αυτά τα χαρακτηριστικά θεωρεί τον εαυτό του ανώτερο από τους άλλους και, επομένως, δε βλέπει το λόγο, ούτε δείχνει τη διάθεση να δημιουργήσει φιλία με τους άλλους.

γ) Η έλλειψη σωστής διαπαιδαγώγησης, με βάση τις αρχές της ανθρωπιάς, της αλληλεγγύης, της ειλικρίνειας, της αμοιβαιότητας αναστέλλει την προσπάθεια εσωτερικής επικοινωνίας των ανθρώπων, αφού αυτοί δεν έχουν κατανοήσει την αξία και τη σπουδαιότητα των υψηλών ανθρωπιστικών αρχών και αξιών, ανάμεσα στις οποίες κορυφαία θέση κατέχει η φιλία.

δ) Στις διάφορες κοινωνικές ομάδες, όπου εντάσσεται ο άνθρωπος κατά τη διάρκεια της ζωής του (οικογένεια, σχολείο, παρέα, επαγγελματικός χώρος…), μαθαίνει πως να ανταγωνίζεται και να αντιπαλεύει με τους άλλους, προκειμένου, όπως θεωρείται, να αναδειχθεί και να καταξιωθεί. Κατ’ αυτόν τον τρόπο δεν κοινωνικοποιείται σωστά, δεν ενστερνίζεται τους ηθικούς κανόνες και κώδικες συμπεριφοράς, με συνέπεια να εξωθείται σε πράξεις και ενέργειες που αντιστρατεύονται την έννοια της φιλίας.

ε) Ο γρήγορος και αγχώδης ρυθμός ζωής, τον οποίο ακολουθεί ο άνθρωπος στη ζωή του, οι αυξημένες τεχνητές ανάγκες  που επιβάλλει η καταναλωτική μας κοινωνία, η τάση του υλικού ευδαιμονισμού, που διακρίνει τους ανθρώπους, καθώς και η αδιαφορία για οτιδήποτε συμβαίνει στους άλλους αποτελούν ανασταλτικούς παράγοντες για τη φιλία.

στ) Ο άνθρωπος σήμερα εργάζεται συνεχώς για να ικανοποιήσει όσο το δυνατόν περισσότερες ανάγκες, γεγονός που τον αλλοτριώνει και τον αποξενώνει από τους συνανθρώπους του, αφού δεν έχει ελεύθερο χρόνο να δημιουργήσει σωστές διαπροσωπικές σχέσεις. Εξάλλου, η ζωή μέσα σε πόλεις αφιλόξενες και απάνθρωπες, όπου αυξάνονται ραγδαία η βία και η εγκληματικότητα και υπάρχει φόβος και αγωνία για το μέλλον, κάνει τους ανθρώπους σκληρόκαρδους και αδύναμους να αντισταθούν σε διάφορες προκλήσεις που πηγάζουν από τα πάθη, τα ένστικτα και τις επιθυμίες τους, με τελικό αποτέλεσμα την ανυπαρξία ουσιαστικών φιλικών σχέσεων.

ΘΕΜΑ:

Πολλοί υποστηρίζουν ότι οι σύγχρονοι άνθρωποι, απορροφημένοι από τον αγώνα τους για οικονομική επιτυχία αποξενώνονται από τον εαυτό τους και δεν έχουν εσωτερικό διάλογο. Έτσι όμως στερούνται ένα από τα σημαντικότερα εφόδια για τον αγώνα τους αυτό, την αυτογνωσία.

Με βάση τα παραπάνω, να απαντήσετε στα ακόλουθα ερωτήματα:

α) Για ποιους λόγους είναι αναγκαίο η αυτογνωσία για την πρόοδο του σύγχρονου ανθρώπου;

β) Ποιος ο ρόλος της με την έννοια της εθνικής αυτογνωσίας;

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ:

ΟΡΙΣΜΟΣ:

Με τον όρο αυτογνωσία εννοούμε την ακριβή γνώση των σωματικών, πνευματικών και ηθικοπνευματικών ικανοτήτων και αδυναμιών του εαυτού μας.

ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑ:

Η λέξη προέρχεται από την αντωνυμία αυτός και το ουσιαστικό γνώση (γιγνώσκω) και σημαίνει: η γνώση του εαυτού μας.

ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ:

α) Η παιδεία με τη σημασία της γενικότερης μόρφωσης,

β) Το σχολείο,

γ) Η οικογένεια,

ε) Το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον,

στ) ο συνεχής αυτοέλεγχος και αυτοκριτική,

ζ) Η έλλειψη εγωισμού,

η) ο προσωπικός αγώνας και προσπάθεια.

ΠΡΟΛΟΓΙΚΑ:

Βασικός συντελεστής της προόδου σε ατομικό και κοινωνικό επίπεδο είναι η ανάπτυξη και ολοκλήρωση της προσωπικότητας του ανθρώπου. Αυτή πραγματοποιείται με τον περιορισμό και την εξαφάνιση των αρνητικών στοιχείων και την καλλιέργεια αυτών που συμβάλλουν στην επιτυχία. Για να επισημανθούν, όμως, αυτά τα στοιχεία είναι απαραίτητο να έχει επιτευχθεί πρώτα η αυτογνωσία από το κάθε άτομο.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ:

Στο σημείο αυτό μπορεί να δοθεί ο ορισμός της έννοιας αυτογνωσία.

ΚΥΡΙΟ ΜΕΡΟΣ:

Προτού απαντήσουμε στα ερωτήματα που μας θέτει το θέμα, είναι αναγκαίο να προσδιορίσουμε τη σύγχρονη πραγματικότητα, ώστε να επισημάνουμε την αναγκαιότητα, κυρίως σήμερα, της αυτογνωσίας και στη συνέχεια να περάσουμε στην απάντηση του πρώτου ερωτήματος, αναζητώντας τους λόγους που επιβάλλουν την ύπαρξή της.

Ο πολιτισμός των σημερινών κοινωνιών χαρακτηρίζεται ως μονοδιάστατος. Ο άνθρωπος έχει επιδοθεί σε ένα συνεχές κυνήγι απόκτησης αγαθών για την προσωπική του ευημερία. Όμως, εξαιτίας της προσπάθειάς του αυτής έχει απομακρυνθεί όχι μόνο από τους

συνανθρώπους του, αλλά και από τον ίδιο τον εαυτό του. Γι΄ αυτό το λόγο νιώθει μόνος όσον αφορά τον κοινωνικό του περίγυρο και τον εσωτερικό του κόσμο, γεγονός που αποτελεί βασικό ανασταλτικό παράγοντα οικονομικής και κοινωνικής ανάδειξης.

Επομένως, η σύγχρονη εποχή μέσα από τις αλλοτριωτικές επιδράσεις που ασκεί στον άνθρωπο, επιβάλλει την αυτογνωσία ως το βασικότερο παράγοντα με τη βοήθεια του οποίου, αντιμετωπίζοντας την εσωτερική του μοναξιά θα μπορέσει να προοδεύσει σε όλους τους τομείς.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑ:

Η ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑ ΠΡΟΟΔΟΥ ΤΟΥ ΣΥΓΧΡΟΝΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ, ΓΙΑΤΙ:

α) Συντελεί στην εξερεύνηση και επισήμανση όλων των σωματικών, ηθικών και ψυχοπνευματικών του δυνατοτήτων. Με αυτό τον τρόπο γνωρίζει τις δυνάμεις του και ανάλογα με αυτές καθορίζει τους τομείς δράσης του μέσα στην κοινωνία.

β) Οδηγεί στην ανακάλυψη, καλλιέργεια και αξιοποίηση των θετικών στοιχείων της προσωπικότητάς του (αρετές). Τα αποτελέσματα είναι θετικά κυρίως σε ότι αφορά το σωστό επαγγελματικό προσανατολισμό του.

γ) Αντίστοιχα, οδηγεί στην ανακάλυψη και αποδοχή των αδυναμιών και γενικά όλων των ελαττωμάτων του (άσχημα ένστικτα, κακία, εγωισμός κ.τ.λ.). έτσι, με τη διαρκή προσπάθεια και επιμονή βελτιώνει το χαρακτήρα του και ολοκληρώνει την προσωπικότητά του, απαραίτητη προϋπόθεση προόδου.

δ) Γνωρίζοντας τις δυνάμεις του δεν προβαίνει στην υπερβολική εκτίμησή τους. Αυτό οδηγεί στην απόκτηση κοινωνικών αρετών όπως ο αυτοέλεγχος, η σύνεση και η μετριοφροσύνη. Από την άλλη πλευρά καταπολεμά τον εγωισμό, τη φιλαυτία και τα πάθη του. Επομένως, κάνει πάντα τις σωστές επιλογές και επιτυγχάνει όχι μόνο την ατομική πρόοδό του αλλά , μέσα από τη συνεργασία με τους συνανθρώπους του, και την κοινωνική.

ε) Επιπλέον, δεν προβαίνει και στην υποτίμηση των δυνατοτήτων του και άρα του εαυτού του. Αντίθετα, αποκτά θάρρος, αυτοπεποίθηση και πίστη για την ευόδωση των αγώνων του. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να αντιμετωπίζει αποτελεσματικά τις δυσκολίες και θέτοντας στόχους να προσπαθεί να τους πραγματοποιήσει.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΕΡΩΤΗΜΑ:

Η αυτογνωσία συνδέεται άρρηκτα με την έννοια της εθνικής αυτογνωσίας. Όταν τα μέλη ενός έθνους έχουν αυτοέλεγχο και επιδιώκουν πάντοτε την ολοκλήρωση της προσωπικότητάς τους, τότε συνεργάζονται για την εξυπηρέτηση του κοινωνικού συμφέροντος, του εθνικού καλού.

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΟΥΝ ΠΩΣ Η ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΚΑΘΟΡΙΣΤΙΚΟ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΟΔΟ ΤΟΥ ΕΘΝΟΥΣ:

α) Εθνική αυτογνωσία σημαίνει απόκτηση ιστορικής μνήμης. Με τη βοήθεια της ιστορικής μνήμης οι πολίτες γνωρίζουν την εθνική τους ιστορία, κατανοούν την κοινή καταγωγή τους, τους κοινούς αγώνες και θυσίες του παρελθόντος. Έτσι, συνεργάζονται στενά και καταβάλλουν κοινές προσπάθειες για την επίτευξη κοινών έργων (εθνική αυτογνωσία εθνική συνείδηση).

β) Η εθνική αυτογνωσία οδηγεί στη γνώση της παράδοσης και στην προσπάθεια για τη διατήρησή της. Όταν λοιπόν διαφυλάσσεται η παράδοση, ταυτόχρονα διαφυλάσσεται και η εθνική φυσιογνωμία, η οποία αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την επιβίωση και πρόοδο του έθνους.

γ) Επίσης, η εθνική αυτογνωσία βοηθά στην επισήμανση και αποφυγή των αδυναμιών και μειονεκτημάτων σε εθνικό επίπεδο. Με αυτό τον τρόπο βελτιώνονται τα μεμονωμένα άτομα και επομένως επέρχεται βελτίωση στο ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο.

δ) Συμπερασματικά, η εθνική αυτογνωσία καλλιεργεί τις κοινωνικές αρετές (κυρίως το θάρρος, την αυτοθυσία, τον ηρωισμό) και οδηγεί στην ατομική και εθνική ανέλιξη.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ: Στο σημείο αυτό, πριν από τον επίλογο θα μπορούσε να εφαρμοστεί η μέθοδος της εξ΄ αντιστρόφου απόδειξης. Να αναφέρουμε, σε μία παράγραφο, τις αρνητικές συνέπειες που προκύπτουν, όταν δεν υπάρχει αυτογνωσία σε ατομικό και εθνικό επίπεδο.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ:

Μπορεί να έχει τη μορφή ενός γενικού συμπεράσματος, που προκύπτει από τη συνολική ανάπτυξη της έκθεσης].

Η αυτογνωσία λοιπόν συμβάλλει αποφασιστικά στην ολοκλήρωση και ευτυχία του ατόμου, αλλά και στην πρόοδο ολόκληρου του έθνους.

ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ

ΤΑ ΑΙΤΙΑ

1. Η χαλάρωση σε μεγάλο βαθμό του οικογενειακού θεσμού στρέφει πολλούς νέους προς τα ναρκωτικά.
2. Η επιδείνωση των σχέσεων ανάμεσα στους νέους και τους μεγαλύτερους δημιουργεί πολλά ψυχολογικά προβλήματα και ωθεί τους νέους στη χρήση ναρκωτικών ουσιών και σε πλήθος άλλων αντικοινωνικών μορφών συμπεριφοράς.
3. Η ζωή στις σύγχρονες μεγαλουπόλεις (αποξένωση – αλλοτρίωση – ψυχρότητα στις ανθρώπινες σχέσεις και αδιαφορία για το συνάνθρωπο).
4. Η ανεργία είναι βασικός παράγοντας, που ωθεί τους νέους στην αναζήτηση τεχνητών παραδείσων.
5. Η αμφισβήτηση της παράδοσης, η κρίση των αξιών και των θεσμών, η έλλειψη ιδανικών (οι νέοι περιφέρονται χωρίς πυξίδα και ηθικό προσανατολισμό).
6. Η εισροή ξένων προτύπων συμπεριφοράς από τις οικονομικά αναπτυγμένες χώρες στις εξαρτημένες και υποανάπτυκτες.
7. Η επίδραση των μέσων μαζικής ενημέρωσης, με την προβολή ταινιών με σκηνές εγκληματικών πράξεων και ηρωοποίηση των ατόμων, που υποδύονται τους χρήστες απαγορευμένων ουσιών.
8. Σημαντικό ρόλο για τον έφηβο παίζει η φιλική συντροφιά, οι συνήθειες των άλλων με τους οποίους συναναστρέφεται.
9. Η λανθασμένη πληροφόρηση και η άγνοια για τ’ αποτελέσματα από τη χρήση των ναρκωτικών.
10. Η δίψα για το εύκολο κέρδος παρακινεί πολλούς στη διακίνηση των ναρκωτικών και στη διάδοσή τους στη νεολαία.
11. Η περιέργεια των νέων για τις νέες εμπειρίες και πρωτόγνωρες απολαύσεις, η λατρεία του «απαγορευμένου», η αναζήτηση κάποιας διεξόδου.
12. Το γεγονός πως τα ναρκωτικά εισχωρούν στο χώρο της νεολαίας ως μόδα και πολλές φορές ως τρόπος ζωής.
13. Ο τουρισμός ασκεί μεγάλη επίδραση στον τρόπο ζωής ενός λαού. Ανάμεσα στους τουρίστες, που επισκέπτονται κάθε χρόνο τη χώρα μας, υπάρχουν πολλοί χρήστες ναρκωτικών ουσιών, που συντελούν αναπότρεπτα στη διάδοσή τους.
14. Γενικότερα, πολλοί σύγχρονοι διανοητές υποστηρίζουν την άποψη πως η άνοδος του υλικού – πνευματικού – τεχνικού πολιτισμού επιφέρει ανάλογη χαλάρωση των ηθών.
15. Το άγχος η αβεβαιότητα, η ανασφάλεια.
16. Η έλλειψη σωστής ψυχαγωγίας, η αδυναμία δημιουργικής εκμετάλλευσης του ελεύθερου χρόνου των νέων.

ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ:

1. Τοξικομανείς, επειδή διαθέτουν όλα τους τα χρήματα, για να προμηθευτούν τα ναρκωτικά, δε σιτίζονται κανονικά.
2. Το σώμα αδυνατεί και η ψυχική ισορροπία του ανθρώπου διαταράσσεται.
3. Αυξάνεται ο αριθμός των αυτοκτονιών, ιδιαίτερα μεταξύ των ατόμων, που χρησιμοποιούν τα λεγόμενα παραισθησιογόνα, λ.χ. το L.S.D.
4. Έρευνα έδειξε πως ο μέσος όρος ζωής των τοξικομανών μειώνεται μέρα με τη μέρα αισθητά. Τούτο οφείλεται και στο γεγονός ότι οι έμποροι νοθεύουν τα ναρκωτικά, προκειμένου ν’ αυξήσουν τα κέρδη τους, αδιαφορώντας για τις ανθρώπινες ζωές.
5. Οι τοξικομανείς στις περισσότερες περιπτώσεις δεν απασχολούνται επαγγελματικά, με

άμεση συνέπεια ν’ αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσχέρειες και να ζουν παρασιτικά εις βάρος των άλλων μελών της οικογένειας.

6. Διάλυση των συζυγικών τους σχέσεων.
7. Η όξυνση της βίας και της εγκληματικότητας.
8. Η περιθωριοποίηση των ναρκωμανών.
9. Η διατάραξη της νοημασύνης του ανθρώπου, που προκαλεί βαθιές ψυχώσεις.
10. Ο άνθρωπος γίνεται παθητικός δέκτης των καταστάσεων και των γεγονότων, καθηλώνεται η σκέψη και η κρίση του και γίνεται έρμαιο της βούλησης των ισχυρών.
11. Γενικότερα, τα ναρκωτικά αποτελούν μέγιστο πλήγμα για την κοινωνία, καθώς αυξάνονται τα άτομα, που δεν ενεργούν και αδυνατούν να εκφράσουν τη θέλησή τους και να δημιουργήσουν.

 ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ:

1. Επαρκής ενημέρωση εκ μέρους της Πολιτείας όσον αφορά τους κινδύνους, που συνεπάγεται η χρήση των ναρκωτικών με ομιλίες – διαλέξεις σε δημόσιους χώρους και στα μέσα μαζικής ενημέρωσης.
2. Μέριμνα του κράτους για τους ναρκωμανείς με τη δημιουργία υπερσύγχρονων επιστημονικά κέντρων αποτοξίνωσης.
3. Αυστηρές ποινές για τους λαθρεμπόρους των ναρκωτικών.
4. Συνεργασία των κρατών πάνω στο ειδικό αυτό θέμα. Ανταλλαγή απόψεων για την καταστολή του φαινομένου – αυστηρότεροι έλεγχοι στηριγμένοι στα σύγχρονα επιστημονικά και υλικοτεχνικά πρότυπα.
5. Οι γονείς πρέπει να παραβρίσκονται στους εφήβους και να τους επισημαίνουν τους κινδύνους, που τους απειλούν καθημερινά.
6. Οι γονείς πρέπει να είναι ειλικρινείς απέναντι στους νέους. Προσπάθεια κατανόησης των προβλημάτων και των ανησυχιών τους.

ΑΞΙΟΚΡΑΤΙΑ

Ο όρος αξιοκρατία δηλώνει την αρχή σύμφωνα με την οποία η ανάληψη αξιωμάτων και θέσεων δημοσίων ή μη, η αναγνώριση και η επιβράβευση προσπαθειών γίνονται με βάση την προσωπική αξία του καθενός, χωρίς να παρεμποδίζονται απ’ την καταγωγή, τον πλούτο, την πολιτική ιδεολογία ή την κοινωνική του θέση.

 ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΑΞΙΟΚΡΑΤΙΑΣ:

Η αξιοκρατία ορθά χαρακτηρίστηκε βασικό θεμέλιο κάθε δημοκρατικής και ευνομούμενης κοινωνίας και ουσιαστικός παράγοντας για την πρόοδο των ατόμων και τη σωστή λειτουργία των κοινωνιών. Ειδικότερα:

Α) ΑΤΟΜΟ:

1. Επιβεβαιώνει και καταξιώνει το άτομο.
2. Το άτομο αποκτά κύρος, θάρρος, αυτοπεποίθηση, εμπιστοσύνη στις προσωπικές του δυνάμεις και διαμορφώνει τις φιλοδοξίες του, που αγωνίζεται για να πραγματοποιήσει με βάση τις δυνάμεις αυτές.
3. Παράλληλα, οδηγείται στην αυτογνωσία και στην επίγνωση των πραγματικών αδυναμιών, τις οποίες προσπαθεί ν’ αποβάλλει, αλλά και των ικανοτήτων του που τις επιστρατεύει για την επίτευξη του στόχου του.
4. Το άτομο ηθικοποιείται και ολοκληρώνει την προσωπικότητα και το χαρακτήρα του με βάση τις αξίες που προβάλλονται (υπευθυνότητα, συνέπεια, ήθος, ευσυνειδησία, εντιμότητα).
5. Η αξιοκρατία οδηγεί στη συναισθηματική πλήρωση και στην προσωπική ικανοποίηση, εφόσον το άτομο δικαιώνεται απέναντι στον εαυτό του και αναγνωρίζεται κοινωνικά ανάλογα με τις προσπάθειες που κατέβαλε.
6. Προσδίδει αίσθημα ασφάλειας για το μέλλον του, για μια σταδιοδρομία που μπορεί να την οργανώσει και να την προγραμματίσει.
7. Συνιστά κίνητρο για ενεργοποίηση των δυνάμεων, μεγαλύτερη προσπάθεια, ανάληψη πρωτοβουλιών και αύξηση της αποδοτικότητας του ατόμου. Εγείρει τη αγωνιστικότητά του, με την οποία αντιμάχεται κάθε εμπόδιο για την πραγμάτωση των στόχων του.

Β) ΚΟΙΝΩΝΙΑ:

1. Αναπτύσσεται η ευγενής άμιλλα μεταξύ των μελών της κοινωνίας.
2. Καλλιεργείται η κοινωνική συνείδηση, τα άτομα κοινωνικοποιούνται ομαλά και αισθάνονται οργανικά δεμένα με το κοινωνικό σύνολο, με αποτέλεσμα να αναπτύσσεται η συνεργασία και η αλληλεγγύη και να προάγεται η κοινωνική συμβίωση.
3. Εξασφαλίζεται η κοινωνική ισορροπία και η δικαιοσύνη, ενώ, παράλληλα, μειώνονται οι κοινωνικές και ταξικές ανισότητες και οι οικονομικές διαφορές μεταξύ των πολιτών.
4. Αξιολογούνται οι πολίτες με δίκαια και αντικειμενικά κριτήρια, ικανοποιείται το δημόσιο περί δικαίου αίσθημα και αναπτύσσεται εμπιστοσύνη στους κοινωνικούς θεσμούς και πολιτειακούς νόμους.
5. Τοποθετούνται στην κρατική μηχανή οι άξιοι και ικανοί πολίτες, οργανώνεται η πολιτεία και επαληθεύεται το γνωμικό «ο κατάλληλος άνθρωπος στην κατάλληλη θέση», με αποτέλεσμα την αναβάθμιση των παρεχόμενων υπηρεσιών και την άριστη λειτουργία της πολιτείας.
6. Δημιουργούνται πρότυπα ήθους και εργατικότητας προς μίμηση, αφού όλοι γνωρίζουν ότι μόνο αυτά παίζουν ρόλο για την ανάληψη κάποιου αξιώματος.
7. Η αξιοκρατία στηρίζει τη δημοκρατία, διαμορφώνει το δημοκρατικό ήθος των πολιτών, διασφαλίζει τους δημοκρατικούς θεσμούς, αναβαθμίζει την πολιτική ζωή, αφού οι άριστοι των πολιτών ασκούν την εξουσία προς όφελος του συνόλου.
8. Γενικότερα, η κοινωνία ευδοκιμεί και προοδεύει σ’ όλους τους τομείς (ανάπτυξη της παιδείας, της επιστήμης, των τεχνών, της πολιτικής, της οικονομίας, του βιοτικού επιπέδου).

ΠΟΥ ΟΦΕΙΛΕΤΑΙ Η ΑΠΟΥΣΙΑ ΤΗΣ ΑΞΙΟΚΡΑΤΙΑΣ:

1. Στη νοοτροπία των σύγχρονων Νεοελλήνων, σύμφωνα με την οποία το ρουσφέτι – κατάλοιπο της περιόδου της τουρκοκρατίας – αποτελεί κλειδί για την ανάδειξη και την καταξίωση.
2. Στην έλλειψη παιδείας αλλά και αληθινής κοινωνικής αγωγής και κοινωνικής συνείδησης, που ευνοούν τον ατομικισμό και την ικανοποίηση των προσωπικών στόχων και συμφερόντων, ανεξάρτητα από το κοινωνικό όφελος.
3. Το παραπάνω ενισχύεται από τον αστικό τρόπο ζωής, που ενισχύει την ανωνυμία, ευνοεί την έλλειψη κοινωνικού ελέγχου και υπηρετεί την αυθαιρεσία και την εκμετάλλευση.
4. Η επικράτηση ευδαιμονιστικού και ωφελιμιστικού πνεύματος, η προσήλωση στην ύλη και η θεοποίηση του χρήματος ερμηνεύουν προσπάθειες για επιτυχία του επιδιωκόμενου στόχου με θεμιτό ή αθέμιτο μέσο.
5. Ο αθέμιτος ανταγωνισμός και η ανεργία τροφοδοτούν την επιζήτηση της σταδιοδρομίας του ατόμου με κάθε μέσο.
6. Τα ανθρώπινα πάθη και οι αδυναμίες, όπως ο εγωισμός, η αυτοπροβολή, η φιλαυτία και η φιλαρχία υπερνικούν τις ηθικές αξίες.
7. Οι διάφοροι πολιτικοί και οικονομικοί κύκλοι που με παρασκηνιακές δραστηριότητες προωθούν τους «δικούς» τους ανθρώπους, προκειμένου να εξασφαλίσουν τα συμφέροντα και τις επιδιώξεις τους.

ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΕΙΨΗΣ ΑΞΙΟΚΡΑΤΙΑΣ:

1. Καλλιεργούνται τα ανθρώπινα πάθη και ένστικτα, νοθεύεται το πνεύμα και η ψυχή, υποβαθμίζεται η προσωπικότητα.
2. Εκπίπτουν οι ηθικές αξίες, τα ιδανικά και ευνοούνται η ανηθικότητα, ο εξευτελισμός , η συναλλαγή των συνειδήσεων.
3. Μειώνεται η αποδοτικότητα, η παραγωγικότητα και οι πρωτοβουλίες των ικανών ατόμων, απογοητεύονται και, κατά συνέπεια, παθητικοποιούνται, αφού στερούνται φιλοδοξιών.
4. Επικρατεί ανασφάλεια και πνεύμα απαισιοδοξίας για το μέλλον.
5. Αίρεται η εμπιστοσύνη, η συνεργασία ανάμεσα στα άτομα, επιβάλλεται ο αθέμιτος ανταγωνισμός και το δίκαιο του ισχυρότερου.
6. Οξύνονται οι κοινωνικές ανισότητες και διαφορές, προκαλείται το δημόσιο περί δικαίου αίσθημα με κίνδυνο συνεχών αναταραχών και εξεγέρσεων.
7. Καταλύονται οι θεσμοί και οι νόμοι, εκτραχηλίζεται η κοινωνική και πολιτική ζωή.
8. Υπονομεύεται η δημοκρατία, αφού αναδεικνύονται συμφέροντα που αντιστρατεύονται το γενικό κοινωνικό συμφέρον.
9. Δημιουργούνται δύσκολα προβλήματα για την κοινωνία (οικονομικά, κοινωνικά, πολιτικά) που αδυνατούν να επιλυθούν, αφού τα χειρίζονται ανάξια άτομα.
10. Ανακόπτεται ο πολιτισμός, η ατομική και κοινωνική πρόοδος.

Στην εποχή μας η χρήση της πυρηνικής ενέργειας για ειρηνικούς σκοπούς είναι δεδομένη. Απέναντι σ’ αυτό το γεγονός άλλοι τοποθετούνται θετικά και άλλοι αρνητικά. Με ποια επιχειρήματα νομίζετε ότι υποστηρίζει τις απόψεις της η κάθε πλευρά;

Α. Οι «οπαδοί» της πυρηνικής ενέργειας λένε:

• Εξασφαλίζεται άφθονο και φθηνό ρεύμα (απεριόριστη ενέργεια), χωρίς να εξαντλείται η φύση με τις συμβατικές μορφές παραγωγής του (π.χ. κάρ­βουνο, λιγνίτης, πετρέλαιο).
• Υπάρχει μικρότερο σχετικά κόστος.
• αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά κάποιες ασθένειες. – Δεν μολύνεται το περιβάλλον, αφού ό,τι περισσεύει μπορεί να ελεγχθεί και ν’ αποθηκευτεί.
• Δίνεται διέξοδος στο ενεργειακό πρόβλημα, που αλλιώς οδηγείται στο αδιέξοδο.
• Παρέχεται η δυνατότητα στην τεχνολογία να κάνει άλματα και ν’ ανακαλύψει περισσότερο τη φύση, αφού θα εργάζεται καθημερινά με την πυρηνική ενέργεια.
• Ακόμη και η επίλυση των προβλημάτων του Τρίτου κόσμου μπορεί να ευ­νοηθεί από τη γενίκευση της χρήσης της, αφού η παραγωγή αγαθών δεν θα είναι οικονομικά ασύμφορη.

Οι «εχθροί» της, αντίθετα,ισχυρίζονται :

-Η πυρηνική ενέργεια είναι ένα παιχνίδι με τη φωτιά, αφού ακόμα ο άνθρωπος δεν είναι κάτοχος όλων των μυστικών που θα εξασφάλιζαν μία ασφαλή χρήση της.

-Είναι πολύ πιθανό το τεχνολογικό ατύχημα ή το ανθρώπινο λάθος. Πολλά έχουν γίνει, με κορυφαία την περίπτωση του Τσερνομπίλ, από την έκρηξη του οποίου οι συνέπειες δεν έχουν υπολογιστεί ακόμη.

-Απρόβλεπτα φυσικά φαινόμενα, π.χ. ένας σεισμός, μπορεί να σταθούν μοι­ραία και πρόξενα ενός ατυχήματος.

-Η χρήση για ειρηνικούς σκοπούς νομιμοποιεί τη χρήση για πολεμικούς σκο­πούς, απότοκος των οποίων είναι και η ανακάλυψη της. (Ας μην ξεχνάμε ότι ο πυρήνας του ατόμου διασπάστηκε στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου).

-Δεν εξουδετερώνονται τα κατάλοιπα. Πολύ δε περισσότερο σοβαρό κι επικίνδυνο είναι ότι δεν γνωρίζουμε τη μελλοντική συμπεριφορά τους (π.χ. πολλοί λένε ότι τα κατάλοιπα τα οποία θάβονται μπορεί να μολύνουν τον υδροφόρο ορίζοντα των υπόγειων υδάτων και κατ’ επέκταση κι άλλους ζώντες οργανισμούς).

-Υπονομεύεται το μέλλον του πλανήτη από καταστάσεις που δεν γνωρίζουμε ακριβώς.

ΣΑΤΙΡΑ

ΟΡΙΣΜΟΣ  : έμμετρος ή πεζός λόγος – λογοτεχνικό είδος που διακωμωδεί με δηκτικό τρόπο τα δημόσια ή ιδιωτικά ήθη, χαρακτήρες ανθρώπων ή καταστάσεις.

Η σάτιρα διακωμωδεί με δηκτικό τρόπο τα δημόσια ή ιδιωτικά ήθη, καταστάσεις, ανθρώπους και πεπραγμένα. Όταν χρησιμοποιείται για να διακωμωδήσει τα πολιτικά πράγματα,  τρέφεται από τις παραλείψεις, τις ελλείψεις, τις αδυναμίες, τις αστοχίες, τα λάθη και τις παλινωδίες της Κυβέρνησης, της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης, των πολιτικών και των κομμάτων εν γένει.

Επίσης, το αρνητικό ήθος της σάτιρας έχει αποτελέσει αντικείμενο πολλών αντικρουόμενων μελετών αλλά και κοινόχρηστο όπλο στα χέρια των εχθρών της. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η σάτιρα αποτελεί πεδίο συγκρούσεων αλλά και αντιφάσεων. Γι’ αυτό συχνά συνδέεται και με την πολιτική και  με την προπαγάνδα.

Πίσω από τη σάτιρα βρίσκεται η ακαταμάχητη δύναμη του ανθρώπινου πνεύματος που κινεί τα βήματα του πολιτισμού από το κατώτερο προς το ανώτερο σκαλί. Αναφερόμαστε, ασφαλώς, στην ωφέλιμη, την καλοπροαίρετη και αντικειμενική σάτιρα. Απεναντίας, η κακόβουλη σάτιρα είναι καταστροφική.

Ανάγκαιότητα:

Ιδιαίτερα πολύτιμη και αναγκαία είναι η σάτιρα στην εποχή μας. Οι αντινομίες του πολιτισμού μας επιβάλλουν να βρίσκεται ο σύγχρονος άνθρωπος σε διαρκή πνευματική εγρήγορση. Η εκπληκτική επιστημονική πρόοδος προσέφερε μεν γνώσεις, που δύσκολα χωράει ο νους του ανθρώπου, και τον βοήθησε να εξηγήσει τα φυσικά και τα κοινωνικά φαινόμενα, αλλά έγινε ταυτόχρονα αιτία μιας πρωτοφανούς σύγχυσης για όσα διαδραματίζονται γύρω μας. Γνωρίζουμε πάρα πολλά για την ουσία των πραγμάτων, αλλά δεν οριοθετήσαμε ακριβώς τις σχέσεις μας με αυτά. Ερμηνεύσαμε και αξιοποιήσαμε τα διάφορα φαινόμενα, αλλά συχνά διαπιστώνουμε πως είμαστε δέσμιοι των ερμηνειών και των αξιοποιήσεων μας. Διαμορφώσαμε νέες συνθήκες ζωής, αλλά αμφιβάλλουμε για την ποιότητα και την αξία τους. Για να κρατήσουμε, λοιπόν, αλώβητη την ανθρώπινη ακεραιότητα, είναι ανάγκη να διατηρήσουμε την πνευματική μας αυτοτέλεια. Και αυτό μπορούμε να το πετύχουμε, μόνο εφόσον αμφιβάλλουμε και κρίνουμε όσα συμβαίνουν. Το σκοπό αυτό εξυπηρετεί η σάτιρα η οποία ουσιαστικά επιτελεί τις ίδιες λειτουργίες με την κριτική στο κοινωνικό γίγνεσθαι.

Επίδραση της σάτιρας :

1. Η σάτιρα, κριτική, η αμφιβολία και ο έλεγχος είναι οι κινητήριες δυνάμεις που δεν επιτρέπουν στο πνεύμα μας να εφησυχάζει, να δέχεται λύσεις ως ανέκκλητες και τελικές, αλλά το ωθούν σε μια διαρκή αναζήτηση. Γνώσεις, ιδέες, μέθοδοι έρευνας, αυθεντίες κάθε λογής χάνουν το κύρος τους, εφόσον δεν μπορούν να αντέξουν στη δοκιμασία της διαρκούς και εποικοδομητικής σάτιρας. Επομένως, χάρη στην σάτιρα εξελίσσεται κάθε τομέας της ανθρώπινης δραστηριότητας, διευρύνονται οι πνευματικοί μας ορίζοντες, ανανεώνεται και προωθείται αδιάκοπα ο πολιτισμός.
2. Όσο πιο ανοιχτούς πνευματικούς ορίζοντες έχει κάποιος, τόσο πιο πλατιά βλέπει τη ζωή. Γι’ αυτό ο άνθρωπος που αμφιβάλλει και κρίνει διατρέχει πολύ μικρότερο κίνδυνο να αιχμαλωτιστεί το πνεύμα του στην πλάνη, στις καθιερωμένες ή έντεχνα προβαλλόμενες δοξασίες, δόγματα και φανατισμό.
3. Η σάτιρα διεισδύει και αποκαλύπτει την ουσία των γεγονότων. Δεν περιορίζεται στα φαινόμενα, αλλά επιχειρεί να ερμηνεύσει τα αίτια που τα προκαλούν.
4. Βασισμένη στη γνώση και τον ορθό λόγο, ερευνά την ορθότητα των πεποιθήσεων, ελέγχει τις προθέσεις και τη δράση των προσώπων με κριτήρια που υπαγορεύει η λογική κι όχι το συναίσθημα.
5. Η σάτιρα αναπτύσσεται, εφόσον υπάρχουν οι κατάλληλες προϋποθέσεις και ευνοϊκό  κλίμα  για  την  απρόσκοπτη   διακίνηση  των  ιδεών,  την  ελευθερία σκέψης   και   έκφρασης.    Και   τέτοιο   είναι,   δίχως   άλλο,   το   κλίμα   του δημοκρατικού πολιτεύματος .  Γι’ αυτό η  σάτιρα  συνάδει στη  δημοκρατία. Τρέφεται από τη     δημοκρατία,  αλλά και την τρέφει. Τη  στηρίζει και τη διευρύνει. Για να υπάρχει ουσιαστική δημοκρατία, είναι ανάγκη να υπάρχει πολυφωνία, διαφάνεια και κοινωνικός έλεγχος της εξουσίας. Πρέπει όχι μόνο τα αρμοδία πολιτειακά όργανα, αλλά και κάθε οργανισμός και κάθε πολίτης να είναι σε θέση -όχι μόνο να έχει το δικαίωμα, αλλά και την ικανότητα- να αρθρώνει πολιτικό λόγο, να ελέγχει και να προτείνει. Αυτή  η  διαδικασία κριτικής τοποθέτησης και έκφρασης για τα γεγονότα της δημόσιας ζωής αποτε­λεί την πεμπτουσία  της  δημοκρατίας, του  πολιτεύματος που  στηρίζει τη δύναμη και την ομορφιά του στη συμμετοχή των πολιτών, στην ελευθερία και τον πλουραλισμό των εκτιμήσεων και των ιδεών.

«Ευμενής και δυσμενής»σάτιρα

Αν σκοπός της καλοπροαίρετης σάτιρας  είναι η βελτίωση του ανθρώπου και της ζωής του, ο σκοπός αυτός εξυπηρετείται το ίδιο καλά και με τον’ έπαινο, αλλά και με τον ψόγο και την κατάκριση.

Με την ευμενή κριτική αναγνωρίζονται και επιβραβεύονται οι ιδιαίτερες επιδόσεις του ανθρώπου σε κάποιον τομέα της δημιουργίας. Η αναγνώριση αυτή προσφέρει στο δημιουργό, είτε αυτός είναι, για παράδειγμα, επιστήμονας, καλλιτέχνης, συγγραφέας, πολιτικός είτε απλός τεχνίτης, ηθική ικανοποίηση, αυτοπεποίθηση και αισιοδοξία και λειτουργεί ως κίνητρο για νέους στόχους, νέα δημιουργήματα.

Ακόμα πιο ωφέλιμη μπορεί να είναι η δυσμενής κριτική , η κριτική, λόγου χάρη, που ασκεί ο γονιός ή ο δάσκαλος στον έφηβο. Ο κρινόμενος γνωρίζει καλύτερα τον εαυτο του, τις αδυναμίες και τα λάθη του. Μαθαίνει να είναι διαλλακτικός και μετριοφρων, να αναζητεί και να μη φοβάται την αλήθεια. Οι κρίσεις των άλλων, καθώς απηχούν ένα διαφορετικό τρόπο σκέψης και αντίληψης των πραγμάτων, είναι πολύ σημαντική εμπειρία που, αν αξιοποιηθεί σωστά, συντελεί στη βελτίωση του άνθρωπου.

Η κριτική, συνεπώς, είτε επαινεί προτερήματα είτε ψέγει ελαττώματα, αποβλέπει σε έναν και τον αυτό σκοπό: στη βελτίωση μιας δεδομένης κατάστασης, πράγμα που μπορεί να γίνει και με τη μίμηση ενός προτύπου, αλλά και με την αποφυγή και την εξάλειψη των λαθών. Το ίδιο ακριβώς επιτυγχάνεται με τη σάτιρα.

Η εποικοδομητική σάτυρα δεν αρκείται μόνο στην επισή­μανση των τρωτών σημείων -αν και αυτό, όπως είδαμε, έχει την αναμφισβήτητη αξία του, αλλά προχωρεί πιο πέρα: ελέγχει, απορρίπτει, αλλά και αντιπροτείνει. Δεν πε­ριορίζεται μόνο στην ανάδειξη των αδυναμιών, αλλά παραθέτει εκτιμήσεις και στοι­χεία αδιάσειστα, προωθεί ιδέες και λύσεις, για να διορθωθούν τα κακώς κείμενα.

Απεναντίας, η σάτιρα μπορεί να είναι ανώφελη και καταστροφική, όταν είναι κα­κόβουλη. Στην περίπτωση αυτή τα κίνητρα και οι στόχοι της κριτικής δεν είναι η εξυ­γίανση μιας κατάστασης και η βελτίωση ενός έργου, αλλά η δυσφήμηση και η υπονό­μευση του. Τα κριτήρια αξιολόγησης δεν είναι η νηφάλια, ώριμη και ορθολογική κρί­ση, αλλά η εμπάθεια και ο φθόνος. Επικίνδυνη είναι και η σάτιρα  που δε βασίζεται σε γνώσεις και αρχές, αλλά είναι προϊόν άγνοιας, ημιμάθειας, προκαταλήψεων και αδυναμίας να κατανοηθεί κάθε καινοτόμος ιδέα, που ξεφεύγει από τα όρια καθιερωμένων, «αναμφισβήτητων» πεποιθήσεων.

Αυτού του είδους η σάτιρα , επειδή μάλιστα είναι και άδικη, δεν οδηγεί μόνο σε απογοήτευση και αποθάρρυνση τον κρινόμενο, αλλά προκαλεί και απώλεια της αυτο­πεποίθησης του, αισθήματα μειονεξίας και έλλειψη ενδιαφέροντος και διάθεσης για δημιουργία.

Για όλους αυτούς τους λόγους, η σάτιρα δεν είναι καθόλου εύκολη υπόθεση, ούτε μπορεί να γίνεται πρόχειρα και χωρίς περίσκεψη. Χρειάζεται καλλιέργεια της κριτικής σκέψης και υπευθυνότητα. Αυτό μπορεί να γίνει με τη μελέτη και την απόκτηση γνώσεων , με τη διαμόρφωση ελεύθερης  διάνοιας, με την πίστη στο ιερό δικαίωμα της ελεύθερης έκφρασης και με την καλλιέργεια της μετριοφροσύνης και της διαλλακτικότητας.

Προϋποθέσεις γόνιμης σάτιρας

• Να είναι αντικειμενική,αμερόληπτη, για να είναι ακριβοδίκαιη
• Να είναι καλοπροαίρετη, νηφάλια και όχι προϊόν εμπάθειας και φθόνου
  ώστε να είναι ορθολογική και αντικειμενική.
• Να είναι τεκμηριωμένη με στοιχεία αδιάσειστα, ώστε να είναι δύσκολη η με
  οποιονδήποτε τρόπο αμφισβήτηση της.
• να είναι αποτέλεσμα εμπεριστατωμένης μελέτης, γιατί, παρά τις καλές
  προθέσεις η κριτική που δε βασίζεται σε γνώσεις, αρχές και διορατική σκέψη κατά κανόνα δεν είναι ορθή.
• να   υπάρχει   δημοκρατία,   ώστε   να   μπορεί   καθένας   να   εκφράζει  με παρρησία τις εκτιμήσεις, τις ιδέες και τις προτάσεις του να απορρέει από την πνευματική καλλιέργεια, επειδή αυτή συμβάλλει στην
  ανάπτυξη της ικανότητας σκέψης και έκφρασης και, τελικά στη
  διαμόρφωση των κριτηρίων του ανθρώπου.

Αποτελέσματα :

• Αναπτύσσεται η φαντασία και οξύνεται η κρίση των ανθρώπων
• Βελτιώνονται ποιοτικά τα αξιολογικά κριτήρια.
• Ελευθερώνεται     η     σκέψη     των     ανθρώπων     από     προκαταλήψεις,ιδεολογηματα,δόγματα, είδωλα.
• Αναθεωρούνται ιδέες και γνώσεις, προοδεύει η επιστήμη.
• εμφανίζονται νέες τεχνοτροπίες και πρωτότυπες δημιουργίες στην Τέχνη
•  Προκαλούνται μεταρρυθμίσεις,  εξεγέρσεις,  επαναστάσεις για δικαιότερες και πιο φιλελεύθερες κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες.
• Βελτιώνεται η λειτουργία των θεσμών, της Εκπαίδευσης λόγου χάρη.
• Εξυγιαίνεται η πολιτική ζωή με τη στηλίτευση φαινομένων εξαχρείωσης
• εγκαταλείπονται  παραδοσιακές μορφές ζωής και  αξίες  που   αποτελούν  τροχοπέδη στην εξέλιξη του πολιτισμού.

ΦΑΡΜΑΚΟΔΙΕΓΕΡΣΗ

ΟΡΙΣΜΟΣ

Ως φαρμακοδιέγερση (doping) ορίζεται:

1. Η χρήση ενός μέσου (ουσίας ή μεθόδου), η οποία είναι ενδεχομένως βλαβερή για την υγεία τους και/ ή είναι ικανή να αυξήσει την απόδοση των αθλητών, ή
   2. Η ανεύρεση στο σώμα ενός αθλητή μιας Απαγορευμένης Ουσίας ή απόδειξη της χρήσης από αυτόν ή απόδειξη της χρήσης Απαγορευμένης Μεθόδου.

Σήμερα σημαίνει «φάρμακο» ή «ναρκωτικό» και ο όρος «doping» υποδηλώνει την αθέμιτη χρήση φαρμάκων ή άλλων μεθόδων για την επίτευξη της μέγιστης αθλητικής επίδοσης. Το doping αποτελεί μάστιγα για τον σύγχρονο αθλητισμό και δυστυχώς έχει αλλοιώσει το αθλητικό ιδεώδες των αρχαίων Ελλήνων.

Η φαρμακοδιέγερση ως πράξη εντάσσεται στον χώρο της αδικοπραξίας και εκτός από ποινικώς κολάσιμη είναι και αθλητικώς άδικη, γιατί στρέφεται κυρίως κατά του αθλητισμού με τη νόθευση του αγωνιστικού αποτελέσματος. Συνάμα είναι συμπεριφορά αντιαθλητικού χαρακτήρα επισύρουσα παράλληλα πειθαρχικές κυρώσεις και στέρηση της φιλάθλου ιδιότητας. Δευτερευόντως αφορά τα πρόσωπα της αθλητικής δραστηριότητας, όπως συμβαίνει και με την άρνηση ελέγχου αντιντόπινγκ, η οποία λειτουργεί προς βλάβη του αθλητισμού, της αθλητικής ιδέας και του φιλάθλου πνεύματος και επισύρει αθλητική και ποινική ευθύνη.

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Εκτός από τα ηθικά ζητήματα, η χρήση των διαφόρων ουσιών και η κλίμακα υπερβολής που τη χαρακτηρίζει, θέτουν σε σοβαρό κίνδυνο την υγεία και τη ζωή των αθλητών. Aν και το φαινόμενο doping έχει καταδικαστεί από αθλητικές οργανώσεις και κυβερνήσεις κρατών, εντούτοις δεν έχει τεθεί υπό έλεγχο και ο αριθμός των αθλητών-χρηστών συνεχώς αυξάνεται. Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η επέκταση του στο μαθητικό πληθυσμό και σε ερασιτέχνες αθλητές που δεν κάνουν πρωταθλητισμό.

ΠΡΩΤΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ

Ο πρωταθλητισμός χαρακτηρίζεται από υπερβολή και εξαντλητική προσπάθεια με σκοπό την επιτυχία. Η υπερβολή δημιουργεί κινδύνους για την υγεία και μετριάζει τα οφέλη της άσκησης, ενώ παράλληλα επιβαρύνει ψυχολογικά το άτομο μέσα από μια διαδικασία συνεχούς άγχους . Επιπλέον, υιοθετείται μια νέα ηθική που επιτρέπει τη χρήση οποιουδήποτε μέσου για την κατάκτηση του στόχου. Είναι ευνόητο ότι τα παραπάνω αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα για τον αναπτυσσόμενο οργανισμό ενός παιδιού ή εφήβου, ενώ σημαντικές είναι και οι επιπτώσεις στην ψυχική υγεία και τη διάπλαση του χαρακτήρα που ακόμη δεν έχει διαμορφωθεί.

ΝΕΟΙ

Οι έφηβοι που λαμβάνουν αναβολικά είναι επιρρεπείς και σε άλλου τύπου συμπεριφορές υψηλού κινδύνου. Οι νέοι δεν γνωρίζουν τις επιπτώσεις των ουσιών αυτών στην υγεία και ενθαρρύνονται στη χρήση έχοντας σαν παράδειγμα διάσημους αθλητές – πρότυπα για τη νεολαία- που φέρονται ως χρήστες. Στην πραγματικότητα, ελάχιστες από τις ουσίες αυτές μπορούν να βελτιώσουν την αθλητική απόδοση, ενώ το σίγουρο είναι ότι έχουν σημαντικές αρνητικές και συχνά μη αναστρέψιμες για τον οργανισμό συνέπειες. Οι έφηβοι χρήστες μπορεί χρησιμοποιήσουν τις ουσίες αυτές σε συνδυασμούς που είναι ιδιαίτερα επικίνδυνοι για την υγεία τους. Δεν αντιλαμβάνονται τον κίνδυνο, δεν είναι σωστά ενημερωμένοι, ενώ υπάρχουν και πολλοί που είναι πεπεισμένοι ότι η χρήση αυτών των ουσιών αξίζει οποιαδήποτε θυσία.

FΟι παρενέργειές τους είναι πολλές και σημαντικές. Στους εφήβους, ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόωρη σύγκλειση των επιφύσεων, με αποτέλεσμα το χαμηλό τελικό ανάστημα. Άλλες σημαντικές παρενέργειες είναι η μη αναστρέψιμη αρρενοποίηση των κοριτσιών, η ηπατική επιβάρυνση, η υπεργλυκαιμία, η υπέρταση και οι επιπτώσεις από την ψυχική σφαίρα (εξάρτηση, κατάθλιψη, επιθετικότητα). Οι συνδυασμοί τους με άλλες κατηγορίες φαρμάκων είναι συνήθεις.

ΑΙΤΙΑ

Οι αθλητές κάνουν χρήση απαγορευμένων ουσιών για :

– Να αυξήσουν τη δύναμη, την αντοχή, την ετοιμότητα. – Να μειώσουν την κούραση και το άγχος. – Να έχουν γρηγορότερη αποκατάσταση από τραυματισμούς. – Να έχουν ωραίο και ελκυστικό σώμα (μπόντυ μπίλντινγκ). – Ο σοβαρότερος λόγος ίσως είναι η κοινωνική πίεση. Η εντυπωσιακή προβολή των αθλητικών αστέρων από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και οι υψηλές οικονομικές απολαβές σε αρκετές περιπτώσεις κάνουν τα άτομα να θέλουν να προβληθούν μέσω του αθλητισμού, να κερδίσουν την κοινωνική καταξίωση ή την οικονομική επιτυχία. Έτσι κάποιες φορές δε δυσκολεύονται να πάρουν μια απόφαση που εμπεριέχει σοβαρούς κινδύνους για την υγεία τους.

Η μετατόπιση της στόχευσης του αθλητικού κόσμου σε μάλλον κυνικούς στόχους αποδεικνύει μια θεμελιώδη διαστροφή της έννοιας του αγωνίζεσθαι. Η τελειοποίηση της παράνομης διαδικασίας παραγωγής αθλητικών επιτυχιών, ο κατακλυσμός από φαρμακευτικά σκευάσματα που μετατρέπουν συνηθισμένους ανθρώπους σε παγκόσμιους πρωταθλητές είναι η μοιραία συνέπεια αυτής της διαστροφής. Παράλληλα σηματοδοτεί το οριστικό τέλος μιας αρχής, της αρχής της ευγενούς άμιλλας που ουσιαστικά σημαίνει την αρχή του τέλους για αυτό που αντιπροσωπεύει, εκφράζει και σε τελική ανάλυση “είναι” ο αθλητισμός. Το μόνο που απομένει είναι ένα γιγάντιο πεδίο μάχης στην είσοδο του οποίου οι επισκέπτες αφήνουν εκτός από τα προσωπικά τους αντικείμενα και όλες τις ηθικές τους αναστολές (του περιβόητου αθλητικού ιδεώδους συμπεριλαμβανομένου). Η νόθευση του ανταγωνισμού μάλιστα, αποκτά εδώ μια ιδιαίτερα ωμή, σχεδόν κτηνώδη έκφραση. Η  προκαταβολική αυτοκτονία των αθλητών δεν επιβάλλεται από το Θεό, το Κράτος ή την Ιστορία παρά μόνο από μια φιλοσοφία ζωής ποτισμένη στη νοοτροπία του εύκολου κέρδους, μια βασική στρέβλωση της κύριας σκόπευσης του αθλητισμού. Η υπερτροφία του κινήτρου της διάκρισης οδηγεί σε τραγελαφικές καταστάσεις… Αλλά η φιλοσοφία ενός πολιτισμού χτισμένου από πλαστικό και φτηνά όνειρα βαμμένα στο χρώμα του χρήματος οδηγεί σχεδόν μοιραία σε πλαστικούς αυτοκαταστροφικούς ανθρώπους. Πριν αντικρίσετε τη ζοφερή όψη του επαγγελματικού αθλητισμού ρίξτε μια ματιά στον πολιτισμό του νόθου οικονομικού ανταγωνισμού όπως έχει σχηματοποιηθεί στην εποχή μας: κερδοσκοπία, απάτη, εκβιασμοί. πολιτικοοικονομική διαπλοκή, εξαγορά συνειδήσεων, ύποπτες “δημόσιες” σχέσεις και υπόγεια κυκλώματα.

Ο αθλητισμός με τη σημερινή επαγγελματική του μορφή έχει αποκοπεί πια σχεδόν ολοκληρωτικά από το κοινωνικό σώμα. Αποτελεί έναν αυτοτελή οργανισμό που τον δεσμεύουν μονάχα οι προσδέσεις του στην οικονομία της αγοράς. Το πλέγμα των ημινόμιμων ή και παντελώς παράνομων συμφερόντων που συντηρούν αυτήν την κατάσταση επιβιώνει λάθρα και παρασιτικά κάτω από τα εκτυφλωτικά φώτα των “τελετών έναρξης” και τις ψευδαισθήσεις ενός υποτιθέμενου “ευ αγωνίζεσθαι”. Αν όμως τα πλοκάμια της οικονομίας ξεριζωθούν από τον αθλητισμό, αν εκείνος προσεγγίσει ξανά τη καθημερινή ζωή και ενωθεί μαζί της τότε ίσως ξαναβρεί το πραγματικό του νόημα που κείτεται καταπλακωμένο από τόνους διαφημίσεων, ακριβοπληρωμένων συμβολαίων, ανησυχητικά πρόθυμων χορηγών και ύποπτων φαρμακευτικών σκευασμάτων. Άλλωστε ο λόγος ύπαρξης της άθλησης ήταν ανέκαθεν η ικανοποίηση συγκεκριμένων ανθρώπινων αναγκών και όχι η μετάλλαξη της σε σφαίρα καπιταλιστικής επιρροής. Όταν απελευθερωθεί λοιπόν από το οικονομικό συμφέρον και τις μοιραίες απολήξεις του τότε θα μπορούμε να ελπίζουμε σε μια λύση των προβλημάτων που την ταλανίζουν. Χωρίς το θεμέλιο λίθο τους, τη ριζική τους αιτία, τα κρούσματα σήψης θα εξαλειφθούν γιατί απλά δε θα υπάρχει λόγος να υφίστανται. Ίσως βέβαια μ’ αυτήν την επιλογή να εγκαταλείψουμε οριστικά πολλά από τα εξαιρετικά όσο και εξωφρενικά ρεκόρ των συγκαιρινών αθλητών, ίσως οι τωρινοί επαγγελματίες πρωταθλητές να αντικατασταθούν από αυριανούς ερασιτέχνες και οι Τιτάνες του σήμερα, αύριο να είναι οι γείτονες μας, οι υπάλληλοι μας ή ακόμα και εμείς. Οι “αθάνατοι” και τα συμβουλευτικά τους γκρουπ θα έχουν σαρωθεί εντελώς, επιτροπές και συμβούλια καθημερινών ανθρώπων, εραστών και φανατικών φίλων των επιμέρους αθλημάτων θα έχουν πάρει τη θέση τους.

Η έκπτωση αξιών

Συμβαίνει δηλαδή ό,τι και με όλους τους θεσμοθετημένους κοινωνικούς αγώνες. Οι αξίες της επιτευγματικής παραγωγικότητας μπαίνουν στην υπηρεσία ενός φθαρμένου ιδεαλισμού. Παραδόξως ο νέος εμπορευματοποιημένος αθλητικός άνθρωπος αναδείχθηκε σε πρωτόγνωρη σύνθεση των μεθόδων που αναπτύχθηκαν στην υπηρεσία του «νέου σοσιαλιστικού ανθρώπου» και των ιδιοτελών τακτικών του οικονομικού ανθρώπου.

Εκείνο βέβαια που έχει αλλάξει και μάλιστα άρδην είναι το κοινωνικό και οικονομικό πλαίσιο. Ο αθλητισμός πουλάει πλέον ως πάνδημο θέαμα. Αν μέσα σε ελάχιστα χρόνια οι αθλητικοί κύκλοι εργασιών έχουν δεκαπλασιασθεί, αυτό οφείλεται κατά κύριο λόγο στην οικουμενική διάχυση της κοινωνίας του θεάματος. Μέσα σε λίγα χρόνια οι επιτυχημένοι αθλητές γίνονται δισεκατομμυριούχοι, σε σημείο ώστε οι «άτυχοι» πρόδρομοί τους που αποσύρθηκαν από την ενεργό δράση πριν από τη δεκαετία του ’90 να μην μπορούν παρά να μέμφονται την ατυχία τους. Αν είχαν γεννηθεί δέκα χρόνια αργότερα…

ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

• Το ντόπινγκ αντικρούει τις θεμελιώδεις αρχές του Ολυμπισμού, των αθλημάτων και της ιατρικής ηθικής. Απαγορεύεται η σύσταση, πρόταση, έγκριση, εμπορία, παράβλεψη ή διευκόλυνση της χρήσης οποιασδήποτε ουσίας ή μεθόδου που καλύπτεται από τον ορισμό του ντόπινγκ.
• Αυτό που πρέπει να γνωρίζει ένας αθλητής, είναι ότι το ντόπινγκ μπορεί να τον σκοτώσει, σε κάθε περίπτωση πάντως σκοτώνει τον αθλητισμό. Το ντόπινγκ καταλύει όλες τις αρχές του αθλητισμού. Τραυματίζει ανεπανόρθωτα τη χαρά του παιχνιδιού, δεν σέβεται τους αθλητικούς κανόνες, τους υπόλοιπους αθλητές και τους φιλάθλους. Πέρα από την καταστρατήγηση της κάθε προσωπικής ή αθλητικής ηθικής, το ντόπινγκ είναι πάνω απ’όλα επικίνδυνο για την υγεία, έχει προσωρινά αποτελέσματα και καθιστά αβέβαιο το μέλλον του αθλητή, γιατί μπορεί να προκαλέσει μόνιμες βλάβες στον οργανισμό. Είναι λοιπόν ανούσιο να ριψοκινδυνεύει κανείς τα πάντα, από τη στιγμή που μια καλά σχεδιασμένη προπόνηση, μια σωστή και ισορροπημένη διατροφή σε συνδυασμό με μια επαρκή αξιοποίηση των προσωπικών δεξιοτήτων, είναι σε θέση να κάνει πραγματικότητα τα όνειρα και τις φιλοδοξίες ενός αθλητή.
• Στειρότητα
• Μονιμη ορμονικη ανισορροπία
• Επιθετικότητα, υπερδραστηριότητα
• Αρρενοποίηση των γυναικών
• Προβλήματα λειτουργίας της καρδιάς(καρδιακές αρρυθμίες, υπέρταση)
• Ανυπομονυσία , νευρικότητα, άγχος
• Αδυναμία επικοινωνίας με το κοινωνικό περιβάλλον
• Κατάθλιψη , αίσθημα ανεπάρκειας και αδυναμίας
• Εθισμός και εξάρτηση
• Διανοητική σύγχυση , απώλεια κριτικής σκέψης

ΤΡΟΠΟΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ-ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ

. 1. Οι νέοι πρέπει να ενθαρρύνονται να έχουν τον πρώτο ρόλο στην προώθηση της συμμετοχής σε αθλητικές δραστηριότητες χωρίς φαρμακοδιέγερση και να υποστηρίζουν αυτή τη στάση ανάμεσα στους συνομηλίκους τους.

2. Οι γονείς πρέπει να ενθαρρύνονται να καλλιεργούν στα παιδιά τους μια θετική στάση για τη συμμετοχή σε αθλητικές δραστηριότητες, να τους παρέχουν ηθική υποστήριξη στις προσπάθειές τους και να ενισχύουν τις θεμελιώδεις αξίες της καλής υγείας, της καθαρής άμιλλας και του ομαδικού πνεύματος.
3. Τα σχολεία, τα πανεπιστήμια και τα άλλα εκπαιδευτικά κέντρα πρέπει να προωθούν την επιδίωξη της επιτυχίας μέσω της καθαρής άμιλλας και της συμμετοχής στις αθλητικές δραστηριότητες χωρίς προσφυγή σε προϊόντα και μεθόδους φαρμακοδιέγερσης.
4. Οι αθλητές, ως πρότυπα συμπεριφοράς, πρέπει να συμβάλουν στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στις αθλητικές δραστηριότητες και σε μια κοινωνία χωρίς χρήση φαρμακοδιέγερσης.
5. Οι επαγγελματίες του τομέα της υγείας οφείλουν να είναι πλήρως ενημερωμένοι για τις συνέπειες των προϊόντων και τις μεθόδους φαρμακοδιέγερσης και να συμβουλεύουν τα άτομα με τα οποία έρχονται σε επαφή επαγγελματικά.
6. Το περιβάλλον των αθλητών (ιδίως αθλητικοί μάνατζερ, προπονητές) πρέπει να διαδραματίζει ενεργό ρόλο στην πρόληψη της φαρμακοδιέγερσης και στην ενθάρρυνση της καθαρής άμιλλας.
7. Οι οργανώσεις που ασχολούνται με αθλητικές δραστηριότητες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που έχουν σχέση με το κίνημα του ολυμπισμού, πρέπει να επανεδραιώσουν το πνεύμα της καθαρής άμιλλας.
8. Οι αθλητικές αργανώσεις, σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, πρέπει να συνεργάζονται σε θέματα που αφορούν τη φαρμακοδιέγερση και τον έλεγχό της.
9. Τα εργαστήρια ελέγχου πρέπει να εξακολουθήσουν να εφαρμόζουν αξιόπιστες και υψηλής ποιότητας μεθόδους για την ανίχνευση των φαρμάκων. Πρέπει επίσης να ελέγχουν την εμφάνιση νέων ουσιών με διεγερτικές ικανότητες και να ενημερώνουν τις αρμόδιες αρχές για τη λήψη των αναγκαίων μέτρων.
10. Τα μέσα ενημέρωσης πρέπει να παρέχουν στο ευρύ κοινό πληροφορίες για τα προγράμματα προπόνησης των αθλητών και όχι απλώς για τα αποτελέσματα των αθλητικών συναντήσεων, καθώς και για τις αρνητικές συνέπειες της φαρμακοδιέγερσης στην υγεία.

11.ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ, ΔΙΑΔΟΣΗ ΚΑΙ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΕΝΟΣ ΚΩΔΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΔΙΕΓΕΡΣΗΣ. Ο κώδικας πρέπει να αποτελεί ένα σημαντικό μέσο ενημέρωσης και διαπαιδαγώγησης κατά της φαρμακοδιέγερσης, και να ορίζει τη φαρμακοδιέγερση ως πράξη που αντιβαίνει στους κανόνες προστασίας της υγείας και, εν πάση περιπτώσει, της αθλητικής ηθικής 7 ο κώδικας αυτός πρέπει να μελετηθεί από κοινού από τους ιατρικούς, επιστημονικούς και αθλητικούς κύκλους της Κοινότητας.

12. α) Ενίσχυση των πρωτοβουλιών υγειονομικής εκπαίδευσης, ενημέρωσης και διαπαιδαγώγησης κατά της φαρμακοδιέγερσης. β)Έρευνα για τις πλέον συνήθεις σύγχρονες πρακτικές φαρμακοδιέγερσης. γ)Διαγνωστική μεθοδολογία και εργαστηριακή συνεργασία. δ)Έρευνα των επιπτώσεων της φαρμακοδιέγερσης στην υγεία, στα πλαίσια του προγράμματος-πλαισίου βιοϊατρικής έρευνας στην Κοινότητα.
13. η νομοθέτηση αυστηρών νόμων και η επιβολή κυρώσεων σε όλους τους υπεύθυνους αποτελούν μέτρα πάταξης του προβλήματος. Οι αθλητές που κάνουν χρήση απαγορευμένων ουσιών θα πρέπει να προβληθούν ως παραδείγματα προς αποφυγή για να επιτευχθεί ο περιορισμός του προβλήματος.

Φαίνεται λοιπόν πως οι παράπλευρες απώλειες του σύγχρονου πρωταθλητισμού δεν είναι μόνο η υγεία, η έκπτωση παραδοσιακών αξιών, η εξάρτηση των υπερπρωταθλητών, αλλά και η έκπτωση του αθλητισμού από τρόπο εκτόνωσης και άμιλλας, σε φαντασίωση και εμπόριο. Ταυτόχρονα γίνεται ορατή η ανάγκη για ανάπτυξη του ερασιτεχνικού, του λαϊκού αθλητισμού αλλά κυρίως του μη ανταγωνιστικού αθλητισμού. Φαίνεται ακόμα πως χρειάζονται, πέρα από πολιτικές μεγάλης κλίμακας ενάντια στα πολυεθνικά παγκόσμια κυκλώματα, και πολιτικές κλίμακας πρόληψης στις μικρές ηλικίες και στις τοπικές κοινωνίες. Μέσα, αλλά και έξω από το σπίτι. Μέσα, αλλά και έξω από τα σχολειά. Μέσα, αλλά και έξω από τους αθλητικούς συλλόγους. Μέσα στις γειτονιές, όσο και όπου αυτές λειτουργούν, αλλά και σε υποδομές που καλούνται να δημιουργήσουν οι τοπικές συλλογικότητες, με πρώτους τους δήμους.

Προώθηση της δεοντολογίας στον αθλητισμό, ενίσχυση της προστασίας της υγείας των αθλητών

Η Επιτροπή δεσμεύεται να λάβει υπόψη στις μελλοντικές ενέργειες και μελέτες της στοιχεία από τη γνώμη της Ευρωπαϊκής Ομάδας Δεοντολογίας (ΕΟΔ). Η εν λόγω ομάδα εξέφρασε την επιθυμία να υπενθυμίσει τις αρχές της δεοντολογίας στις οποίες πρέπει να βασίζονται όλες οι κοινοτικές ενέργειες:

• το δικαίωμα όλων, των αθλητών όπως και των άλλων κατηγοριών πολιτών, στην ασφάλεια και την υγεία·
• την αρχή της ακεραιότητας και της διαφάνειας δυνάμει της οποίας πρέπει να εξασφαλίζεται η ομαλή διεξαγωγή των αθλητικών αγώνων και να διαφυλάσσεται η εικόνα του αθλητισμού γενικότερα·
• την ιδιαίτερη προσοχή που πρέπει να αποδίδεται στα πιο ευάλωτα άτομα και ειδικότερα στα παιδιά τα οποία ενδέχεται να συμμετέχουν σε αθλητικούς αγώνες υψηλού επιπέδου.

Με βάση αυτές τις αρχές δεοντολογίας, προτείνουμε ορισμένες ενέργειες:

• τη δημιουργία αποτελεσματικού συστήματος ελέγχου της υγείας των αθλητών, κυρίως με τη σύσταση μιας υπηρεσίας ειδικευμένης στην παροχή ιατρικής και ψυχολογικής βοήθειας, καθώς και στην ενημέρωση των αθλητών·
• την έκδοση οδηγίας για την προστασία των νεαρών αθλητών, ιδίως εκείνων που φιλοδοξούν να γίνουν επαγγελματίες·
• την έγκριση συγκεκριμένων διατάξεων για την προστασία των αθλητών ως εργαζομένων που εκτίθενται σε ειδικούς κινδύνους·
• την ενθάρρυνση της επιδημιολογικής έρευνας για την υγεία των αθλητών·
• την οργάνωση συνεδρίων με θέματα τη φαρμακοδιέγερση και την υγεία των αθλητών, σε συνεργασία με το αθλητικό κίνημα·
• την ευαισθητοποίηση των επαγγελματιών της εκπαίδευσης στο πρόβλημα της αθλητικής δεοντολογίας·
• αυξημένη αστυνομική και δικαστική συνεργασία·
• συμπερίληψη στις συμβάσεις των αθλητών ρητρών σχετικών με τη φαρμακοδιέγερση και την απαγόρευσή της·
• την έγκριση κοινής δήλωσης ισοδύναμης με κώδικα ορθής πρακτικής στο χώρο του αθλητισμού, ύστερα από μια ευρωπαϊκή διάσκεψη για τη φαρμακοδιέγερση.

Κινητοποίηση των κοινοτικών μέσων

Ο τρίτος άξονας δράσης της Επιτροπής στον τομέα της καταπολέμησης της φαρμακοδιέγερσης αφορά την κινητοποίηση των κοινοτικών μέσων. Προβλέπονται δύο είδη δράσης:

• η βελτίωση, αφενός, του συντονισμού των μέτρων κανονιστικού χαρακτήρα·
• η εκπόνηση, αφετέρου, κοινοτικών προγραμμάτων που αναμένεται να στηρίξουν θετικές ενέργειες σε ευρωπαϊκή κλίμακα για την καταπολέμηση της φαρμακοδιέγερσης.

Για να είναι οι προσπάθειες για την καταπολέμηση της φαρμακοδιέγερσης στον αθλητισμό βιώσιμες και αποτελεσματικές, έχει ουσιαστική σημασία να εξασφαλίζεται πραγματικός συντονισμός και συνέργια μεταξύ των ενεργειών που αναλαμβάνουν διάφοροι υπεισερχόμενοι φορείς στο πλαίσιο των αντίστοιχων τομέων των αρμοδιοτήτων τους: αθλητική κοινότητα, κράτη, διεθνείς οργανώσεις, Ευρωπαϊκή Ένωση, Παγκόσμιος Οργανισμός κατά της Φαρμακοδιέγερσης.

Οι ενέργειες θα επικεντρώνονται κυρίως στα εξής θέματα:

• έμφαση στις προσπάθειες έρευνας για τις αναβολικές ουσίες, τις μεθόδους ανίχνευσης και τις επιπτώσεις της φαρμακοδιέγερσης στην υγεία, καθώς και για τη φαρμακοδιέγερση ως κοινωνικοοικονομικό φαινόμενο·
• κινητοποίηση των προγραμμάτων εκπαίδευσης, επαγγελματικής κατάρτισης και νεολαίας για σκοπούς πληροφόρησης και αγωγής, ευαισθητοποίησης και πρόληψης στον τομέα της φαρμακοδιέγερσης·
• πλήρης εκμετάλλευση των δυνατοτήτων που προσφέρουν τα προγράμματα αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας·
• ενίσχυση της πληροφόρησης για τα φάρμακα·
• ανάπτυξη ενεργειών στον τομέα της πολιτικής για τη δημόσια υγεία.

Η ποινική αντιμετώπιση

α) Η γνώση της αθλητικής νομοθεσίας βρίσκεται σε πολύ μεγάλη σχέση με την αντίδραση του αθλητή που τιμωρείται με βάση αυτήν. Οι αθλητές απέναντι στην επιβολή της ποινής θεωρούν πως εφαρμόζεται ο νόμος και ότι η επιβολή της τιμωρίας δεν αποτελεί κοινωνική μείωση ή ηθική προσβολή για αυτούς αλλά οικονομική μείωση, καθ’ ότι για τα υπόλοιπα θεωρούν αυτονόητη την τιμωρία τους όταν δεν πράττουν σύμφωνα με τον νόμο. Επίσης θεωρούν ότι οι κανόνες δικαίου εξελίσσουν την αθλητική δραστηριότητα σε κόσμο σχέσεων με ηθικό και κοινωνικό περιεχόμενο, επιβάλλουν τον δίκαιο ανταγωνισμό στο αθλητικό παιχνίδι και εξασφαλίζουν τον δίκαιο αγώνα.

β) Η αθλητική δικαιοσύνη στη συνείδηση των αθλητών βρίσκεται σε μέτριο επίπεδο, εν τούτοις θεωρούν σε ένα μεγάλο ποσοστό ότι η αθλητική ποινή είναι αναγκαία και όχι επιβεβλημένη.

γ) Το πρόβλημα του ντόπινγκ στη συνείδηση των αθλητών είναι και αποτελεί αντιαθλητική συμπεριφορά και πρέπει να αντιμετωπίζεται ανάλογα και όχι ως πράξη αντικοινωνικής συμπεριφοράς. Η ποινή του μεγάλου αγωνιστικού αποκλεισμού από αγώνες στις περιπτώσεις λήψεως ουσιών ντόπινγκ και όχι η ποινή φυλάκισης κρίνεται αναγκαία και επιβεβλημένη επειδή ακριβώς αφορά αθλητικώς άδικη αθλητική πράξη με αντιαθλητική συμπεριφορά και κατά δεύτερο λόγο πράξη αντικοινωνική.

δ) Η μη εφαρμογή των κανόνων του ευ αγωνίζεσθαι στο γήπεδο τροφοδοτεί το φαινόμενο της βίας, το οποίο έχει αρνητικές επιπτώσεις στους αγωνιζόμενους αθλητές, και ένας φαύλος κύκλος υφίσταται ανάμεσα στην αντιαθλητική συμπεριφορά και στη βία.

Για έναν αθλητή η τιμιότητα και ο δίκαιος αγώνας στο πεδίο του αθλητισμού είναι βασικοί κανόνες στην καθημερινή αθλητική ζωή του, όπως η αιδώς, η περί δικαίου συνείδηση στην κλασική ελληνική αγωνιστική, που συγκροτούσε την έννοια καλός καγαθός. Στη δημόσια και διεθνή ζωή ο αθλητής ως δημόσιο πρόσωπο οφείλει να είναι πρότυπο κοινωνικής δράσης. Κάθε παρέκκλιση και υπερβολή ή πράξεις όπως το ντόπινγκ, η βία, η δωροδοκία, η προσπάθεια επίτευξης νίκης με οποιοδήποτε μέσο θέτουν υπό αίρεση την αθλητική αλλά και τη φίλαθλο ιδιότητα καθώς και τη δυνατότητα συμμετοχής στην αθλητική δράση.

ΧΡΗΜΑ

Χρήμα είναι το οικονομικό αγαθό που χρησιμοποιείται για την αγορά και πώληση άλλων αγαθών και υπηρεσιών και λειτουργεί ως μέτρο της αξίας τους.

Πλούτος είναι το σύνολο των υλικών αντικειμένων (χρήμα, κινητά και ακί­νητα αγαθά, οικονομικοί πόροι) που έχουν οικονομική αξία, συνιστούν δηλ. οικονομικά αγαθά.

Ευτυχία είναι η ψυχική κατάσταση βαθιάς και διαρκούς ικανοποίησης, που δημιουργείται από την εκπλήρωση των ψυχικών και υλικών αναγκών και επιθυμιών.

► Σημασία του χρήματος

• θετικές επιδράσεις

Α. Στο άτομο

• Στον οικονομικό τομέα
• Βελτιώνει την οικονομική του κατάσταση.
• Εξασφαλίζει καλύτερη ποιότητα ζωής (διατροφή, στέγη, κατανα­λωτικά αγαθά, υγεία).
• Επιτρέπει την οικονομική δραστηριότητα και την επαγγελματική εξέλιξη (επενδύσεις, επαγγελματικές πρωτοβουλίες).
• Αποτελεί απαραίτητο μέσο για την επικράτηση στο σύγχρονο ανταγωνιστικό κόσμο.
• Στον κοινωνικό τομέα
• Αποτελεί προϋπόθεση κοινωνικής καταξίωσης.
• Κοινωνικοποιεί το άτομο με τη δυνατότητα που του παρέχει να

συμμετέχει στα κοινά και να δραστηριοποιείται οικονομικά.

• Αφήνει περιθώρια για φιλανθρωπική δράση (δημιουργία και ενί­σχυση κοινωφελών ιδρυμάτων και έργων).
• Ευνοεί την άμιλλα, εξασφαλίζει αγαστή και δημιουργική συνερ­γασία των ατόμων, εφόσον οι οικονομικές δοσοληψίες δεν οδη­γούν σε συγκρούσεις.
• Στον ψυχικό τομέα
• Ηρεμεί ψυχικά το άτομο, αφού δεν υπάρχουν προβλήματα βιοτι­κής μέριμνας.
• Εξασφαλίζει ελεύθερο χρόνο και δίνει τη δυνατότητα ψυχαγω­γίας, ταξιδιών, ξεκούρασης και ενασχόλησης με τις κλίσεις και τις δεξιότητες του.
• Δημιουργεί το αίσθημα της αυτοπεποίθησης και απαλλάσσει από αισθήματα κατωτερότητας και ανεπίτρεπτους συμβιβασμούς.
• Χαρίζει ασφάλεια και αισιοδοξία.
• Προφυλάσσει από την ασυνέπεια και την αναξιοπρέπεια.
• Στον πνευματικό τομέα
• Δίνει τη δυνατότητα για καλύτερη μόρφωση (φοίτηση σε καλά πα­νεπιστήμια, αγορά βιβλίων, παρακολούθηση μορφωτικών εκδηλώ­σεων).
• Εξασφαλίζει τα περιθώρια για ψυχαγωγία που διευρύνει και καλ­λιεργεί το πνεύμα.
• Στον πολιτικό τομέα
• Το άτομο απαλλαγμένο από τις βασικές βιοτικές ανάγκες ασχο­λείται ουσιαστικότερα και αποτελεσματικότερα με τα πολιτικά πράγματα.
• Η οικονομική αυτάρκεια διασφαλίζει από κάθε είδους εξαρτήσεις που καθοδηγούν και ελέγχουν τις πολιτικές επιλογές.

Β. Στην κοινωνία

• Στον οικονομικό τομέα
• Εξασφαλίζει την οικονομική πρόοδο και ανάπτυξη, διευκολύνο­ντας τις συναλλαγές.
• Αναπτύσσεται το εμπόριο, η βιομηχανία.
• Περιορίζεται η ανεργία.
• Στον πνευματικό τομέα

–  Περιορίζεται ο αναλφαβητισμός (δημιουργία σχολείων, παροχή
δωρεάν εκπαίδευσης).

• Καλλιεργούνται τα γράμματα, οι τέχνες και οι επιστήμες (π.χ. «ο χρυσούς αιών» του Περικλή στην αρχαία Ελλάδα).
• Επιτρέπει την πλήρη αξιοποίηση των ανθρώπινων δυνατοτήτων, προϋπόθεση για τη δημιουργία μεγάλων έργων.
• Στον κοινωνικό τομέα
• Περιορίζεται η φτώχεια, η δυστυχία, βελτιώνεται το βιοτικό επί­πεδο των πολιτών.
• Εφαρμόζεται δικαιότερη οικονομική πολιτική, ελαχιστοποιούνται οι κοινωνικές ανισότητες.
• Περιορίζονται τα φαινόμενα κοινωνικής παθογένειας, επικρατεί κοινωνική γαλήνη και ηρεμία, εφόσον εξασφαλίζονται συνθήκες αξιοπρεπούς διαβίωσης στους εργαζομένους.
• Η οικονομική δύναμη ανέδειξε αρκετούς εθνικούς ευεργέτες.
• Στον πολιτικό τομέα
• Εδραιώνεται η δημοκρατία, προϋπόθεση της οποίας είναι η οικο­νομική αυτάρκεια και η συμμετοχή των πολιτών.
• Οργανώνονται αποτελεσματικά η άμυνα και οι δημόσιες υπηρε­σίες της χώρας.
• Η πολιτεία ακολουθεί αξιοπρεπή και ελεύθερη πολιτική, χωρίς εξωτερικές παρεμβάσεις και άλλες εξαρτήσεις.

Αρνητικές επιδράσεις

Α. Στο άτομο

Η κακή διαχείριση του χρήματος έχει ολέθριες συνέπειες:

• Στον οικονομικό τομέα
• Η σπατάλη και η χλιδή αποσπούν το αποκλειστικό ενδιαφέρον του ανθρώπου, με αποτέλεσμα την οικονομική απραξία και τη φτώ­χεια.
• Παρασύρει σε δαπανηρές διασκεδάσεις.
• Η φιλαργυρία υποβαθμίζει την ποιότητα ζωής, αφού το ενδιαφέ­ρον του ατόμου εστιάζεται αποκλειστικά στον αποθησαυρισμό.
• Στον κοινωνικό τομέα
• Η βία και η εγκληματικότητα είναι η συνήθης κατάληξη όσων
  εκτιμούν λανθασμένα την αξία και το ρόλο των χρημάτων, γιατί
  είτε με την κακοδιαχείριση καταλήγουν στη φτώχεια, είτε η απλη­
  στία αμβλύνει κάθε αίσθημα ανθρωπιάς και σεβασμού προς το συ­
  νάνθρωπο.
• Αναπτύσσεται ο εγωισμός, η ιδιοτέλεια και η αδιαφορία για τα γε­νικότερα κοινωνικά προβλήματα.
• Αντί της ευγενούς άμιλλας κυριαρχεί ο αθέμιτος ανταγωνισμός.
• Στον πνευματικό τομέα
• Το άτομο αδιαφορεί για την πνευματική του καλλιέργεια, γιατί η πλεονεξία συνεπάγεται μυωπική σκέψη· μοναδικός του στόχος εί­ναι η απόκτηση περισσότερων χρημάτων.
• Καλλιεργεί το πνεύμα του καταναλωτισμοΰ και του υλικού ευδαι­μονισμού, το «έχειν» υπερέχει του «είναι».
• Στον ψυχολογικό τομέα
• Ο πλούσιος είναι υπερόπτης, εγωιστής και ατομιστής.
• Η νοοτροπία του νεόπλουτου, κυρίως, είναι η επίδειξη ενός προ­κλητικού και τρυφηλού τρόπου ζωής.
• Ο άνθρωπος κατέχεται από άγχος, ανασφάλεια και αβεβαιότητα για την εξέλιξη της οικονομικής του κατάστασης.
• Η ύπαρξη του πλούτου δε διασφαλίζει την ευτυχία, η έλλειψη του όμως φέρνει τη δυστυχία.
• Αποτελεί την προϋπόθεση για την απώλεια της εσωτερικής ελευ­θερίας του ανθρώπου, όταν το χρήμα ανάγεται σε υπεραξία.
• Στον πολιτικό τομέα
• Αδιαφορεί για τα πολιτικά πράγματα.
• Όταν εμπλέκεται στην πολιτική, αποβλέπει στη διαπλοκή και τον ατομικό ωφελιμισμό κι όχι στην κοινωνική προσφορά.
• Η φιλοχρηματία οδηγεί ακόμα και στην προδοσία.
• Στον ηθικό τομέα
• Το άτομο οδηγείται σε ηθική κατωτερότητα και ασυνειδησία. Εκλείπει κάθε αίσθημα ανθρωπιάς και αλτρουισμού.
• Αδιαφορεί για τη φτώχεια και την αθλιότητα που πλήττει το μεγα­λύτερο μέρος του πλανήτη.
• Η υποτονική συνείδηση υιοθετεί το δόγμα «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα».
• Εμπορευματοποιεί τις ανθρώπινες σχέσεις.

Β. Στην κοινωνία

• Αυξάνουν τα φαινόμενα κοινωνικής παθογένειας.
• Επικρατεί κοινωνική αδικία, ανισοκατανομή του πλούτου, που κατα­λήγει σε εσωτερικές αντιπαλότητας και ταραχές.
• Δε γίνονται επενδύσεις για πρόοδο και δημιουργία.
• Εμφανίζονται φαινόμενα ρατσισμού και εκμετάλλευσης των αδυνά­των.
• Εμπορευματοποιούνται οι αξίες και τα κοινωνικά αγαθά, ενώ δυ­σλειτουργεί η δημοκρατία.
• Τα οικονομικά αδύναμα κράτη είναι και πολιτικά ελεγχόμενα από διάφορα εξουσιαστικά κέντρα.
• Το χρήμα είναι το βασικότερο αίτιο των πολέμων.

Η σωστή στάση του σύγχρονου ανθρώπου απέναντι στο χρήμα

• Να αξιολογεί σωστά την αξία του χρήματος· αποτελεί μέσο για καλύτε­ρη ποιότητα ζωής κι όχι αποκλειστικό του στόχο.
• Να είναι αφέντης κι όχι υπηρέτης του.
• Να μην αξιολογεί τους ανθρώπους από την οικονομική τους δύναμη αλλά από τον τρόπο που χρησιμοποιούν τα χρήματα και την ολοκλήρω­ση της προσωπικότητας τους.

• Με το χρήμα να εκδηλώνει τα ανθρωπιστικά του αισθήματα κι όχι να εξοντώνει τους αδυνάτους.
• Να συνειδητοποιήσει ότι το χρήμα μόνο του δε φέρνει την ευτυχία, αν ο άνθρωπος δεν έχει υψηλές αξίες και στόχους στη ζωή του.

► Προϋποθέσεις για την αξιοποίηση του χρήματος

• Καλλιέργεια του πνεύματος του μέτρου από την παιδική ηλικία.
• Πνευματική καλλιέργεια, για να αξιολογεί το άτομο την πραγματική αξία του χρήματος.
• Παροχή γνώσεων, που με τη σωστή ιεράρχηση των προτεραιοτήτων δια­μορφώνουν ευτυχισμένους κι όχι απλά εύπορους ανθρώπους.
• Ανάπτυξη πνεύματος ανθρωπισμού, αλτρουισμού και καταπολέμηση της ιδιοτέλειας, του υλισμού και του καταναλωτισμού.
• Καλλιέργεια των ηθικών και κοινωνικών αξιών (αγάπης, δικαιοσύνης,
  ισότητας).

► Οι νέοι και το χρήμα

Θετικές επιδράσεις

• Το χρήμα δίνει τη δυνατότητα για καλύτερες και ολοκληρωμένες σπουδές.
• Οι νέοι βλέπουν με περισσότερη αισιοδοξία το μέλλον, απαλλαγμένοι από τα προβλήματα επιβίωσης.
• Δεν είναι φιλοχρήματοι, γιατί έχουν περισσότερο αναπτυγμένο το πνεύ­μα της ανθρωπιάς, της δικαιοσύνης και της ισότητας.
• Έχουν αυτοπεποίθηση, είναι απαλλαγμένοι από συμπλέγματα κατωτε­ρότητας.
• Γνωρίζουν με τη μόρφωση τους τη γνήσια ψυχαγωγία και διαθέτουν μέ­ρος των χρημάτων τους γι’ αυτή.

Αρνητικές επιδράσεις

• Το χρήμα τους οδηγεί στον άκρατο καταναλωτισμό και τον υλισμό. Όλο και περισσότεροι νέοι φτάνουν στο έγκλημα για την παράνομη απόκτη­ση χρημάτων.
• Τους αποκοινωνικοποιεί, επειδή πιστεύουν ότι ο κόσμος είναι ο εαυτός τους.
• Δεν έχουν πραγματική αίσθηση της αξίας του χρήματος, γιατί οι ίδιοι δεν άρχισαν να εργάζονται.
• Τους καθιστά νωθρούς, χωρίς αξίες και ιδανικά.
• Πολλοί το διασπαθίζουν στη νόθη ψυχαγωγία.

ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ

Ορισμός
Τουρισμός: Η προσωρινή μετακίνηση των ατόμων ή ομάδων από τον τόπο διαμονής τους σε άλλες περιοχές της χώρας τους ή του εξωτερικού με στόχο την επίσκεψη αξιοθέατων και γενικότερα την αναψυχή ή ειδικό σκοπό

Αγροτουρισμός= οργανωμένη τουριστική δραστηριότητα κατά την οποία εξασφαλίζεται στους τουρίστες η δωρεάν διαμονή σε αγρόκτημα με αντάλλαγμα τη συμμετοχή τους στις αγροτικές δραστηριότητες ή που οργανώνεται με σκοπό με σκοπό να επισκεφθούν και να παρακολουθήσουν οι επισκέπτες έκθεση αγροτικών
προϊόντων

Οικοτουρισμός= ο τουρισμός που σέβεται το περιβάλλον, ο τουρισμός που συνδυάζει τους διακοπές με τις οικολογικές δραστηριότητες

Η θετική πλευρά της τουριστικής κίνησης

Οικονομικά οφέλη:

«Το τουριστικό συνάλλαγμα είναι ακριβώς και η αιτία που πολλές αναπτυσσόμενες χώρες ακολουθώντας τις προτροπές Διεθνών Οργανισμών, αλλά και κυβερνήσεων βιομηχανικών χώρων, στράφηκαν στη δεκαετία του 60, κυρίως, στην ανάπτυξη του τομέα.» Αυτή η εξέλιξη καθόρισε και τον τρόπο που μελετήθηκε ο τουρισμός.
Τονίστηκε δηλαδή κυρίως η οικονομική- αναπτυξιακή- πλευρά ενώ αγνοήθηκε η κοινωνιολογική.

– Η οικονομική πρόοδος της χώρας που φιλοξενεί τουρίστες είναι από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα του τουρισμού. Τα πολυτελή ξενοδοχειακά συγκροτήματα, τα καταλύματα παραδοσιακού τύπου, οι αλυσίδες εστιατορίων, οι ταβέρνες, τα καταστήματα τουριστικών ειδών, τα πρακτορεία εισιτηρίων καθώς και οι καλοδιατηρημένοι αρχαιολογικοί χώροι σίγουρα αποτελούν εστίες προσέλκυσης ξένου συναλλάγματος και επομένως αύξησης των κερδών ενός κράτους. Επίσης, η δημιουργία νέων θέσεων εργασίας πρέπει να προστεθεί ως άμεσο αποτέλεσμα των νέων εμπορικών δραστηριοτήτων και ως παράγοντας μείωσης των δεικτών ανεργίας. Στο πλαίσιο αυτό επόμενο να σημειωθεί άνοδος στο βιοτικό επίπεδο των ντόπιων πληθυσμών, οι οποίοι καταβάλουν προσπάθειες για να προσαρμοσθούν στις νέες συνθήκες διαβίωσης που προξενεί η τουριστική βιομηχανία.

Για την αποτελεσματικότερη εξυπηρέτηση των τουριστών ή καλύτερα την ολοκληρωμένη κάλυψη των αναγκών τους επιβάλλεται και ο εκσυγχρονισμός των υπηρεσιών που παρατηρείται πλέον και στη χώρα μας:
– Συγκεκριμένα, μεγάλα έργα χρηματοδοτούμενα από την Ε.Ε., όπως αεροδρόμια, λιμάνια, δρόμοι, σήραγγες, γέφυρες έχουν κατασκευαστεί για την καλύτερη και αποτελεσματικότερη εξυπηρέτηση των τουριστών. Εκτός από αυτό, στον τομέα των συγκοινωνιών πλέον υπάρχει ορθολογικότερος/ σοβαρότερος προγραμματισμός εφόσον ακολουθούνται πιστά τα καθορισμένα δρομολόγια και μάλιστα αυξάνονται οι διαδρομές από και προς τους διάφορους νέους σταθμούς.
– Επιπλέον, παρατηρείται, τόνωση στο δίκτυο των τηλεπικοινωνιών με την είσοδο του κύματος των τουριστών. Ειδικότερα, προκειμένου ο τουρίστας, που κατάγεται από τεχνολογικά ανεπτυγμένες χώρες, να επικοινωνήσει για διάφορους λόγους με οικεία πρόσωπα του τόπου του, απαιτείται ταχύτερη πρόσβαση στο διαδίκτυο. Η ανάγκη του αυτή πλέον καλύπτεται στην Ελλάδα με την ύπαρξη ενσύρματων και ασύρματων τηλεφωνικών γραμμών.

– Παράλληλα, υπάρχει κινητικότητα στις υπηρεσίες που προσφέρουν οι δήμοι, όπως η πιο εντατική συλλογή σκουπιδιών και η διοργάνωση πολιτιστικών εκδηλώσεων κατά τους θερινούς κυρίως μήνες
– Εκτός από τα παραπάνω, καλυτέρευση υπάρχει και στην παροχή υπηρεσιών στους χώρους με αρχαιολογικούς θησαυρούς, τους οποίους στελεχώνουν απολύτως εκπαιδευμένοι ξεναγοί.

Πολιτισμός:
– Πολλά είναι τα οφέλη της τουριστικής κίνησης στο χώρο του πολιτισμού. Είναι σίγουρο ότι η ιστορία, τα ήθη, τα έθιμα, η λαογραφία, η τέχνη, ο αξιακός κώδικας, η κουλτούρα, η γαστρονομία ενός λαού παραμένουν ζωντανοί «οργανισμοί» και διαδίδονται μέχρι ενός βαθμού στο εξωτερικό. Όμως, συμβαίνει και το αντίστροφο. Οι τουρίστες που επισκέπτονται την Ελλάδα μεταφέρουν τα δικά τους πολιτιστικά στοιχεία με τα οποία εμπλουτίζεται το πολιτιστικό ελληνικό δυναμικό. Θα λέγαμε ότι εκφράζονται μοντέρνες τάσεις στη μουσική, στο χορό, στο θέατρο μέσα από τις ανταλλαγές, οι οποίες δημιουργούν τον πολιτιστικό πλουραλισμό περιορίζοντας την προσκόλλησή του στα στενά τοπικιστικά πρότυπα.
– Επίσης, η συντήρηση πολλών κτιρίων που θεωρούνται μνημεία πολιτισμικής κληρονομιάς και η αύξηση πολιτιστικών εκδηλώσεων σε διάφορες γνωστές τουριστικές πόλεις και νησιά της Ελλάδας, όπως αφιερώματα σε Έλληνες ποιητές/ λογοτέχνες, συναυλίες ελληνικών συγκροτημάτων και Ελλήνων τραγουδιστών, οι εκθέσεις ζωγραφικής κλπ αποτελούν τρόπους παρουσίασης/ διαφήμισης του πολιτισμού μας στο εξωτερικό.

Ψυχολογικός τομέας:
Πολλοί σπεύδουν να υποστηρίξουν την άποψη ότι μέσω του τουρισμού ο άνθρωπος ανανεώνεται ψυχικώς. Η απόδραση σε κοντινά νησιά, σε ορεινούς προορισμούς, στο εξωτερικό και οι επισκέψεις αρχαιολογικών χώρων, μουσείων συμβάλλουν στην ψυχική ανάταση του ατόμου μέσω της απαλλαγής του από την καθημερινή ένταση και το άγχος. Η αλλαγή για λίγες ημέρες του τόπου διαμονής, η περιήγηση στο φυσικό περιβάλλον στα πλαίσια ενός προγράμματος αγροτουρισμού και η ανταλλαγή απόψεων με κατοίκους ευρωπαϊκών και άλλων ξένων χωρών τροφοδοτούν τον καθένα με δυναμισμό και αισιοδοξία για το μέλλον. Επομένως, ο τουρίστας μετά από ένα ταξίδι είναι πιο έτοιμος να αντιμετωπίσει τα ψυχικά αδιέξοδά του.

Κοινωνικός- εθνικός τομέας
– Ο τουρισμός, χωρίς αντίρρηση, δίνει τη δυνατότητα ανάπτυξης ισχυρών σχέσεων ανάμεσα σε ανθρώπους διαφορετικών εθνικοτήτων. Είναι σίγουρο ότι με τη μετακίνηση των ατόμων από χώρα σε χώρα, συνάπτονται νέες φιλίες ακόμα και μεταξύ αλλόγλωσσων λαών, γεγονός που δηλώνει την επιτακτική ανάγκη οποιουδήποτε να επικοινωνεί με τον άλλο αλλά και την αξία της συνεργασίας και της συναδέλφωσης των λαών.
– Κατά τη διάρκεια των ταξιδιών σε διάφορες τοποθεσίες ο καθένας μπορεί να αποβάλλει το αίσθημα της εθνικής του ανωτερότητάς ή κατωτερότητάς προς τους ξένους μέσα από τη φιλική προσέγγισή τους και το σεβασμό προς τη διαφορετικότητά τους. Στα χρόνια της παγκοσμιοποίησης ο τουρίστας έχει το δικαίωμα να νιώθει πολίτης όλου του κόσμου και όχι μόνο της πατρίδας του ανακαλύπτοντας πολλά σημεία σύγκλισής του με τους κατοίκους ευρωπαϊκών και όχι μόνο χωρών. Με αυτό, λοιπόν, τον τρόπο η αλληλοϋποστήριξη και όχι η ανεδαφική ρατσιστική διάθεσης είναι δυνατό να οικοδομηθεί μεταξύ όλων των λαών.

Αρνητικές συνέπειες του τουριστικού κύματος

– «Η μίμηση ξεκινά από τα ανώτερα στρώματα των υπανάπτυκτων κοινωνιών και από το τμήμα του πληθυσμού που συναλλάσσεται με τους τουρίστες. Έτσι, αυτή η “λούμπεν μπουρζουαζία” γίνεται μια φθηνή απομίμηση του κυρίαρχου προτύπου της χώρας αποστολής τουριστών»
– Πολλά είναι τα προβλήματα που προξενούνται από τις ξένες κουλτούρες και αναπόφευκτα επηρεάζουν τη ιδιοσυγκρασία του λαού που τις υποδέχεται. Οι νέοι τρόποι διασκέδασης (πχ: ναρκωτικά, αλκοολισμός) εντοπίζονται κάθε χρόνο με μεγαλύτερη ένταση. Άγριες συγκρούσεις ανάμεσα σε μεθυσμένους τουρίστες εντός και εκτός των νυχτερινών κέντρων, βιασμοί κοριτσιών που έχουν κάνει χρήση ναρκωτικών χαπιών δεν αποτελούν σενάρια δημοσιογράφων αλλά την πραγματικότητα πολλών νησιών του Αιγαίου και του Ιονίου πελάγους. Παράλληλα, η τάση των τουριστών να σπαταλούν τα χρήματα προερχόμενοι από χώρες τεχνολογικά ανεπτυγμένες, να πληρώνουν με πιστωτικές κάρτες όπου και αν βρίσκονται, να χρησιμοποιούν επιδεικτικά τους φορητούς Η/Υ τους αποτελούν νεωτεριστικές/ μοντέρνες συνήθειες τις οποίες οι ντόπιοι αργά ή γρήγορα θα μιμηθούν χωρίς επιλεκτικότητα. Επομένως, τα έκλυτα ήθη και οι χαλαρές συνειδήσεις είναι δυστυχώς ό,τι θα υιοθετήσουν οι ντόπιοι.

– Η κατασκευή πολυτελών κατοικιών, ξενοδοχειακών συγκροτημάτων από ξένα και ελληνικά κεφάλαια σε γόνιμη εθνική γη αποτελεί μια αρνητική παράμετρο στην οικονομία. Ειδικότερα, σημειώνεται μέσω αυτών των επιχειρησιακών τακτικών πτώση στην εθνική αγροτική παραγωγή.

– Δεν είναι υπερβολή να υποστηριχθεί ότι το φυσικό περιβάλλον καταστρέφεται. Η απόθεση σκουπιδιών από τα ξενοδοχεία στην ξηρά, η μόλυνση των θαλασσών εξαιτίας της ρίψης απορριμμάτων από τα ταχύπλοα πλοία που πραγματοποιούν τακτικά δρομολόγια το καλοκαίρι αποτελούν συχνές συμπεριφοράς ασυνείδητων ατόμων. Εκτός από αυτό, η αποψίλωση των δασών για την κατασκευή νέων κερδοφόρων επιχειρήσεων βλάπτει σοβαρά το έδαφος και προκαλεί κατολισθήσεις και καταστροφικές πλημμύρες.

– Αξίζει ακόμα να αναφερθεί και η κακότεχνη δόμηση νέων κτιρίων σε χώρους που από μόνοι τους διαθέτουν αισθητική υψηλής ποιότητας, όπως οι νησιωτικοί οικισμοί, οι πετρωτές πλαγιές των χωριών κλπ. Ξαφνικά, δηλαδή, παραδοσιακοί χώροι αποκτούν έναν αστικό χαρακτήρα ως προς την αρχιτεκτονική τους χάνοντας τη γοητεία που είχαν επειδή αυτό επιβάλλουν οι κανόνες της βιομηχανικής τουριστικής

– Αλλοίωση της ελληνικής γλώσσας εξαιτίας των ξενισμών.
– Εισβολή ξένων ηθών που δεν ταιριάζουν στην ιδιοσυγκρασία των Ελλήνων
– Εμπορευματοποίηση των αυθεντικών λαϊκών στοιχείων

Προϋποθέσεις για την ανάπτυξη του τουρισμού:

«Σε κάθε περίπτωση, η βιώσιμη ανάπτυξη οποιουδήποτε επαγγελματικού πεδίου προϋποθέτει τη σύγκλιση όλων των ενδιαφερομένων και τη διερεύνηση των οικονομικών, περιβαλλοντικών και κοινωνικών επιπτώσεων της εκάστοτε ανάπτυξης. Και αν και η βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη αναμφίβολα δε δύναται να αποτελέσει πανάκεια για οποιαδήποτε πόλη, μπορεί όμως μέσω των διασυνδέσεών της με μια πληθώρα άλλων δραστηριοτήτων να αποτελέσει εφαλτήριο για τομές και βελτιώσεις. Είναι λοιπόν στο συμφέρον όλων των άμεσα εμπλεκόμενων φορέων να συνεργαστούν στενά τόσο για το καλό του τουρισμού όσο και για το ευρύτερο καλό με όποια ερμηνεία μπορεί να του δοθεί βάσει των αρχών της βιώσιμης ανάπτυξης.»

Άτομο:
– Ο καθένας έχει αμετάθετο χρέος να αναπτύξει τη δέουσα τουριστική συνείδηση και να μην κατακρίνει μονομερώς τη συμπεριφορά των άλλων, κυρίως των επαγγελματιών, προς τους τουρίστες
– Η ρίψη απορριμμάτων στους δρόμους της πόλης, η καταστροφή των μνημείων/ η βεβήλωση των ναών, η ανέντιμη αντιμετώπιση των καταστηματαρχών/ των οδηγών ταξί προς τους τουρίστες αποτελούν αδικαιολόγητες συμπεριφορές.
– Η φιλοξενία και η εξυπηρέτηση όλων των λαών που έρχονται στην Ελλάδα επειδή θέλουν να γνωρίσουν τη χώρα μας, η σεμνότητα, η απουσία υπεροψίας προς τους παραπάνω αποτελούν χαρακτηριστικά που πρέπει να χαρακτηρίζουν τον καθένα
– Η αισχροκέρδεια των κερδομανών επιχειρηματιών αποτελεί πράξη που αμαυρώνει τη φήμη της Ελλάδας γι αυτό και είναι αναγκαίο να αποφεύγεται.

Κράτος:
Το Υπουργείου Τουριστικής Ανάπτυξης καλείται να δώσει την πρέπουσα προσοχή στις εναλλακτικές μορφές τουρισμού, δηλαδή στον αγροτουρισμό, στον αθλητικό τουρισμό, στον εκπαιδευτικό τουρισμό κλπ έχοντας την αρωγή του Υπουργείου Οικονομίας. Το
τελευταίο μπορεί να ενισχύει οικονομικά για την ίδρυση αγροτουριστικού συνεταιρισμού αλλά και την προώθηση των λοιπών ειδών τουρισμού (πχ: χειμερινός τουρισμός)
– Έμφαση στον κοινωνικό τουρισμό μέσω του Ε.Ο.Τ (Ελληνικός Οργανισμός Τουρισμού), ο οποίος λειτουργεί υπό την εποπτεία του Υπουργείου Τουριστικής Ανάπτυξης
– Επαρκής φύλαξη των τουριστικών περιοχών από τις αρμόδιες αρχές. Αυστηρή αστυνόμευση των αρχαιολογικών χώρων προκειμένου να αποφευχθούν εγκληματικές ενέργειες, όπως η αρχαιοκαπηλία.
– Πάταξη της κερδοσκοπίας που δυστυχώς παρατηρείται κάθε χρόνο κατά τη διάρκεια των περιόδων υψηλής τουριστικής κίνησης.
– Τόνωση των σχολών τουριστικών επαγγελμάτων, προκειμένου οι απόφοιτοι να ανταποκρίνονται στην τουριστική πρακτικότητα του 21ου αιώνα.
Σχολείο:
– Οι εκπαιδευτικοί είναι υπεύθυνοι για την μετάγγιση στοιχειωδών ιστορικών πληροφοριών στα παιδιά κατά την επίσκεψή τους σε διάφορους μουσειακούς χώρους, σε πινακοθήκες και γενικά σε μέρη που αποτελούν πόλο έλξης των τουριστών.
– Οι σύγχρονοι παιδαγωγοί αναλύοντας τις επιπτώσεις της ξενομανίας έχουν χρέος να τονίζουν την αξία της διατήρησης της πολιτιστικής μας φυσιογνωμίας
– Η εθνική αυτογνωσία των νέων αποτελεί στόχο που οι αρμόδιοι εκπαιδευτικοί φορείς πρέπει να θέσουν.

Προοπτικές για τον τουρισμό -Συμπεράσματα
Η αύξηση της τουριστικής κίνησης, εξαρτάται κυρίως από τρεις παράγοντες: α) Την καλή οικονομία των χωρών πρoέλευσης, β) Την παγκόσμια ηρεμία,αλλά και την ηρεμία στις σχέσεις μεταξύ των κρατών και β) Το φυσικό, δομημένο και πολιτιστικό περιβάλλον της χώρας υποδοχής.
Η βιώσιμη ανάπτυξη του Τουρισμού προϋποθέτει διάφορους τομείς (Council of Europe 1996):

α) Σχεδιασμός (Πολεοδομία -Χωροταξία):
O σχεδιασμός των τουριστικών περιοχών πρέπει να γίνεται με βάση την Φέρουσα Ικανότητα του συστήματος, θα πρέπει να γίνεται οριοθέτηση περιοχών με τουριστική ανάπτυξη, να χρησιμοποιούνται τεχνικές για τη διαχείριση της ροής των επισκεπτών, να γίνει ουσιαστική εφαρμογή Μελετών Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων για κάθε έργο τουριστικής ανάπτυξης, να παρέχεται βοήθεια στις υποβαθμισμένες περιοχές προκειμένου να επανενταχθούν στην τουριστική αγορά, να γίνεται συστηματική και λεπτομερειακή καταγραφή περιοχών και να προτείνονται συνδυασμοί που θα αξιοποιούν την ποικιλία των μνημείων και της γεωγραφικής και της γεωγραφίας, θα πρέπει να υιοθετηθούν μέτρα για την επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου, να υπάρξει ενθάρρυνση ήπιων παρεμβάσεων και γενικότερα ενθάρρυνση ήπιων μορφών τουρισμού (π.χ. αγροτοτουρισμός) που σέβονται τις ιδιαιτερότητες του τόπου υποδοχής κ.α.

β) Θεσμική οργάνωση:Θα πρέπει να υιοθετηθούν μέτρα για την προστασία παραδοσιακών οικισμών, περιοχών με ιδαίτερα οικολογικό ενδιαφέρον που αποτελούν ταυτόχρονα και τουριστικούς προορισμούς. Ταυτόχρονα θα πρέπει να ενισχυθεί η διαδικασία παρακολούθησης και εφαρμογής των διαφόρων κανονισμών που προβλέπονται γι’ αυτές τι περιοχές.

γ) Οικονομική ανάπτυξη:Θα πρέπει να υιοθετηθούν κίνητρα για την ενθάρρυνση ορισμένων τύπου τουρισμού που σέβεται τις τοπικές ιδιαιτερότητες.

δ) Έρευνα: Παράλληλα με τις παραπάνω δράσεις απαιτείται να συνεχισθεί η μελέτη των επιπτώσεων από το φαινόμενο του τουρισμού αλλά και των δυνατοτήτων αποκατάστασης για περιοχές που αντιμετωπίζουν ήδη προβλήτα υποβάθμισης.
Η χώρα μας παρά τα προβλήματα που αντιμετωπίζει έχει πολλαπλές δυνατότητες ανάπτυξης εναλλακτικών μορφών τουρισμού.
Για να ανταποκριθούμε στις νέες αυτές προκλήσεις δεν πρέπει απλά και μόνωνα επιλύσουμε τα όποια προβλήματα υποδομών και εξυπηρετήσεων. Επιβάλλεται να αναζητήσουμε και στη συνέχεια να υιοθετήσουμε μια καινούργια άποψη που θα θέτει τα προβλήματα του περιβάλλοντος στο κέντρο του ενδιαφέροντος.
Μετά από όλα αυτά μερικά χρήσιμα συμπεράσματα για το μέλλον του τουρισμού μπορούν να εξαχθούν είτε θετικά είναι αυτά είτε αρνητικά:

Τα θετικά του Ελληνικού τουρισμού:
α) Σημαντικός τουριστικός προορισμός παγκοσμίως (17η χώρα σε αφίξεις, 27η σε εισπράξεις: στοιχεία 2000). β) Πολύ σημαντικοί ιστορικοί και πολιτιστικοί πόροι. γ) Αφθονία και ποικιλομορφία φυσικών πόρων. δ) Ευρύτατη παραγωγή προϊόντων πρωτογενούς και δευτερογενούς τομέα στο πλαίσιο των τελευταίων τάσεων διατροφής. ε) Δημιουργία τα τελευταία σημαντικών επιχειρήσεων όλων των κλάδων για προσέλκυση ειδικού τουρισμού, αναβάθμιση και εκσυγχρονισμοί μονάδων.

Τα αρνητικά του Ελληνικού τουρισμού:
α) Ελλείψεις σε κοινωνικές υποδομές, εξοπλισμό και συναφείς υπηρεσίες. β) Αδυναμίες οργάνωσης και λειτουργίας επιμέρους τουριστικών κλάδων που οδηγούν σε χαμηλής ποιότητας τουριστικό προϊόν. γ) Περιορισμένη διεύρυνση τουριστικού προϊόντος σε νέες κατηγορίες και νέες αγορές. δ) Χαμηλή ημερήσια δαπάνη και μικρή διάρκεια παραμονής εισερχόμενου τουρισμού. ε) Χαμηλή ανταγωνιστικότητα τουριστικού προϊόντος. στ) Εξάρτηση από μεγάλα πρακτορεία διεθνούς τουρισμού. ζ) Έλλειψη κατάλληλα εκπαιδευμένου ανθρώπινου δυναμικού, τόσο σε αριθμό όσο και σύνθεση. η) Άνιση ανάπτυξη μεταξύ περιφερειών της χώρας, θ) Κόπωση των τουριστών από προιόντα του μαζικού τουρισμού αλλά και από τους παραδοσιακούς χώρους υποδοχής. ι) Αυξανόμενη ευαισθητοποίηση σε θέματα ποιότητας του περιβάλλοντος. Οι επισκέπτες αποφεύγουν περιοχές με προβλήματα ρύπανσης καθώς και περιοχές υπέρ-εμπορευματοποιημένες, αιτώντας περισσότερες αυθεντικές εμπειρίες.

Τρόποι ενίσχυσης του αρχαιολογικού-εκπαιδευτικού τουρισμού:

Η ευόδωση, όμως, μιας τέτοιας προσπάθειας προϋποθέτει τη λήψη μέτρων, τα οποία επιγραμματικά θα μπορούσαν να συνοψιστούν στα εξής:
• Εφαρμογή μιας πολιτικής, με σεβασμό στη φυσική και στην πολιτισμική μας κληρονομιά, η οποία να ενισχύει τη βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη,
• Συμμετοχή στη διαμόρφωση πολιτικής, στο σχεδιασμό και στην υλοποίηση προτάσεων για εναλλακτικό αρχαιολογικό-εκπαιδευτικό τουρισμό όλων των εμπλεκομένων φορέων (ΥΠ.ΠΟ, Υπουργείο Τουρισμού, επιστημονικοί, επιχειρηματικοί, μη κυβερνητικές οργανώσεις, τοπικοί παράγοντες, κ.λπ.),
• Καταγραφή και ταξινόμηση του αρχαιολογικού προϊόντος κατά αντικείμενο, βαθμό ευαισθησίας και φυσική χωρητικότητα,
• Ιεράρχηση των αρχαιολογικών προορισμών και περιβαλλοντικός-χωροταξικός σχεδιασμός των δράσεων,
• Σύνταξη αυστηρών προδιαγραφών σχετικά με τα έργα υποδομής-ανωδομής και τουριστικής χρήσης,
• Παροχή κινήτρων για τη δραστηριοποίηση των τοπικών κοινωνιών,
• Συγκρότηση επιτροπής, με εξειδικευμένα στελέχη, παρακολούθησης και ελέγχου της εκτέλεσης των έργων και μετέπειτα της τουριστικής χρήσης των αρχαιολογικών χώρων,
• Ενεργοποίηση και ευαισθητοποίηση των επιχειρηματιών και των τοπικών κοινωνιών σε θέματα προστασίας του περιβάλλοντος και γενικότερα πολιτισμικής παιδείας και συμπεριφοράς,
• Ενεργοποίηση των αρμοδίων δημοσίων, περιφερειακών και νομαρχιακών υπηρεσιών, οι οποίες διαθέτουν εξειδικευμένο προσωπικό και πολυετή εμπειρία, και
• Ετήσιος απολογισμός της συνολικής πορείας του αρχαιολογικού τουρισμού (έργα, τουρίστες, θετικά ή αρνητικά σημεία), με σκοπό να υπάρχει σαφής εικόνα της εξέλιξης, να προωθούνται ενδεχόμενες βελτιώσεις ή να γίνονται έγκαιρα οι απαραίτητες διορθώσεις.
Η ανάπτυξη του αρχαιολογικού-εκπαιδευτικού τουρισμού δεν είναι εύκολη υπόθεση. Τα συμφέροντα, οι στάσεις, οι συμπεριφορές και οι νοοτροπίες, που κυριάρχησαν για δεκαετίες, αντιστέκονται και πρέπει να μεταλλαχθούν. Πέρα απ’ αυτά, όμως, και πάνω απ’ όλα, πρέπει να αναγνωρίσουμε και να πιστέψουμε στη δυναμική του αρχαιολογικού προϊόντος της χώρας μας και στη συνέχεια να μετασχηματίσουμε αυτό το «πιστεύω» σε κύριο εθνικό στόχο. Στόχος, ο οποίος θα ακολουθείται πιστά, θα ελέγχεται αυστηρά και θα υλοποιείται με συνέπεια, φαντασία και θάρρος. Οι «φυσικές» προϋποθέσεις υπάρχουν, αλλά απαιτούνται επιπλέον οι πνευματικές και οι ψυχικές: ευρύτητα αντίληψης, διεπιστημονική προσέγγιση, διορατικότητα, ευαισθησία, τόλμη και πολιτική βούληση.

Χρειάζεται τέλος να απευθυνθούμε σε επισκέπτες ανώτερου βιοτικού και πνευματικού επιπέδου.

Α Γ Χ Ο Σ
ΟΡΙΣΜΟΣ
Άγχος είναι ένα συναίσθημα που βιώνεται ως ένας επαπειλούμενος, αόριστος κίνδυνος. Είναι ένα δυσβάσταχτο συναίσθημα, που με κάθε μέσον ο άνθρωπος προσπαθεί να αποφύγει ή να τροποποιήσει. Πολλές φορές όμως οι άνθρωποι το εκλαμβάνουν ως σωματική αρρώστια γιατί δεν έχουν επίγνωση του γεγονότος ότι έχουν άγχος. Αυτό συμβαίνει επειδή, εκτός από τα καθαρά ψυχολογικά συμπτώματα άγχους υπάρχουν και πλήθος σωματικά συμπτώματα άγχους.
«Άγχος» υπό νευροφυσιολογική άποψη είναι μία απολύτως φυσιολογική και επικερδής διεργασία του οργανισμού, ένα πολύπλοκο σύστημα που βρίσκεται σε όλους τους ανθρώπους, του οποίου σε φυσιολογικές συνθήκες και υπό το κατάλληλο μέτρο η λειτουργία είναι άκρως απαραίτητη για την επιβίωσή μας. Στην ύπαρξή του πιθανότατα οφείλεται το γεγονός ότι καταφέραμε να επιβιώσουμε τόσα εκατομμύρια χρόνια, ότι εξελιχθήκαμε σαν είδος και ότι σήμερα κρατάτε αυτή την εφημερίδα στα χέρια σας και την διαβάζετε. Η λειτουργία του αποβλέπει στην προετοιμασία του οργανισμού ώστε να είναι σε θέση να αντιδράσει σε περιπτώσεις όπου υπάρχει απειλή ή κίνδυνος.

Ο σύγχρονος άνθρωπος προσπαθώντας να βελτιώσει το βιοτικό του επίπεδο, καταπιέζεται από το άγχος. Όμως το αντίδοτο του άγχους δε βρίσκεται στις ψυχαναλύσεις και στα ψυχοφάρμακα, γιατί πρέπει να εξαλειφθούν οι κοινωνικές αιτίες που το προκαλούν. Σήμερα η δημιουργία έγινε άγχος, το οποίο οδηγεί στην κατακόρυφη πτώση της απόδοσης του ανθρώπου στην εργασία του.

ΑΙΤΙΑ:
• Η επιστήμη προχωρά με άλματα και με ρυθμό ολοένα επιταχυνόμενο. Προσφέρει εκπληκτικές προοπτικές στον άνθρωπο κι ο μέσος νους δυσκολεύεται να συλλάβει το μέγεθος της εξέλιξης και ν’ αντιληφθεί όσα συντελούνται γύρω του. Αδυνατεί να τ’ αφομοιώσει και να τα προσαρμόσει στη ζωή του. Αυτός ο ρυθμός όμως διατάραξε την ψυχική ισορροπία του ανθρώπου, ο οποίος πλέον αντικρίζει με δέος τα γεγονότα, γεμίζει με άγχος κι ανασφάλεια.
• Κάθε ανακάλυψη του ανθρώπου ανοίγει καινούργιους δρόμους και προκαλεί νέα ερωτηματικά. Όσο προχωρά η τεχνολογία, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η απορία, το άγνωστο που απλώνεται μπροστά του. Όλα αυτά φαίνονται απροσπέλαστα με τη λογική.
• Ο επιταχυνόμενος ρυθμός ζωής, η πολυπλοκότητά της έχουν φορτώσει τον άνθρωπο με πολλαπλές υποχρεώσεις. Όντας φορέας πολλών και συχνά αλληλοσυγκρουόμενων ρόλων, δε μπορεί ν’ ανταπεξέλθει σ’ όλες τις ευθύνες και «διεξάγει αγώνα δρόμου ενάντια στον εαυτό του». Ο σημερινός άνθρωπος δε χαίρεται, δεν απολαμβάνει τον ελεύθερο χρόνο, αφ’ ενός γιατί τέτοιος δεν υπάρχει κι αφ’ ετέρου γιατί οι έγνοιες του είναι πάρα πολλές.
• Η ζωή έχει χάσει την απλότητά της. Έχει γίνει σύνθετη κι ακατανόητη για το μέσο νου. Δεν υπάρχουν πλέον οι εύκολες κι οι ανώδυνες λύσεις, γι’ αυτό τα διάφορα περιστατικά αποκτούν άπειρες ερμηνείες. Η αδυναμία κατανόησης κι αιτιολόγησης των κοινωνικών συμβάντων οδηγεί σε υπαρξιακό και λογικό αδιέξοδο, σε άγχος.
• Ο αγώνας του ανθρώπου γι’ απόκτηση υλικών αγαθών στις καταναλωτικές κοινωνίες τον εξουθενώνει πραγματικά και του γεννά άγχος.
• Οι σημερινές πόλεις συνθλίβουν τον άνθρωπο, αφού σ’ αυτές επικρατεί η μοναξιά, η αλλοτρίωση, η έλλειψη ζωτικού χώρου κι εκτόνωσης, η ηχορύπανση κι η μόλυνση. Όλα αυτά οδηγούν σε άγχος και νευρώσεις.
• Ο εντατικός ρυθμός εργασίας αποδιοργανώνει τον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου, τον διαλύει. Η εξειδίκευση ή τα επακόλουθά της (ανία, κορεσμός κ.α.) προξενούν άγχος κι υπαρξιακά αδιέξοδα.
• Η πτώση των αξιών κι η παρακμή των ιδανικών αφήνουν το άτομο εσωτερικά γυμνό, γεγονός που επιδρά καταλυτικά και στις σχέσεις του με τους συνανθρώπους.
• Η αβεβαιότητα για το αύριο, η οικολογική καταστροφή, τα πυρηνικά, η απειλή μιας παγκόσμιας σύρραξης γεμίζουν ανασφάλεια κι αβεβαιότητα τον ευαίσθητο δέκτη.

Συνέπειες :

• Το άγχος αποτελεί πλέον ένα ψυχοσωματικό νόσημα
• ως αρρώστια, λοιπόν, έχει επιδράσεις στην υπόσταση του ατόμου (σωματικά και ψυχολογικά προβλήματα): στομαχικές διαταραχές, καρδιακές παθήσεις, κυκλοφορικά προβλήματα, νευρώσεις, μελαγχολία κ.α.

Τρόποι αντιμετώπισης:

• Στροφή στο συνάνθρωπο, ειλικρίνεια κι ουσιαστικές διαπροσωπικές σχέσεις,φιλία,οικογένεια.
  • Ανθρωπιστική παιδεία, ολόπλευρη ανάπτυξη της προσωπικότητας, αυτογνωσία, υιοθέτηση γνήσιων ιδανικών κι υψηλών στόχων. Να δοθεί προτεραιότητα στις πνευματικές κι ηθικές αξίες, να ιεραρχηθούν καλύτερα οι ανάγκες του.
  • Απεξάρτηση απ’ τη μανία της κατανάλωσης, αυτοέλεγχος, ψυχολογική ελευθερία.
  • Βελτίωση της ποιότητας ζωής στις πόλεις, ανθρωπινότερο περιβάλλον.
  • Επιστροφή του ανθρώπου στη φύση ή τακτική έξοδος σ’ αυτή, φυσικότερος τρόπος ζωής.
  • Δημιουργική αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου.

ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ

ΘΕΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ :

• Αναπτύσσεται μια ιδιαίτερη σχέση μάνας-παιδιού, καθώς η μάνα αναπληρώνει τη φυσική κηδεμονία και το παιδί βιώνει την ασφάλεια που ένιωθε κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης Στηρίζεται στη φυσική νομοτέλεια
• Βοηθά το παιδί να ανταποκριθεί στο νέο περιβάλλον μετά τη γέννηση.
• Οι ανοσοποιητικές ιδιότητες του μητρικού γάλακτος καθιστούν το βρέφος πιο ανθεκτικό σε ιούς .
• Οι επιστήμονες στηρίζουν το θηλασμό αφού παράγει πιο ισορροπημένους ενήλικες.
• Ενισχύει το φυσικό και ψυχικό δεσμό της μητέρας με το παιδί της.
• Το μητρικό γάλα περιέχει αναντικατάστατες και πολύτιμες θρεπτικές ουσίες ενώ παράλληλα βοηθά το ίδιο το βρέφος να ρυθμίσει τη διατροφή και την ανάπτυξή του.

Προεκτάσεις του ζητήματος του θηλασμού:

• Η πληροφόρηση σχετικά με το θηλασμό πρέπει να είναι θεμιτή και αντικειμενική για να ωθεί σε σωστές επιλογές.
• Το μητρικό γάλα αποτελεί οικονομικό κίνητρο, γι’αυτό το αντιμάχονται οι βιομηχανίες γάλακτος.
• Η στάση της μητέρας απέναντι στο θηλασμό θα καθορίσει την επιλογή της απέναντι του αλλά παράλληλα θα καθορίσει και τη στάση του κοινωνικού περιβάλλοντος απέναντί της
• Ο μητρικός θηλασμός συνιστά προσφορά στη ζωή, όπως και η τεκνοποίηση.
• Η κοινωνία οφείλει να αναγνωρίζει την ανυπέρβλητη αξία του θηλασμού και να παρέχει δυνατότητες συνδυασμού του με το δικαίωμα της γυναίκας για προσωπική και επαγγελματική ζωή.
• Η μητέρα πρέπει να προσαρμόσει την επαγγελματική και κοινωνική ζωή της στις ανάγκες του θηλασμού και κατ΄επέκταση στις ανάγκες του βρέφους
• Αποτελεί αιώνιο, διαχρονικό και υψίστης σημασίας δώρο της μητέρας στο παιδί της, το οποίο επιβιώνει χάρη σ’αυτό.

Θηλασμός-εργασία

• Ο νέος υπαλληλικός κώδικας επιτρέπει την κάλυψη εξόδων τοκετού και ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, την παραχώρηση άδεις ενός έτους με αποδοχές και τη διαμόρφωση ελαστικού ωραρίου στις μητέρες που εργάζονται. Η πολιτεία αποδέχεται ως επαρκές το διάστημα ενός έτους για το θηλασμό.
• Πρόσθετα μέτρα θα μπορούσαν να ληφθούν τα εξής: αύξηση χρόνου άδειας, οικονομικά κίνητρα για απόκτησης τρίτου παιδιού, θέσπιση οικογενειακού γιατρού, δημιουργία κρατικών παιδικών σταθμών κοντά στους χώρους εργασίας της μητέρας.
• Η ανατροφή των παιδιών πρέπει να συνδεθεί με το αίτημα για γονεική ισοτιμία και να μην θεωρείται ως αποκλειστικά γυναικεία ευθύνη.

Αίτια υποβάθμισης του θηλασμού

• Η έλλειψη σωστής ενημέρωσης που σε συνδυασμό με την παραπληροφόρηση δεν επιτρέπει την δημιουργία εμπεριστατωμένης γνώμης σχετικά με την αξία του θηλασμού Η εμφάνιση μετά το β΄παγκόσμιο πόλεμο του βιομηχανοποιημένου γάλακτος
• Οι επιφυλάξεις των εργαζόμενων μητέρων οι οποίες από φόβο και ανασφάλεια μήπως απολυθούν από την εργασία τους αρνούνται να θηλάσουν
• Η κρίση του θεσμού της οικογένειας
• Η ανωριμότητα που μαστίζει τους νέους της εποχής μας
• Το άγχος, η αβεβαιότητα και η πίεση λειτουργούν ανασταλτικά για τη μητέρα
• .
• Η ανεπάρκεια των μέτρων κοινωνικής προστασίας της μητρότητας
• Το χαμηλό μορφωτικό Η ανισότητα της γονεικής ευθύνης
• και κοινωνικό επίπεδο

ΕΥΘΑΝΑΣΙΑ

Ορισμός : η ευθανασία συνιστά τη διακοπή μιας άθλιας ζωής με την πρόκληση ενός , κατά το δυνατόν, γρήγορού και ανώδυνου θανάτου, ο οποίος θεωρείται προτιμότερος από μια βασανιστική ζωή.

Μορφές :

• Εκούσια : ο ασθενής διατυπώνει τη θέληση του να πεθάνει
• Μη εκούσια : είναι αμφίβολη η γνώμη του ασθενούς αφού ο ίδιος δεν μπορεί να την εκφέρει.
• Ακούσια : ο ασθενής εκφράζει ή έχει εκφράσει κάποια στιγμή στο παρελθόν την επιθυμία να διατηρήθει στη ζωή με όλα τα δυνατά μέσα ανεξάρτητα από την κατάσταση της υγείας του.
• Ενεργητική : με την ενεργό συμμετοχή κάποιου, χορηγώντας ενδοφλέβια ουσία στον πάσχοντα
• Παθητική : διακοπή της θεραπευτικής αγωγής ή μη εξάντληση όλων των μέσων στον ασθενή ώστε σταδιακά να επέλθει θάνατος.

*Σε όλες τις περιπτώσεις ο γιατρός διώκεται ποινικά.

Επιχειρήματα υπέρ της εφαρμογής της :

• η ανασφάλεια, η απόγνωση, η ψυχική κατάπτωση και μαρασμός του ανθρώπου που ξέρει ότι σε λίγο θα πεθάνει αφού βιώσει σωματικό πόνο ή εξευτελισμό της αξιοπρέπειας του συνιστούν την χρήση της ευθανασίας ως αναλγητικό μέσο.
• Περιορίζεται η αγωνία και η ταλαιπωρία των συγγενών του ασθενούς.
• Η ημιπαρανομία της ευθανασίας δίνει τη δυνατότητα για εξυπηρέτηση οικονομικών σκοπιμοτήτων.
• Η ιατρική δεν είναι σε θέσει να περιορίσει σε όλες τις ασθένειες τον πόνο και την αγανάκτηση του ίδιου του αρρώστου και των συγγενών του.
• Το οικονομικό κόστος της νοσηλείας δεν μπορεί να το αντέξει η οικογένεια του ασθενούς
• Σε πολλές περιπτώσεις ο άρρωστος ζητά στο γιατρό να τον λυτρώσει από το σωματικό και ψυχικό άλγος που υφίσταται. Έτσι η ευθανασία γίνεται φιλανθρωπία.
• Ο θάνατος αποτελεί ένα από τα ανθρώπινα δικαιώματα .
• Οι γιατροί και τα μέσα που χρησιμοποιούνται για έναν ανίατο ασθενή θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τη θεραπεία κάποιου άλλου.

Επιχειρήματα κατά της εφαρμογής της :

• Οι γιατροί όταν ορκίζονται δίνουν την υπόσχεση ότι θα μάχονται για την ανθρώπινη ζωή μέχρι το τέλος, οπότε με την ευθανασία καταπατούν τον όρκο τους.
• Ο άνθρωπος δεν είναι απόλυτα ελεύθερος να καθορίσει την ύπαρξή του.
• Η διαρκής επιστημονική ανέλιξη και οι νέες ανακαλύψεις φαρμάκων δημιουργούν ελπίδες για ανακούφιση του πόνου και μελλοντική αντιμετώπιση ανίατων ασθενειών.
• Ενδεχομένως κάποιες κυβερνήσεις με το πρόσχημα της ευθανασίας να προβούν στην εξόντωση κάποιων ανεπιθύμητων
• Μπορεί να λανθάνουν κληρονομικοί ή άλλοι λόγοι πίσω από το πρόσχημα της ευθανασίας
• Η παραίτηση από τη ζωή είναι πράξη ανωριμότητας και ανευθυνότητας και δειλίας.
• Σε πολλές περιπτώσεις τέτοιες αποφάσεις λαμβάνονται σε περιόδους φόβου και ανασφάλειας.
• Η νομιμοποίηση της ευθανασίας ενδέχεται να εξυπηρετήσεις τα συμφέρονται των διαχειριστών της ανθρώπινης ζωής και να επιτρέψει το εμπόριο ανθρώπινων οργάνων από συγγενείς και γιατρούς.

ΑΞΙΕΣ – ΙΔΑΝΙΚΑ

@ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ:

Παιδεία ανθρωπιστική, καθολική, αισθητική, διά βίου κι ανταποκρινόμενη στις ανάγκες της νέας τεχνολογίας:

• οπλίζει το νέο άνθρωπο με σωφροσύνη και σύνεση, κορυφαίες αρετές που ελέγχουν τις επιθυμίες και τα συναισθήματα του μέσα στα πλαίσια της λογικής,
• ενεργοποιεί τις κριτικές αντιστάσεις του φιλοπερίεργου εφήβου, ώστε μ’ οξύνοια και άνεση να διατυπώνει έναν τεκμηριωμένο αντίλογο απέναντι στις όποιες προσβολές της ελευθερίας του, να εκφράζεται άφορα και να διαθέτει πνευματική ανεκτικότητα, διαμορφώνει ένα ελεύθερο και δίχως προκαταλήψεις πνεύμα, μακριά απ’ το σκοτάδι της άγνοιας, της δεισιδαιμονίας και της μονομέρειας, οι οποίες οξύνουν τα πάθη κι αναμοχλεύουν τις ορμές (π.χ επιθετικότητα),
• κατανοεί ο νέος το ιστορικό πλαίσιο της εποχής που ζει με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της παγκοσμιοποιημένης κοινωνίας, ερμηνεύει τα προβλήματα της, αναζητά μέτρα για την αντιμετώπιση τους, με στόχο να πρυτανεύσει το πνεύμα του ορθού λόγου κι όχι η βία του παραλόγου.

@ ΗΘΙΚΟΣ – ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ

Αξιοπρέπεια, φιλαλήθεια, υπευθυνότητα, τιμιότητα, σεβασμός κι αυτοσεβασμός, αγνότητα, ανιδιοτέλεια, αλληλεγγύη, συνεργασία, δικαιοσύνη, άμιλλα, ισότητα:

• διδάσκεται η νέα γενιά να σέβεται την ανθρώπινη οντότητα ως αυθύπαρκτη, μοναδική και αναγνωρίζει το δικαίωμα στη διαφορετικότητα,
• μαθαίνει ο έφηβος με συνέπεια λόγων κι έργων ν’ αναλαμβάνει τις ευθύνες του,
• συμπεριφέρεται η νεολαία μ’ αίσθημα δικαίου, εντιμότητα κι ειλικρίνεια, ενώ παράλληλα υιοθετεί νόμιμα και θεμιτά μέσα για να εκφράσει τη διαμαρτυρία της κατά της αδικίας, των προκλητικών ανισοτήτων και της βίας,
• εξωτερικεύει ο   νέος   την   έμφυτη   κοινωνικότητα   του   μ’ αποτέλεσμα την υπεύθυνη και δημιουργική ένταξη του στο σύνολο.

@ ΨΥΧΙΚΟΣ – ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ

Ευψυχία, γενναιότητα, θάρρος, αισιοδοξία, αγωνιστικό σθένος, πίστη σε ιδανικά, ισχυρή βούληση, ευαισθησία, γόνιμη αμφισβήτηση, αυτογνωσία, αυτοπειθαρχία:

• αμφισβητούν οι οραματιστές, ιδεολόγοι και καινοτόμοι νέοι το κατεστημένο, όχι μέσα απ’ την αντιδραστικότητα και το μηδενισμό αλλά με την πρόθεση να οικοδομήσουν το νέο πάνω στα θεμέλια του παλιού,
• αποκτά νόημα η ζωή των νέων, εμπνέονται οι αγώνες τους κι ενεργοποιούνται σε κάθε περίσταση.

@ ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ – ΕΘΝΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ

Ελευθερία, δημοκρατικό ήθος, συμμετοχή στα κοινά, αξιοκρατία, υγιές εθνικό φρόνημα, φιλοπατρία – εθνισμός, ειρήνη, οικουμενική συνείδηση:

• παρέχονται στο νέο δυνατότητες για ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας του κι επίτευξη των ατομικών του στόχων σε μια κοινωνία ισότητας, αξιοκρατίας κι ίσων ευκαιριών, αντιστέκεται ο νέος στην προπαγάνδα και το λαϊκισμό, δεν υιοθετεί μια συμβατική στάση, μετατρέπει τη δημοκρατία σε βίωμα και τρόπο ζωής,
• γνωρίζει το κάθε νεαρό μέλος την παράδοση του, συνειδητοποιεί την εθνική του ταυτότητα και μαθαίνει να συνυπάρχει ειρηνικά σε μια πολυπολιτισμική παγκόσμια κοινότητα.

ΦΟΡΕΙΣ ΑΓΩΓΗΣ

Οικογένεια:

Παρέχει :

• περιβάλλον συναισθηματικής ασφάλειας, κατανόησης, αγάπης,
• διαπαιδαγώγηση σε κλίμα αλληλοσεβασμού και δημοκρατικού διαλόγου,

Απαιτείται :

• επαναπροσδιορισμός των   ρόλων   των   γονέων   και   δίκαιος καταμερισμός των υποχρεώσεων & όλα τα μέλη της,
• ενθάρρυνση της πρωτοβουλίας του παιδιού, προκειμένου να διαμορφώσει το δικό του κώδικα αξιών ως αποτέλεσμα της οικογενειακής αγωγής του.

Εκπαίδευση (σχολικοί κι εξωσχολικοί φορείς):

• ειδικά μαθήματα κι εκπαιδευτικά προγράμματα, που θα συμβάλλουν στο άνοιγμα του σχολείου στην κοινωνία και θα μετατρέψουν τη θεωρητική γνώση σε έμπρακτη μάθηση,
• αντικατάσταση του δασκαλοκεντρικού σχολείου από ένα άλλο παιδοκεντρικό, που θα εμπνέει την αγάπη για τη γνώση και θ’ αξιοποιεί τα επιτεύγματα της νέας τεχνολογίας,
• έμφαση στην ανθρωπιστική παιδεία, στη δημοκρατική διαπαιδαγώγηση που τονίζει τη συνύπαρξη δικαιωμάτων κι υποχρεώσεων και συντελεί στην κοινωνική συνειδητοποίηση του αυριανού πολίτη,
• οι εξωσχολικοί θεσμοί -φροντιστήρια μέσης εκπαίδευσης και ξένων γλωσσών, ωδεία, αθλητικοί σύλλογοι- οφείλουν να προσφέρουν ερεθίσματα κοινωνικής ευαισθησίας αλλά και προσωπικής δημιουργικότητας, ν’ ανιχνεύσουν και να καλλιεργήσουν δεξιότητες, πράγμα που μπορεί ν’ αποτρέψει την ένταξη των νέων σ’ ομάδες καταστροφικής δράσης.

Έντυπα κι ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης, πνευματική και πολιτική ηγεσία, εκκλησία και πολιτιστικοί φορείς:

• πολυποίκιλη κι   έγκυρη  πληροφόρηση  για  την  καλλιέργεια κριτικής σκέψης και τη διαμόρφωση πολιτικής συνείδησης,
• οι πνευματικοί άνθρωποι μπορούν με το διεγερτικό λόγο και το εκπολιτιστικό τους έργο ν’ αγγίξουν τις καρδιές των νέων,
• η πολιτική ηγεσία οφείλει ν’ ακούει τις ανησυχίες των νέων και ν’ ανοίξει δρόμους για την υλοποίηση των οραμάτων τους,
• η συμμετοχή των νέων σε πολιτιστικούς συλλόγους, αθλητικά σωματεία, πολιτικές νεολαίες ακόμη και σε μη κυβερνητικές οργανώσεις με διεθνή εμβέλεια θα συμβάλει στη διαμόρφωση μιας υγιούς πολιτικής στάσης ζωής.

ΥΠΟΣΙΤΙΣΜΟΣ

Η εποχή μας χαρακτηρίζεται από έντονη αντιφατικότητα. Ο χαρακτηρισμός αυτός είναι απόλυτα δικαιολογημένος, αν αναλογιστεί κανείς πώς από τη μία πλευρά η ανάπτυξη του τεχνικού πολιτισμού έχει κορυφωθεί, από την άλλη όμως το είκοσι τοις εκατό του πληθυσμού στις υπό ανάπτυξη χώρες υποφέρει από χρόνιο υποσιτισμό.

ΟΡΙΣΜΟΣ

Με τον όρο υποσιτισμός δηλώνεται η έλλειψη τροφής και η μειωμένη παροχή ειδών διατροφής, με αποτέλεσμα οι άνθρωποι να λιμοκτονούν και να αντιμετωπίζουν το ενδεχόμενο του θανάτου από πείνα.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ – ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

• 20% του πληθυσμού στις υπό ανάπτυξη χώρες υποφέρει από χρόνιο υποσι­τισμό.
• εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι δεν μπορούν να εξασφαλίσουν το ζωτικό ελάχιστο των 2.200 θερμίδων ημερησίως.
• κάτω από το επίπεδο της έσχατης ένδειας, που ορίζεται στο ένα δολάριο την ημέρα, ζούσαν 1,5 δισεκατομμύριο άνθρωποι το 1999. Το ποσοστό αυτό αντι­προσωπεύει το ένα τέταρτο του συνολικού πληθυσμού της γης.
• σύμφωνα με στατιστικές το 1998 πέθαναν εκατομμύρια άνθρωποι από υπο­σιτισμό.
• 000 παιδιά κάτω των πέντε ετών πεθαίνουν καθημερινά, κυρίως στις χώρες του τρίτου κόσμου από έλλειψη τροφής και φαρμάκων.

ΑΙΤΙΑ

1)Η μείωση που επήλθε στην αξία των νομισμάτων των φτωχών χωρών έστειλε τις τιμές των αγαθών στα ύψη, με αποτέλεσμα να είναι απρόσιτα στο μέσο άνθρωπο ακόμη και τα βασικά είδη διατροφής. Το γεγονός αυτό οδήγησε στην αύξηση των χρεών των υπό ανάπτυξη χωρών προς τις αναπτυγμένες και προκάλεσε εξαθλίωση της οικονομίας τους, παρε­μποδίζοντας οποιαδήποτε οικονομική δραστηριότητα.

• Τα αναπτυγμένα κράτη, λόγω ιδιοτελών οικονομικών συμφερόντων, κρατούν τις τριτοκοσμικές χώρες σε χαμηλό επίπεδο ανάπτυξης, αποκομίζοντας τα μέγιστα δυνατά οφέλη (π.χ. την εξασφάλιση φτηνού εργατικού δυναμικού και τη μείωση του κόστους παραγωγής των προϊόντων τους).
• Η έλλειψη παιδείας και η αμάθεια διαιωνίζει τις προκαταλήψεις και τις δεισι­δαιμονίες των κατοίκων των χωρών αυτών, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να αναλάβουν πρωτοβουλίες και να βελτιώσουν το επίπεδο ζωής τους.
• Η ανυπαρξία του οικογενειακού προγραμματισμού προκαλεί πληθυσμιακή έκρηξη. Τα φαινόμενα υπερπληθυσμού στις υπό ανάπτυξη χώρες εντείνουν την παιδική θνησιμότητα και το οικονομικό πρόβλημα ατόμων και κρατών.
• Η απουσία δημοκρατικών θεσμών και η συνακόλουθη αδυναμία ή και ολι­γωρία των κυβερνήσεων των χωρών αυτών οδηγούν στην ανικανότητα θέσπι­σης κατάλληλου νομοθετικού πλαισίου, που θα βοηθήσει την οικονομική ανά­πτυξη τους.
• Η ηθική κρίση και η κατολίσθηση των αξιών στέρησε από το σύγχρονο άνθρω­πο την ηθική ευαισθησία για τα προβλήματα των συνανθρώπων του. Έτσι, οι αναπτυγμένες χώρες δεν ενδιαφέρονται για τη βελτίωση των συνθηκών ζωής στις υπό ανάπτυξη χώρες και επιπλέον προβαίνουν χωρίς κανένα ηθικό ενδοι­ασμό στην οικονομική εκμετάλλευση τους.
• Η γενικότερη απανθρωποποίηση του σύγχρονου ανθρώπου και η υποβάθμιση της ανθρώπινης αξίας οδήγησαν στην αξιοποίηση των χωρών του 3ου κόσμου στο πεδίο ανταγωνισμού των ισχυρών και στα πειράματα των πυρηνικών εξο­πλισμών. Παράλληλα, υποδαυλίζονται οι εθνικοί ανταγωνισμοί και οι επεκτα­τικές βλέψεις των αυταρχικών ηγετών τους, με αποτέλεσμα να στερούνται ό­χι μόνο τη δυνατότητα οργάνωσης και ανάπτυξης αλλά και αυτό το δικαίωμα της ζωής.

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

• Οι κάτοικοι των υπό ανάπτυξη χωρών καταδικάζονται σε χρόνιο υποσιτισμό αλλά και σε γενικότερη οικονομική εξαθλίωση. Οι περισσότεροι ζουν σε έσχα­τη ένδεια, διαβιούν σε ανθυγιεινές συνθήκες και στερούνται κατοικίας.
• Αναγκάζονται για να επιβιώσουν να εργαστούν σε άθλιες συνθήκες λαμβάνοντας πενιχρά ημερομίσθια που δεν επαρκούν για την εξασφάλιση των απαραί­τητων “προς το ζην”. Επίσης, παρατηρούνται φαινόμενα παιδικής εργασίας και εκμετάλλευσης.
• Η ένδεια και ο υποσιτισμός εξαχρειώνει ηθικά τους ανθρώπους που φτάνουν να εμπορεύονται το σώμα τους, την ίδια τους τη ζωή, τα παιδιά τους. Η όξυνση της πορνείας στις χώρες αυτές (π.χ. Φιλιππίνες), η γενικευμένη εμπορία και χρήση ναρκωτικών (π.χ. Κολομβία) και η άτυπη προώθηση της δουλείας (π.χ. Ινδία) επιβεβαιώνουν τη διαπίστωση αυτή.
• Οι πολεμικές συγκρούσεις συμπληρώνουν την εξαχρείωση και τον εκβαρβαρισμό των κατοίκων. Τα βασανιστήρια, οι εκτελέσεις, οι μακροχρόνιες αιχμα­λωσίες καθιστούν τη ζωή των ανθρώπων των χωρών αυτών εφιαλτική.
• Η εξαθλίωση των χωρών του 3ου κόσμου αποτελεί απόδειξη της ηθικής αναλ­γησίας και των αναπτυγμένων χωρών. Η ολιγωρία και η εκμετάλλευση τους απευαισθητοποιεί τον πολίτη κάθε χώρας και του υποβάλλει την παθητική αντιμετώπιση ακόμη και των δικών του προβλημάτων.
• Η διαιώνιση των ανισοτήτων και η διάκριση των χωρών σε αναπτυγμένες και υπό ανάπτυξη παρεμποδίζει την πρόοδο και καθιστά την πολιτισμική ανέλιξη και το μέλλον της ανθρωπότητας επισφαλές.

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ

• Κρίνεται επιβεβλημένη η αξιοποίηση των επιτευγμάτων της τεχνολογίας για την αύξηση της παραγωγής και την επίλυση του προβλήματος του υποσιτισμού.
• Απαραίτητη θεωρείται η μέριμνα των κυβερνήσεων του αναπτυγμένου κόσμου για οικονομική βοήθεια και οργάνωση της παιδείας στις χώρες του 3ου κό­σμου.
• Απαιτείται δραστηριοποίηση της Παγκόσμιας Τράπεζας και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου καθώς και διακρατική συνεργασία για την υπέρβαση της οικονομικής ανισότητας αναπτυγμένων και υπό ανάπτυξη χωρών.
• Χρειάζεται ενεργοποίηση των διεθνών οργανισμών και των ανθρωπιστικών οργανώσεων (π.χ. UNICEF, UNESCO) για την αποστολή τροφίμων, ειδών ένδυσης, αλλά κυρίως για την οργάνωση προγραμμάτων ιατρικής βοήθειας (π.χ. εμβολιασμοί, αντιβιοτικά).
• Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης καλούνται να ευαισθητοποιήσουν την κοινή γνώμη, ώστε να συνειδητοποιήσει ο μέσος πολίτης το μέγεθος και τις διαστά­σεις του προβλήματος.
• Καθοριστική κρίνεται και η στάση της πνευματικής ηγεσίας που μπορεί να λειτουργήσει ως παράδειγμα ήθους, ευαισθησίας και ανθρωπιάς.
• η συνειδητοποίηση του κάθε πολίτη ως ατόμου, η ανάληψη των ευθυνών του και η συμμετοχή του σε ανθρωπιστικές οργανώσεις ή άλλες προσπάθειες που στοχεύουν στην παροχή βοήθειας στον τρίτο κόσμο. Στην αφύπνιση του ατόμου καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει η ανθρωπιστική παιδεία που ηθικοποιεί το νέο, μεταδίδοντας του υγιείς αξίες και πρότυπα.

ΥΓΕΙΑ

Κίνδυνοι που απειλούν την υγεία του σύγχρονου ανθρώπου:

• Η ρύπανση του περιβάλλοντος και η μόλυνση της ατμόσφαιρας.
• Η κακή διατροφή
• Το κάπνισμα
• Η καθιστική ζωή
• Η ανασφάλεια για το μέλλον
• Το άγχος που γίνεται το μονιμότερο ψυχικό κλίμα του ανθρώπου
• Η έλλειψη ουσιαστικής επικοινωνίας με το κοινωνικό περιβάλλον (αλλοτρίωση, μοναξιά, έλλειψη πραγματικής φιλίας)
• Η απουσία ευκαιριών – ισοτιμίας
• Η χρήση ναρκωτικών ουσιών
• Οι καταχρήσεις

Τρόποι προστασίας του ανθρώπου:

• Αλλαγή διατροφικών συνηθειών
• Καλή διατροφή
• Έλεγχος από κρατικούς οργανισμούς των προϊόντων που διακινούνται στην αγορά
• Κίνηση και άσκηση
• Αποφυγή των ανθυγιεινών συνηθειών και των καταχρήσεων
• Ενημέρωση για τους κινδύνους που ελλοχεύουν
• Να αποφεύγεται η υπερβολική εργασία και να υπάρχει αρκετός χρόνος για ξεκούραση, ηρεμία και χαλάρωση
• Δημιουργία κέντρων εκτόνωσης
• Πρόληψη με εμβολιασμούς , περιοδικές ιατρικές εξετάσεις , σχολαστική καθαριότητα, ενημέρωση για θέματα υγιεινής.

Βιοτεχνολογία – κίνδυνοι

Βιοτεχνολογία ονομάζεται η εφαρμογή των τεχνικών της βιογενετικής στην παραγωγή νέων φυτικών και ζωικών οργανισμών κατάλληλων για χρήση και κατανάλωση από τον άνθρωπο.

Θετικές επιδράσεις:

• Αντιμετωπίζεται το επισιτιστικό πρόβλημα γιατί αυξάνεται η ποιότητα της τροφής
• Ενισχύεται η οικονομία καθώς αυξάνεται το εισόδημα των παραγωγών λόγω του μικρότερου κόστους και της αυξημένης απόδοσης των τροφών
• Προωθείται η αυτάρκεια της χώρας
• Δημιουργούνται τροφές με θεραπευτικές ιδιότητες για την καταπολέμηση ασθενειών

Αρνητικές επιδράσεις:

• Υπάρχει το ενδεχόμενο της γενετικής μόλυνσης και των υπολοίπων όντων
• Ελλοχεύει ο κίνδυνος καταστροφής του φυσικού περιβάλλοντος αφού θα προκληθούν αλλοιώσεις και μεταλλάξεις σε όλα τα είδη και θα ανατραπεί η οικολογική ισορροπία με τη δημιουργία νέων οργανισμών
• Δικαιώνεται η επέμβαση του ανθρώπου στο γενετικό κώδικα και προετοιμάζει το έδαφος για την ανάδειξη ισχυρών οικονομικών και πολιτικών κέντρων σε ρυθμιστές της γενετικής εξέλιξης στη γη
• Αποτελεί το θεμέλιο για την εφαρμογή της κλωνοποίησης και στον άνθρωπο
• Η κατανάλωση γενετικά τροποποιημένων τροφών εγκυμονεί κινδύνους για τη δημόσια υγεία και ίσως στο μέλλον θα επιφέρει γονιδιακές μεταλλάξεις στον άνθρωπο.

Τρόποι :

• Η πολιτεία οφείλει να περιορίσει και να απαγορεύσει τη διακίνηση αυτών των ειδών
• Ολόπλευρη ενημέρωση από τα ΜΜΕ και από τους αρμόδιους φορείς
• Εφαρμογή των κανόνων επιστημονικής δεοντολογίας των επιστημόνων οι οποίοι πρέπει να αναλάβουν τις ευθύνες τους
• Επιστροφή του ανθρωπισμού με ταυτόχρονη ενεργοποίηση των ανθρώπων και συμμετοχή σε μορφές συλλογικής αντίδρασης.

ΝΕΟΙ

Ορισμός

Εφηβεία είναι η περίοδος της μετάβασης από την παιδική στην ώριμη ηλι­κία κι έχει για κέντρο της την ήβη. (Έκφρ. Έκθ. Α’Λυκείου σελ.123)

► Χαρακτηριστικά των εφήβων

• Βιολογικά:
• λειτουργία γενετήσιων και μορφοποιών αδένων
• λειτουργία αδένων που προσδιορίζουν την έκφραση, τη φωνή, τη
• σκέψη, το συναίσθημα
• σωματική ανάπτυξη.

Ψυχολογικά:

• τάση εσωτερίκευσης
• έντονη ευαισθητοποίηση και ευθιξία
• έλλειψη αυτοπεποίθησης και ανασφάλεια
• φροντίδα για την εξωτερική εμφάνιση
• ενδιαφέρον για το άλλο φύλο.

Πνευματικά:

• υπαρξιακές ανησυχίες
• απόπειρα κατανόησης του ευρύτερου κόσμου (διεύρυνση πνευματι­κών οριζόντων)
• ιδεολογικός φιλελευθερισμός και εξιδανίκευση φόβος για τον ορθολογισμό των μεγάλων εξέλιξη της κριτικής ικανότητας ονειροπόληση και οραματισμός

Κοινωνικά:

• κοινωνική αντιδραστικότητα και ριζοσπαστισμός
• προσαρμογή στη μόδα
• αναζήτηση:
• φιλίας και γενικότερης αποδοχής
• προτύπων και ειδώλων.
• Επαναστατικότητα:
• τάση αυτοτέλειας και απεξάρτησης από τους γονείς
• αγωνιστικότητα για βελτίωση του κόσμου
• αμφισβήτηση καθιερωμένων αξιών, ιδανικών, παράδοσης
• νεωτερικότητα και αδιαλλαξία.
• Αντιθέσεις:
• υπερενέργεια και οκνηρία
• υπερευθυμία και δυσθυμία
• θρασύτητα και δειλία
• εγωισμός και αυτοπεριφρόνηση
• κοινωνικότητα και απομονωτισμός
• τάση ελευθερίας και ανάγκη της αίσθησης του ελέγχου
• καταπολέμηση παραδοσιακών αξιών και άκριτη αποδοχή ιδεολογιών και αξιών
• καταδίκη των επιδερμικών σχέσεων και τάση αυτοαπομόνωσης.

Χαρακτηριστικά της σύγχρονης νεολαίας:

• είναι πιο κατατοπισμένοι κι ενημερωμένοι, γιατί δέχονται περισσότερα μηνύματα κι ερεθίσματα απ’ τα Μ.Μ.Ε., την εκπαίδευση και τις γνωριμίες,
• η νεολαία είναι δέκτης μιας δημοκρατικότερης παιδείας, διάδοσης ιδεών, υψηλότερου μορφωτικού επιπέδου, καλύτερων σχολείων, γι’ αυτό η κριτική τους σκέψη είναι πιο οξυμένη κι οι γνώσεις τους (γενικές κι εξειδικευμένες) περισσότερες,
• οι νέοι είναι πολιτικοποιημένοι ήδη μέσα στο χώρο του σχολείου,
• επαγγελματικά είναι περισσότερο καταρτισμένοι λόγω του περιβάλλοντος μέσα στο οποίο διαμορφώνονται (οικονομική και τεχνολογική ανάπτυξη, κοινωνική εξέλιξη),
• το βιοτικό επίπεδο είναι υψηλότερο σήμερα.

Χαρακτηριστικά νέων

• ζουν με τις ελπίδες,

• κάνουν τα πάντα μ’ υπερβολή,

• νομίζουν ότι ξέρουν τα πάντα,

• είναι εύπιστοι,

• είναι συναισθηματικοί,

• είναι εριστικοί,

• αγαπούν τους φίλους,

• επιμένουν στις απόψεις τους,

• είναι ευμετάβλητοι,

• είναι άπειροι,

• είναι ειλικρινείς,

• είναι ανιδιοτελείς,

• είναι αισιόδοξοι,

• είναι ονειροπόλοι,

• είναι καινοτόμοι

Σημασία της νεανικής ηλικίας:

• διαμορφώνει την προσωπικότητα των νέων
• αποκτά ανεξαρτησία και αυτονομία
• επιλέγει επάγγελμα
• επιλέγει σύντροφο
• κάνει σφάλματα και αποκτά πρωτόγνωρες εμπειρίες
• εκτίθεται σε κινδύνους και μηχανεύεται τρόπους για να τους αντιμετωπίσει
• εδραιώνει τις φιλίες του και μαθαίνει την αξία της φιλίας.
• είναι η ηλικία της χαράς, της διασκέδασης και της ηδονής.

Πως επιδρά η σύγχρονη πραγματικότητα στους νέους :

• μετατρέπονται σε άγονους αμφισβητίες, παρατηρείται στροφή τους στη βία, φυγή σε κοινωνικά αδιέξοδα, εγκληματικότητα, ένταξη σε αναρχικά ρεύματα, ναρκωτικά, φανατισμός,
• αποδοχή ανάξιων προτύπων κι επιρροή από ξένα είδωλα,
• αλλοτρίωση, τυφλός μιμητισμός,
• απογοήτευση, μοναξιά, αδιαφορία,
• δε δημιουργούν δική τους οικογένεια,
• αποστασιοποιούνται απέναντι στον τομέα της εργασίας και της πολιτικής,
• έρχονται σε ρήξη με τους ώριμους, επειδή επικρατεί η άποψη ότι αυτοί υπηρετούν το κατεστημένο, αγεφύρωτο το χάσμα των γενεών,
• απάρνηση της πραγματικότητας, ζουν με τα όνειρα και τις ελπίδες,
• έλλειψη αξιών και ιδανικών,
• ανηθικότητα

Προβλήματα της σύγχρονης νεολαίας

• Ελλιπής και αναποτελεσματική εκπαίδευση:
• παρωχημένες γνώσεις και μέθοδοι διδασκαλίας
• αναντιστοιχία προσφοράς γνώσεων και ζήτησης εργασίας
• έλλειψη υλικοτεχνικής υποδομής και καταρτισμένου εκπαιδευτικού προσωπικού σ’ όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες
• χρησιμοθηρικό και βαθμοθηρικό πνεύμα.
• Επαγγελματικός προσανατολισμός και ανεργία:
• ανύπαρκτος επαγγελματικός προσανατολισμός
• όξυνση του προβλήματος της ανεργίας
• υποαπασχόληση και ετεροαπασχόληση
• έλλειψη μακροπρόθεσμων προγραμμάτων για την εφαρμογή επενδυ­τικής πολιτικής.
• Δυσλειτουργία της δημοκρατίας
• προβολή και επιβολή πολιτικών ηγετών από τα ΜΜΕ
• πολιτικός παραγοντισμός, παραγκωνισμός και παθητικοποίηση των πολιτών
• αναξιοκρατία, νεποτισμός, οικογενειοκρατία
• πολιτικός αμοραλισμός και γενικότερη πολιτική απαξίωση
• αύξηση δικτατορικών και απολυταρχικών πολιτευμάτων.
• Περιφερειακοί πόλεμοι και τρομοκρατία
• έντεχνη ναρκοθέτηση της παγκόσμιας ειρήνης
• φονταμενταλισμός και εκδηλώσεις τυφλής βίας
• αποδυνάμωση του ρόλου του ΟΗΕ.
• Έλλειψη ανθρωπισμού
• αύξηση του ρατσισμού και του εθνικισμού
• εργασιακή εκμετάλλευση ανηλίκων
• εγκατάλειψη του τρίτου κόσμου
• κατάφωρη παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων
• έλλειψη αξιών, κυριαρχία ειδώλων.
• Καταστροφή του περιβάλλοντος
• ρύπανση και μόλυνση από την τεχνολογική ανάπτυξη
• χρήση όπλων με ραδιενεργά στοιχεία
• αλόγιστη εκμετάλλευση του υπεδάφους.
• Η σχέση τους με την πραγματικότητα
• δυσκολία προσαρμογής στη σύγχρονη πραγματικότητα, απόρρι
  του κόσμου των μεγάλων

«   αίσθημα μοναξιάς, κίνδυνος αλλοτρίωσης

• αίσθηση απαξίωσης και παραγκωνισμού από τους μεγάλους.

Υπεύθυνοι των προβλημάτων της νέας γενιάς :

• οι πολιτικοί:  είναι  υποκριτές, αναμασούν τα  ίδια λόγια, υπόσχονται πολλά, τα οποία δεν πραγματοποιούν,
• τα κοινωνικά προβλήματα (π.χ. ποιότητα ζωής, κρίση αξιών, αναξιοκρατία, αρνητικά   πρότυπα,   ρατσισμός,   παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων κ.α.),
• ταχύτατες αλλαγές σ’ όλους τους τομείς της ζωής (π.χ.τεχνολογία, επιστήμη, οικογένεια, αδυναμία κοινωνικής ένταξης και κατανόησης του «εγώ»),
• το υλιστικό πνεύμα της εποχής, η απογοήτευση των νέων, γιατί δε μπορούν ν’ αντεπεξέλθουν στις πλασματικές ανάγκες,
• η κρίση της οικογένειας κι η στάση των μεγαλυτέρων,
• η απειρία των νέων μπροστά στη ζωή, το μεταβατικό στάδιο της ηλικίας, οι ιδιαιτερότητες τους,
• η ασάφεια των στόχων, η αστάθεια των περιστάσεων,
• η σύγχυση της σύγχρονης κοινωνίας,
• το άγχος, η ανασφάλεια,
• η πνευματική παρακμή.

Τρόποι αντιμετώπισης των προβλημάτων:

• ανθρωπιστική παιδεία,
• εμπλουτισμός του αναλυτικού προγράμματος με νέα μαθήματα (π.χ. οικογενειακή, περιβαλλοντική, πολιτική αγωγή, υγιεινή κ.α),
• αποσύνδεση του σχολείου απ’ την εισαγωγή στα πανεπιστήμια,
• εγκατάλειψη της στείρας αποστήθισης και της εξειδίκευσης,
• επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, διάπλαση κι εφοδιασμός των νέων με αρχές κι αξίες,
• οι πνευματικοί άνθρωποι οφείλουν να βρίσκονται κοντά στους
• νέους για να δίνουν νόημα στη ζωή τους,
• ποιότητα ζωής,
• ιστορική και πολιτική συνείδηση,
• βοήθεια από την οικογένεια, το σχολείο, την εκκλησία, την πολιτεία,
• προβολή των σωστών προτύπων απ’ τα Μ.Μ.Ε. και την πολιτική,
• εναντίωση κι απομυθοποίηση των ναρκωτικών και της βίας,
• οι μεγαλύτεροι οφείλουν να δείξουν περισσότερη κατανόηση
• στον προβληματισμό των νέων,
• επιείκεια στις επιπολαιότητες και στις άστοχες ενέργειες,
• παραδοχή απ’ το κοινωνικό σύνολο.

Χρέος της νέας γενιάς

• ενεργή συμμετοχή στα κοινά, συνειδητή πολιτικοποίηση, επίλυση των κοινωνικών προβλημάτων (αναξιοκρατίας, ανεργίας κτλ.),
• αγώνας για τη διασφάλιση της δημοκρατίας, της ελευθερίας, της

ισονομίας, της εθνικής ανεξαρτησίας,

• συμβολή στην επίλυση παγκόσμιων προβλημάτων (πυρηνικά, πόλεμοι, οικολογική καταστροφή κτλ.),
• αναπροσδιορισμός της στάσης τους απέναντι σε θέματα ανθρωπιστικά, στην παράδοση, τη γλώσσα και την οικογένεια,
• συμβολή στην εξέλιξη του πολιτισμού (υλικού, πνευματικού, ηθικού),
• καταπολέμηση των ναρκωτικών, αποτροπή απ’ τη βία, την εγκληματικότητα, την τρομοκρατία,
• συνειδητοποίηση των αρνητικών σημείων της τεχνολογίας,
• παραγωγική αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου τους,
• ανανέωση σ’ όλους τους τομείς της ζωής, καινούριες ιδέες, γκρέμισμα αναχρονιστικών      θεσμών      (προλήψεων, προκαταλήψεων, δεισιδαιμονιών, φανατισμού κτλ.),
• όχι αποδοχή ειδώλων,
• ποιότητα ζωής,
• γεφύρωση του χάσματος των γενεών, υποχωρητικότητα, διαλλακτικότητα, κατανόηση.

Σχέσεις των εφήβων με τους γονείς τους

Οι έφηβοι:

• νιώθουν ελεύθεροι και ώριμοι να αναλάβουν πρωτοβουλίες αντιλαμβάνονται τον κόσμο με πνεύμα προοπτικής
• θεωρούν ξεπερασμένες και συντηρητικές τις απόψεις των γονιών το
• αντιδρούν βίαια και προκλητικά.

Οι γονείς:

         προσπαθούν να τους εμφυσήσουν τις απόψεις και τις ιδέες τους για τη ζωή

• Να προβάλλουν-επιβάλλουν τα δικά τους πρότυπα και ιδανικά
• επιθυμούν τα παιδιά τους να υλοποιήσουν τα δικά τους ανεκπλήρωτα όνειρα
• εναντιώνονται στις επιλογές των νέων
• προκαλούν τους ευερέθιστους εφήβους, συγκρίνοντας τους με τη δική τους γενιά
• καταπιέζουν και αρνούνται κάθε αντίθετη πρωτοβουλιακή

παρέμβα­ση των εφήβων

• αδυνατούν να συνειδητοποιήσουν ότι τα μικρά παιδιά τους γίνονται σιγά σιγά ώριμοι πολίτες.

► Τρόποι προσέγγισης

• αμοιβαία υποχώρηση
• αναγνώριση πως κάθε πλευρά έχει το δικό της μερίδιο στο δίκαιο.

Οι γονείς πρέπει να:

• σεβαστούν στα παιδιά τους το δικαίωμα της προσωπικής επιλογής
• αναγνωρίσουν ότι ο κόσμος που κληροδοτούν στους νέους, δεν είναι ο καλύτερος
• διαλέγονται και να γνωρίζουν τα προβλήματα των παιδιών τους
• αποδεχθούν ότι οι νέοι δικαιούνται να ζήσουν σ’ έναν κόσμο καλύτε­ρο, όπως τουλάχιστον αυτοί τον οραματίζονται
• συνειδητοποιήσουν ότι τα παιδιά τους δεν είναι κτήμα τους
• εγκαταλείψουν τον αυταρχισμό και την ακαμψία και να επιδοθούν στον παιδαγωγικό και συμβουλευτικό τους ρόλο
• τονώσουν το φρόνημα των νέων και να τους καλλιεργήσουν το αίσθη­μα της υπευθυνότητας
• αποτελούν οι ίδιοι με τη ζωή τους πρότυπα προς μίμηση
• στέκουν βοηθοί και παραστάτες, όταν οι νέοι τους ζητούν βοήθεια να ποφεύγουν την ανοχή σε τυχόν παραπτώματα, γιατί η υπερβολική
  ελευθερία γίνεται ασυδοσία.

   Οι νέοι πρέπει να αναγνωρίσουν στους γονείς τους:

• την άδολη αγάπη προς τα παιδιά τους
• την πείρα και την εμπειρία τους
• τη δικαιολογημένη ανησυχία για τους πολλούς κινδύνους που ενε­δρεύουν
• την ηθική ευθύνη που έχουν για τα παιδιά τους.

ΧΑΣΜΑ ΓΕΝΕΩΝ

Διάσταση που δημιουργείται απ’ το σύνολο των διαφορών και των αντιθέσεων ανάμεσα στις δυο συνεχόμενες γενεές (γενεά ενηλίκων: αυτοί που είναι σήμερα γονείς, που έχουν ηλικία από 35 περίπου ως 60 χρονών. Αυτοί που βρίσκονται ήδη στο προσκήνιο της κοινωνικής δραστηριότητας. Γενεά νέων: τ’ αγόρια και τα κορίτσια από 15 έως 25 περίπου ετών, που ετοιμάζονται να διαδεχθούν τους ενηλίκους).

Τρόποι εκδήλωσης :

• Αδυναμία επικοινωνίας, συνεννόησης, διαφορά αντιλήψεων ανάμεσα στους νέους και τους ώριμους.

• Συναισθηματική και πνευματική αποξένωση ανάμεσα στην παλιά και τη νέα γενιά.

• Διαφωνίες

• Διαφορετικός τρόπος ζωής

• Αποξένωση

Το χάσμα είναι οξύτερο σήμερα (αίτια)

• κρίση θεσμών κι αξιών,

• απρόσωπες, επιδερμικές σχέσεις,

• η επαναστατικότητα των νέων σε συνδυασμό με τη συντηρητικότητα των μεγάλων,

• η καλπάζουσα τεχνολογική ανάπτυξη, την οποία δε μπορούν να παρακολουθήσουν οι ώριμοι.

Αιτιολόγηση του χάσματος απ’ τους νέους

• θεωρούν τους μεγάλους εκτός εποχής. Οι αντιλήψεις των ωρίμων είναι ξεπερασμένες και στέκονται εμπόδιο στα σχέδια και τα όνειρα των νέων,

• οι νέοι έχουν την τάση της φυγής και της ανεξαρτητοποίησης,

• οι νέοι άλλοτε πάσχουν από έλλειψη αγάπης κι άλλοτε νιώθουν υπερπροστατευμένοι. Οι γονείς αρνούνται να παραδεχτούν και ν’ αναγνωρίσουν στα παιδιά τους το δικαίωμα της χειραφέτησής τους. Αναμιγνύονται στα προβλήματά τους και μάλιστα κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να γίνονται καταπιεστικοί,

• οι μεγάλοι κάνουν λάθος, όταν συγκρίνουν το παρόν με το παρελθόν και βρίσκουν καλύτερο το δεύτερο, αφού είναι γνωστό πως νοσταλγούν τα περασμένα, διότι το πέρασμα του χρόνου έχει ατονήσει όλες τις δυσάρεστες πλευρές των γεγονότων κι έχει υπερτονίσει τις ευχάριστες,

• η προηγούμενη γενιά έχει δημιουργήσει έναν κώδικα αξιών, που υποστηρίζει με πείσμα και με κάθε τρόπο θέλει να τις επιβάλλει στους νέους, έστω κι αν πολλές απ’ αυτές επιβάλλεται ν’ αναθεωρηθούν,

• οι νέοι μιμούνται συχνά τον περίγυρο, τις παρέες, ερχόμενοι έτσι σε ρήξη με την παλιότερη γενιά,

• τα νεαρά μέλη της κοινωνίας έχουν διαφορετικά προβλήματα κι αγωνίες (π.χ. επαγγελματική αποκατάσταση, οικονομικά, σχέση με το άλλο φύλο κ.α.),
• οι νέοι είναι ακόμη αδιαμόρφωτες προσωπικότητες,

• το μέλλον για τους νέους ξεπροβάλει αβέβαιο, με συνέπεια να κατακλύζονται πολλές φορές από ένα αίσθημα ανασφάλειας.

Αιτιολόγηση του χάσματος απ’ τους ώριμους

• βλέπουν τα παιδιά σαν μικρογραφία του εαυτού τους και ζητούν να γίνουν ό,τι δεν κατόρθωσαν αυτοί στη ζωή τους,

• υπάρχει διαφορά αντιλήψεων (π.χ. διαφορετικό περιβάλλον, καταστάσεις, εμπειρίες). Μάλιστα οι νέοι έχουν κατηγορηθεί πως δε δείχνουν κατανόηση στους γονείς τους, πολλοί απ’ τους οποίους πέρασαν τα παιδικά ή τα νεανικά τους χρόνια μέσα σε στερήσεις και δύσκολες καταστάσεις, οι ώριμοι πιστεύουν πως, όταν ήταν αυτοί νέοι, όλα ήταν τέλεια (ρομαντισμός),

• η παλιότερη γενιά είναι σίγουρα πιο παραδοσιακή και δε μπορεί να παρακολουθήσει την επαναστατική διάθεση των νέων,

• η ελλιπής κοινωνική μόρφωση των μεγάλων διευρύνει το χάσμα,

• σύμφωνα με τη σύγχρονη ψυχολογία, οι γονείς δεν ξέρουν ποια στάση να κρατήσουν απέναντι στα παιδιά τους,

• κατά την κρίση των ωρίμων, οι νέοι σήμερα, περισσότερο από κάθε άλλη φορά, χαρακτηρίζονται από απειθαρχία, επιπολαιότητα, βιασύνη, δίψα για υλικές απολαύσεις κτλ. Η νέα γενιά δείχνει αχαριστία και πλεονεξία, γιατί όσα περισσότερα της προσφέρουν, τόσα περισσότερα ζητά,

• οι νέοι δε θέλουν να παραδεχτούν ότι η βελτίωση των συνθηκών ζωής οφείλεται στη δραστηριότητα της γενιάς των μεγάλων κι όχι της δικής τους κι επομένως δεν έχουν το δικαίωμα να κατηγορούν τους ώριμους πως τάχα δεν τους εξασφάλισαν ποιότητα ζωής,

• οι νέοι είναι αρνητές των πάντων κι αδιάφοροι, ενώ οι απαιτήσεις τους είναι κατά κανόνα αόριστες κι αλλοπρόσαλλες,

• η νέα γενιά φοβάται ν’ αναλάβει ευθύνες και φυσικά δε θέλει να εγκαταλείψει τη μακαριότητα της παιδικής ηλικίας.

Αιτιολόγηση του χάσματος από μια τρίτη – ουδέτερη θέση

• είναι φυσικό να υπάρχουν διαφορές μεταξύ των ενηλίκων και των νέων σχετικά με την αντίληψη του κόσμου και του νοήματος της ζωής, τις ιδέες για το κύρος των αξιών και τους τρόπους συμπεριφοράς, γιατί η νέα γενιά ζει σε μια νέα χρονική φάση,
• η διεύρυνση του χάσματος οφείλεται, επίσης, στον παραμερισμό των νέων άμεσα ή έμμεσα από θέσεις εργασίας κι άλλες κοινωνικές δραστηριότητες, πράγμα που έχει την αιτία του στο ισχυρό κατεστημένο των ενηλίκων (συχνά διαθέτουν διπλές θέσεις εργασίας), στην παράταση του μέσου όρου ζωής, στην αύξηση του αριθμού των νέων που διεκδικούν τις θέσεις εργασίας, στη μείωση της παιδικής θνησιμότητας και στη χειραφέτηση της γυναίκας, στην αγανάκτηση των νέων για το άδικο και την υποκρισία που κυριαρχεί γύρω τους, που συχνά τους οδηγεί στην ωμότητα και την αναίδεια,
• στην απογοήτευση των νέων οι οποίοι είχαν κάνει είδωλα τους γονείς τους και ξαφνικά τους είδαν ν’ απομυθοποιούνται,
• στον υλιστικό τρόπο ζωής, στην ισοπέδωση των θεσμών και τον κλονισμό των αξιών μέσα στις ψυχές των νέων, που βλέπουν αντί της ειλικρίνειας και της ανιδιοτέλειας να επικρατεί η ηθική του συμφέροντος, η φιλοχρηματία, η υποκρισία κι η απανθρωπιά, αντί της αξιοκρατίας να σταδιοδρομούν οι καιροσκόποι, αντί της δικαιοσύνης να επικρατεί το δίκαιο του ισχυρού,
• στην αδυναμία των μεγάλων να προσαρμοστούν στις αλματώδεις εξελίξεις και ν’ αφομοιώσουν τις καινούργιες ιδέες, που οφείλονται στην πρόοδο της τεχνικής,
• στο συναίσθημα υπεροψίας των νέων έναντι των ενηλίκων, τους οποίους αποκαλούν «γέρους» και «ξοφλημένους», έχοντας την εγωιστική σιγουριά που τους δίνουν τα νιάτα,
• στον έντονο ρυθμό ζωής και στην έλλειψη χρόνου για επικοινωνία,
• στην έλλειψη επικοινωνίας
• στη μόδα, στο ντύσιμο, στον τρόπο διασκέδασης.

Συνέπειες του χάσματος

θετικές:

• ωριμάζουν οι νέοι, συνειδητοποιούν τις ευθύνες τους, ενδιαφέρονται για τα κοινά,
• οι ενήλικες αναλαμβάνουν τις ευθύνες τους

αρνητικές:

• η ατμόσφαιρα ηλεκτρίζεται και καθημερινά διεξάγονται καυγάδες στην οικογένεια,
• πολλά παιδιά φεύγουν απ’ τα σπίτια τους,
• οι νέοι αποστρέφονται την παιδεία, που τη θεωρούν δημιούργημα των ενηλίκων,
• οι νέοι αδυνατούν ν’ αξιοποιήσουν τις δυνατότητές τους δημιουργικά και τελικά συμβιβάζονται με το «κατεστημένο», προκειμένου να τακτοποιηθούν σε μια θέση. Μεταπηδούν, λοιπόν, κι αυτοί στη γενιά των συντηρητικών και προστίθενται στους υπερασπιστές του συστήματος.

Τρόποι αντιμετώπισης του χάσματος

• διάλογος, κατανόηση, ειλικρίνεια, όχι φανατισμός, αμοιβαία υποχωρητικότητα,
• οι γονείς πρέπει να κατανοούν και να συμμερίζονται τα προβλήματα των παιδιών τους,
• επίλυση των κοινωνικών προβλημάτων με πνεύμα συνεργασίας και κατανόησης (π.χ. καταπολέμηση ανεργίας),
• να συνειδητοποιηθεί ότι κάθε κοινωνία χρειάζεται τον ενθουσιασμό της νέας γενιάς και την πείρα της παλιάς,
• εμπιστοσύνη στους νέους.
• Αμοιβαίος σεβασμός, ανεκτικότητα, αγάπη,ισοτιμία
• Αμοιβαία αποδοχή σφαλμάτων’
• Απουσία εγωισμού
• Επιμόρφωση των γονιών για τη μεταβλητότητα της σύγχρονης εποχής
• Επιείκεια των νέων απέναντι στους γονείς και αποφυγή ακράιας συμπεριφοράς.

ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΙ

Θετικά Χαρακτηριστικά :

• ζουν με τις αναμνήσεις,
• κινούνται μέσα στο μέτρο,
• είναι εγκεφαλικοί,
• είναι σταθεροί,
• είναι έμπειροι,
• είναι ρεαλιστές, με βαθιά αίσθηση του μέτρου και αποφεύγουν ακρότητες
• είναι μετριοπαθείς και συγκαταβατικοί
• αγαπούν τη ζωή και τον εαυτό τους
• Είναι απαλλαγμένοι από υπέρμετρες φιλοδοξίες , φιληδονισμό και ιδιοτέλεια.
• Είναι έμπειροι και κατέχουν τη σοφία της ζωής μεταλαμπαδεύοντας τη στις νεότερες γενιές
• Μπορούν να καθοδηγήσουν τους νέους ώστε να μην προβούν στα λάθη που έκαναν εκείνοι.
• Είναι ισορροπημένοι ια ήρεμοι ψυχικά, γεγονός που τους καθιστά συναισθηματικά σταθερούς
• Ακολουθούν τη γόνιμη αμφισβήτηση.
• Είναι αποδοτικοί σε ποιότητα
• Έχουν ισχυρή θέληση
• Είναι επιεικείς και διαλλακτικοί

Αρνητικά Χαρακτηριστικά:

• νομίζουν πως οι νέοι δεν ξέρουν τίποτα,
• είναι συντηρητικοί.
• είναι δύσπιστοι,
• είναι εφησυχασμένοι,
• είναι φιλάργυροι,
• είναι κλεισμένοι στους εαυτούς τους,
• είναι επιφυλακτικοί στις κρίσεις τους,
• είναι ανειλικρινείς,
• είναι ιδιοτελείς,
• είναι απαισιόδοξοι,
• ηθικολογούν αλλά και υποκρίνονται
• ακολουθούν στερεότυπα και προκαταλήψεις
• είναι υπέρμετρα σκεπτικιστές απέναντι σε κάθε διαφορετικό και νεωτεριστικό στοιχείο
• είναι ακραίοι στην υπεράσπιση των απόψεών τους και αποδοκιμάζουν τα σύγχρονα δεδομένα
• είναι προγονόπληκτοι, μυθοποιώντας το παρελθόν και εξωραΐζοντας τις πτυχές του
• μειώνεται η προσαρμοστικότητα
• εξασθενεί η μνήμη και η σωματική δύναμη
• είναι απαισιόδοξοι και αυτοπεριθωριοποιούνται
• διακρίνονται από αδικαιολόγητες εμμονές πείσμα και αδιαλλαξία

Προβλήματα :

• προβλήματα υγείας, σωματικής και ψυχικής και περίθαλψης
• μοναξιά
• περιθωριοποίηση
• οικονομικά προβλήματα
• υψηλό κόστος νοσηλείας και ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης
• παύουν να συμμετέχουν στην κοινωνική ζωή και νιώθουν ότι δεν προσφέρουν στο κοινωνικό σύνολο.

Τρόποι αντιμετώπισης :

• Αύξηση των συντάξεων προκειμένου να ζουν αξιοπρεπώς
• Να μένουν σε οικείο περιβάλλον
• Περίθαλψη από συγγενείς αλλά και από ειδικό νοσηλευτικό προσωπικό
• Μέριμνα της πολιτείας για δημιουργία ειδικών ιδρυμάτων και για βοήθεια στο σπίτι
• Να παραμένουν δραστήριοι και ενεργητικοί ώστε να μην παραιτούνται από την κοινωνική ζωή
• Επιμόρφωση και προγράμματα για τη δημιουργική αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου και για ψυχαγωγία
• Ανάθεση εργασιών και υποχρεώσεων από συγγενείς για να νιώθουν ότι προσφέρουν στο κοινωνικό σύνολο.
• Να συμμετέχουν σε δραστηριότητες που οργανώνουν τα ΚΑΠΗ και άλλες οργανώσεις που μπορούν να τους ψυχαγωγήσουν και να τους ενημερώσουν για ποικίλα θέματα.
• Ευαισθησία των ανθρώπων κάθε ηλικίας
• Η πολιτεία πρέπει να εξασφαλίσει την ισότητα και την αυτονομία των ηλικιωμένων
• Να τους δώσουν οι νεώτεροι την ευκαιρία να τους διδάξουν
• Να τιμά η πολιτεία για την προσφορά τους ως απόδειξη ευγνωμοσύνης
• Οι δήμοι και η εκκλησία να οργανώνουν ενοριακά προγράμματα σίτισης των άπορων ηλικιωμένων.

ΠΡΟΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ – ΓΡΑΠΤΟΣ ΛΟΓΟΣ

ΠΡΟΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ

Πλεονεκτήματα:

• Χαρακτηρίζεται από αυθορμητισμό και ζωντάνια και ικανοποιεί τρέχουσες ανάγκες της καθημερινής ζωής.
• Μεταδίδει τα μηνύματα με μεγαλύτερη αμεσότητα και φυσικότητα ( κοινωνία ανθρώπων που βρίσκονται στον αυτό τόπο και χρόνο) και επικυρώνει την ικανότητα χειρισμού της γλώσσας, ενώ η λογική διεργασία του γραπτού τον κάνει τεχνητό.
• Είναι πιο αποτελεσματικός, γιατί ενισχύεται από την παραστατικότητα. Εφόσον υπάρξουν δυσκολίες στη λήψη του μηνύματος, ο πομπός αναπληρώνει τη σχετική έλλειψη πυκνότητας και στιλπνότητάς του, αξιολογώντας:

• εξωγλωσσικά στοιχεία (χειρονομίες, έκφραση του προσώπου, τόνος της φωνής, βλέμμα, διάθεση κλπ.).
• παραγλωσσικά γνωρίσματα (επιτονισμός, παύσεις, προφορά, ένταση φωνής κλπ.)

• Είναι αληθινός, οικείος, φατικός* και ανυπόκριτος. Είναι η ζωντανή μορφή της γλώσσας αλλά και η φυσική της πλευρά.
• Είναι προνόμιο και κτήμα όλων, ακόμη και των αναλφάβητων.
• Χρησιμοποιεί συνήθως την παράταξη και την ασύνδετη συμπαράθεση προ­τάσεων, την ενεργητική αντί την παθητική σύνταξη, γι’ αυτό είναι πιο απλός.
• Προηγείται του γραπτού λόγου:

• ιστορικά, γιατί πρώτα εμφανίστηκε ο προφορικός και μετά ο γρα­πτός λόγος
• βιολογικά, γιατί ο άνθρωπος μαθαίνει πρώτα να μιλά και μετά να γράφει.
• ποσοτικά, γιατί χρησιμοποιείται από περισσότερους αριθμητικά αν­θρώπους, αφού όλοι, άτομα και λαοί έχουν προφορικό λόγο, ενώ μπορεί να μη διαθέτουν γραπτό.

• Προϋποθέτει προβληματισμό και κρίση, οδηγεί στην πραγματική σοφία, στη γνώση και στην αλήθεια, οι οποίες κατακτώνται μόνο με το διάλογο (άποψη του Πλάτωνα).
• Επιτρέπει την προσέγγιση των ανθρώπων, την ανάπτυξη διαπροσωπι­κών σχέσεων, τη συγκρότηση της κοινωνικής τους ταυτότητας, επειδή εί­ναι αμφίδρομος.
• Η ασάφεια από πιθανή πολυσημία μπορεί να αποκατασταθεί με άμεσες και σχετικές διευκρινίσεις.
• Εξελίσσεται και εκφράζει τις εκάστοτε ανθρώπινες ανάγκες και αντιλήψεις.

Μειονεκτήματα

• Είναι εφήμερος. Τα ακουστικά αισθήματα μένουν μόνο όσο το ακουστι­κό μας αισθητήριο ή η συνείδηση και η μνήμη μας είναι δυνατόν να τα συγκρατήσουν. Μόνο με το γραπτό απαθανατίζεται ο προφορικός λόγος.
• Χαρακτηρίζεται από εκφραστική προχειρότητα, ελλειπτικότητα και ασυ­νταξίες, επειδή είναι απροσχεδίαστος, παρόλο που ορισμένες φορές ο ομι­λητής προσπαθεί να αλλάξει ή να βελτιώσει μια φράση που χρησιμοποίησε.
• Είναι πιο αναλυτικός και γι’ αυτό λιγότερο ακριβής.
• Διακρίνεται για τα πολλά «γεμίσματα» και τις παύσεις, την αφθονία λέ­ξεων ασαφούς σημασίας, το μικρότερο ποσοστό ουσιαστικών, επιθέτων και επιρρημάτων σε σύγκριση με το γραπτό λόγο.
• Δεν έχει επαρκώς επεξεργασμένο λεξιλόγιο και δε διασφαλίζει την

ορθή μεταφορά και πρόσληψη του μηνύματος από το δέκτη στον πομπό

αντίστοιχα.

ΓΡΑΠΤΟΣ ΛΟΓΟΣ

Πλεονεκτήματα:

Ο γραπτός λόγος διακρίνεται για:

• Την από κάθε άποψη επιμελημένη σύνταξη, διατύπωση, λεξιλόγιο, επειδη είναι προσχεδιασμένος και επιτρέπει τον έλεγχο για τη συστηματική χρησιμοποίησή του.
• Τις ολοκληρωμένες προτάσεις ή φράσεις με προταξιακή δομή: υποκείμενο-κατηγόρημα.
• Την πυκνότητα και σαφήνεια των νοημάτων, τη διεξοδικότητα ακρίβεια στην έκφραση, η οποία εξασφαλίζεται με την προσεκτική επιλογή των κατάλληλων λέξεων.
• Την αυστηρή και λογική χρήση της γλώσσας και την αποφυγή γλωσσικής τυποποίησης.
• Την ποικιλία και το μεγάλο αριθμό μεταβατικών λέξεων, υποτακτικών συνδέσμων, το μακροπερίοδο λόγο.
• Προτίμηση της παθητικής σύνταξης.
• Υπέρβαση του παρόντος και τη λειτουργία του στο διηνεκές, λόγος «μεγάλης διάρκειας».
• Δυνατότητα να καθιστά αθάνατο τον προφορικό λόγο (παραδόσεις μύθους, θρύλους κλπ).

Μειονεκτήματα

• Είναι προνόμιο μόνο των καλλιεργημένων ανθρώπων και ο βαθμός εξοικείωσης με τον γραπτό λόγο αποτελεί έναν από τους ισχυρότερους διαφοροποιητικούς παράγοντες ατόμων και κοινωνιών.
• Χαρακτηρίζεται από έλλειψη αυθορμητισμού, υποκριτικότητα, απόκρυψη των ζωντανών χαρακτηριστικών του λόγου, γιατί ο πομπός απευθύνεται σε δέκτη απόντα.
• Είναι μεταγενέστερος του προφορικού λόγου και εξαρτημένη μορφή
• Είναι ατελές σύστημα για την απόδοση της ομιλίας. Αποδίδει τα φωνήματα κι όχι άλλα στοιχεία εξωγλωσσικά και παραγλωσσικά που καθιστούν πιο κατανοητό το λόγο.
• Είναι η τεχνητή πλευρά της γλώσσας, είναι πολυσήμαντος και γι’ αυτό δημιουργεί προβλήματα επικοινωνίας, ειδικότερα στις επιστήμες, όπου απαιτείται η μονοσημία.
• Αντιπροσωπεύει σε μεγάλο βαθμό παλιότερες γλωσσικές μορφές. Μπο­ρεί, μάλιστα, να τον διακρίνει μια απόσταση από τις πρόσφατες εξελί­ξεις της γλώσσας.
• Είναι χρονοβόρα διαδικασία που προϋποθέτει λογική διεργασία και αυτό σ’ ορισμένες περιπτώσεις του στερεί τη φυσικότητα, τον κάνει τε­χνητό και απόμακρο από τους ρυθμούς της καθημερινής ζωής.
• Στερεί από το συγγραφέα την άμεση ανατροφοδότηση από τις αντιδράσεις του κοινού καθώς δεν επικοινωνεί άμεσα.

Η συμβολή του λόγου στον ανθρώπινο πολιτισμό

Ο προφορικός λόγος:

• Αποτέλεσε για αναρίθμητους αιώνες όργανο επιβίωσης και συνοχής των
  ανθρώπινων κοινωνιών:
• επικοινωνία για εξασφάλιση τροφής
• οργάνωση για αντιμετώπιση φυσικών κινδύνων και επίβουλων εχθρών.

• Εξασφάλισε τον ενιαίο πολιτιστικό χαρακτήρα των κοινωνιών, συντη­ρώντας και μεταδίδοντας με τεχνικές απομνημόνευσης την παράδοση στις επόμενες γενιές.
• Συνέβαλε στην ομαλή λειτουργία σε συγχρονικό επίπεδο του συστήμα­τος δικαιωμάτων και υποχρεώσεων που διείπε κάθε κοινωνία:

• γνώση της γενεαλογίας της ομάδας
• καθορισμός των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων του κάθε μέλους της κοινωνίας.
• Στις αγράμματες κοινωνίες ταυτιζόταν το παρελθόν με το παρόν, η ιστορία με το μύθο και το άτομο με την ομάδα.

Ο γραπτός:

• Βοηθά στην αποθήκευση των γνώσεων και την κληροδότησή τους στους μεταγενέστερους με την τυπογραφία και τα βιβλία.
• Εμπεδώνονται οι γνώσεις με την επανάληψη, λόγω των περιορισμένων δυνατοτήτων του ανθρώπινου πνεύματος.
• Διευκολύνει την ανάπτυξη των επιστημών, των γραμμάτων και των τε­χνών και κατ’ επέκταση την εξέλιξη του πολιτισμού.
• Καθιστά αυτόνομες τις υποκειμενικές μας απόψεις και επιτρέπει στην κριτική λειτουργία να τις ανατάμει και να ελέγξει την ακρίβεια τους.
• Διευρύνει τους πνευματικούς ορίζοντες, απελευθερώνει από τις προκαταλήψεις και τις δεισιδαιμονίες.
• Διαχωρίζει την ιστορική από την προϊστορική περίοδο.
• Κατά την αρχαιότητα, με τη διάδοση της γνώσης, περιόρισε τη δύναμη του ιερατείου που τη μονοπωλούσε ως τότε, αφού ήταν το μόνο που χρησιμοποιούσε ανάγνωση και γραφή.
• Συμβάλλει στον εκδημοκρατισμό και τη διασφάλιση της δικαιοσύνης της ελευθερίας με την αποτύπωση και την κοινοποίηση των νόμων μνημονική διαφύλαξη κειμένων καταστασιακού χαρακτήρα και ιστορικής σημασίας (συντάγματα, νόμους, συνθήκες κλπ).
• Κάνει το γλωσσικό μήνυμα ανεξάρτητο από το δημιουργό του και το

απαθανατίζει.

ΠΡΟΤΥΠΑ-ΕΙΔΩΛΑ

ΟΡΙΣΜΟΙ

Πρότυπο: το πρόσωπο, η κατάσταση ή ο θεσμός που είναι άξιο για μίμηση λόγω των διαχρονικά θετικών χαρακτηριστικών του.

Είδωλο: το πρόσωπο που μυθοποιείται και προβάλλεται έντεχνα και συστηματικά προκειμένου να γίνει πρόσκαιρα αντικείμενο υπερβολικής αγάπης και εκδηλώσεων λατρείας.

Ιδανικό : ο υψηλός πνευματικός και ηθικός σκοπός, το κίνητρο του αγώνα ενός ατόμου ή μιας ομάδας.

Φορείς διαμόρφωσης προτύπων:

• Οικογένεια
• Το σχολείο
• Οι επιστήμες τα γράμματα και οι Τέχνες
• Η πολιτική
• Το κοινωνικό περιβάλλον

Αναγκαιότητα των προτύπων:

Τα πρότυπα κάθε εποχής αποτελούν αναγκαιότητα διότι οι νέοι:

• Είναι αντιδραστικοί και σκεπτικιστές
• Είναι οραματιστές και έχουν φιλοδοξίες
• Είναι εύπλαστοι και ανολοκλήρωτοι
• Είναι ανασφαλείς
• Είναι εύπιστοι από τη φύση τους
• Είναι απογοητευμένοι από τους μεγαλύτερους λόγω του χάσματος των γενεών
• Παρατηρείται κρίση της οικογένειας
• Οι θεσμοί δεν λειτουργούν ορθά.

Φορείς διαμόρφωσης ειδώλων:

• Τα ΜΜΕ προβάλλουν είδωλα από το θέατρο, τον κινηματογράφο, τον αθλητισμό, τη μουσική, την πολιτική, τη μόδα και τη διαφήμιση
• Οικονομικοί παράγοντες : ωθούν στη μαζικοποίηση και το μιμητισμό αποχαυνώνοντας το άτομο και δημιουργώντας την πεποίθηση ότι ο καθένας μπορεί να γίνει ίδιος με το είδωλό του
• Η υποβάθμιση του πνεύματος του σύγχρονου ανθρώπου ο οποίος έχει καταστεί υποχείριο του καταναλωτισμού και του λαϊκισμού υιοθετώντας μεσσιανικά πρότυπα
• Η έλλειψη ουσιαστικής δημοκρατίας και ελευθερίας
• Το τεχνοκρατικό πνεύμα της σύγχρονης εποχής που έχει απομακρύνει τον άνθρωπο από τον ανθρωπισμό και τα ιδανικά του.

Θετικά πρότυπα :

• Οικολόγοι
• Επιστήμονες
• Πολιτικοί, κοινωνικοί και θρησκευτικοί ηγέτες
• Πνευματικοί άνθρωποι
• Ανθρωπιστές, όσοι δηλαδή σέβονται και τιμούν τα δικαιώματα τους στη ζωή και αναγνωρίζουν τα ίδια και για τους συνανθρώπους τους.

Επίδραση θετικών προτύπων:

• Παρακινούν το άτομο και του δίνουν τα εχέγγυα να ξεφύγει από το λήθαργο και το τέλμα
• Διδάσκουν μέσα από την ίδια τους την ενάρετη ζωή
• Προκαλούν γόνιμη αμφισβήτηση και προβληματισμό
• Προβάλλουν αξίες , οράματα και ιδανικά
• Οδηγούν στην ελευθερία και στον εκδημοκρατισμό μιας κοινωνίας
• Αφυπνίζουν συνειδήσεις
• Καλλιεργούν την εργατικότητα, τη συνεργασία και την ευγενή άμιλλα
• Διαπλάθουν πολίτες με κοινωνικό ήθος
• Περιορίζουν το χάσμα γενεών και ενώνουν όλους τους ανθρώπους
• Έχουν κοινωνική συνείδηση και ήθος
• Καλλιεργούν τον κριτικό τρόπο σκέψης
• Απαλλάσσουν από το άγχος και την ανασφάλεια
• Διαμορφώνουν την εθνική συνείδηση και οδηγούν στον πατριωτισμό
• Στηρίζουν τον άνθρωπο σε κρίσιμες στιγμές
• Οδηγούν στην αυτοκριτική και την αυτογνωσία
• Βοηθούν στην αποκρυστάλλωση των απόψεων και στην υιοθέτηση συγκεκριμένης και ηθικής στάσης ζωής.

Αρνητικά πρότυπα:

• Δημαγωγοί πολιτικοί
• Καλλιτεχνικοί και αθλητικοί αστέρες που με σκανδαλώδη τρόπο ζωής γνωρίζουν τη δημοσιότητα
• Ψευτοδιανοούμενοι που επιδίδονται σε σκάνδαλα για να τραβήξουν την προσοχή
• Άτομα με υψηλή κοινωνική θέση
• Άτομα οικονομικά επιτυχημένα
• Πρόσωπα που δρουν παράνομα τα οποία εγκλωβίζουν τη νέα γενιά και την περιθωριοποιούν (αναρχισμός, χουλιγκανισμός, νεοφασισμός κλπ.)
• Του ατομιστή και του αδιάφορου για την κοινωνική ζωή
• Τεχνοκρατικά και βίαια πρότυπα
• Του ατόμου που εξιδανικεύει την εξωτερική του εμφάνιση
• Της απελευθερωμένης γυναίκας η οποία διακρίνεται από τα αγαθά που χρησιμοποιεί
• Του καταναλωτισμού

Επίδραση αρνητικών προτύπων:

• Καλλιεργούν τον ατομικισμό και το φιληδονισμό
• Επιβάλλουν τον υλοζωισμό και τον καταναλωτισμό
• Περιθωριοποιούν το άτομο
• Διαιωνίζουν στερεότυπα και προκαταλήψεις
• Στερούν την ελευθερία των νέων
• Διαιωνίζουν φαινόμενα κοινωνικής παραβατικότητας
• Προωθούν τον καταναλωτισμό
• Καλλιεργούν τον μιμητισμό και τη μαζοποίηση
• Περιορίζουν την ελευθερία
• Συμβάλλουν στην εύπεπτη διασκέδαση και τη νόθη ψυχαγωγία
• Διευρύνουν το χάσμα ανάμεσα στους πλούσιους και τους φτωχούς
• Εκμηδενίζουν τον ορθολογισμό και ατονούν την κριτική σκέψη
• Ενισχύουν το φανατισμό
• Συμβάλλουν στην εμπορευματοποίηση και την υποβάθμιση της καλλιτεχνικής δημιουργίας
• Οδηγούν στην ηθική κρίση
• Αυξάνουν το άγχος και την ανασφάλεια
• Οδηγούν σε κρίση του κοινωνικού ιστού
• Φαλκιδεύουν τη δημοκρατία
• Αποχαυνώνουν τη σκέψη
• Μειώνεται η παραγωγικότητα αφού το κέρδος αποκτάται με αθέμιτο τρόπο
• Διευρύνεται το χάσμα των γενεών και οι οικογενειακές συγκρούσεις
• Χειραγωγείται και αποπροσανατολίζεται το πολίτης
• Επικρατεί ο λαϊκισμός και ο μεσσιανισμός.
• Προβάλλεται η βία και η διαφθορά
• Χάνεται ο προσωπικός τρόπος έκφρασης.

Ποιο πρότυπο χρειαζόμαστε σήμερα:

• Του ολοκληρωμένου επιστήμονα σε ηθικό και γνωστικό επίπεδο, ο οποίος σέβεται την επιστημονική δεοντολογία
• Του καλλιεργημένου πνευματικά ανθρώπου που διαθέτει κριτική σκέψη, μεθοδικότητα και συνεχή επιστημονική κατάρτιση
• Του ανθρωπιστή
• Του ανθρώπου που έχει καλλιτεχνικές ανησυχίες
• Του ανθρώπου που ασχολείται με τα κοινά και ενδιαφέρεται για τη βελτίωση της ποιότητας της ζωής των συνανθρώπων του
• Αυτού που διαθέτει ηθική συνείδηση και εντιμότητα, ο οποίος είναι ικανός να επιβάλλεται στα πάθη του
• Του δημοκρατικού πολίτη που συμμετέχει ενεργά στην πολιτική ζωή και ενδιαφέρεται για τα συλλογικά και τα παγκόσμια προβλήματα
• Του ατόμου που αγωνίζεται για την ειρήνη και τη δικαιοσύνη αλλά και την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος
• Του ανθρώπου που διαθέτει ψυχική ρώμη και αγωνιστικό φρόνημα, ο οποίος είναι εξευγενισμένος ψυχικά και ηθικά ελεύθερος
• Που ακολουθεί το μέτρο σε όλα
• Του καλού επαγγελματία που σέβεται το μόχθο του και τους συναδέλφους του.

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

Με τον όρο διατροφικές διαταραχές εννοούμε τις πέραν του δέοντος διατροφικές επιλογές του ατόμου και οδηγούν είτε στην παχυσαρκία είτε στη νευρική ανορεξία (το αντίθετο ακριβώς) ως αντίθετες έννοιες οι δύο ασθένειες (και τα δύο θεωρούνται ασθένειες) έχουν διαφορετικά αίτια παρά ίσως τον κοινό τους παρανομαστή κοινά αίτια

√ τα ΜΜΕ και τα πρότυπα ζωής που προβάλλουν

• υπερκαταναλωτισμός
• πρότυπα ζωής (διατροφή, ανούσια ψυχαγωγία, προβολή της “εικόνας” κι όχι της προσωπικότητας κτλ)

√ το σχολείο που

• δεν ασχολείται με την υγιεινή διατροφή
• δεν καλλιεργεί την αποδοχή/αγάπη του σώματός μας όπως είναι γιατί τελικά η προσωπικότητα είναι που μετράει κι όχι η “εικόνα”
• δεν αναπτύσσει την κριτική ικανότητα απέναντι στα κελεύσματα/επιταγές της μόδας που καλλιεργούν τα ΜΜΕ

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

αίτια

√ κληρονομικότητα και ασθένειες (σακχαρώδης διαβήτης, υποθυρεοειδισμός κτλ)

√ διατροφικές επιλογές

√ επιλέγονται τρόφιμα πλούσια σε δύσπεπτες θερμίδες (κορεσμένα έλαια, ζωικά λίπη κτλ)

√ πλούσια γεύματα

≈ είναι μία νεόπλουτη –ασυνείδητη- αντίδραση απέναντι στη φτώχεια παιδικών χρόνων

≈ είναι μία επιλογή για κοινωνική επίδειξη (όταν παραθέτουμε τραπέζι αυτό πρέπει να έχει απ’ όλα και να είναι πλούσιο)

√ καθόλου πρωινό και βαριά μεσημβρινά και βραδινά γεύματα

√ καταναλωτικές συνήθειες – υπερκαταναλωτισμός

≈ σήμερα παράγονται χιλιάδες είδη διατροφής με τεχνητά μέσα και πολύ κακή ποιότητα (γαριδάκια, πατατάκια, σοκολάτες κτλ) που επηρεάζουν γευστικά ειδικά τη νεολαία

≈ θεωρώντας ότι “μετράει” η εικόνα ετοιμάζουμε πλούσια γεύματα για τη δική μας ικανοποίηση

√ συχνά η έξοδος και η ψυχαγωγία ταυτίζεται με τα εστιατόρια και το γρήγορο φαγητό

≈ συνηθίζουμε τα παιδιά σε εξόδους που αφορούν το γεύμα από τη μικρή ηλικία ακόμα

≈ μία ψευδαίσθηση ανάλογης εξόδου είναι οι κατ’ οίκον παραγγελίες φαγητού

≈ οι γονείς εργάζονται πολλές ώρες μη προλαβαίνοντας (χρόνος και κούραση) μία μητέρα/γονιός να ετοιμάσει φαγητό στο σπίτι οδηγείται στην εύκολη της παραγγελίας έτοιμου φαγητού

≈ τα παιδιά παραγγέλνουν μόνα τους –αφού κανείς δεν τα ελέγχει- έτοιμο φαγητό

συνέπειες

√ κίνδυνοι για την υγεία τους

• καρδιαγγειακά κυρίως προβλήματα
• εμφάνιση διαβήτη -ως συνέπεια του λίπους αν υπάρχει προδιάθεση-
• αύξηση πιθανοτήτων εμφάνισης καρκίνου (από τις τεχνητές ουσίες που εμπεριέχουν πολλά είδη διατροφής)

√ σωματική αδυναμία των παχύσαρκων

• αδυναμία ελέγχου του σώματός τους
• περιορισμένες αντοχές στη σωματική κόπωση

√ ρατσισμός και απομόνωση των παχύσαρκων ατόμων

• άγχος/ψυχολογική πίεση που οδηγεί σε αντικοινωνικές πράξεις ή αυτοκαταστροφικές σκέψεις
• μοναξιά και κατάθλιψη

Νευρική Ανορεξία

αίτια

√ κληρονομικότητα και ασθένειες (υπερθυρεοειδισμός)

√ ψυχολογικά προβλήματα

• ορισμένοι άνθρωποι μέσω του φαγητού εκφράζουν την ψυχική πίεση που δέχονται (απομονώνονται χωρίς να τρώνε)
• βουλιμία (έχουν την επιθυμία να τρώνε τα πάντα και μετά υποχρεώνονται σε έμετο για να μη παχύνουν)

√ τα πρότυπα ομορφιάς που προσπαθώντας να τα μιμηθούν οι νέες κοπέλες οδηγούνται στην αποχή από το φαγητό

• τα ΜΜΕ προβάλλουν ως πρότυπα ομορφιάς τις υπερβολικά αδύνατες γυναίκες (μοντέλα) επηρεάζοντας τις νέες γυναίκες που θέλουν να τις μοιάσουν
• καθώς κάθε σώμα είναι μοναδικό, ενοχλούν ορισμένες ατέλειες (καμπύλες, ψωμάκια)

√ η παρατηρούμενη/βιωμένη απομόνωση, ειρωνεία και μη ανοχή στους παχύσαρκους σε συνδυασμό με σωματικές ατέλειες του ατόμου

• σύνδρομα κατωτερότητας (κόμπλεξ), όταν το άτομο νομίζει ότι έχει κιλά κτλ

συνέπειες

√ κίνδυνοι για την υγεία

• αδυναμία κίνησης, αδυνατούν οι μύες να κινήσουν το σώμα (λόγω της ατροφίας)
• σταδιακός θάνατος από λιμοκτονία (απαγορεύεται σε τέτοιες περιπτώσεις το απότομο φαγητό, η επαναφορά είναι μια αργή και υπερβολικά επίπονη ψυχικά και σωματικά κατάσταση)

αντιμετώπιση του προβλήματος (και τα δύο έχουν κοινές αναφορές)

√ μέσω της παιδείας

• να εισαχθεί/ενταχθεί από τις μικρές τάξεις το μάθημα της Υγιεινής
• με αναφορά στη φροντίδα του σώματος, τη διατροφή κτλ
• να μάθουν οι ανήλικοι να αγαπούν το σώμα τους και να το φροντίζουν
• να αντιληφθούν οι μαθητές ότι είναι λάθος να περιθωριοποιούν (ή να βασανίζονται –ανάλογα την περίπτωση) για σωματικές ατέλειες
• με διαθεματικές ομαδικές εργασίες σχετικά με τη διατροφή με αναφορές

≈ στη μεσογειακή/παραδοσιακή διατροφή και τη σύγχρονη εγκατάλειψη

≈ στην παχυσαρκία και τη νευρική ανορεξία/διατροφικές διαταραχές και τα αίτιά τους

≈ στα πρότυπα ομορφιάς όπως επιβάλλονται από τα μέσα επικοινωνίας και κυριαρχούν στη σύγχρονη κοινωνία

≈ στον κοινωνικό αποκλεισμό όσων διαφέρουν

≈ στην ψυχική υγεία

• με πολιτιστικές δράσεις για ανάλογα θέματα
• με την ένταξη στο σχολικό/έμψυχο δυναμικό του σχολείου ψυχολόγων και κοινωνιολόγων για την πρόληψη

√ μέσω των ΜΜΕ

• να σταματήσουν να ασχολούνται με τη μόδα και την προβολή των μοντέλων ως ιδανικό ομορφιάς
• κάθε σώμα είναι όμορφο με τις ατέλειές του, γιατί η προσωπικότητα είναι που μετράει και μας μένει με την πάροδο της ηλικίας
• να εντάξουν στη θεματολογία τους ειδικά άρθρα και εκπομπές που να αναφέρονται στη διατροφή των νέων

√ η Πολιτεία και η Τοπική Αυτοδιοίκηση

• να προχωρήσουν άμεσα σε ειδικές καμπάνιες ενημέρωσης για της αξία και τους κινδύνους των διατροφικών μας επιλογών
• να παρέμβουν στη σχολική ζωή ενημερώνοντας τους μαθητές (όχι ως διάλεξη, αλλά βιωματικά)
• μέσα από τις Σχολές Γονέων και τους Συλλόγους Γονέων και Κηδεμόνων να δείξουν πώς η διατροφή και οι επιλογές των ενηλίκων τελικά απειλούν τα παιδιά
• να εντάξουν ανάλογη θεματολογία στα τμήματα Διά Βίου Μάθησης

Σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα.

Αίτια

είναι λάθος να προσεγγίζεται ως αίτιο μόνο ο βιολογικός τρόπος μετάδοσης των ιών κλπ. Ουσιαστικά τα αίτια είναι κοινωνικά και οφείλονται στην απουσία ενημέρωσης

√ ελλιπής παιδεία

• θεωρείται ταμπού (απαγορευμένο) θέμα η συζήτηση για αφροδίσια νοσήματα ή άλλα που οδηγούν σε καρκινογενέσεις
• ταμπού και η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση (με ευθύνη κυρίως συντηρητικών κύκλων της ελληνικής κοινωνίας που επεμβαίνουν στο παιδαγωγικό έργο κι εμποδίζουν να εισέλθει αυτό το αντικείμενο στο σχολείο)
• σχεδόν ανύπαρκτη ή απλά ευκαιριακή η ενημέρωση γύρω από το AIDS και τις αφροδισιακές μολυσματικές ασθένειες

√ κακή ενημέρωση

• πολλοί νέοι μετά το φόβο της δεκαετίας του ’90 και την απουσία συζήτησης σήμερα, νομίζουν ότι όλες ασθένειες θεραπεύονται.
• οι νέοι δε φοβούνται το θάνατο, είναι πιο απερίσκεπτοι
• ουσιαστικά οι νέοι ενημερώνονται για το σεξ από συνομηλίκους τους (ανωριμότητα και μικρή εμπειρία, συνήθως μόνο για κοινωνική επίδειξη) και το διαδίκτυο (συνήθως από πορνογραφικές /απαγορευμένες/σημασμένες ιστοσελίδες)

√ τα ΜΜΕ σπάνια αγγίζουν το θέμα, δεν ενημερώνουν, δεν πληροφορούν

συνέπειες

√ κοινωνικά προβλήματα

• χιλιάδες οροθετικοί (ασθενείς του AIDS) φτάνουν στο μοιραίο
• κοινωνικός στιγματισμός

√ φόβος και άγνοια/μη ενημέρωση για την ασθένεια και τον τρόπο μετάδοσής της

√ ταύτιση με ομοφυλοφιλία

• σύνδρομο επιθετικότητας και ρατσισμού
• δεν υπάρχει θεραπεία, ενώ η συντήρηση με φάρμακα είναι πολύ ακριβή (για ασθενή και Πολιτεία)

μόνος τρόπος αντιμετώπισης η ΕΝΗΜΈΡΩΣΗ

√ μέσω της παιδείας με κριτική προσέγγιση του θέματος χωρίς φόβο

• εισαγωγή αντικειμένου για τη μετάδοση λοιμωδών και αφροδίσιων ασθενειών, σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης και προστασίας
• ενημέρωση μαθητών μέσα από διαθεματικές εργασίες, παρουσιάσεις, ημερίδες και συναντήσεις με ασθενείς

√ τα ΜΜΕ να

• προχωρήσουν σε τακτικές καμπάνιες ενημέρωσης (όχι ευκαιριακές)
• ευαισθητοποιήσουν τους πολίτες με ειδικά αφιερώματα κι εκπομπές
• να προβάλλονται ειδικά σχεδιασμένες διαφημίσεις από την Πολιτεία

√ η Πολιτεία (εκτός σχολείου και διαφημίσεων) και η Τοπική Αυτοδιοίκηση να ενημερώσουν τους πολίτες

• μέσω ημερίδων και διαλέξεων (σε κάθε περιοχή)
• μέσω των σχολών γονέων και της διά βίου εκπαίδευσης

ΚΑΠΝΙΣΜΑ

Η ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ/ΑΙΤΙΑ

• Το κάπνισμα είναι μια πολύπλοκη πράξη συνοδευμένη από ηδονιστικές καταστάσεις οι οποίες διέπονται από βιομηχανικούς και φυσιολογικούς μηχανισμούς. Το κάπνισμα δεν σημαίνει άνοδο, γοητεία, πρόοδο, επιτυχία αλλά είναι μια σκλαβιά και κοροϊδία.
• Οι απαντήσεις – δικαιολογίες των νέων σήμερα είναι οι ακόλουθες: Νομίζουν ότι το τσιγάρο καλμάρει τα νεύρα, τους κάνει να είναι αυτόνομοι, ώριμοι και ελεύθεροι να αναπτύξουν σχέσεις με άλλους αισθάνονται γοητεία και ανδρισμό απελευθερωμένοι από γονεϊκές επικρίσεις.
• Οι κοπέλες πιστεύουν ότι βρίσκουν ανεξαρτητοποίηση και διέξοδο στην κοινωνική προσαρμογή, μία εικόνα αναπτύξεως του εγώ τους μία παρηγοριά σε στιγμές καταθλίψεως, μία γευστική και οσφρητική απόλαυση και τόσες άλλες δικαιολογίες για αχαλίνωτες ελευθερίες. Αλλά που να ξέρουν, ότι τέτοιου είδους ελευθερίες οδηγούν στο πάθος του τσιγάρου, στην υποδούλωση σ΄’ αυτό και αγνοούν τις βλαπτικές συνέπειες επί της υγείας και της οικονομίας και τελικά, όπως με τα ναρκωτικά, καταλήγουν στον ψυχοσωματική όλεθρο και θάνατο.
• Η σημερινή γενιά είναι μία γενιά ανήσυχη, αγχώδης που πρέπει να έχει τα φτερά της ανοιχτά για πνευματικές ελευθερίες. Το ότι μπορεί σε λόγο οι νέοι να κάψουν τα φτερά τους να γίνουν δούλοι του πάθους του τσιγάρου, του αλκοόλ, ναρκωτικών και σεξ και να καταντήσουν ερείπια λίγο τους ενδιαφέρει. Γενική είναι η παραδοχή, ότι οι άνθρωποι ανά τον κόσμο αρχίζουν το κάπνισμα για έναν ή περισσότερους από τους παρακάτω λόγους. Περιέργεια, συμβιβασμός, με τις αξίες της ομάδας που ανήκουν, έκφραση επαναστατικότητας, μίμηση της συμπεριφοράς ατόμων που θεωρούνται ότι έχουν μεγαλύτερο κύρος, όπως στην περίπτωση των νέων που θέλουν να κάνουν τους μεγάλους, αλλά και επίδειξη «μοντερνισμού – προοδευτικότητας». Αγνοούν όμως ότι σήμερα το κάπνισμα για τους Αμερικάνους και πολλούς Ευρωπαίους θεωρείται απηρχαιωμένο, καθυστερημένο και στερούμενο προοδευτισμού κίνητρο.
• Η ροή της σημερινής κοινωνίας καλλιεργεί ένα ψυχικό κενό τις καρδιές των νέων και διασκεδάζουν τις ελεύθερες ώρες τους με ανία και όχι με δημιουργική απασχόληση, τα δε ιδανικά και οι αξίες της ανθρώπινης ζωής δυσφημούνται ως σκοταδιστικά και ξεπερασμένα. Η ελαστικότητα των γονέων γύρω από την σωστή αγωγή του χαρακτήρα των παιδιών και η ανένδοτος υποχώρηση στις πιο παράλογες αξιώσεις τους, τα ωθεί έμμεσα και στον βλαπτικό κυκεώνα του καπνίσματος.
• Γενικώς δε, πιστεύεται, ότι η έλλειψη σωστής διαπαιδαγώγησης από την οικογένεια, το σχολείο και το κοινωνικό περιβάλλον περί του ότι η υγεία είναι ύψιστο αγαθό, μαζί με κοινωνικές πιέσεις κομματικοποιήσεως και φεμινιστικών αντιλήψεων συμβάλλουν στην διάδοση του καπνίσματος.
• Η προσωπικότητα του καπνιστή σύμφωνα με την ψυχιατρική, αφορά άτομα εξωστρεφή, συναισθηματικώς ασταθή, με υψηλό ανδρισμό, επιθετικά, τα οποία ως υποστηρίζουν μερικοί ερευνητές, συνδέονται με έναν – γεννητικό παράγοντα. Οι σκληροί έφηβοι και άνδρες πρέπει να διδαχθούν να σκέπτονται, ότι η σκληρότητα και η αυταρχικότητα δεν επιβεβαιώνεται με το κάπνισμα. Ο πραγματικός λόγος που ένα παιδί καπνίζει είναι η πίεση που εξασκούν οι φίλοι αλλά και η επίδειξη και ο εθισμός. Επίσης, και το παράδειγμα των γονέων, των διδασκάλων, ιατρών και γενικά των μεγαλυτέρων επιδρά θετικά στην έναρξη του καπνίσματος.
• καταστάσεις ανίας, μελαγχολίας, νευρώσεων, στεναχώριας και γενικώς άγχους ωθούν προς ευχαρίστηση τον καπνιστή να εκπληρώσει αυτές τις ανάγκες.
• Το κάπνισμα είναι μια επίκτητος και ανθυγιεινή συνήθεια με τα συνοδά στοιχεία εθισμού και τοξικομανίας, η οποία εγκαθίσταται εύκολα και εγκαταλείπεται δύσκολα, διότι προσφέρει άμεση ικανοποίηση στα άτομα αυτά και τους δημιουργεί ψυχική πώρωση στην επωαζόμενη μελλοντική πάθηση. Εξι παράγοντες, φαίνεται πως επηρεάζουν τους καπνιστές στο να συνεχίζουν το κάπνισμα:

1. ΕΡΕΘΙΣΜΟΣ
2. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚΟΙ ΧΕΙΡΙΣΜΟΙ
3. ΕΥΧΑΡΙΣΤΗ ΧΑΛΑΡΩΣΗ
4. ΣΥΝΗΘΕΙΑ
5. ΜΕΙΩΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ
6. ΕΘΙΣΜΟΣ

ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ

• προκαλεί καρκίνο του πνεύμονα
• οι παθήσεις της καρδιάς.
• Η ζωή ενός καπνιστή ελαττώνεται κατά 8-10 χρόνια από αυτήν του μη καπνιστή και ίσως με νέες έρευνες η απώλεια ζωής να ανέλθει στα 18 έτη, όταν μάλιστα η κατάχρηση καπνού είναι άνω της τάξεως των 3 πακέτων ημερησίως.
• Υπάρχει όμως και ένα μεγάλο οικονομικό κόστος. Μεγάλα ποσά ξοδεύονται για την θεραπευτική αντιμετώπιση των ασθενειών ενώ το έμμεσο κόστος που προκαλείται από την απώλεια παραγωγικότητας είναι ακόμη μεγαλύτερα.
• Στο δημοσιονομικό πρέπει να προστεθεί και η δαπάνη για ημεραργίες, αναπηρίες και πρόωρες συντάξεις.
• Απώλεια ζωής πρόωρα.
• Αυξημένη ζωής νοσηρότητα.
• Άδεια λόγω νόσου.
• Πολλές ασφαλιστικές εταιρίες δεν ασφαλίζουν καπνιστές.
• Έξοδα καθαριότητας.
• Σπατάλη διαφημίσεων κάπου 2,5 δισ. το χρόνο παγκοσμίως.
• Εμβόλια για 6 ασθένειες και
• Καταστροφή του περιβάλλοντος από πυρκαγιές.

ΜΕΤΡΑ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ

α) ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΓΙΑ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΠΝΟΥ ΚΑΙ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΠΩΛΗΣΗ ΤΣΙΓΑΡΩΝ.

1) Έλεγχος της διαφημίσεως και προαγωγής των πωλήσεων

2) Προειδοποιήσεις σχετικά με την υγεία στα πακέτα των τσιγάρων και δήλωση της περιεκτικότητας σε πίσσα και νικοτίνη.

3) Περιορισμός των επικίνδυνων ουσιών τον κάπνο.

4) Περιορισμοί στις πωλήσεις σε νεαρά άτομα.

5) Οικονομικά μέτρα (φορολογία κ.λπ.).

β) ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΓΙΑ ΑΛΛΑΓΗ ΣΥΝΗΘΕΙΩΝ ΤΩΝ ΚΑΠΝΙΣΤΩΝ

1) Απαγορεύσεις για το κάπνισμα σε δημόσιους χώρους.

2) Απαγορεύσεις για το κάπνισμα τον τόπο εργασίας.

3) Υποχρεωτική αγωγή υγείας για το κάπνισμα.

Οι κυριότερες από τις συστάσεις υγείας της Επιτροπής ήταν:

1) Η εκπαίδευση στο θέμα κάπνισμα και υγεία, αν και αποτελεί μια ανεξάρτητη δραστηριότητα, θα πρέπει να αντιμετωπίζεται σαν τμήμα της γενικότερης εκπαίδευσης σε θέματα υγείας.

2) Τα θετικά σημεία της επιλογής του μη καπνιστή θα πρέπει να τονίζονται περισσότερο από τα αρνητικά αποτελέσματα του καπνίσματος.

3) Η αγωγή των παιδιών σε θέματα υγείας θα πρέπει να αρχίζει από το σπίτι και το Δημοτικό Σχολείο και να επαναλαμβάνεται σε διάφορα στάδια της υπόλοιπης εκπαιδεύσεως, έτσι ώστε να διατηρείται και να ενισχύεται η αποτελεσματικότητα των μηνυμάτων της.

4) Θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στην εκπαίδευση και ενημέρωση των ατόμων εκείνων που από τη φύση του επαγγέλματος τους αναλαμβάνουν την ευθύνη της εκπαιδεύσεως του κοινού σε θέματα υγείας. Τέτοιες κατηγορίες ατόμων, εκτός από τους γιατρούς και τους υγειονομικούς, είναι κυρίως οι εκπαιδευτικοί, οι γυμναστές, οι προπονητές και οι υπεύθυνοι οργανώσεων της νεολαίας.

5) Οι υγειονομικές αρχές και οργανισμοί θα πρέπει να συνεργαστούν με τις εκπαιδευτικές αρχές για να ετοιμάσουν προγράμματα και διδακτικό υλικό σχετικά με τους κινδύνους από το κάπνισμα. Τα προγράμματα αυτά θα πρέπει να ενσωματωθούν στο γενικότερο πρόγραμμα εκπαιδεύσεως σε θέματα υγείας των σχολείων, των πανεπιστημίων και των άλλων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων.

6) Ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δοθεί στη διδασκαλία της αγωγής σε θέματα υγείας στις παιδαγωγικές σχολές, και στη βελτίωση των γνώσεων και ικανοτήτων των εκπαιδευτικών στο θέμα αυτό.

Το θέμα της αντιμετωπίσεως της επιδημίας του καπνίσματος αποτελεί ένα πολύπλοκο και πολύμορφο πρόβλημα και, όπως παρατηρούν πολλοί ερευνητές, «εκείνο που φαίνεται περισσότερο σημαντικό για το μελλοντικό σχηματισμό της αγωγής υγείας, είναι να υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις του προβλήματος για ομάδες ατόμων με διαφορετικές συνθήκες εκθέσεως, εκπαιδευτική υποδομή και ωριμότητα».

ΥΓΕΙΑ

ΑΞΙΑ

1. σωματική και ψυχική υγεία και ολοκλήρωση
2. επαγγελματική ανέλιξη
3. οικονομική ανάπτυξη
4. παραγωγικότητα
5. σύναψη υγιών διαπροσωπικών σχέσεων
6. αλληλεγγύη
7. κοινωνική συνείδηση

ΣΗΜΕΡΑ

Οι δείκτες υγείας είναι υψηλοί λόγω:

1. επιστημονική ανάπτυξη
2. περίθαλψη
3. άνοδος βιοτικού επιπέδου
4. αύξηση μέσου όρου ζωής
5. μείωση της θνησιμότητας
6. πληροφόρηση

Αίτια κρίσης της υγείας του σύγχρονου ανθρώπου:

1. υπερεντατικοποίηση της εργασίας
2. άγχος
3. ανασφάλεια
4. γρήγορος ρυθμός ζωής
5. υλισμός
6. συνθήκες ζωής στις μεγαλουπόλεις
7. οικολογική καταστροφή
8. καταναλωτισμός
9. καταχρήσεις
10. κακή διατροφή
11. καθιστική ζωή
12. νέες ασθένειες
13. χαμηλή ποιότητα παρεχόμενης υγειονομικής μέριμνας
14. ανισότητα στην πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ:

1. Έμφαση στην πρόληψη των ασθενειών
2. πληροφόρηση
3. κατ’ οίκον νοσηλεία
4. επικοινωνία των υπηρεσιών υγείας σε διεθνές επίπεδο
5. άρτια εκπαιδευμένο προσωπικό
6. παροχή ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης
7. ισότητα ευκαιριών
8. σεβασμός στους ασθενείς και στο συνάνθρωπο γενικότερα
9. ανθρωπιστικό πνεύμα
10. αύξηση του προσωπικού
11. τηλεφωνική συμβουλευτική υπηρεσία σε 24ωρη βάση
12. σωστή συνταγογράφηση φαρμάκων και όχι κατάχρηση
13. αλλαγή των συνθηκών εργασίας
14. άθληση
15. έλλογη χρήση της επιστήμης
16. βελτίωση της ποιότητας ζωής στις μεγαλουπόλεις
17. διασπορά του συστήματος υγείας
18. πρόληψη για θέματα υγείας
19. συνειδητοποίηση της σπουδαιότητας της υγείας.

ΥΠΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ

Αίτια :

• οικονομική κρίση
• έλλειψη κρατικής και κοινωνικής πρόνοιας
• άνοδος μορφωτικού επιπέδου
• ένταξη της γυναίκας στην παραγωγική πράξη
• ανορθόδοξη ιεράρχηση αξιών
• κρίση της οικογένειας
• αστικοποίηση
• προβλήματα υγείας
• σκεπτικισμός των γονιών
• η αντίληψη κάποιων που θεωρούν τα παιδιά δέσμευση

Συνέπειες:

• γήρανση και εκφυλισμός του πληθυσμού
• εθνική συρρίκνωση
• μείωση της παραγωγικότητας
• γεροντοκρατία στις θέσεις εξουσίας
• δεν ανανεώνεται ο πολιτισμός
• χάσμα γενεών
• συντηρητισμός
• ανορθόδοξη δημογραφική κατανομή

Προτάσεις :

• κράτος πρόνοιας
• προστασία της μητρότητας
• αποκέντρωση
• ψυχολογική υποστήριξη
• ίδρυση παιδικών σταθμών
• κοινωνική ενημέρωση από τούς φορείς αγωγής
• πνευματική καλλιέργεια
• ωριμότητα και υπευθυνότητα
• προστασία του θεσμού της οικογένειας

ΥΠΕΡΠΛΗΘΥΣΜΟΣ

Αίτια:

• έλλειψη παιδείας
• ανυπαρξία κρατικής μέριμνας
• απουσία ελέγχου των γεννήσεων
• έλλειψη οικογενειακού προγραμματισμού
• απουσία επιστημονικής γνώσης
• ανευθυνότητα
• θρησκευτικές και κοινωνικές προλήψεις
• ένστικτο της επιβίωσης και διαιώνισης του είδους
• μείωση της βρεφικής θνησιμότητας

Συνέπειες:

• αδυναμία επιβίωσης
• οικονομικά προβλήματα
• προβλήματα υγείας
• παρανομία
• καταστροφή της φύσης – απομύζηση φυσικών πόρων
• ηθική εξαχρείωση
• ανεργία
• ανισότητα
• ψυχικές διαταραχές
• ανασφάλεια
• άγχος
• φανατισμός
• δογματισμός
• εθνικισμός

Προτάσεις :

• προγραμματισμός
• έλεγχος των γεννήσεων
• κρατική βοήθεια
• ενημέρωση
• οικονομική αξιοποίηση του πληθυσμού
• διεθνής συνεργασία
• στάση ευθύνης και ωριμότητας
• πνευματική καθοδήγηση και ανάπτυξη
• κράτος πρόνοιας

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΣΕΛ. 243.

 Συζητήστε το θέμα «εθνισμός» και «καθολικός ανθρωπισμός». Ποιο νόημα έχουν οι λόγοι του Δελμούζου: «Δεν μπορεί να σταθεί, ούτε να νοηθεί καν μόρφωση, και πολύ λιγότερο παιδεία, που να μην έχει εθνικό χρώμα, που να μην είναι εθνική.

Εθνιστής είναι εκείνος που αγαπά το έθνος του χωρίς να υποτιμά τα υπό­λοιπα, κατά κάποιον τρόπο ο αγνός πατριώτης. Ένας τέτοιος άνθρωπος γνωρί­ζει και σέβεται την παράδοση, τη γλώσσα, την ιστορία του τόπου του αλλά σέβεται και αναγνωρίζει την παράδοση και την ιστορία κάθε λαού καθώς και την προσφορά όλων των εθνών στον παγκόσμιο πολιτισμό και την εξέλιξη του. Όπως μια κοινωνία για να προοδεύσει στηρίζεται στη διαφορετικότητα και την ξεχωριστή προσπάθεια και προσφορά του κάθε ατό-μου-μέλους της, έτσι και η ανθρωπότητα προοδεύει και το οικοδόμημα του Παγκόσμιου Πολιτισμού γίνεται πιο στέρεο, όταν ο κάθε λαός, το κάθε έθνος προσφέρει στοιχεία απ’ το δικό του ξεχωριστό πολιτισμό στα άλλα έθνη και ταυτόχρονα, ενσωματώνει στοιχεία που αντλεί από άλλους πολιτισμούς και το­ποθετεί το δικό του λιθαράκι στο όλο πολιτισμικό οικοδόμημα. Αρα, λοιπόν, ένας εθνιστής αντιλαμβάνεται ότι όλοι οι λαοί πρέπει να διαθέτουν μια ευρύτε­ρη ανθρωπιστική παιδεία που θα τους υπαγορεύει να αντιμετωπίζουν με ήθος, υπευθυνότητα και αληθινό σεβασμό τα υπόλοιπα έθνη. Και ο καθολικός αν­θρωπισμός, η πίστη, ο σεβασμός και το έμπρακτο ενδιαφέρον για τον κάθε άν­θρωπο, ανεξαρτήτως φυλής, θρησκείας, γλώσσας, πολιτικών ή άλλων πεποιθή­σεων, συνδέεται ως αξία με ανθρώπους που έχουν ουσιαστική εκτίμηση στο έθνος τους χωρίς εμπάθειες, φανατισμούς και ακρότητες. Αγαπούν το έθνος ή την πατρίδα τους, επειδή «αγαπούν όλες τις πατρίδες».

Γενικότερα, δεν μπορούμε να μιλούμε για μόρφωση και παιδεία που δεν έχει εθνικό χρώμα, που δεν είναι εθνική. Πρώτα πρώτα, γιατί κάθε άτομο γεν­νιέται και μεγαλώνει, σ’ ένα συγκεκριμένο τόπο κι επηρεάζεται από την ιστο­ρία, την κουλτούρα, τις αξίες, τα ήθη και τα έθιμα των ανθρώπων της περιοχής. Μέσα στο δικό του τόπο θα μορφωθεί, θα καλλιεργηθεί. Η οικογένεια, το σχο­λείο, θεσμοί με βάση τους οποίους θα γαλουχηθούν τα άτομα, έχουν επίσης ένα εθνικό χρώμα και φέρουν ένα συγκεκριμένο εθνικό στίγμα. Εξάλλου, όταν οι άνθρωποι λαμβάνουν μια εθνική μόρφωση, μαθαίνουν να σέβονται τη γλώσσα, την παράδοση, τη θρησκεία τους, την τέχνη του λαού τους και στη συνέχεια αποκτούν την ωριμότητα και την καλλιέργεια, ώστε να σεβαστούν και τα αντί­στοιχα στοιχεία άλλων λαών. Ανθρωποι που έχουν παιδεία σε σχέση με τά εθνικά τους θέματα γνωρίζουν την ιστορία του τόπου τους, διδάσκονται από τα σφάλματα του παρελθόντος, καλλιεργούν ένα αίσθημα ευθύνης ώστε να κληροδοτήσουν στους μεταγενέστερους μια καλύτερη πατρίδα” εμπνέονται από τις αρετές των προγόνων, αναπτύσσουν κοινωνικοπολιτική συνείδηση αντιλαμβανόμενοι, τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους, ώστε να διεκδι­κούν με σύνεση τα πρώτα και να υλοποιούν με συνέπεια τις δεύτερες. Η ηθι­κοποίηση και η όλη αυτή καλλιέργεια τους τους κάνει νομοταγείς, δημοκρατι­κούς ως προς τη συμπεριφορά τους απέναντι στους άλλους, και είναι βέβαιο πως τα στοιχεία και οι αρετές αυτές αναβαθμίζουν την προσωπικότητα των ατόμων και τα βοηθούν να εκτιμήσουν καλύτερα τη συνύπαρξη με άλλους λα­ούς, άλλα έθνη. ν’ αποκτήσουν δηλαδή μια παιδεία ευρύτερη που τους κάνει να σέβονται, το διαφορετικό και να πιστεύουν πως η διαφορετικότητα και η ποικιλία οδηγούν στην πρόοδο. Η εθνική μόρφωση επομένως είναι το στάδιο της καθολικής μόρφωσης και του καθολικού ανθρωπισμού. Ο άν­θρωπος μαθαίνει πρώτα να σέβεται τους συμπατριώτες συνανθρώπους του και στη συνέχεια όλους τους αλλοεθνείς συνανθρώπους του.

2. 0 Δελμούζος κλείνει την εισήγηση του με τα λόγια: «Κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα να ζήσει και ν’ αναπτύξει ελεύθερα τον εαυτό του κι όλοι οι άν­θρωποι έχουν το ίδιο δικαίωμα στη ζωή». Πώς βρίσκετε αυτήν τη θέση για την εποχή μας;…

Απάντηση

Κάθε άνθρωπος ανεξαρτήτως χρώματος, φυλής, ιστορίας, καταγωγής, γλώσσας ή θρησκείας έχει δικαίωμα στη ζωή. και κάτι τέτοιο απορρέει από τη στοιχειώδη λογική ανθρώπων που θέλουν να λέγονται πολιτισμένοι και χαρα­κτηρίζονται από ένα υψηλό βιοτικό και πνευματικό επίπεδο, όπως οι άνθρωποι των σημερινών αναπτυγμένων κοινωνιών.

Κάθε άνθρωπος λοιπόν έχει δικαίωμα ν’ αναπτύσσει ελεύθερα τον εαυτό του, δηλαδή να μορφωθεί ή όχι, να πιστεύει σ’ όποιο θρήσκευμα επιθυμεί, να αξιοποιεί όπως νομίζει τον ελεύθερο χρόνο του, να διεκδικεί καλύτερες συνθή­κες εργασίας και ν’ απολαμβάνει ικανοποιητικά ωράρια, αμοιβές, σχέσεις εργα­ζομένων – εργοδοτών, να ζει με καλούς νόμους, ελευθερία έκφρασης – διαλό­γου, σε μια κοινωνία δηλαδή αντάξια των σημερινών δυνατοτήτων. Στο πλαίσιο μιας τέτοιας κοινωνίας είναι σε θέση να διαμορφώσει ελεύθερα σχέσεις με τους συνανθρώπους του χωρίς να εμποδίζεται, αν βέβαια δεν παραβιάζει τα δικαιώ­ματα των άλλων. Γι’ αυτό λοιπόν πρέπει να παραμεριστούν τα όποια στερεό­τυπα και οι όποιες προκαταλήψεις ενισχύουν το ρατσισμό και οδηγούν τους αν­θρώπους στον εθνικισμό και την εμπάθεια, τα μίση. τους αλληλοσπαραγμούς ή την αλληλοϋπονόμευση. Όλοι είναι άνθρωποι κι έχουν δικαιώματα. Πρέπει να φύγουμε από τις εποχές των ανθρώπων «κυρίων» και των ανθρώπων «σκλά­βων». Αυτό δεν μας τιμά και πρέπει επιτέλους να το αντιληφθούμε.

Σήμερα, παρά την τεράστια υλικοτεχνική πρόοδο, διέρχονται κρίση οι ηθι­κές αξίες, οι φορείς αγωγής δυσλειτουργούν και δεν προσφέρουν την επιθυμη­τή ανθρωπιστική παιδεία από νωρίς στα άτομα, οι άνθρωποι αποξενώνονται ακόμη και στον ίδιο τους τον τόπο μέσα τις μεγαλουπόλεις, πόσο μάλλον από τους αλλοεθνείς, χαλαρώνουν οι κοινωνικοί δεσμοί κι όλη αυτή η χαλάρωση οδηγεί συχνά στην ενίσχυση του εθνικισμού, του ρατσισμού στις διάφορες μορ­φές του. της έλλειψης γνήσιου και ουσιαστικού ανθρωπισμού. Άρα. συχνότατα στην εποχή μας δεν δείχνουμε ουσιαστικό σεβασμό στο δικαίωμα του άλλου να ζήσει και ν^’ αναπτύξει ελεύθερα τον εαυτό του όπως νομίζει κι επιθυμεί.

Άλλωστε, τις τελευταίες δεκαετίες, και μετά ιδίως την κατάρρευση του Υπαρκτού Σοσιαλισμού και της Σοβιετικής Ένωσης, παρατηρήθηκε μαζική με­τακίνηση ανθρώπων από τις πρώην ανατολικές χώρες της Δυτικές κοινωνίες, με σκοπό την αναζήτηση καλύτερης τύχης. Με το έντονο και μεγάλο μεταναστευτι­κό ρεύμα και τα προβλήματα που συνήθως δημιουργούνται ή ενισχύονται από τους μετανάστες στις χώρες υποδοχής τους (π.χ. ανεργία, εγκληματικότητα κ.λπ.). αναπτύχθηκε εθνικιστικό πνεύμα στις διάφορες ευρωπαϊκές χώρες, γι’ αυτό και παρ’ όλη την πολιτικοοικονομική ανάπτυξη των ευρωπαϊκών χωρών τα τελευταία χρόνια, δεν μπορούμε να μην παραδεχτούμε ότι είναι χώρες που δεν δείχνουν τον απαραίτητο σεβασμό στους ανθρώπους και τα δικαιώματα τους. Εμφανίζεται το φαινόμενο της εκμετάλλευσης μεταναστών και προσφύ­γων με πολύ φτηνότερα ημερομίσθια, λιγότερο καλές έως ακατάλληλες συνθή­κες εργασίας, ελάχιστες έως ανύπαρκτες δυνατότητες μόρφωσης και πολιτιχής έκφρασης προς αυτούς και όχι σπάνια ακόμη και συστηματική ή περιστασιακή παραβίαση του δικαιώματος τους να διατηρήσουν τη θρησκευτική τους πίστη, την παράδοση τους κ.λπ. Παρατηρούμε λοιπόν μια αντίφαση την εποχή μας. κατά την οποία οι μεγαλοσχήμονές διατείνονται ότι οι κοινωνίες είναι δημοκρα­τικές, τα συντάγματα φιλελεύθερα και τα ανθρώπινα δικαιώματα εξασφαλι­σμένα, πλην όμως, την ίδια στιγμή, πραγματοποιούνται πόλεμοι και μάλιστα ιδιαίτερα άδικοι και άνισοι (βλέπε Κόσοβο). υπάρχουν λαοί που ζουν στην πεί­να και την εξαθλίωση και χιλιάδες παιδιά πεθαίνουν καθημερινά από έλλειψη νερού, ενώ άλλες κοινωνίες ζουν βυθισμένες στην ευμάρεια και το περιττό. Πρέ­πει όλοι λοιπόν ν’ αφυπνιστούμε και να ευαισθητοποιηθούμε, αν «θέλουμε να φέρουμε δικαίως τον τίτλο των πολιτισμένων» ανθρώπων και όχι μόνο κατ’ ευ­φημισμόν.

3. Συζητήστε διεξοδικά αν η εισήγηση αυτή του Δελμούζου θα μπορούσε να έχει θέση, αν δηλαδή θα είχε ενδιαφέρον, σε μια σημερινή Βαλκανική Διάσκεψη. Εξε­τάστε δηλαδή αν τα σημερινά πολιτικά, πολιτιστικά, εκπαιδευτικά κτλ. δεδομένα την καθιστούν αναγκαία και επίκαιρη.

Απάντηση

Σήμερα η Βαλκανική διέρχεται μια ταραγμένη εποχή μετάβασης των περισσότε­ρων κρατών της από μια κατάσταση συγκεντρωτικής διακυβέρνησης σε ένα συχνά άναρχο πεδίο οικονομικού ανταγωνισμού. Μέσα σ’ αυτή τη δίνη των εξελίξεων αναζωπυρώθηκαν εθνικισμοί και ξέσπασαν βίαιοι και χρόνιοι πόλεμοι μεταξύ εθνο­τήτων ή θρησκευτικών ομάδων, που, σε κάποιες περιπτώσεις, οδήγησαν σε διεθνή επέμβαση με τραγικές συνέπειες. Σ’ αυτό λοιπόν το σύγχρονο πλαίσιο, ο λόγος του Δελμούζου (ένας λόγος του 1930) ακούγεται ανησυχητικά επίκαιρος, αλλά και λυ­τρωτικά ελπιδοφόρος. Κι αυτό γιατί, δυστυχώς, η αναζωπύρωση του εθνικισμού, η ελλιπής ανταλλαγή πολιτιστικών προϊόντων, η όλο και πιο τεχνοκρατική εκπαίδευ­ση διαμορφώνουν ένα περιβάλλον ακατάλληλο για τα μηνύματα του ανθρωπισμού, αφιλόξενο για τους ίδιους τους πολίτες. Ο καθολικός ανθρωπισμός, που θα επιτρέ­ψει στα εθνικά μας εκπαιδευτικά συστήματα να παρέχουν εθνική παιδεία τέτοια που να ενώνει και να μη διαιρεί, εξακολουθεί, και στις μέρες μας, να είναι το μεγάλο αίτημα.

2. Συμφωνείτε ή όχι με την άποψη ότι «την πιο μεγάλη δύναμη την διαθέτει η πιο ελεύθερη ψυχή, η ψυχή με την πιο βαθιά παιδεία και ότι αυτή αρθρώνει τον πιο δυνατό λόγο;

Ο άνθρωπος που διαθέτει ελεύθερη ψυχή και βαθιά παιδεία αναπτύσσει κρι­τική και προβληματισμό για ποικίλα θέματα, ενημερώνεται για τις εξελίξεις και δεν είναι εύκολο να μετατραπεί σε θύμα παραπληροφόρησης και προπαγάν­δας, παρουσιάζει δεκτικότητα σε νέες ιδέες και μηνύματα απαλλαγμένος από κάθε μορφή φανατισμού και δογματισμού. Διαθέτει λοιπόν πνευματικά εφόδια τέτοια που του επιτρέπουν να εκφράζεται ώριμα και με ικανότητα ν’ αντικρού­ει κάθε πολιτική αυθαιρεσία και ν’ αντιμετωπίζει την ανούσια πολιτικολογία.

Ο ελεύθερα πεπαιδευμένος πολίτης διαθέτει και υψηλό ήθος, δεν χαρακτη­ρίζεται από στερεότυπα και προκαταλήψεις, αντίθετα, σέβεται τους άλλους, συμπεριφέρεται με ανθρωπισμό και ο λόγος του περιλαμβάνει ώριμες προτά­σεις για την ουσιαστική αναβάθμιση των κοινωνικών σχέσεων, την καταπολέ­μηση του ατομικισμού και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής.

Ένας τέτοιος πολίτης δεν είναι εύκολο να παρασυρθεί από το λαϊκισμό ή τον τυφλό κομματισμό ή να εξαπατηθεί από επιτήδειους πολιτικούς ηγέτες που επιδιώκουν την εξυπηρέτηση των προσωπικών τους συμφερόντων σε βά­ρος του. Αντίθετα, ασκεί έλεγχο στην ηγεσία, συμμετέχει σε ώριμο πολιτικό διάλογο, γιατί διαθέτει το απαραίτητο πνευματικό υπόβαθρο, και απελευθε­ρωμένος από εμπάθειες αγωνίζεται για μια δημοκρατία υγιή. Το ελεύθερο και καλλιεργημένο πνεύμα του, του προσφέρει τη δυνατότητα να διεκδικεί με σύ­νεση και κατάλληλη επιχειρηματολογία τα δικαιώματα του. να στηρίζει με σο­βαρά τεκμήρια τα όποια κοινωνικοπολιτικά του αιτήματα, να διατυπώνει δη­λαδή έναν πολιτικό λόγο συγκροτημένο, συμμετέχοντας αποτελεσματικά στα κοινά. Δεν είναι εύκολο λοιπόν να χειραγωγηθεί, ο λόγος του είναι δυνατός και η αντίσταση του δεδομένη απέναντι σε προσπάθειες ετεροκατεόθυνσης από υγέτες με «ολοκληρωτικές» τάσεις.

Η εσωτερική ελευθερία και η πνευματική καλλιέργεια αποτελούν απαραί­τητες προϋποθέσεις για την ανάπτυξη κοινωνικής και πολιτικής συνείδησης των πολιτών. Τέτοιοι πολίτες μάχονται για την ισοτιμία, την αξιοκρατία και τη δι­καιοσύνη, αγωνίζονται με λόγια και έργα για την καλύτερη επίλυση κοινωνικών προβλημάτων και την ορθότερη λειτουργία θεσμών όπως το σχολείο και το κράτος. Σέβονται τους νόμους και επιχειρούν την ανανέωση τους, όποτε κρί­νουν ότι είναι απαραίτητο, προβάλλουν με σθένος τις προτάσεις τους για την καταπολέμηση της βίας και τον περιορισμό του ρατσισμού σε όλες τις μορφές του. είναι δηλαδή πολίτες με σοβαρό και υπεύθυνο πολιτικό λόγο.

Η πλύση εγκεφάλου, η ακατάσχετη συνθηματολογία, η κινδυνολογία, η άκρατη υποσχετολογία δεν τους επηρεάζουν. Αμύνονται αποτελεσματικά στην εδραίωση ολοκληρωτικών καθεστώτων και όχι μόνο αυτό, αλλά με την ευαισθησία και τη μόρφωση τους επιτυγχάνουν ν’ αρθρώσουν τον πιο δυνατό πολι­τικό λόγο, ώστε να εξυψώσουν την κοινωνική και πολιτική ζωή του τόπου τους.

3. Συμφωνείτε ή όχι (και σε κάθε περίπτωση γιατί) ότι ο ελληνικός λόγος, όπως αρθρώθηκε στην αρχαία Ελλάδα οδηγεί τον άνθρωπο προς την ελευθερία;

0 ελληνικός λόγος με τον τρόπο που αρθρώθηκε στην αρχαία Ελλάδα είναι συνδεδεμένος με αξίες όπως η ανθρωπιστική παιδεία, το μέτρο, η δημοκρατία, η δικαιοσύνη και η αξιοκρατία, το αθλητικό ιδεώδες, το πνεύμα του Ολυμπι­σμού κ.λπ. Όλες αυτές οι αξίες, αξίες ανθρωπιστικές, βοηθούν τον άνθρωπο να ξεφύγει από το σύγχρονο βιομηχανοποιημένο τρόπο ζωής και το τεχνοκρατικό μοντέλο, ώστε να καλλιεργηθεί πνευματικά και ηθικά και να μην είναι επιρρε­πής στον άκρως υλιστικό και καταναλωτικό τρόπο ζωής που σήμερα έχει επι­κρατήσει. Η αναβίωση λοιπόν αυτών των αξιών του αρχαιοελληνικού πολιτι­σμού μπορεί ν’ αναβαθμίσει την ποιότητα ζωής.

Συγκεκριμένα, στην εποχή μας, παρά τη γενικότερη άνοδο του πνευματικού επιπέδου, οι περισσότεροι προσκολλώνται στην ειδίκευση και γίνονται πνευμα­τικά μονομερείς ή εφησυχάζουν γενικότερα, με αποτέλεσμα εύκολα να μαζοποιούνται και να χειραγωγούνται χωρίς να το συνειδητοποιούν. Γι’ αυτό η προώθηση αξιών όπως η σφαιρική ανθρωπιστική παιδεία των αρχαίων προγό­νων μας καθώς και η καλλιέργεια του υγιούς ορθολογισμού, αξίες το νόημα των οποίων διατυπώθηκε στη γλώσσα μας και έγινε πράξη με τον τρόπο ζωής των Ελλήνων, μπορούν να οδηγήσουν σήμερα τον άνθρωπο στο αγαθό της πνευματικής ελευθερίας, μακριά από φαινόμενα προπαγάνδας, μονοδιάστα­του τρόπου σκέψης και ετεροκατεύθυνσης.

Παράλληλα, η θεοποίηση της ύλης και του χρήματος στις μέρες μας έχαναν τον άνθρωπο χρησιμοθήρα και ωφελιμιστή. Συμπεριφέρεται συνήθως ατομικι­στικά, χωρίς σεβασμό στο συνάνθρωπο, και γενικότερα παρατηρείται ηθική χα­λάρωση και κατάρρευση αξιών. Για να ξεφύγει λοιπόν από αυτή την ηθική απογύμνωση έχει ανάγκη από αξίες όπως ο ανθρωπισμός και το μέτρο που πρωτοδιατυπώθηκαν από τους αρχαίους Έλληνες και έγιναν καθημερινό βίω­μα. Μελετώντας λοιπόν ο σύγχρονος άνθρωπος τον ελληνικό λόγο έρχεται σ’ επαφή με τέτοιες υψηλές ηθικές αρετές και ιδανικά που μπορούν να τον απο­μακρύνουν από ακρότητες και υπερβολές στις οποίες τον οδηγεί συχνά ο σύγ­χρονος υλιστικός τρόπος ζωής.

Από την άλλη πλευρά, σε κοινωνικοπολιτικό επίπεδο, ο ελληνικός λόγος ήταν εκείνος στον οποίον εκφράστηκαν οι αξίες της δημοκρατίας του διαλόγου, της ελευθερίας, της δικαιοσύνης και της αξιοκρατίας. Σήμερα, επικρατεί μεν η δημοκρατία ως πολίτευμα στις περισσότερες αναπτυγμένες χώρες, αλλά πα­ρατηρούνται συνεχώς και πιο διευρυμμένα τα φαινόμενα της αδιαφορίας πολ­λών πολιτών για τα κοινά, παραβιάσεις, ατασθαλίες, ακόμη και σκάνδαλα από τους ηγέτες. Ταυτόχρονα, αναβιώνουν διάφορες μορφές ρατσισμού που δια­σπούν την κοινωνική συνοχή, ενώ εμφανίζονται και φαινόμενα βίας-εγκλημα­τικότητας που διαταράσσουν την κοινωνική ευρυθμία. Γι’ αυτούς τους λόγους είναι και πάλι καθοριστικής σημασίας η επαφή με τον αρχαίο ελληνικό λόγο και πολιτισμό, ώστε οι προαναφερθείσες αξίες να βρουν το αληθινό τους νόη­μα, οι ανθρώπινες σχέσεις ν’ αποκατασταθούν, να ενισχυθεί η κοινωνική και πολιτική συνείδηση, και το πνεύμα του «εμείς».

Μ’ αυτό τον τρόπο θα διασφαλιστεί και στην πιο γνήσια μορφή της η κοινω­νικοπολιτική ελεθερία.

4. Συμφωνείτε ή όχι (και σε κάθε περίπτωση γιατί) ότι η παιδεία έχει τη δύνα­μη να εξανθρωπίσει τον άνθρωπο.

Η παιδεία, τόσο με τη στενή έννοια της εκπαίδευσης όσο και με την ευρύτε­ρη σημασία της πολύπλευρης μόρφωσης και καλλιέργειας, προσφέρει εκείνα τα εφόδια στον άνθρωπο, πνευματικά, ηθικά, κοινωνικοπολιτικά κ.λπ., ώστε να γίνει Ανθρωπος και η ζωή του να στηριχθεί σε υψηλές αξίες και ιδεώδη.

Πιο συγκεκριμένα, επειδή ζούμε σε κοινωνίες άκρως ανταγωνιστικές, στο πλαίσιο των οποίων ο καθένας στο όνομα του χρήματος και της απόκτησης υλι­κών αγαθών προτάσσει το στενά εννοούμενο ατομικό του συμφέρον σε σχέση με το κοινό καλό, η πολύπλευρη καλλιέργεια αποτελεί αδήριτη ανάγκη, ώστε ο άνθρωπος να μυηθεί στις ηθικές αρετές του σεβασμού, της ευθύνης, της αλλη­λεγγύης και της συνεργασίας με το συνάνθρωπο, ώστε να επιλύονται αποτελε­σματικά τα κοινωνικά προβλήματα και να ενισχύεται το «εμείς», απαραίτητο για τη διασφάλιση της κοινωνικής συνοχής και ευρυθμίας. Μ’ αυτές τις προϋποθέσεις μπορούν ν’ αμβλυνθούν τα φαινόμενα ρατσισμού, που σήμερα ανα­βιώνει σε διάφορες μορφές του, καθώς και η βία – εγκληματικότητα που γνω­ρίζει έξαρση, αλλά και να γίνει πράξη ο ανθρωπισμός που βελτιώνει την ποιό­τητα της ζωής.

Η παιδεία εξανθρωπίζει τον άνθρωπο, επίσης, γιατί τον φέρνει σ’ επαφή με την τέχνη, την παράδοση, την ιστορία, υμνεί την αξία της σημαντικής πολιτιστι­κής κληρονομιάς, μεταδίδει τις αρχές – αξίες του ωραίου, του καλού, του αλη­θινού, ώστε το κάθε άτομο αλλά και ο λαός ολόκληρος ν’ αναλογίζεται τις ευ­θύνες του απέναντι στους προγενέστερους και τους μεταγενέστερους, να ωρι­μάζει πνευματικά και ν’ αντιστέκεται σε κάθε μορφή πολιτιστικής διείσδυσης από πιο προηγμένες χώρες. Κάτι τέτοιο σημαίνει σεβασμό στο παρελθόν αλλά και στον ίδιο μας τον εαυτό και τη φυσιογνωμία μας, άρα η παιδεία και πάλι είναι αυτή που μας εξανθρωπίζει και μας ευαισθητοποιεί.

Η παιδεία με το σύνολο των αρετών και αξιών που προϋποθέτει τρέφει τον άνθρωπο, αφού διαχέει σ’ αυτόν ένα ζωογόνο πνευματικό φως που του καλλιεργεί τον προβληματισμό, τον αφυπνίζει, του επιτρέπει να πα­ρουσιάζει δεκτικότητα στις νέες ιδέες, μακριά από τα νοσηρά φαινόμενα του φανατισμού και του δογματισμού, ώστε ούτε να εφησυχάζει ούτε να γίνεται απόλυτος και πνευματικά μονομερής. Η πνευματική καλλιέργεια που προσφέ­ρει αποτελεί ασπίδα προστατευτική απέναντι σε φαινόμενα προπαγάνδας, παραπληροφόρησης και μαζοποίησης, που σήμερα ενισχύονται λόγω των έντε­χνων μηχανισμών των ΜΜΕ, και οδηγεί τον άνθρωπο στην πνευματική ωρίμα­ση που του επιτρέπει να σέβεται τους άλλους, να συμπεριφέρεται ανθρωπιστι­κά, γιατί μόνο μορφωμένοι άνθρωποι είναι και ευγενείς και ανθρωπιστές.

Τέλος, η παιδεία είναι αυτή η δύναμη που καλλιεργεί και αναβαθμίζει το πο­λιτικό ήθος του πολίτη, βοηθώντας τον να συμμετέχει αποτελεσματικά στα κοι­νά και να σέβεται τους συμπολίτες του και την ίδια τη Δημοκρατία. Και όταν η δημοκρατία είναι υγιής και προωθούνται ο διάλογος και η πολυφωνία, τότε υπάρχει γνήσιος και ουσιαστικός ανθρωπισμός μέσα στην κοινωνία. Γιατί, πώς να μην υπάρχει ανθρωπισμός, όταν δίνονται ευκαιρίες στους πολίτες να εκφρά­σουν ελεύθερα τη γνώμη τους, διαφαλίζεται η ισοτιμία και η δικαιοσύνη, περιο­ρίζεται ο λαϊκισμός και η δημαγωγία, στηλιτεύονται τα σκάνδαλα και οι όποιες αυθαιρεσίες των ηγετών; Τα παραπάνω δείχνουν σεβασμό στον άνθρωπο-πολίτη και εξασφαλίζουν πρόσφορο έδαφος για μια πιο υγιή πολιτική ζωή.

5. «Να αγαπάς την ευθύνη. Να λες: Εγώ, εγώ μονάχος μου έχω χρέος να σώ­σω τη γη. Αν δεν σωθεί, εγώ θα φταίω».

Λ’. Καζαντζάκης

α) Ποια σημασία αποδίδετε στα λόγια του Καζαντζάκη;

β) Πιστεύεται ότι μόνον η ατομική ευθύνη μπορεί να συμβάλει στην αντιμε­τώπιση των σύγχρονων προβλημάτων;

Βασικά προβλήματα που ταλανίζουν τις σύγχρονες κοινωνίες είναι: το στεί­ρο τεχνοκρατικό πνεύμα, ο υττερκαταναλωτισμός, η βία, ο ρατσισμός, η ηθική κρίση, η αποξένωση των ανθρώπων, η κρίση της δημοκρατίας, αλλά και το οικολογικό πρόβλημα, η παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, στη Δύση αλλά κυρίως στις χώρες του Τρίτου κόσμου, η οικονομική κρίση, η ανεργία κ.λπ. 0 σύγχρονος άνθρωπος, παρασυρμένος από την ιλιγγιώδη υλικοτεχνική εξέλιξη, χαρακτηρίζεται από την αλαζονεία της δύναμης και προβαίνει σε ανεύθυνη συμπεριφορά, που μπορεί να έχει ολέθριες συνέ­πειες για κείνον και την οποία έχει χρέος ν^’ αναθεωρήσει.

α) Τα λόγια του Καζαντζάκη αναφέρονται στην ανάγκη ευαισθητοποίησης του ατόμου, προκειμένου για την αντιμετώπιση των προβλημάτων της κοινωνίας και το γενικότερο καλό του συνόλου. Καθένας πρέπει να έχει συναί­σθηση ότι η προσωπική του συμβολή είναι καθοριστική και να μη θεωρεί σε καμία περίπτωση την ατομική του προσπάθεια αμελητέα. Η προσωπική υπευθυνότητα του πολίτη, προκειμένου να διασφαλιστεί το καλό της κοινωνίας, σημαίνει τα εξής:

• Διαρκή μελέτη – ανανέωση γνώσεων, ανάπτυξη κριτικής και προβληματι­σμού,
• σφαιρική ενημέρωση, ώστε το άτομο να παρακολουθεί τις εξελίξεις, να έχει οργανωμένη αντίληψη των πραγμάτων γύρω του, να είναι πρωτα­γωνιστής της ζωής του και όχι απλός θεατής.
• Δεκτικότητα σε νέες ιδέες, αποφυγή φανατισμού, απεγκλωβισμός από τη μονομέρεια της τυφλής ειδίκευσης που επαναπαύει τον πολίτη.
• 0 πολίτης οφείλει να προβαίνει σε διαρκή ενδοσκόπηση συνειδητοποιώ­ντας τη θέση και τις υποχρεώσεις του μέσα στο σύνολο και να συμπεριφέ­ρεται με εντιμότητα και ειλικρίνεια σε μικρότερους κύκλους του περιβάλ­λοντος του. Αν αυτό το κάνει ο καθένας, καλλιεργείται ένα γνήσιο ανθρωπιστικό πνεύμα ευρύτερα και περιορίζονται η εκμετάλλευση και η υποκρι­-
  σία που οδηγούν στον ηθικό εκμαυλισμό της κοινωνίας μας.
• Το κάθε άτομο οφείλει ν’ αποφεύγει τη μοιρολατρική αντιμετώπιση των καταστάσεων που τον οδηγεί στη γενικότερη χαλάρωση και απευαισθητοποίηση. Αντίθετα, η ανάπτυξη δημιουργικών πρωτοβουλιών σε όλα τα επί­πεδα, και μάλιστα στον ελεύθερο χρόνο, μπορούν να συντελέσουν στη θαρ­ραλέα και επιτυχή αντιμετώπιση των προβλημάτων που ανακύπτουν.
• Καλλιεργώντας την κοινωνική συνείδηση το άτομο και προτάσσοντας το «εμείς» σε σχέση με το στενά εννοούμενο ατομικό συμφέρον, σέβεται τους νόμους και τηρεί τη δέουσα στάση όσον αφορά τη λειτουργία των θεσμών
  της κοινωνίας. Κάθε υπεύθυνος άνθρωπος αγωνίζεται για κοινωνική ισοτι­μία, μάχεται για δικαιοσύνη και αξιοκρατία, επιτελεί με συνέπεια τις υπο­χρεώσεις του χωρίς ωφελιμιστικές τάσεις και ατομικιστικές διαθέσεις, που οδηγούν στη γενικότερη αντικοινωνική συμπεριφορά που σήμερα γνωρίζει έξαρση.
• Ο υπεύθυνος με δημοκρατικό ήθος πολίτης ελέγχει πάντα την ηγεσία, χω­ρίς να θεωρεί τον εαυτό του αδύναμο να παρέμβει στα πολιτικά δρώμενα. Προωθεί το διάλογο, συμμετέχει στα κοινά, καταδικάζει τις όποιες απόπει­ρες λαϊκισμού και δημαγωγίας, στηρίζει την ελευθερία της έκφρασης, χωρίς
  ποτέ να εγκλωβίζεται στο δόκανο του τυφλού κομματισμού ή στο πνεύμα αδράνειας που διακρίνει την πλειοψηφία των πολιτών.
• Κάθε εργαζόμενος με συνείδηση των υποχρεώσεων του. αισθάνεται ιερό το χώρο του επαγγέλματος, αποφεύγει το εύκολο κέρδος και την τυποποίηση, αντιμετωπίζει την εργασία ως μέσο προσωπικής ολοκλήρωσης και κοινωνι­κής δημιουργίας. Διέπεται από το μέτρο και αντιστέκεται στο φθοροποιό υπερκαταναλωτισμό της εποχής.
• Στο πλαίσιο της σύγχρονης οικονομικής κρίσης αλλά και του ανταγωνι­σμού, κάθε υπεύθυνος επαγγελματίας επιμορφώνεται διαρκώς υιοθετώ­ντας νέες τεχνικές και μεθόδους, αγωνίζεται για την αύξηση της παραγωγι­κότητας του και τη βελτίωση της ποιότητας των παραγόμενων αγαθών, ενώ, ταυτόχρονα, παλεύει για μια κοινωνία που δεν είναι υποδουλωμένη
  στην απαξία του χρήματος, για μια ανθρωπότητα που έχει διαμορφώσει ισορροπημένη και συμπληρωματική σχέση με τη φύση και όπου το καλό βιοτικό επίπεδο δεν αλλοιώνει την ποιότητα ζωής.
• 0 προβληματισμένος άνθρωπος, που διέπεται από την αρετή της κοινωνι­κής ευθύνης, συναισθάνεται την ηθικοπνευματική διάβρωση της κοινωνίας και προσπαθεί διαρκώς για την ποιοτική αναβάθμιση των γραμμάτων, των
  τεχνών, της γλώσσας, του αθλητισμού και όλων εκείνων των πνευματικών αξιών, που σήμερα έχουν παραγκωνιστεί στο όνομα του υλικού ευδαιμονι­σμού. Εκτιμώντας το ωραίο, έρχεται σ^’ επαφή με την τέχνη, σέβεται την παράδοση του τόπου του, δεν την εμπορευματοποιεί, γνωρίζει και εκτιμά την ιστορία του, χωρίς να υποτιμά όμως και την κληρονομιά των άλλων
  λαών.
• Δεν είναι εθνικιστής, αλλά εθνικά ευσυνείδητος. Σέβεται το παρελθόν του, χωρίς να περιχαρακώνεται σ’ αυτό. Αναγνωρίζει την ύψιστη σημασία ενός υγιούς κοσμοπολιτισμού, μάχεται για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ειρήνη, φροντίζοντας ταυτόχρονα και για την αποφυγή της πολιτιστικής αλλοτρίωσης του τόπου του.
• Στο πλαίσιο της ατομικής – κοινωνικής ευθύνης, χρειάζεται να ενταχθεί και η ανάγκη ενεργοποίησης των πνευματικών ανθρώπων. Επειδή μάλιστα σή­μερα είναι συχνό το φαινόμενο της απομόνωσης τους από τα δρώμενα και
  η τήρηση μιας στάσης ελιτισμού από μέρους τους, είναι επιτακτική η πα­ρέμβαση τους ως πρωτοπόρων στον αγώνα για την επίλυση των σημαντι­κών σύγχρονων προβλημάτων. Οι ίδιοι οφείλουν να έχουν συναίσθηση του λειτουργήματος που μπορούν να επιτελέσουν και απαλλαγμένοι από κερδοσκοπικές βλέψεις και κομματικές σκοπιμότητες να στραφούν σε υπο­-
  δειγματική δράση.

β) Πέρα από την προσωπική όμως ευαισθητοποίηση του κάθε πολίτη, χρειάζο­νται και τα κατάλληλα κίνητρα και πρότυπα από την κοινωνία — πολιτεία και τους φορείς της. Πιο συγκεκριμένα:

• Η κοινωνία έχει χρέος να προσφέρει στους πολίτες ποιοτική και πολύπλευ­ρη ενημέρωση, ελέγχοντας όσο αυτό είναι δυνατόν, μέσω των κρατικών φο­ρέων, προσπάθειες παραπληροφόρησης και προπαγάνδας, που αποσκο­πούν στη χειραγώγηση και τον αποπροσανατολισμό του πολίτη. Επίσης, “χρέος της αποτελεί η παροχή ανθρωπιστικής παιδείας στα πλαίσια της δωρεάν υποχρεωτικής εκπαίδευσης.
• Το κράτος, επίσης, μέσω πολιτιστικών – πνευματικών κέντρων, οφείλει να προσφέρει τις κατάλληλες ευκαιρίες στους πολίτες, και ειδικά στους νέους, ώστε να δραστηριοποιούνται γόνιμα στον ελεύθερο χρόνο τους συμβάλλοντας και στην προσωπική τους καλλιέργεια και στην αναβάθμιση του συνόλου. Μια κοινωνία υγιής και συνεπής διοχετεύει γνήσια ιδανικά στους πολίτες, προωθεί αληθινές αξίες και καταδικάζει εκδηλώσεις ωφελιμισμού και αλλο­τρίωσης. Όταν η ίδια η κοινωνία και οι υπεύθυνοι φορείς ενθαρρύνουν την αυθαιρεσία και την ασυδοσία, τότε οι πολίτες συμπεριφέρονται και αυτοί με αναξιοπρέπεια. Όταν, αντίθετα, η κοινωνία αναγνωρίζει τους άξιους, τους συνεπείς και έντιμους πολίτες, τότε κυριαρχούν αληθινά υποδείγματα ζωής, επικρατεί η ευγένεια και η ευαισθησία.
• Η κοινωνία μπορεί και πρέπει ν’ ανανεώνει τους νόμους σύμφωνα με τις απαιτήσει των καιρών, να προσφέρει κοινωνική πρόνοια στους πολίτες, δί­νοντας ταυτόχρονα προτεραιότητα στην επίλυση σοβαρότατων κοινωνικών προβλημάτων, όπως π.χ. αυτό της ανεργίας, ώστε να μην εξωθούνται οι πολίτες σε αντικοινωνικές εκδηλώσεις, όπως η βία και το έγκλημα. Η κοινωνία — πολιτεία ευθύνεται και για την ποιότητα του πολιτεύματος. Μόνο σε δημοκρατικά πολιτεύματα με ελεύθερη διακίνηση ιδεών, ικανο­ποιούνται τα αιτήματα των πολιτών, αναγνωρίζεται η προσωπικότητα του ανθρώπου και με βάση την οριοθέτηση των τριών εξουσιών, νομοθετική, εκτελεστική, δικαστική, επιλύονται ορθά τα προβλήματα. Η αποφυγή της πολιτικής πόλωσης, η προσφορά ευκαιριών στους πολίτες για συμμετοχή στη δημόσια ζωή και στα κέντρα λήψης αποφάσεων, ο πε­ριορισμός της γραφειοκρατίας που καθιστά επικίνδυνα έμμεσο το δημο­κρατικό πολίτευμα, συνιστούν βασικές υποχρεώσεις της πολιτείας, ώστε να εξυγιανθεί ουσιαστικά η πολιτική ζωή.
• Στις αρμοδιότητες του κράτους εντάσσεται επίσης και η εξασφάλιση κα­τάλληλων συνθηκών εργασίας (ωράριο, αμοιβές, εργασιακές σχέσεις), ώστε οι πολίτες να έχουν κίνητρο αποδοτικότητας, καθώς και ο προγραμματι­σμός και η οργάνωση της οικονομικής ζωής, ώστε να καταπολεμηθούν φαι­νόμενα παραοικονομίας, φοροδιαφυγής, παρασιτικών επαγγελμάτων. Η προσφορά ορθού επαγγελματικού προσανατολισμού στους νέους είναι καθοριστική, τη στιγμή που το επάγγελμα αποτελεί ίσως το σημαντικότερο μέρος της κοινωνικής αποστολής του κάθε πολίτη.
• Η επιβολή μέτρων από την πολιτεία για την αντιμετώπιση του οικολογικού προβλήματος, σε μια εποχή υπερεκμετάλλευσης των φυσικών πόρων και εντονότατης ρύπανσης, είναι απαραίτητη, ώστε να εξασφαλίζεται ένα πιο ανθρώπινο περιβάλλον, ειδικά στα μεγάλα αστικά κέντρα.
• Αναγκαία επίσης είναι η αποκέντρωση με βασική προϋπόθεση την κρατική μέριμνα για προσφορά κινήτρων στους πολίτες, εφόσον τα βασικότερα προβλήματα είναι απότοκοι του σύγχρονου βιομηχανοποιημένου και αστι­κοποιημένου τρόπου ζωής.
• Σε πολιτιστικό επίπεδο, τέλος, η κοινωνία οφείλει να χρηματοδοτεί νέες μορφές τέχνης, να προβαίνει στη διοργάνωση πολιτιστικών εκδηλώσεων, να προσφέρει ευκαιρίες προβολής στους πνευματικούς ανθρώπους και να ελέγχει οπωσδήποτε την καλή ή την κακή χρήση των επιστημονικών – τεχνο­λογικών επιτευγμάτων.
• Στο πλαίσιο της πολιτείας, καθοριστικός είναι και ο ρόλος της εκπαίδευσης, η ευθύνη του σχολείου να προετοιμάσει ευρέως καλλιεργημένες προσωπικό­τητες αποφεύγοντας την τυποποιημένη και χρησιμοθηρική γνώση, ώστε αρ­γότερα οι νέοι να μπορούν ν’ αντισταθούν στ^’ αλλοτριωτικά ρεύματα και, ταυτόχρονα, να αγωνίζονται με σθένος για τη βελτίωση της κοινωνίας, αφού από νεαρή ηλικία θα έχουν έλθει σ’ επαφή με τα βασικά της προβλήματα.
• Ευθύνη έχουν και τα ΜΜΕ που τόσο δυναμικά έχουν εισχωρήσει σήμερα στη ζωή μας και διαμορφώνουν συνειδήσεις. Επιβάλλεται ν’ αποτελούν δια­ύλους πλουραλιστικής ενημέρωσης και όχι κέντρα κομματικών σκοπιμοτή­των. Πρέπει, επίσης, να προωθούν πνευματικά και όχι υπέρ καταναλωτικά πρότυπα και να πάψουν να αποτελούν κερδοσκοπικές επιχειρήσεις που βομβαρδίζουν το μέσο πολίτη με διαφημίσεις.
• Επειδή η κοινωνία μας χαρακτηρίζεται από αντικοινωνικά πρότυπα, είναι απαραίτητος ο περιορισμός της βίας μέσω των ΜΜΕ και η προώθηση ενός γνήσιου ανθρωπισμού. Τα ΜΜΕ ενώνουν λαούς, φέρνουν σ’ επαφή άτομα διαφορετικής φυλής, χρώματος, θρησκείας κλπ. και μπορούν να ευαισθη­τοποιήσουν τους πολίτες σχετικά με τα τεράστια πανανθρώπινα προβλή­ματα, όπως ο πόλεμος, η πείνα, ο ρατσισμός, τα ναρκωτικά, οι πολύμορ­φες ακόμη και σήμερα παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
• Οι πολιτικοί ηγέτες, τέλος, έχουν χρέος ν’ αποφύγουν το στείρο ανταγωνι­σμό, θέτοντας το οικουμενικό καλό πάνω από το εθνικό – εθνικιστικό πνεύ­μα και περιορίζοντας τις επεκτατικές τους βλέψεις που δεν παύουν ν’ αναζωπυρώνονται. Είναι αναγκαία το ήρεμο πολιτιστικό κλίμα, η εδραίωση της ισοτιμίας στο πλαίσιο των διακρατικών συνασπισμών και η ουσιαστική προ­σπάθεια όλων για παροχή ουσιαστικής βοήθειας στις τριτοκοσμικές χώρες, που βρίσκονται σε εξαθλιωτική κατάσταση, καθώς και η διαφύλαξη της πα­νανθρώπινης ειρήνης. Οι ισχυροί του κόσμου αυτού πρέπει να πάψουν να εκμεταλλεύονται τους αδύναμους και ν’ αφήσουν επιτέλους ελεύθερες τις διεθνείς οργανώσεις να υλοποιήσουν το ανθρωπιστικό τους έργο.

6. Το αίσθημα ευθύνης, δηλαδή η διεκδίκηση των δικαιωμάτων και κυρίως η υλοποίηση των υποχρώσεων από μέρους των πολιτών αποτελεί καθοριστι­κό παράγοντα για την πρόοδο του κοινωνικού συνόλου. Πιστεύετε ότι σήμερα οι άνθρωποι, γενικά και οι νέοι ιδιαίτερα, είναι συ­νεπείς στην επιτέλεση των υποχρεώσεων τους ή εμμένουν κυρίως στη διεκδίκηση των δικαιωμάτων τους;

Απάντηση του τύπου «Ναι μεν … αλλά», με έμφαση στο πρόβλημα)

Στις μέρες μας υπάρχουν αναμφίβολα αρκετοί πολίτες που υλοποιούν τις υποχρεώσεις τους ηθικές και νομικές, αποτελώντας στυλοβάτες της κοινωνι­κοπολιτικής ευρυθμίας. Ιδιαίτερα πολλοί από τους νέους ανθρώπους, που αποτελούν το πιο αγνό και αδιάφθορο κομμάτι της κοινωνίας, είναι ιδεολόγοι και οραματιστές ενός καλύτερου αύριο στην πλειοψηφία τους, σέβονται τους κοινωνικούς θεσμούς και κανόνες, τους τηρούν, όταν συμφωνούν μ’ αυτούς, και επιχειρούν μέσω δημοκρατικών διαδικασιών τη διαφοροποίηση ή την αντι­κατάσταση τους. όταν οι νόμοι δεν κρίνονται κατάλληλοι. Αγωνίζονται, άρα, μέσω της νομιμοφροσύνης για μια κοινωνία πιο δίκαιη που αναγνωρίζει την υπευθυνότητα και την ευσυνειδησία και καταδικάζει την άνιση μεταχείριση και τις ποικίλες παραβιάσεις, για έναν κόσμο στηριγμένο στην ειρήνη, τη δη­μοκρατία, την ανθρωπιά.

Ωστόσο, η πλειοψηφία των πολιτών διαρκώς γίνεται ανεύθυνη και συμπερι­φέρεται αλαζονικά, διεκδικώντας και μόνο. Οι νέοι πάλι σε αρκετά μεγάλο ποσοστό και ευτυχώς όχι στην πλειονότητα τους, επηρεασμένοι από τόσα αρ­νητικά πρότυπα που αντικρίζουν και βιώνουν καθημερινά, λόγω και της ευαι­σθησίας και της επιρρέπειας οι οποίες συνδέονται με την αδιαμόρφωτη ακόμη προσωπικότητα τους. ακολουθούν την πεπατημένη οδό και τις εύκολες ωφελι­μιστικές λύσεις που. συχνότατα, συνεπάγονται μία συμπεριφορά η οποία στη­ρίζεται στις διαρκείς απαιτήσεις δίχως ανταλλάγματα.

α.   Δείγματα – Αποτελέσματα της αρνητικής αυτής κατάστασης

• Οι πολίτες δεν ενδιαφέρονται για τα κοινά, δεν προωθούν το διάλογο, δεν ευαισθητοποιούνται για πολιτικοκοινωνικές ιδεολογίες, θεωρίες και από­ψεις, θέτουν σε δεύτερη μοίρα τον έλεγχο της ηγεσίας και μένουν ανενημέρωτοι για τα δρώμενα. Οι ηγέτες, από την άλλη λειτουργούν ωφελιμιστι­κά, χρησιμοποιώντας το λαϊκισμό και τον κομματικό φανατισμό.
• Δεν εμπεδώνονται οι αξίες της συλλογικότητας και της αλληλεγγύης μετα­ξύ πολιτών, οξύνονται οι αντιθέσεις και το χρησιμοθηρικό πνεύμα, ενισχύε­ται η κερδοσκοπία, ανθίζει η εγκληματικότητα, διαταράσσεται η συνοχή της κοινωνίας.
• Η εργασία αντιμετωπίζεται ωφελιμιστικά και όχι ως μέσο προσωπικής και κοινωνικής δημιουργίας, τα παρασιτικά επαγγέλματα ευδοκιμούν, ο πολί-της-εργαζόμενος δεν υπολογίζει και δεν σέβεται τους υπόλοιπους που συ­ναλλάσσονται ή εξαρτώνται επαγγελματικά απ^’ αυτόν, κυριαρχεί η φορο­διαφυγή από τους επιτήδειους και υπονομεύονται τα υγιή θεμέλια της οι­κονομίας και της κοινωνίας γενικότερα.
• Το άτομο αδιαφορεί για την πολύπλευρη μόρφωση του, μέσίο της οποίας προσφέρει και στον εαυτό του και στο σύνολο, δεν αμφιβάλλει γόνιμα και δεν διεισδύει κριτικά στα προβλήματα. Φαινόμενα προπαγάνδας και πα­ραπληροφόρησης δηλώνουν έλλειψη σεβασμού και υπονομεύουν την πνευ­ματική ελευθερία, γεγονός που πιστοποιεί την κοινωνική ανωριμότητα ορι­σμένοι.
• Οι αρχές καταπατούνται, ο ανθρωπισμός εκλείπει σταδιακά, η ιδιοτέλεια κυριαρχεί και ο πολίτης τελικά νιώθει ανασφάλεια μέσα στη γενικότερη διάβρωση της κοινωνίας. Τον ελεύθερο χρόνο του δεν τον αξιοποιεί, προ­σφέροντας στην ομάδα ή στην ευρύτερη κοινωνία, αλλά τον σπαταλά ανού­σια.
• Παραγκωνίζονται οι τέχνες, οι παραδόσεις, τα ήθη και τα έθιμα, ολό­κληρος ο λόγιος και λαϊκός πολιτισμός μας. εξαιτίας της ανευθυνότητας και αδιαφορίας των πολλών. Η  επιστήμη χρησιμοποιείται με βάση συγκε­κριμένα συμφέροντα και γίνεται όπλο και μέσο αποθησαύρισης για λίγους και ισχυρούς σε βάρος του συνόλου.

β.   Αιτιολογία

• Υλιστικό καταναλωτικό πνεύμα – θεοποίηση χρήματος.
• Απουσία κοινωνικής συνείδησης και παιδείας.
• Εξυπηρέτηση ποικιλώνυμων συμφερόντων.
• Βιομηχανοποιημένος και αστικοποιημένος τρόπος ζωής που εγκλωβίζει σήμερα τον άνθρωπο με όλα τα γνωστά του χαρακτηριστικά και τον απο­μακρύνει από τις υποχρεώσεις του.
• Κρίση αξιών – ιδεολογική σύγχυση της εποχής μας που αποπροσανατολί­ζει τους ανθρώπους από το πραγματικό νόημα της ζωής και τον αληθινό προορισμό τους.
• Αντικοινωνικά πρότυπα απ’ τα ΜΜΕ και έλλειψη ανθρωπιστικής καλλιέρ­γειας από τους υπόλοιπους βασικούς φορείς.
• Οι ατασθαλίες των πολιτικών και η προώθηση των «ημέτερων» στις διάφο­ρες θέσεις, αλλά και ζωτικά προβλήματα, όπως αυτό της ακούσιας αποχής από την εργασία, λόγω έλλειψης θέσεων (ανεργία), απογοητεύει και συχνά εξοργίζει τους πολίτες, οδηγώντας τους στην αντικοινωνική συμπεριφορά.

ΘΕΜΑ : ΔΙΑΨΕΥΣΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ

«Η σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα γίνεται συχνά αιτία για τη διάψευση των οραματισμών των νέων, γεγονός που μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες, όχι μόνο για τους ίδιους τους νέους, αλλά και για το μέλλον των σύγχρονων κοινωνιών.

α) Πως εννοείτε τη διάψευση αυτή και ποιες συνθήκες της σύγχρονης κοινωνικής πραγματικότητας γίνονται αιτίες για τη διάψευση των νέων;

β) Ποιες λύσεις προτείνετε για την αντιμετώπιση αυτού του φαινομένου;»

Α. Περιγραφή της έννοιας των οραματισμών και της διάψευσής τους

Οι νέοι κάθε εποχής έχουν όνειρα, σχέδια, στόχους, φιλοδοξίες, που προσπαθούν και αγωνίζονται να εκπληρώσουν. Οι συνθήκες ζωής ποικίλλουν, αφού κάθε εποχή έχει το δικό της στίγμα, τις δικές της ανάγκες, τις δικές της παραμέτρους, οι οποίες δημιουργούν και το χαρακτήρα αυτής. Όμως, υπάρχουν εμπόδια που δημιουργούν προβλήματα στους νέους ανθρώπους και δεν τους επιτρέπουν να πετύχουν όσα έχουν σχεδιάσει και έχουν οραματιστεί. Ιδιαίτερα στην εποχή μας, υπάρχουν πάρα πολλά εμπόδια, τα οποία αναστέλλουν τη δημιουργική δραστηριότητα των νέων και αποτελούν τροχοπέδη για την εκδήλωση των ικανοτήτων και των ταλέντων που αυτοί διαθέτουν. Τα όνειρα και οι φιλοδοξίες των νέων είναι να ζήσουν σε μια ήσυχη και σωστή κοινωνία, να αποκατασταθούν επαγγελματικά, να μορφωθούν, να δημιουργήσουν οικογένεια, να συνάψουν σωστές διαπροσωπικές σχέσεις με τους άλλους, να διαβιώνουν ειρηνικά και τελικώς να πετύχουν τους στόχους τους, με βάση τα ιδανικά τους, την ηθική τους καλλιέργεια και την πνευματική τους συγκρότηση. Όταν όμως έλθει η στιγμή να ξεκινήσουν να αγωνίζονται για όλα αυτά, αρχίζουν σιγά – σιγά να διαπιστώνουν ότι πολλές είναι οι καταστάσεις και οι συνθήκες εκείνες που πραγματικά τους εμποδίζουν στην πραγματοποίηση των στόχων τους.

Ετσι, διαψεύδονται τα όνειρά τους, τα οποία τα θεωρούν ως ουτοπία, απογοητεύονται και ή προσπαθούν να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα ή τελικά αδρανοποιούνται, παθητικοποιούνται και οδηγούνται στο περιθώριο της κοινωνικής πραγματικότητας.

Β. Συνθήκες που οδηγούν στη διάψευση των οραματισμών

 α) Η ανεργία και η υποαπασχόληση αποτελούν σημαντικότατα εμπόδια για την επαγγελματική αποκατάσταση των νέων. Τούτο έχει ως συνέπεια να μην έχουν οι νέοι τη δυνατότητα να προσφέρουν και στον εαυτό τους και στην κοινωνία εκείνα που μπορούν, σύμφωνα με τις ικανότητες, τα ταλέντα, τις δεξιότητες και τις δυνατότητες  που διαθέτουν, γεγονός που τους απογοητεύει και τους απομακρύνει από τα κοινωνικά σύνολα.

β) Τα φαινόμενα κοινωνικής παθογένειας παρουσιάζουν έξαρση στις μέρες μας, με συνέπεια να προσβάλλεται η ηθική διάσταση του ανθρώπου, να εμφανίζει η κοινωνία μας μία εικόνα σήψης και διαφθοράς, να υπάρχει έντονη αγωνία και ανησυχία για το μέλλον της κοινωνικής συμβίωσης και να δημιουργείται ένας διάχυτος φόβος για την ίδια τη ζωή των ανθρώπων.

γ) Στην εποχή μας, παρατηρείται έντονα το φαινόμενο της αποξένωσης, της απομόνωσης, της αλλοτρίωσης, της αδυναμίας επικοινωνίας και προσέγγισης, της απουσίας πραγματικής φιλίας. Οι νέοι, έτσι, νιώθουν έντονα τη μοναξιά, αδυνατούν να στηριχθούν κάπου στις δύσκολες στιγμές τους, χάνουν την εμπιστοσύνη τους στον άνθρωπο και δεν πιστεύουν σε ηθικές αρχές και αξίες.

δ) Η εκπαίδευση, η παιδεία και η μόρφωση αποτελούν πρωταρχικό στόχο των νέων, αφού η τάση τους να μαθαίνουν, να μορφώνονται και να καλλιεργούνται πνευματικά είναι έμφυτη και κυρίαρχη στη ζωή του ανθρώπου («ο άνθρωπος φύσει του ειδέναι ορέγεται» έλεγε ο Αριστοτέλης). Σήμερα, όμως, η παιδεία δεν εκπληρώνει, σε κάποιο βαθμό, τον πραγματικό της στόχο, που από τη μία είναι να προσφέρει γνώσεις στους νέους και να τους προετοιμάσει για την κοινωνική τους ζωή και από την άλλη να διαπλάσει σωστούς χαρακτήρες και να διαμορφώσει ολοκληρωμένες προσωπικότητες. Και αυτό συμβαίνει, γιατί έχει καθαρά τεχνικοοικονομικούς προσανατολισμούς, ώστε να διαμορφώσει νέους, σύμφωνα και απόλυτα προσαρμοσμένους στο σύγχρονο κοινωνικό μοντέλο ζωής. Λείπουν οι ανθρωπιστικές κατευθύνσεις, οι οποίες θα προσέφεραν τη δυνατότητα στους νέους να αποκτήσουν πίστη σε ιδανικά, ηθικές αρχές, αξίες και αρετές.

ε) Στην  εποχή μας, διαπιστώνουμε ότι δεν υπάρχουν και δεν ισχύουν οι αρχές της αξιοκρατίας, της ισότητας, της τητας. Αντίθετα, κυριαδικαιοσύνης, της εντιμόρχούν φαινόμενα ρατσισμού, και ιδιαίτερα κοινωνικού, ταξικών διαφορών, εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο, εξυπηρέτησης ατομικών συμφερόντων σε βάρος των κοινωνικών. Εξάλλου, απουσιάζει παντελώς η άμιλλα και υπερισχύει ο σκληρός ανταγωνισμός, αφού μέσα σ’ ένα κλίμα υπερκατανάλωσης και υλικού ευδαιμονισμού ο άνθρωπος επιδιώκει να αποκτήσει όσο το δυνατόν περισσότερα υλικά αγαθά, έστω κι αν βλάψει το συνάνθρωπό του.

στ) Υπάρχει έντονο πρόβλημα ειρηνικής συνύπαρξης ανάμεσα στους λαούς, αφού ο πόλεμος, και κυρίως ένας καταστρεπτικός πυρηνικός πόλεμος, κρέμεται ως δαμόκλειος σπάθη πάνω από την ανθρωπότητα. Ταυτόχρονα, συχνά διαπιστώνουμε ότι έχει παραφθαρεί το πραγματικό νόημα της δημοκρατίας και της πολιτικής ζωής, γεγονός που ενισχύεται από τις διάφορες αυθαιρεσίες των φορέων και των οργάνων της εξουσίας. Η έλλειψη εμπιστοσύνης στα πολιτικά πρόσωπα και στο δημοκρατικό πολίτευμα, όπως σήμερα λειτουργεί, σε συνδυασμό με την κακή λειτουργία, σε πολλές περιπτώσεις, των μέσων μαζικής ενημέρωσης κάνουν τους νέους να αδιαφορούν για τα κοινά και να μη συμμετέχουν καθόλου στην πολιτική ζωή. Αυτό μέσα τους ενισχύεται και από το γεγονός ότι πιστεύουν πως η πολιτεία, γενικά, είναι υπεύθυνη για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν και ότι αυτή δε φροντίζει για τη βελτίωση της κοινωνικής πραγματικότητας.

Γ. Πώς μπορούν οι νέοι να αντιμετωπίσουν τις καταστάσεις αυτές

Είναι φανερό ότι οι νέοι, από μόνοι τους, δεν είναι δυνατόν να αναιρέσουν όλες αυτές τις άσχημες συνθήκες, ώστε να καταφέρουν να δημιουργήσουν καλύτερες προϋποθέσεις για την κοινωνική τους συμβίωση. Εξάλλου, οφείλουν να παλέψουν με όλες τους τις δυνάμεις για να αποκτήσουν όλα εκείνα τα εφόδια που κρίνονται και θεωρούνται απαραίτητα, ώστε να αντεπεξέλθουν στις δυσκολίες της ζωής. Χρέος όλων των υπολοίπων, ξεκινώντας από την οικογένεια και το σχολείο, είναι να προετοιμάσουν ηθικά, ψυχικά, πνευματικά και υλικά τους νέους για να μην ενταχθούν ανέτοιμοι στην κοινωνία, αλλά κάθε στιγμή να γνωρίζουν τι θα συναντήσουν στο δρόμο τους. Από την άλλη πλευρά, η πολιτεία, με τους φορείς εξουσίας και τα όργανά της, επιβάλλεται να ενδιαφερθεί για τους νέους, γιατί αυτοί αποτελούν τη νέα γενιά, το καινούργιο δυναμικό που ανανεώνει την κοινωνία και δημιουργεί τις προϋποθέσεις για καλυτέρευσή της. Επομένως, επιβάλλεται να υπάρξει συνεργασία, διάλογος, συνεννόηση όλων των ανθρώπων, νέων και μεγαλυτέρων, ώστε με καλή πίστη, διάθεση και υπευθυνότητα να προσπαθήσουν να ξεπεράσουν τις δύσκολες καταστάσεις.

ΘΕΜΑ:

«Θα ήταν πάντως μεγάλη ατυχία για την ανθρωπότητα να διαλυθεί η οικογένεια. Γιατί αν σε όλες τις άλλες λειτουργίες της μπορεί ν’ αντικατασταθεί με άλλου είδους κοινωνικές υπηρεσίες, καμία άλλη αρχή ή οργάνωση δεν είναι δυνατόν να την αναπληρώσει στην αγωγή των παιδιών».

Στο απόσπασμα αυτό ο Ε. Παπανούτσος εξαίρει τον αναντικατάστατο ρόλο που ασκεί η οικογένεια στην ανάπτυξη της προσωπικότητας του νέου ανθρώπου. Παράλληλα όμως όλοι παραδέχονται ότι ο θεσμός κλυδωνίζεται και κινδυνεύει με αφανισμό. Κατά την άποψή σας:

α) Ποια είναι τα αίτια αυτής της κρίσης;

β) Ποιες οι συνέπειες για το άτομο και την κοινωνία;

γ) Ποιοι παράγοντες μπορούν να συμβάλλουν στη διάσωσή της;

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ:

Η κοινωνία μας περνά ένα στάδιο ταχύτατων μεταλλαγών και ανακατατάξεων, όπου αμφισβητούνται αξίες και θεσμοί. Σήμερα οι θεσμοί¹ έχουν γίνει πολύμορφοι και σύνθετοι, ενώ ταυτόχρονα όσοι άντεξαν στο χρόνο μετασχηματίστηκαν για ν’ αμυνθούν στις νέες συνθήκες ζωής.

Αυτών των κοινωνικών αλλαγών τον αντίκτυπο υπέστη και ένας θεσμός πανάρχαιος, ο οικογενειακός, που στις μέρες μας περνάει βαθιά κρίση όσον αφορά τη δύναμη και το ρόλο του. Η σπουδαιότητά του αναγνωρίστηκε από πολύ παλιά και αναγνωρίζεται και σήμερα. Γι’ αυτό το λόγο οι κοινωνίες περιέβαλαν και με νομικό χαρακτήρα το γάμο και την οικογένεια, για να την καταστήσουν δεσμό όσο το δυνατόν αδιάλυτο. ΚΥΡΙΟ ΘΕΜΑ:

ΟΡΙΣΜΟΣ:

Οικογένεια είναι μία ομάδα ανθρώπων που συνδέονται με δεσμούς αίματος και ζουν κάτω από την ίδια στέγη. Είναι μια μορφή συμβίωσης σταθερού χαρακτήρα. Εκείνο που επιβάλλει τη μόνιμη σύνδεση και συγκατοίκηση είναι κυρίως η τεκνογονία και η ανάγκη συντήρησης και ανατροφής των τέκνων.

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ:

Οι πρωτόγονες κοινωνίες αποκαλούνται μητριαρχικές, γιατί η γενιά του κάθε μέλους καθορίζονταν από τη μητέρα και τους συγγενείς της. Με την πάροδο του χρόνου, όμως, καθώς ο άνδρας άρχισε να ασχολείται με την καλλιέργεια της γης, απέσπασε από τη γυναίκα όλες τις γεωργικές, βιοτεχνικές δουλειές και με τον τρόπο αυτό απέκτησε κοινωνική υπεροχή. Έτσι, έγινε κύριος της οικογένειας, διαμορφώθηκε ο τύπος του πατέρα – αφέντη με τις απεριόριστες εξουσίες πάνω στα μέλη της οικογένειας. Έπρεπε να έρθει ο Χριστιανισμός με τις ανθρωπιστικές ιδέες του, για να σπάσει η ακαμψία της πατριαρχικής αυτής νοοτροπίας. Σήμερα η πατρική εξουσία έχει δώσει τη θέση της στη γονική αυθεντία ή στο γονικό λειτούργημα που ασκείται από τους δύο γονείς από κοινού. Ο θεσμός της οικογένειας λοιπόν έχει αλλάξει πολλές φορές μέσα στην ιστορία. Στην εποχή μας έχει επικρατήσει η πυρηνική μορφή της οικογένειας, που αποτελείται από τον άνδρα, τη γυναίκα και τα παιδιά ως την ενηλικίωσή τους.

ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΔΕΔΟΜΕΝΟΥ: ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΤΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ

1. Η οικογένεια αποτελεί το πρώτο περιβάλλον, κοινωνικό σχήμα με το οποίο έρχεται σε επαφή ο άνθρωπος.
2. Αν λάβουμε υπόψη μας ότι η ανάπτυξη της προσωπικότητας σημαίνει επιτυχή συνδυασμό ανάπτυξης σωματικών δυνάμεων και ηθικοπνευματικών, νοητικών και συναισθηματικών στοιχείων, τότε η οικογένεια είναι εκείνη που θα δώσει τα πρώτα ερεθίσματα για την ανάπτυξη αυτών των στοιχείων.
3. Επίσης, μέσα στην οικογένεια το παιδί θα γνωρίσει τη στοργή, την αγάπη, την τρυφερότητα και την ασφάλεια, στοιχεία απαραίτητα για την ομαλή ανάπτυξή του.
4. Στο οικογενειακό περιβάλλον το άτομο θα καλλιεργήσει νοητικές λειτουργίες, όπως την κρίση, τη μνήμη, τη φαντασία, την παρατηρητικότητα, την αντίληψη.
5. Το παιδί φέρει ορισμένες έμφυτες καταβολές και κλίσεις, οι οποίες, για να έρθουν στην επιφάνεια και να αναπτυχθούν, έχουν ανάγκη από τα κατάλληλα ερεθίσματα. Η οικογένεια λοιπόν, με τη συμπεριφορά της καθορίζει αν θα ανασύρει στην επιφάνεια ή θα καταστείλει τις τάσεις αυτές.
6. Ακόμα και στη μετάδοση κληρονομικών, βιολογικών χαρακτηριστικών ενέχει ευθύνη η οικογένεια.
7. Μεταδίδει επίσης την ιδεολογία της, την κοσμοθεωρία της. Δε θα πρέπει να παραγνωρίζουμε το ρόλο της οικογένειας ως φορέα κοινωνικοποίησης. Σύμφωνα μ’ αυτή την άποψη η οικογένεια:

α) Μαθαίνει στον άνθρωπο κανόνες συμπεριφοράς, αφού ενσαρκώνει κοινωνικά πρότυπα και αξίες. Μέσα στην οικογένεια το παιδί αξιολογεί και αξιολογείται, κρίνει τις δυνάμεις του και μαθαίνει να αγωνίζεται για την επίτευξη των στόχων του.

β) Ο άνθρωπος αποκτά το λεγόμενο οικογενειακό πνεύμα, το οποίο τον χαρακτηρίζει σε όλη του τη ζωή.

γ) Η εκμάθηση της γλώσσας και των εκφραστικών μέσων αποτελεί μια ακόμα σημαντική λειτουργία της οικογένειας, καθώς αυτά επιτρέπουν στο άτομο την επικοινωνία του με τα άλλα μέλη της κοινωνίας. Η εκμάθηση γίνεται ανάλογα με την ηθικοπνευματική υπόσταση της οικογένειας.

δ) Η οικογένεια ασκεί καθοριστική επίδραση στο νέο άνθρωπο ως προς τη χάραξη των στόχων του, την έκταση και τα όρια της φιλοδοξίας του, τόσο στον προσωπικό όσο και στον επαγγελματικό τομέα.

Επομένως, η οικογένεια είναι ο πιο καθοριστικός παράγοντας για τη διαμόρφωση του νέου ανθρώπου και ο ρόλος της δε θα αντικατασταθεί ποτέ με τόση επιτυχία από κανένα άλλο φορέα. Για να επιτευχθούν όμως όλα αυτά, ο θεσμός της οικογένειας θα πρέπει να λειτουργεί σωστά.

ΑΙΤΙΑ ΚΡΙΣΗΣ:

1. Η τεχνολογική ανάπτυξη και ο καταμερισμός της εργασίας συντέλεσαν, ώστε η οικογένεια να χάσει τον παραδοσιακό της χαρακτήρα.
2. Η διαφοροποίηση των ρόλων των μελών της οικογένειας. Χειραφέτηση της γυναίκας, οικονομική ανεξαρτησία της, εμπλοκή της στην παραγωγική διαδικασία, οικονομική ανεξαρτητοποίηση των νέων.
3. Αποδυνάμωση της οικογένειας από πολλές λειτουργίες της. Η εκπαίδευση, η ψυχαγωγία, η ιατροφαρμακευτική περίθαλψη που επιτελούνταν παλαιότερα μέσα στους κόλπους της οικογένειας, σήμερα εκχωρούνται σε άλλους φορείς.
4. Η ευδαιμονιστική αντίληψη και το καταναλωτικό πνεύμα της εποχής καλλιεργούν τον ατομικισμό και αποδυναμώνουν τους δεσμούς των μελών της οικογένειας. Σ’ αυτό επίσης συμβάλλει και το αντικοινωνικό πνεύμα, η αλλαγή αξιών και η ηθική αποχαλίνωση που έχει αποδεσμεύσει τους ανθρώπους από αξίες και συναισθήματα.
5. Η ανδροκρατική μορφή της. Η ανισοτιμία ανάμεσα στον άνδρα και στη γυναίκα προκαλεί σύγκρουση και επιφέρει δυσαρμονία στη συμβίωση. Αυτή η σύγκρουση έχει κυρίως αρνητικό αντίκτυπο στα παιδιά.
6. Η ανευθυνότητα και η ασυνέπεια των γονιών προς τα παιδιά.
7. Οι αντιθέσεις μεταξύ γονιών – παιδιών. Το «χάσμα των γενεών» εκφράζεται κυρίως στο ιδεολογικό επίπεδο και αυξάνει τους κλυδωνισμούς μέσα στους κόλπους της οικογένειας (έλλειψη διαλόγου και συγκρούσεις).
8. Ο αυξανόμενος αριθμός των διαζυγίων.
9. Η μείωση των γάμων ή οι πρώιμοι γάμοι.
10. Η προτίμηση συμβίωσης κυρίως από τους νέους ανθρώπους.

ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ:

Σε ατομικό επίπεδο:

1. Τραυματικές εμπειρίες (ασταθής πνευματική και ψυχολογική συγκρότηση).
2. Αδυναμία κοινωνικοποίησης.
3. Αδυναμία προσφοράς και δημιουργικής δράσης.
4. Αποξένωση – αντικοινωνική συμπεριφορά (ατομικισμός – αδιαφορία για τα «κοινά»).
5. Δημιουργία περιθωριακών ατόμων.

Σε κοινωνικό επίπεδο:

1. Η οικογένεια μεταβάλλεται σε νοσογόνο κύτταρο της κοινωνίας.
2. Επικρατεί κοινωνική ανισότητα. Εμφανίζονται φαινόμενα κοινωνικής παθογένειας (βία, εγκληματικότητα, ναρκωτικά) και γενικά αποκλίνουσα συμπεριφορά.
3. Αποξένωση κοινωνικών σχέσεων – ενίσχυση ανταγωνιστικών σχέσεων, συγκρούσεις.
4. Αμφισβήτηση αξιών, κρίση θεσμών, επικράτηση ρευστότητας μέσα στην κοινωνία.
5. Υπογεννητικότητα. Τα ζευγάρια δεν μπορούν να αναλάβουν τις ευθύνες της ανατροφής ενός παιδιού, λόγω των οικονομικών δυσκολιών της σύγχρονης κοινωνικής πραγματικότητας.

ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ – ΛΥΣΕΙΣ:

1. Με τη βοήθεια της παιδείας είναι δυνατόν ν’ αντιμετωπιστούν τα φαινόμενα εκείνα που αποδυναμώνουν τους δεσμούς των μελών της οικογένειας (ευδαιμονιστική αντίληψη, καταναλωτικό πνεύμα, ατομικισμός, αντικοινωνικό πνεύμα).
2. Με την καλλιέργεια του διαλόγου.
3. Με την πληροφόρηση και ενημέρωση των γονιών για θέματα που αφορούν τη σωστή διαπαιδαγώγηση των παιδιών.
4. Με την καταπολέμηση του αυταρχισμού και την καλλιέργεια ενός κλίματος δημοκρατικής οικογενειακής ζωής.
5. Με την πληροφόρηση των νέων για τις οικογενειακές υποχρεώσεις, ώστε έτσι να μην προχωρούν απροετοίμαστοι προς το γάμο. Προς αυτή την κατεύθυνση μπορούν να συμβάλλουν η οικογένεια, το σχολείο και η πολιτεία.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ:

Η λεγόμενη σήμερα κρίση της οικογένειας είναι μια αλλαγή που συμβαδίζει με την κοινωνική αλλαγή. Η οικογένεια ως θεσμός θα επιζήσει, δεν πρόκειται να κλονιστεί. Θα αλλάξει μορφή και θα ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της σύγχρονης ζωής, όμως σίγουρα θα επιβιώσει σαν θεσμός. Και αυτό γιατί είναι αναντικατάστατη στον τομέα της αγωγής, στη συναισθηματική κάλυψη και την ηθική επένδυση των παιδιών. Άνθρωπος μεγαλωμένος σ’ ένα υγιές οικογενειακό περιβάλλον, σημαίνει άνθρωπος δίχως ανασφάλειες, επιθετικότητες, συμπλέγματα και απωθημένα. Εγγύηση για αυριανές υγιείς κοινωνίες.

 «Απαραίτητη προϋπόθεση για την αντιμετώπιση των προβλημάτων σε παγκόσμιο επίπεδο θεωρείται η συνεργασία ανάμεσα στους λαούς.

α) Σε ποιους τομείς νομίζετε ότι μπορούν οι λαοί να συνεργαστούν;

β) Ποια αποτελέσματα είναι δυνατόν να έχει η συνεργασία αυτή;

γ) Ποιοι παράγοντες πιστεύετε ότι αναστέλλουν και εμποδίζουν την παγκόσμια συνεργασία;»

    Α΄. Περιγραφή της έννοιας

Λέγοντας συνεργασία εννοούμε τη σύμπραξη ατόμων, ομάδων ή λαών προκειμένου να αντιμετωπιστούν τα διάφορα προβλήματα που απασχολούν τους ανθρώπους, ώστε να επιτευχθεί η πρόοδος και η ανάπτυξή τους. Απαραίτητες προϋποθέσεις για τη συνεργασία κρίνονται η προσέγγιση και η επικοινωνία των ανθρώπων, ενώ κορυφαίο χαρακτηριστικό αυτής είναι ο διάλογος, η διαλογική συζήτηση. Η παγκόσμια συνεργασία είναι η προσέγγιση των λαών και η ανάληψη κοινών πρωτοβουλιών και προσπαθειών, ώστε να αντιμετωπιστούν τα σημαντικότερα προβλήματα που εμφανίζονται και απασχολούν την ανθρωπότητα.

Β. Τομείς παγκόσμιας συνεργασίας – προσφορές αυτής

α) Βασικός τομέας, στον οποίο οι άνθρωποι οφείλουν να συνεργαστούν, θεωρείται αυτός της σύναψης και δημιουργίας σωστών διακρατικών σχέσεων. Αυτό θα έχει θετικές επιδράσεις στην ομαλή συμβίωση και συνύπαρξη των λαών, αφού θα αποφευχθούν σημαντικές συγκρούσεις και αντιπαραθέσεις που είναι δυνατόν να οδηγήσουν σε πόλεμο και, μάλιστα, στην πιο ακραία μορφή του, τον πυρηνικό, που θα αποτελέσει αιτία για την ολοσχερή καταστροφή της ανθρωπότητας.

β) Ο οικονομικός τομέας είναι άλλο ένα πεδίο στο οποίο μπορεί να εμφανισθεί η παγκόσμια συνεργασία. Οι λαοί οφείλουν, έχουν  χρέος να συμπράξουν για να αντιμετωπιστούν τα παγκόσμια προβλήματα που έχουν σχέση με την οικονομία και που δημιουργούν εστίες αντιπαλότητας. Τέτοια προβλήματα θεωρούνται η ανεργία, ο πληθωρισμός, ο υποσιτισμός των κατοίκων των χωρών του Τρίτου κόσμου, η φτώχεια και η πείνα. Επίσης, οφείλουν να συνεργαστούν για την παγκοσμιοποίηση του εμπορίου, ώστε αυτό να διεξάγεται χωρίς σκληρούς ανταγωνισμούς, αλλά με μέτρο, για να ωφελούνται όλοι και όχι να καρπώνεται τα κέρδη απ’ αυτό, μια μικρή ομάδα ανθρώπων.

γ) Ο τεχνολογικός τομέας πολλά μπορεί να ωφεληθεί από τη συνεργασία των λαών. Ευρύτερα, εντάσσοντας την τεχνολογία στον πολιτισμό, αφού αυτή άλλωστε αποτελεί τη μία από τις δύο μορφές του πολιτισμού, θα μπορούσαμε να πούμε ότι ωφελούνται οι επιστήμες, τα γράμματα και οι τέχνες, διευρύνονται οι πνευματικοί ορίζοντες των ανθρώπων, ανταλλάσσονται τεχνικές γνώσεις, επιστημονικά συμπεράσματα ερευνών, απόψεις και αντιλήψεις, έτσι ώστε να προοδεύουν και να εξελίσσονται και σ’ αυτόν τον τομέα όλοι οι λαοί και να μη διακρίνονται σε ισχυρούς και αδύναμους.

δ) Η προστασία του οικοσυστήματος είναι ένας ακόμη τομέας για παγκόσμια συνεργασία. Η διατάραξη της αρμονίας και της ισορροπίας της φύσης, η ρύπανση της ατμόσφαιρας και η μόλυνση του περιβάλλοντος δημιουργούν σοβαρότατα φαινόμενα με αρνητικές συνέπειες στην υγεία και τη ζωή των ανθρώπων (νέφος, τρύπα του όζοντος, φαινόμενο θερμοκηπίου).

ε) Η δραστηριοποίηση των λαών πρέπει να φανεί με τη συνεργασία τους και στον τομέα της ιατρικής. Πολλές ασθένειες, αρκετές απ’ αυτές ανίατες ακόμη, έχουν κάνει την εμφάνισή τους  και απειλούν την υγεία των ανθρώπων, η οποία αποτελεί το πολυτιμότερο αγαθό γι αυτούς. Αρκετές προσπάθειες γίνονται και πρέπει να συνεχιστούν για την ανακάλυψη φαρμάκων και την ανεύρεση μεθόδων, ώστε να καταπολεμηθούν οι ασθένειες αυτές.

στ) Στον αθλητικό τομέα μπορούν να συνεργαστούν οι λαοί, με στόχο την άμιλλα και τον ευγενή συναγωνισμό, τον επαναπροσδιορισμό της αξίας του Ολυμπιακού ιδεώδους, την αντιμετώπιση του κορυφαίου προβλήματος για τον αθλητισμό, της χρήσης αναβολικών και χημικών ουσιών για την αύξηση των επιδόσεων, η οποία θα επιφέρει και αύξηση των οικονομικών απολαβών.

ζ) Πολλά είναι τα κοινωνικά προβλήματα που ταλανίζουν την ανθρωπότητα και που επιβάλλουν, εξαιτίας της συνθετότητας και της πολυπλοκότητας που έχουν, τη συνεργασία ανάμεσα στους λαούς. Τέτοιου είδους προβλήματα είναι τα ναρκωτικά (και ιδίως το εμπόριό τους), η βία, η εγκληματικότητα, οι ρατσιστικές διακρίσεις (κυρίως στην κοινωνική τους μορφή) και γενικά τα φαινόμενα της κοινωνικής  παθογένειας (ληστεία, έγκλημα, αλητεία, πορνεία, αλκοολισμός, διαφθορά…). Σημαντική και ουσιαστική προσφορά θα έχει η παγκόσμια συνεργασία στην αντιμετώπιση του προβλήματος της τρομοκρατίας, που με διάφορες μορφές απλώνει τα πλοκάμια της σε όλη την ανθρωπότητα.

    Γ. Εμπόδια για την παγκόσμια συνεργασία

α) Τα οικονομικά συμφέροντα και ιδιαίτερα αυτά των ισχυρών κρατών αποτελούν, ίσως, το σημαντικότερο εμπόδιο για τη συνεργασία των λαών. Η θέληση των κρατών αυτών για οικονομική κυριαρχία στην παγκόσμια σκηνή τα οδηγεί στην εκμετάλλευση των πρώτων υλών, των φυσικών πόρων και των ενεργειακών πηγών άλλων χωρών, καθώς και στον έλεγχο του παγκόσμιου εμπορίου.

β) Οι κατακτητικές διαθέσεις και οι ιμπεριαλιστικές τάσεις ορισμένων ηγετών, και ειδικότερα αυτών που κυβερνούν σε χώρες με δικτατορικά και απολυταρχικά καθεστώτα, αποτελούν σοβαρό ανασταλτικό παράγοντα για την παγκόσμια συνεργασία.

γ) Πολλοί λαοί, και κυρίως οι κυβερνήσεις τους, δεν έχουν κατανοήσει την αξία και τη σπουδαιότητα που έχει γι αυτούς η παγκόσμια συνεργασία, με αποτέλεσμα συχνά να οδηγούνται σε έντονες συγκρούσεις και αντιπαραθέσεις. Σ’ αυτό, σημαντικό ρόλο διαδραματίζει η έλλειψη διαπαιδαγώγησης και ανθρωπιστικής παιδείας, αφού έτσι οι λαοί ουσιαστικά μένουν ακαλλιέργητοι και αμαθείς.

δ) Ανάμεσα σε διάφορα γειτονικά κράτη ή ανάμεσα σε συνασπισμούς κρατών έχουν αναπτυχθεί προαιώνια μίση και πάθη, τα οποία συχνά αναζωπυρώνονται και οδηγούν σε συγκρούσεις και αντιπαραθέσεις, που εμποδίζουν την παγκόσμια συνεργασία και δημιουργούν πρόσθετα προβλήματα στους λαούς.

ε) Ο φανατισμός και οι δογματικές αντιλήψεις που διακρίνουν πολλούς λαούς (κυρίως στην Ανατολή, τα θεοκρατικά κράτη) δημιουργούν αδυναμία διαλόγου και προσέγγισης, αφού καθένας απ’ αυτούς τους λαούς επιδιώκει να επιβάλλει τις απόψεις του και αρνείται το διάλογο και την επικοινωνία με τους άλλους.

στ) Η ύπαρξη πολιτικής αστάθειας σε ορισμένα κράτη, η αδυναμία λήψης ορθών αποφάσεων από τους ηγέτες τους, η προσπάθεια κατάργησης και καταπάτησης των ανθρώπινων δικαιωμάτων για εξυπηρέτηση ιδιοτελών σκοπών, καθώς και η απουσία φωτισμένων κυβερνητών και χαρισματικών ηγετών, σχεδόν αποκλείουν την παγκόσμια συνεργασία.

Αιώνες ολόκληρους οι άνθρωποι αγωνίζονται για την πραγματοποίηση της ισότητας ανάμεσά τους. Τι εννοούμε όταν λέμε ισότητα; Ποιά είδη της διακρίνονται; Ποιο από αυτά θεωρείται θεμελιώδες που πάνω του στηρίζονται και τ’ άλλα; Πιστεύετε ότι είναι πραγματοποιήσιμη ή θεωρητική και μάλιστα εμπεριέχει ένα μεγάλο ποσοστό αδικίας;

    Α΄. Εννοια  – Περιγραφή:

Με τον όρο ισότητα εννοούμε ότι όλοι οι άνθρωποι που είναι ενταγμένοι σ’ ένα κοινωνικό σύνολο έχουν ίδια δικαιώματα και κοινές υποχρεώσεις και πρέπει να αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο, τόσο από τους φορείς και τα όργανα της πολιτείας και της κοινωνίας, όσο και από τους ίδιους τους συνανθρώπους τους. Είναι ένα πανανθρώπινο και προαιώνιο αίτημα των ανθρώπων σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης, αφού αποτελεί μια από τις σημαντικότερες αρχές για την ομαλή συμβίωση και ένα από τα σπουδαιότερα δικαιώματα. Οι αγώνες για την ισότητα εκτυλίσσονται σε διάφορα επίπεδα, ανάλογα με τους τομείς της δραστηριότητας των ανθρώπων.

Β΄. Μορφές – Είδη:

α) Οικονομική ισότητα: Η ισότητα αυτού του είδους στηρίζεται στο ότι η πολιτεία θα πρέπει να προσφέρει σε όλους τη δυνατότητα να εργαστούν ώστε να αποκτήσουν οικονομική ανεξαρτησία. Γι αυτό επιβάλλεται η καταπολέμηση της ανεργίας, η οποία εκτός των άλλων δημιουργεί ανισότητες και διακρίσεις στο κοινωνικό σύνολο. Επιπλέον, χρειάζεται να υπάρχει αξιοκρατία στην επιλογή και στην τοποθέτηση σε θέσεις εργασίας.

β) Νομική – πολιτική ισότητα: Μέσα σε μια οργανωμένη πολιτεία όλοι οι άνθρωποι ανεξάρτητα από την κοινωνική τάξη, την οικονομική κατάσταση, την πολιτική τους ιδεολογία, πρέπει να έχουν τα ίδια δικαιώματα και τις ίδιες υποχρεώσεις που απορρέουν από το σύνταγμα και τους νόμους που έχουν θεσπιστεί. Επιβάλλεται, δηλαδή, να υπάρχει ισονομία και ισοπολιτεία.

γ) Θρησκευτική ισότητα: Ταυτίζεται με το δικαίωμα της ανεξιθρησκίας, δηλαδή της δυνατότητας να επιλέγει ο καθένας το δόγμα στο οποίο θα πιστέψει, χωρίς πιέσεις και εξαναγκασμούς και όλοι θα πρέπει να σέβονται  την επιλογή αυτή ώστε να μην αποτελεί κριτήριο και σημείο διάκρισης και διαφοροποίησης.

δ) Ισότητα ανάμεσα στα δύο φύλα.

ε) Ισότητα φυλετική: Κάθε άνθρωπος, ανεξάρτητα από το χρώμα δέρματος, τη φυλή, την καταγωγή, το μέρος όπου κατοικεί, έχει τα ίδια δικαιώματα και τις ίδιες υποχρεώσεις με τους άλλους ανθρώπους. Η ύπαρξη αυτής της μορφής της ισότητας προϋποθέτει το χτύπημα και την εξάλειψη του ρατσισμού.

στ) Ισότητα ανάμεσα σε κράτη, έθνη και λαούς: Αν η Γη θεωρηθεί ως ένα «πλανητικό χωριό», τότε όλα τα κράτη – μέλη της κοινότητας αυτής θα πρέπει να έχουν κοινά δικαιώματα και υποχρεώσεις, χωρίς διακρίσεις σε ισχυρά και αδύναμα, σε υπερδυνάμεις και ασήμαντες χώρες. Η ύπαρξη της μορφής αυτής της ισότητας διασφαλίζει σε μεγάλο ποσοστό την ειρήνη.

ζ) Κοινωνική ισότητα: Αποτελεί το θεμελιωδέστερο είδος της ισότητας, πάνω στο οποίο στηρίζονται όλα τα άλλα, αφού η πρωταρχική δημιουργία της κοινωνίας προϋποθέτει την αυτοτελή παρουσία μελών, που θα έχουν απαίτηση αλλά και υποχρέωση κοινών αρχών και αξιών, ώστε να επιτευχθεί η ατομική τους ευημερία και, επομένως, και η κοινωνική. Χωρίς κοινωνική ισότητα δεν μπορούμε να μιλάμε για καμία άλλη μορφή της, αφού θα παραβιάζονται διαρκώς αρχές, κανόνες, συστήματα και νόμοι που ρυθμίζουν την ανθρώπινη συμβίωση και διασφαλίζουν την ειρηνική συνύπαρξη.

Γ΄. Προσφορές της ισότητας:

α) Υπάρχει σεβασμός στα δικαιώματα των ανθρώπων με αποτέλεσμα να μην καταπατούνται αυτά και να διασφαλίζεται η  ομαλή κοινωνική συμβίωση των πολιτών.

β) Προσφέρεται η δυνατότητα αξιοποίησης των ικανοτήτων και των ταλέντων κάθε ανθρώπου ξεχωριστά, καθώς και η δραστηριοποίησή του στον τομέα που αυτός νομίζει ότι θα αποδώσει καλύτερα.

γ) Η ισότητα είναι από τα βάθρα και τα θεμέλια πάνω στα οποία στηρίζεται η δημοκρατία και εξασφαλίζεται η ισχύς και η λειτουργία των θεσμών της.

δ) Η ισότητα αποτρέπει τις κοινωνικές διαμάχες και συγκρούσεις, με αποτέλεσμα να υπάρχει συνεργασία και αλληλεγγύη ανάμεσα στα άτομα και να εξασφαλίζεται έτσι η πρόοδος και η ανάπτυξη του κοινωνικού συνόλου σε όλους τους τομείς.

ε) Καταπολεμούνται διάφορα φαινόμενα και εξαλείφονται ορισμένες καταστάσεις που αποτελούν κοινωνικές πληγές και παρεμποδίζουν την προοδευτική πορεία ατόμων και κοινωνικών συνόλων. Ετσι, η ισότητα καταργεί την ύπαρξη φαινομένων παθογένειας, την ανεργία, την αναξιοκρατία και γενικά καθετί που αποτελεί τροχοπέδη στην ανάπτυξη.

στ) Ηθικοποιούνται τα άτομα και αποκτούν τη δυνατότητα για ολοκλήρωση της προσωπικότητάς τους και τη διάπλαση σωστού χαρακτήρα που θα στηρίζεται σε ιδανικά, ηθικές αρχές και αξίες που καταργούν τη μονομέρεια και το φανατισμό στις διεκδικήσεις.

ζ) Λειτουργούν ομαλά όλες οι πολιτικές διαδικασίες, διασφαλίζεται ο διάλογος και ομαλοποιούνται οι διαπροσωπικές σχέσεις, καταργώντας έτσι την αλλοτρίωση και την αποξένωση.

η) Η ισότητα ανάμεσα στα κράτη αποτρέπει πολέμους και εδαφικές διεκδικήσεις, συμβάλλει στην ειρηνική συμβίωση κρατών και λαών και απομακρύνει τον κίνδυνο ολοκληρωτικής καταστροφής του πλανήτη μας και του ανθρώπινου είδους από την έκρηξη ενός πυρηνικού πολέμου.

    Δ΄. Δύο απόψεις για την ισότητα:

α) Η απόκτηση ή η κατοχύρωση της ισότητας απαιτεί αγώνες και θυσίες απ’ όλους συνολικά τους ανθρώπους. Κανένας δεν πρέπει να μένει αδιάφορος μπροστά στην καταπάτηση των δικαιωμάτων του σε οποιοδήποτε τομέα της ζωής, όσο ελάχιστο ή μικρό και αν θεωρείται αυτό το δικαίωμα. Ολοι είναι υπεύθυνοι για την πραγματοποίηση της ισότητας και δεν πρέπει να εκχωρούν σε άλλους το δικαίωμα για την ύπαρξή της. Γι’ αυτό χρειάζεται αυξημένη επαγρύπνηση, συνειδητοποίηση της αξίας και των προσφορών της ισότητας στη ζωή μας και κατανόηση της ανώτερης παρουσίασης στις κοινωνικές σχέσεις. Επομένως, επιβάλλεται να υπάρξει αλλαγή νοοτροπίας, η οποία κυρίως θα επιτευχθεί με τη σωστή διαπαιδαγώγηση που θα εμφυσήσει στους ανθρώπους την πίστη σε ηθικές αξίες και αρχές και θα τους δώσει τη δυνατότητα να κατανοήσουν τη σημασία της ύπαρξης και της ανωτερότητας του ανθρώπινου όντος.

β) Ισότητα δε σημαίνει ισοπέδωση. Δεν μπορεί κανείς, επικαλούμενος το όνομά της, να απαιτήσει πράγματα, για τα οποία δεν είναι ικανός, ούτε άξιος να αποκτήσει. Γι αυτό η ισότητα για να τοποθετηθεί στη σωστή της βάση, εννοιολογικά και πρακτικά, επιβάλλεται να πλαισιωθεί και να οριοθετηθεί από τις έννοιες της αναλογικότητας και της αξιοκρατίας. Αυτό σημαίνει  ότι καθένας καταλαμβάνει κάποια θέση ή παίρνει ένα αξίωμα, ανάλογα με τα προσόντα και τις ικανότητες που διαθέτει, τους αγώνες και τις θυσίες που έχει κάνει στη ζωή του για να φτάσει κάπου. Διαφορετικά, η ισότητα και προβλήματα θα δημιουργήσει και αδικίες θα προκαλέσει μέσα στο κοινωνικό σύνολο με απρόβλεπτες, αλλά πάντως δυσμενείς συνέπειες για την ομαλή λειτουργία του συνόλου αυτού.

ΘΕΜΑ

Ο σεβασμός προς τους συνανθρώπους είναι θεμελιώδης ανθρωπιστική αρχή και καθήκον όλων. Ταυτόχρονα, αποτελεί κριτήριο της καλλιέργειας του ατόμου και του πολιτισμού μιας κοινωνίας. Ποιές είναι εκείνες οι έμπρακτες εκδηλώσεις από τις οποίες φαίνεται πόσο εφαρμόζεται ή παραμένει δεοντολογία;

    Α΄. Εννοια – Περιγραφή:

Με τον όρο «σεβασμός» εννοούμε τον άγραφο ηθικό νόμο, που εξασφαλίζει την ομαλή διαδοχή, κάνει τους ανθρώπους να αναγνωρίζουν τους άλλους ως αυτόνομες προσωπικότητες, εκφράζει και φανερώνει την ηθική ποιότητα του ανθρώπου σ’ όλες του τις εκδηλώσεις και τις δραστηριότητες. Είναι η υψίστη ηθική αρχή που διέπει την ανθρώπινη ζωή και συντελεί στο να αναγνωρίζουν τα άτομα και τον εαυτό τους (αυτοσεβασμός) και τους άλλους ως σημαντικές και αυτοδύναμες υπάρξεις. Η ύπαρξη του σεβασμού προϋποθέτει ηθική καλλιέργεια, η οποία δημιουργείται μέσω μιας καθολικής ανθρωπιστικής παιδείας, που  διασφαλίζει τις ανθρώπινες αξίες και διαιωνίζει ιδανικά, ηθικές αρχές και αρετές. Ο σεβασμός είναι μια πηγαία έκφραση του εσωτερικού μας κόσμου και συνδυάζει την αγάπη προς τους συνανθρώπους, την αλληλεγγύη, τη φιλία με τις αμοιβαίες υποχωρήσεις, την υπακοή και το διάλογο. Δεν μπορεί και δεν είναι δυνατόν να επιβληθεί στους ανθρώπους, αλλά δημιουργείται από την εσωτερική τους προδιάθεση.

Β΄. Προσφορές του σεβασμού

α) Δημιουργεί τις προϋποθέσεις για σύναψη καλύτερων διαπροσωπικών σχέσεων και καταπολέμησης των φαινομένων της αλλοτρίωσης και της αποξένωσης, με αποτέλεσμα οι άνθρωποι να επικοινωνούν καλύτερα και να επιλύουν με ορθότερο τρόπο τα προβλήματά τους.

β) Οι άνθρωποι, εκτός από τους συνανθρώπους τους, σέβονται και τους νόμους, έτσι ώστε να εμπεδώνονται οι θεσμοί, να λειτουργεί σωστά η δημοκρατία και να υπάρχει πειθαρχία σε όλες τις μορφές δημοκρατικής διακυβέρνησης.

γ) Οδηγεί στην ηθική ωρίμανση του ανθρώπου, με συνέπεια αυτός να μπορεί να αποκτά ηθικές αξίες και αρχές, να ολοκληρώνεται ως προσωπικότητα, να θέτει ηθικούς νόμους στη ζωή του, σύμφωνα με τους οποίους πορεύεται σ’ αυτήν και γενικά να αναλαμβάνει δραστηριότητες οι οποίες συμβάλλουν στην αναβάθμιση της ηθικής ποιότητας της ζωής του.

δ) Ο σεβασμός που επιδεικνύει ο άνθρωπος στους άλλους αποτρέπει την εκδήλωση, την εμφάνιση και την έξαρση φαινομένων κοινωνικής παθογένειας, τα οποία δημιουργούν σοβαρά προβλήματα στην ανθρώπινη ζωή και εμποδίζουν την πρόοδο και την ανάπτυξη των κοινωνιών.

ε) Ο σεβασμός προς το φυσικό περιβάλλον συμβάλλει στη διατήρησή του, αποτρέπει τη ρύπανση και τη μόλυνση, δημιουργεί συνθήκες υγιεινής διαβίωσης και ανανεώνει τις ανθρώπινες δυνάμεις, ώστε να είναι ο άνθρωπος πανέτοιμος να αναλάβει νέες δραστηριότητες.

στ) Προωθεί το διάλογο ανάμεσα στους ανθρώπους όλων των γενεών με αποτέλεσμα να υπάρχει συνεργασία, οι μεγαλύτεροι να συμβουλεύουν τους νεότερους, οι μικρότεροι να ακούν τους μεγαλύτερους, να κρίνουν και να παίρνουν αποφάσεις για το μέλλον τους χωρίς επιβολή και σύγκρουση, αλλά με την πειθώ και τη συνεννόηση.

ζ) Ο σεβασμός προς τους άλλους δημιουργεί πίστη σε διάφορες αρχές και αξίες, οι οποίες κρίνονται απαραίτητες για την ομαλή κοινωνική συμβίωση. Ετσι, κατοχυρώνονται οι αρχές της αξιοκρατίας, της ισότητας, της δικαιοσύνης, οι οποίες δεν επιβάλλονται κυρίως με νόμους, αλλά εξαρτώνται από την καλή διάθεση, την ηθική συμπεριφορά και τη θέληση των ανθρώπων.

η) Οδηγεί στην αυτογνωσία (η οποία με τη σειρά της οδηγεί στην αυτοπειθαρχία και αυτοκυριαρχία), αφού για να μπορείς να σέβεσαι τους άλλους πρέπει πρώτα να γνωρίσεις καλά τον εαυτό σου και να τον σέβεσαι.

θ) Ο σεβασμός στα ανθρώπινα δικαιώματα καταξιώνει όχι μόνο τους ίδιους τους ανθρώπους αλλά και τις κοινωνίες στις οποίες αυτοί ανήκουν και έτσι διασφαλίζεται η ειρηνική συμβίωση και η παγκόσμια ειρήνη.

Γ΄. Εμπόδια για την ύπαρξη σεβασμού

α) Ο εγωκεντρισμός, η φιλαυτία, η τάση και διάθεση εξυπηρέτησης του προσωπικού συμφέροντος, ακόμα και αν αυτό έρχεται σε αντίθεση με το κοινωνικό συμφέρον.

β) Το ωφελιμιστικό και ευδαιμονιστικό πνεύμα που κυριαρχεί στις μέρες μας απομακρύνει τους ανθρώπους μεταξύ τους, τους κάνει σκληρούς ανταγωνιστές, έτοιμους να θυσιάσουν τα πάντα στο βωμό της ύλης και του κέρδους.

γ) Ο φανατισμός και ο δογματισμός, που κυριαρχεί στις μέρες μας, εμποδίζει τον άνθρωπο να σεβαστεί το συνάνθρωπό του, δημιουργεί προβλήματα στις σχέσεις των ανθρώπων και θέτει σε κίνδυνο την ίδια τη ζωή.

δ) Η αναξιοκρατία που κυριαρχεί στις μέρες μας εμποδίζει τους ανθρώπους να έχουν σεβασμό, αφού υπάρχουν στην ημερήσια διάταξη το μέσον και το ρουσφέτι που στη βάση τους δείχνουν την αδιαφορία προς τον άλλον, διότι ο άνθρωπος που τα χρησιμοποιεί επιθυμεί και επιδιώκει αποκλειστικά και μόνο την προσωπική του καταξίωση και ανάδειξη.

ε) Η έλλειψη σωστής ηθικής διαπαιδαγώγησης, η οποία είναι αποτέλεσμα ανθρωπιστικής παιδείας, δε δημιουργεί προϋποθέσεις σεβασμού, ο οποίος είναι βασική ηθική αρχή, επειδή ο άνθρωπος απλούστατα δεν έχει μάθει να είναι ηθικός.

στ) Η αδυναμία κατανόησης της αξίας και της σημασίας του σεβασμού για τη ζωή μας, αλλά και της σπουδαιότητας της ανθρώπινης ύπαρξης αποτρέπει την εμφάνιση σεβασμού.

ζ) Τα αυταρχικά και τυραννικά καθεστώτα, οι ηγέτες αυτών αλλά και κάθε άνθρωπος ή σύστημα με αυταρχικό τρόπο συμπεριφοράς και οργάνωσης επιβάλλουν το σεβασμό χωρίς να υπάρχει εσωτερική διεργασία, αλλά αυστηρή εφαρμογή χωρίς πειθώ και διάλογο. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι άνθρωποι να δυσανασχετούν και να μη γνωρίζουν το σεβασμό στη σωστή του διάσταση και στην πραγματική του ουσία.

η) Η ανευθυνότητα που διακρίνει πολλούς ανθρώπους, καθώς και η έλλειψη ωριμότητας από τους ανθρώπους είναι ανασταλτικοί παράγοντες για το σεβασμό, αφού αυτός χρειάζεται καλλιέργεια ψυχής και πνεύματος.

ΘΕΜΑ

Πολλοί λένε πως η αλλοτρίωση είναι ένα γενικευμένο φαινόμενο, που καταθλίβει τους ανθρώπους, απομακρύνει τον έναν από τον άλλο και μειώνει το ενδιαφέρον τους για ανάπτυξη του πνευματικού πολιτισμού.

α) Τι εννοούμε λέγοντας αλλοτρίωση;

β) Πώς δημιουργείται;

γ) Μπορεί να αντιμετωπιστεί και πώς;

    Α΄. Εννοια – Περιγραφή

Με τον όρο αλλοτρίωση εννοούμε την αποξένωση, την απομόνωση του ανθρώπου από όλα εκείνα τα στοιχεία που συνθέτουν το περιβάλλον του (φυσικό και κοινωνικό). Είναι ένα φαινόμενο το οποίο γνώρισε έξαρση τις τελευταίες δεκαετίες, όταν και μεγιστοποιήθηκαν και μεγενθύθηκαν οι πόλεις, σε βάρος άλλων περιοχών. Ετυμολογικά, η λέξη αλλοτρίωση προέρχεται από το επίθετο αλλότριος που σημαίνει ξένος, διαφορετικός, εχθρικός.

Β΄. Μορφές – Είδη

α) Αλλοτρίωση από τον ίδιο μας τον εαυτό: Ο σύγχρονος άνθρωπος έχει χάσει την επαφή με τον εσωτερικό του κόσμο, έχει απογυμνωθεί από ιδανικά, ηθικές αξίες, αρχές και αρετές, έχει υποδουλώσει την ψυχή του στην ύλη, εμφανίζει μια διχασμένη προσωπικότητα, αφού άλλα πιστεύει και θέλει και άλλα λέει και παρουσιάζει. Η διάσταση αυτή απομακρύνει τον άνθρωπο από την πραγματική του υπόσταση και τον υποβαθμίζει ως ανώτερο ον.

β) Αλλοτρίωση από το κοινωνικό περιβάλλον: Η υποδούλωση του ανθρώπου στην ύλη τον έχει κάνει να επιδιώκει μόνο την εξυπηρέτηση των ατομικών του συμφερόντων, αδιαφορώντας αν αυτά έρχονται  σε αντίθεση με τα κοινά συμφέροντα. Δεν αισθάνεται τίποτα για τους άλλους, δε νιώθει ότι μπορεί και πρέπει να συμπαρασταθεί στους συνανθρώπους του στις δύσκολες στιγμές τους, απομακρύνεται από τον κοινωνικό του περίγυρο και λειτουργεί ως μονάδα.

γ) Αλλοτρίωση από την εργασία: από τότε που η μηχανή εισέβαλε ορμητικά σε κάθε χώρο εργασίας, ο άνθρωπος έγινε δούλος της και απλώς χειριστής της, έχασε τη χαρά της δημιουργίας, δε νιώθει την άμεση επαφή με το αντικείμενο της εργασίας του. Αισθάνεται ότι η εργασία είναι μια αγγαρεία, ένα καταναγκαστικό έργο, που πρέπει οπωσδήποτε να εκτελεστεί για να μπορέσει ο άνθρωπος να εξοικονομήσει τα απαραίτητα για τη ζωή.

δ) Αλλοτρίωση από το φυσικό περιβάλλον: από τότε που ο άνθρωπος με τη βοήθεια της επιστήμης και της τεχνολογίας υπέταξε τη φύση, αισθάνθηκε ότι είναι αυτάρκης και ότι μπορεί χωρίς τη βοήθειά της να βρίσκει τα απαραίτητα για τη ζωή. Επαψε η φύση να είναι τροφός και δάσκαλός του, με αποτέλεσμα να την καταστρέψει τελείως, να μειώσει τις πρώτες ύλες, να εξαντλήσει τις πλουτοπαραγωγικές πηγές,  να την μολύνει και να την ρυπάνει.

Γ΄. Αίτια Αλλοτρίωσης

α) Η υπερκαταναλωτική τάση και μανία που διακρίνει τους ανθρώπους, τους κάνει να πιστεύουν ότι η ευτυχία θα πρέπει να αναζητηθεί μέσα στα υλικά αγαθά (υλικός ευδαιμονισμός) και δεν έχει σχέση με τις σωστές ανθρώπινες σχέσεις.

β) Η έλλειψη ελεύθερου χρόνου (η οποία κυρίως οφείλεται στην προσπάθεια του ανθρώπου να ικανοποιήσει τις αυξανόμενες ανάγκες του, που οι περισσότερες είναι τεχνητές και πλαστές) δημιουργεί πρόβλημα στη σύναψη διαπροσωπικών σχέσεων, αφού δεν υπάρχει χρόνος γι’ αυτές.

γ) Η σημερινή κοινωνία έχει μεταβάλλει την ιεράρχηση των αξιών και έχει δημιουργήσει μια διαφορετική κλίμακα γι’ αυτές, όπου πρωτεύουσα θέση κατέχουν οι υλικές αξίες και ακολουθούν οι ηθικές και οι πνευματικές, με αποτέλεσμα να υποβαθμίζεται η ανθρωπιά και να υποτιμούνται οι συνάνθρωποί μας.

δ) Σήμερα κυριαρχούν ο σκληρός ανταγωνισμός και η εκμετάλλευση, έτσι που οι άνθρωποι να μη δίνουν σημασία στους άλλους, αφού εκείνο που τους ενδιαφέρει πρωτίστως είναι να εξυπηρετήσουν το ατομικό τους συμφέρον, ακόμα κι αν αυτό γίνει σε βάρος του κοινωνικού.

ε) Η σύγχρονη οικιστική αντίληψη έχει δημιουργήσει οικοδομικά μεγαθήρια, όπου συνωστίζονται και συνωθούνται πολλοί άνθρωποι, οι οποίοι όμως δεν έχουν καμία πραγματική και ουσιαστική επαφή μεταξύ τους, πέρα από τα τυπικά. Εχει έτσι χαθεί η ζωντανή επικοινωνία των ανθρώπων, η οποία παλιότερα υπήρχε στις αυλές και στις γειτονιές.

στ) Δεν υπάρχουν εκδηλώσεις διαφόρων μορφών, όπου οι άνθρωποι να έρχονται σε επαφή με τους άλλους, να ανταλλάσσουν γνώμες, απόψεις, ιδέες και αντιλήψεις για όσα συμβαίνουν στον κοινωνικό χώρο.

ζ) Υπάρχουν διάφορα μηχανήματα προηγμένης τεχνολογίας, τα οποία απορροφούν το ενδιαφέρον των ανθρώπων, με αποτέλεσμα αυτοί να κλείνονται στα σπίτια τους και να αδιαφορούν για την ανθρώπινη επαφή. Εξάλλου, ακόμα και η ίδια η ψυχαγωγία και η διασκέδαση έχουν γίνει μαζικά στοιχεία και περισσότερο απομονώνουν τους ανθρώπους, παρά τους κάνουν να προσεγγίσουν μεταξύ τους, αν και λαμβάνουν χώρα στον ίδιο τόπο.

     Δ΄. Τρόποι αντιμετώπισης

Η αλλοτρίωση είναι ένα φαινόμενο το οποίο δεν εντοπίζεται μόνο σε μια πτυχή της ανθρώπινης ζωής και δραστηριότητας, αλλά έχει σχέση με τον κοινωνικό, τον πολιτικό, τον ηθικό, τον πνευματικό τομέα της ανθρώπινης ζωής. Γι’ αυτό η αντιμετώπισή της επιβάλλει συντονισμένες προσπάθειες, με τη συμμετοχή όλων των ανθρώπων και την αντιμετώπιση κάθε αιτίας που την δημιουργεί. Επομένως, θα μπορούσαμε να αναφέρουμε ότι βασικά πρέπει να υπάρχει θέληση από τους ίδιους τους ανθρώπους για προσέγγιση των άλλων, η οποία θα οδηγήσει στη δημιουργία ενός κλίματος αμοιβαίας εμπιστοσύνης  με ανάλογη αντιμετώπιση και εξάλειψη της καχυποψίας. Επιπλέον, παράγοντας αποφασιστικός είναι η ανθρωπιστική παιδεία που θα εμφυσήσει την πίστη σε ιδανικά και ανθρωπιστικές αρχές και αξίες. Ακόμα, η σωστή κοινωνικοποίηση, η απομάκρυνση από το ατομικό συμφέρον, το αίσθημα αλληλεγγύης, η προβολή ηθικών προτύπων, η επιστροφή στη φύση, η διοργάνωση πολιτιστικών και αθλητικών εκδηλώσεων και τελικά η εμπιστοσύνη στην ανθρώπινη ύπαρξη είναι απαραίτητες αρχές για την καταπολέμηση της αλλοτρίωσης.

Η Παιδεία δεν πρέπει να είναι μόνο φορέας γνώσεων αλλά και προαγωγός ήθους. Το σχολείο πρέπει να καλλιεργεί το πνεύμα και την ψυχή, να είναι φορέας ιδεών και αξιών. Προέχει όμως, μέσα στους στόχους, η καλλιέργεια εθνικού φρονήματος που θα τοποθετεί το εθνικό συμφέρον πάνω από οποιεσδήποτε άλλες διαφορές.

Α. Με ποιούς τρόπους και ποιές μεθόδους μπορεί να καλλιεργηθεί το εθνικό φρόνημα;

Β. Ποιές επιπτώσεις και παρενέργειες υπάρχουν για την εθνική μας ζωή από την έλλειψη εθνικού φρονήματος;

    Α΄. Γενικά στοιχεία

Κάθε άνθρωπος  ανήκει σε ένα έθνος, μια φυλή και εξαιτίας της καταγωγής του αυτής λαμβάνει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά γνωρίσματα που διαθέτει το έθνος. Τα γνωρίσματα αυτά, όπως η παράδοση, η γλώσσα, η θρησκεία, η γνώση της ιστορίας, οι εθνικές αξίες, δημιουργούν μια προσωπικότητα εμποτισμένη με εθνικά χαρακτηριστικά. Ολο αυτό το πλέγμα των χαρακτηριστικών συμβάλλει στη δημιουργία μιας εθνικής ιδεολογίας, μιας εθνικής νοοτροπίας, ενός τρόπου σκέψης που θα έχει εθνικές καταβολές και θα οριοθετεί την εθνική του ταυτότητα. Αποκτά, επομένως, ο άνθρωπος, το εθνικό φρόνημα που τον οδηγεί στην προσπάθεια κατοχύρωσης των εθνικών του δικαιωμάτων και στην εξυπηρέτηση των εθνικών του συμφερόντων, χωρίς όμως φανατισμό, ο οποίος είναι δυνατόν να οδηγήσει στο σοβινισμό.

Β΄. Τρόποι και μέθοδοι απόκτησης, μέσω της παιδείας, εθνικού φρονήματος

α) Η Παιδεία οφείλει να φέρνει τους μαθητές σε επαφή με την παράδοση, με πνεύμα όμως κριτικό, το οποίο θα εμποδίζει την προγονοπληξία και την επιμονή σε σχήματα και ιδέες που δεν προσφέρουν τίποτα στη σύγχρονη εποχή.

β) Γνώση και μάθηση της ιστορίας, όχι μόνο ως ενός υποχρεωτικού μαθήματος, αλλά με εμβάθυνση στα ιστορικά γεγονότα και με ανεύρεση των πραγματικών αιτίων που οδήγησαν στη δημιουργία αυτών των γεγονότων.

γ) Καλλιέργεια εθνικών αξιών και ιδανικών, με την προβολή εθνικών προτύπων που να είναι ικανά να εμφυσήσουν το εθνικό φρόνημα, ώστε να προωθήσουν την προσπάθεια για υπεράσπιση της εθνικής μας ανεξαρτησίας απέναντι σε οποιαδήποτε επιβουλή.

δ) Οργάνωση πολιτιστικών εκδηλώσεων που να προβάλλουν τα παραδοσιακά μας στοιχεία, όχι όμως με τη μορφή μουσειακών ειδών αλλά ζωντανών στοιχείων ενσωματωμένων πλήρως στον εθνικό κορμό, ώστε να μπορέσουν να αποτελέσουν ερεθίσματα εθνικής συνείδησης.

ε) Ειλικρινής αγάπη για την πατρίδα που θα επιτευχθεί μέσω μιας σωστής παιδείας που δε θα αποσκοπεί στη δημιουργία ανθρώπων με τεχνοκρατούμενες μόνο αντιλήψεις αλλά θα προωθεί χωρίς σοβινιστικές εξάρσεις την εθνική μας παρουσία ως ενός έθνους με οντότητα, με μεγάλη προσφορά στον πολιτισμό, με θυσίες και αγώνες για την κατοχύρωση της εθνικής του ανεξαρτησίας και την απόκτηση εθνικής υπερηφάνειας.

στ) Εμφύσηση της πίστης σε όλα εκείνα τα στοιχεία που συνθέτουν την έννοια του έθνους, που καταγράφουν την εθνική παρουσία και σταθεροποιούν την εθνική μας ταυτότητα.

Γ΄. Επιπτώσεις και συνέπειες από την έλλειψη εθνικού φρονήματος

α) Είναι δυνατόν να εκτεθεί σε κίνδυνο η εθνική ανεξαρτησία και η εδαφική ακεραιότητα μιας χώρας, αφού δε θα υπάρχουν εθνικά ιδανικά και οι άνθρωποι δε θα γνωρίζουν για ποιο λόγο θα πρέπει να αγωνιστούν.

β) Σε μια εποχή ισοπεδωτική, όπου μέσω διαφόρων οργανισμών και συνασπισμών τείνουν να κυριαρχήσουν ο διεθνισμός και η οικουμενικότητα, το έθνος που δεν αποτελείται από μέλη με ζωντανό εθνικό φρόνημα θα εξαφανιστεί, θα απορροφηθεί κοινωνικά και πολιτισμικά από τα άλλα έθνη, αφού πρώτα χάσει την εθνική του ταυτότητα.

γ) Τα άτομα γίνονται ανερμάτιστα (=αυτός που δεν έχει έρμα, βάρος, βαρύτητα, πνευματική αξία) πνευματικά και εθνικά, χάνουν την επαφή τους με την παράδοση και την ιστορία τους και γίνονται εύκολη λεία στις διαθέσεις και στις επιδιώξεις άλλων λαών.

δ) Η έλλειψη εθνικής συνείδησης και εθνικού φρονήματος, οδηγεί στην απουσία κοινωνικής συνοχής, η οποία εξαρθρώνει τα έθνη και οδηγεί στην υποδούλωση και στην εξαφάνισή τους.

ε) Δεν υπάρχει εθνική παιδεία, αδιαφορούμε για καθετί που συνθέτει την εθνική μας παράδοση, υποβαθμιζόμαστε ως έθνος, λειτουργούμε ως ανδράποδα, δημιουργούμε εικόνα εθνικής σήψης και αδιαφορίας για όλα εκείνα που μας ανέδειξαν ως έθνος.

στ) Η έλλειψη εθνικού φρονήματος και η αδυναμία εξυπηρέτησης εθνικών συμφερόντων οδηγούν στην αποστασιοποίηση από τα διεθνή δρώμενα, με αποτέλεσμα να μην έχουμε τη δυνατότητα να αντιληφθούμε τους σχεδιασμούς και τις ενέργειες άλλων εθνών και κρατών που απεργάζονται την εθνική μας συρρίκνωση και υποδούλωση.

ΘΕΜΑ

Ενα από τα σημαντικότερα προβλήματα που πήρε διαστάσεις πλημμυρίδας κυρίως μετά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο είναι αυτό της αστυφιλίας. Σήμερα βέβαια παρατηρείται μια ανάσχεση της μετάβασης των ανθρώπων στις μεγαλουπόλεις, γεγονός που φανερώνει ότι εξέλιπαν οι λόγοι που οδήγησαν στην αστυφιλία.

Α)Ποιές είναι οι αιτίες της εμφάνισης και της επέκτασης του φαινομένου αυτού;

Β) Ποιές συνέπειες και επιπτώσεις έχει στη ζωή ατόμων και κοινωνιών;

     Α΄. Περιγραφή της έννοιας

Λέγοντας αστυφιλία εννοούμε την τάση των ανθρώπων της υπαίθρου, της επαρχίας να μεταβαίνουν στα μεγάλα αστικά κέντρα εγκαταλείποντας τις εστίες τους, επειδή αναζητούν μια καλύτερη και ποιοτικότερη ζωή. Η εσωτερική αυτή μετανάστευση αποτέλεσε πληγή για τις επαρχίες, μείωσε τους ρυθμούς ανάπτυξής της και τις οδήγησε σε μαρασμό, ενώ ταυτόχρονα παρουσιάστηκαν  σοβαρά προβλήματα και στα αστικά κέντρα. Στη χώρα μας η αστυφιλία  έλαβε εκρηκτικές διαστάσεις μετά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, γεγονός που δημιούργησε σωρεία προβλημάτων στα διάφορα κοινωνικά σύνολα.

     Β΄. Αιτίες του φαινομένου

α) Το εισόδημα από τις αγροτικές εργασίες και τις γεωργικές καλλιέργειες δεν είναι μόνιμο και σταθερό, αφού εξαρτάται από διάφορους αστάθμητους παράγοντες, όπως είναι τα φυσικά φαινόμενα και οι καιρικές συνθήκες. Ετσι, πολλοί αγρότες αναγκάζονται να μετακομίσουν στις μεγαλουπόλεις, προκειμένου να εξασφαλίσουν ένα σίγουρο και μόνιμο μισθό.

β) Στις μεγαλουπόλεις υπάρχουν περισσότερες δυνατότητες διασκέδασης και ψυχαγωγίας, αφού διοργανώνονται ποικίλες πολιτιστικές εκδηλώσεις, γίνονται συναυλίες, είναι συγκεντρωμένα διάφορα πολιτιστικά κέντρα και κέντρα ψυχαγωγίας που ικανοποιούν όλα τα γούστα και όλες τις απαιτήσεις των ανθρώπων.

γ) Στα μεγάλα αστικά κέντρα παρέχεται καλύτερη ιατροφαρμακευτική και νοσοκομειακή περίθαλψη, διότι εκεί υπάρχουν πολλά νοσοκομεία, κλινικές και ιατρικά κέντρα εξοπλισμένα με τα τελειότερα ιατρικά μηχανήματα και στελεχωμένα με το πιο εξειδικευμένο προσωπικό, ώστε οι άνθρωποι να αισθάνονται μεγαλύτερη ασφάλεια και εμπιστοσύνη για την αποκατάσταση της υγείας τους.

δ) Στις μεγαλουπόλεις υπάρχουν περισσότερες ευκαιρίες για μόρφωση και πνευματική καλλιέργεια, αφού εκεί είναι συγκεντρωμένες όλες οι ανώτερες και ανώτατες σχολές, μεγάλες βιβλιοθήκες, πολυδύναμα σχολεία με εκπαιδευτικό προσωπικό πλήρες, άλλα πνευματικά ιδρύματα, μεγάλα ινστιτούτα ξένων γλωσσών^. Επίσης, γίνονται πολλές πνευματικές εκδηλώσεις, διαλέξεις, συζητήσεις, ομιλίες, υπάρχουν οργανωμένα μεγάλα βιβλιοπωλεία και έτσι οι άνθρωποι διευρύνουν τους πνευματικούς τους ορίζοντες, αποκτώντας πολλές και διάφορες γνώσεις και ικανοποιώντας τις πνευματικές τους ανησυχίες και αναζητήσεις.

ε) Στα μεγάλα αστικά κέντρα είναι συγκεντρωμένες όλες οι διοικητικές υπηρεσίες του κράτους, όλοι οι δημόσιοι οργανισμοί, οι κεντρικές οργανώσεις των πολιτικών κομμάτων και γενικά όλα τα κέντρα λήψης αποφάσεων, που έχουν σχέση με τους διάφορους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας. Ετσι, αρκετοί άνθρωποι που επιθυμούν να συμμετέχουν ενεργά στην πολιτική και δημόσια ζωή του τόπου, μεταβαίνουν εκεί και οξύνουν έτσι το πρόβλημα της αστυφιλίας.

στ) Στα αστικά κέντρα οι υλικές ανάγκες των ανθρώπων καλύπτονται ευκολότερα και καλύτερα, αφού υπάρχουν πολλά καταστήματα με ποικιλία προϊόντων με προσιτές τιμές και δίνεται η δυνατότητα σε όλους ανάλογα με την οικονομική τους κατάσταση να αγοράσουν αντίστοιχα προϊόντα. Ετσι, η αυξημένη εμπορική δραστηριότητα, καθώς και η καλύτερη οργάνωση της οικονομικής ζωής αποτελούν δέλεαρ για τους κατοίκους της επαρχίας να μετακομίσουν στις μεγαλουπόλεις.

ζ) Η ζωή των νέων ιδιαίτερα στις επαρχίες είναι δύσκολη, διότι αυτοί νιώθουν ότι ζουν μέσα σ’ έναν ασφυκτικό κλοιό των μεγάλων που εμποδίζει την ελευθερία στις κινήσεις τους, την εκδήλωση των δραστηριοτήτων τους, τους ελέγχει για τον τρόπο συμπεριφοράς  και για τις σχέσεις τους και γενικά κρίνει αυστηρά κάθε προσπάθειά τους. Ετσι, οι νέοι, έχοντας έμφυτη και την τάση της φυγής, μεταναστεύουν με την πρώτη ευκαιρία στα αστικά κέντρα, όπου άγνωστοι μεταξύ αγνώστων, πιστεύουν ότι θα ζήσουν ελεύθεροι και ανεξάρτητοι.

ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΣΤΙΣ ΜΕΓΑΛΟΥΠΟΛΕΙΣ:

1. Στις μέρες μας όλες σχεδόν οι πόλεις πάσχουν από υπερπληθυσμό.
2. Υπάρχει σοβαρό πρόβλημα απασχόλησης. Ο αριθμός των ανέργων αυξάνεται ραγδαία.
3. Οι μεγαλουπόλεις αντιμετωπίζουν σοβαρό πρόβλημα ρύπανσης του περιβάλλοντος.
4. Ο ρυθμός της ζωής είναι πολύ συχνά γρήγορος και εξοντωτικός.
5. Οι άνθρωποι έχουν άγχος και συχνά σοβαρά ψυχολογικά προβλήματα.
6. Επιδεινώνονται οι ανθρώπινες σχέσεις. Υπάρχει πολλές φορές αδιαφορία, σκληρότητα, καχυποψία και ανταγωνιστικές τάσεις ανάμεσα στους ανθρώπους.
7. Κλιμακώνονται τα φαινόμενα κοινωνικής παθογένειας (κοινωνική παθογένεια: αυξάνεται η βία και η εγκληματικότητα, πολλαπλασιάζονται οι τοξικομανείς και γενικά τα άτομα που παρουσιάζουν αποκλίνουσα συμπεριφορά).

Γ΄. Συνέπειες – Επιπτώσεις

α) Οι άνθρωποι αλλοτριώνονται και αποξενώνονται μεταξύ τους, αφού δε συνάπτουν σωστές  διαπροσωπικές σχέσεις. Αυτό γίνεται γιατί καθένας που έρχεται στη μεγαλούπολη έχει τα δικά του όνειρα και τις φιλοδοξίες και προσπαθεί να τις εκπληρώσει. Ετσι, εργάζεται συνεχώς, δεν έχει ελεύθερο χρόνο, ζει απρόσωπα. Ταυτόχρονα, υπάρχει και ο φόβος για το χαρακτήρα και τις διαθέσεις των άλλων ανθρώπων, που σε συνδυασμό με την αύξηση της εγκληματικότητας, τον απομονώνουν όλο και περισσότερο.

β) Η επαρχία εγκαταλείπεται και ερημώνεται, αφού αποδυναμώνεται από το ζωντανό έμψυχο δυναμικό της, τους νέους, που πολλά θα μπορούσαν να προσφέρουν στην πρόοδο και στην ανάπτυξή της. Ετσι, μένουν ακαλλιέργητες τεράστιες εκτάσεις γης, μειώνεται η αγροτική παραγωγή, γεγονός που έχει σημαντικές  επιπτώσεις στην αγροτική οικονομία μας, η οποία αποτελεί τη ραχοκοκαλιά της εθνικής μας οικονομίας.

γ) Αυξάνεται η ανεργία, διότι πλέον η ζήτηση της εργασίας είναι πολύ μεγαλύτερη από την προσφορά, αφού και περισσότεροι άνθρωποι είναι συγκεντρωμένοι στις πόλεις και λιγότερες θέσεις εργασίας υπάρχουν εξαιτίας της εισβολής των μηχανών στους χώρους εργασίας και της αντικατάστασης των εργατικών χεριών απ’ αυτές.

δ) Παρατηρείται στις μεγαλουπόλεις έκλυση των ηθών, καταρράκωση των αξιών,  κατάπτωση των ιδανικών και γενικότερα μια ύφεση στις ηθικές αντιστάσεις και αναστολές των ανθρώπων. Ολα αυτά  τα στοιχεία αποτυπώνονται στην αύξηση των φαινομένων της κοινωνικής παθογένειας και ιδιαίτερα της βίας, της εγκληματικότητας και των ναρκωτικών, με συνέπεια να αποτελούν συνιστώσες της υποβάθμισης της ποιότητας της ανθρώπινης ζωής.

ε) Εξαιτίας της υπερσυγκέντρωσης πληθυσμού στα μεγάλα αστικά κέντρα παρατηρείται υδροκεφαλισμός των μεγαλουπόλεων με συνέπεια να δημιουργούνται σοβαρά προβλήματα στέγασης, κατοικίας, ύδρευσης, αποχέτευσης, συγκοινωνίας και επικοινωνίας, που δυσκολεύουν τη ζωή των ανθρώπων και την κάνουν πιο επίπονη και κουραστική.

στ) Παρατηρούνται έντονα προβλήματα μόλυνσης του περιβάλλοντος και ρύπανσης της ατμόσφαιρας εξαιτίας κυρίως των καυσαερίων των αυτοκινήτων, των βιομηχανιών και των κεντρικών θερμάνσεων. Ταυτόχρονα, έχει μειωθεί ο ζωτικός χώρος εξαιτίας των τεράστιων οικονομικών μεγαθηρίων και παρατηρείται έντονα έλλειψη χώρων πρασίνου και άθλησης με όλα τα συνεπακόλουθα για τη ζωή των ανθρώπων.

ζ) Ο ρυθμός ζωής στα μεγάλα αστικά κέντρα είναι έντονος και αγχώδης, με συνέπεια να δημιουργούνται σοβαρά ψυχολογικά προβλήματα στους ανθρώπους να εμφανίζονται ψυχικές ασθένειες, να υπάρχουν άγχος και αγωνία για τις καθημερινές δραστηριότητες. Το πρόβλημα επιτείνεται από το υπερκαταναλωτικό πνεύμα και από την τάση του υλικού ευδαιμονισμού που κυριαρχεί στους ανθρώπους γεγονός που συντελεί στον έντονο ανταγωνισμό, σε συγκρούσεις, αντιπαραθέσεις, έχθρες, αδυναμία συνεργασίας, απουσία διαλόγου, έλλειψη αλληλεγγύης.

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ:

1. Αποσυμφόρηση των πόλεων με την αποκέντρωση, η οποία μπορεί να λειτουργήσει μόνο με τη δημιουργία των κατάλληλων προϋποθέσεων στις αγροτικές περιοχές.
2. Δημιουργία θέσεων εργασίας στην επαρχία και παροχή οικονομικών κινήτρων.
3. Αποκέντρωση δημοσίων οργανισμών και υπουργείων.
4. Ίδρυση εργοστασίων και εκσυγχρονισμός των καλλιεργειών.
5. Παροχή ικανοποιητικής ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης^. Ίδρυση σχολείων με σύγχρονο εξοπλισμό και πολιτιστικών κέντρων.

 ΘΕΜΑ

Ενα φαινόμενο, που  η παρουσία του ήταν ιδιαίτερα έντονη σε παλιότερες εποχές είναι ο αναλφαβητισμός, ο οποίος  οδηγεί στην πνευματική υποβάθμιση τους ανθρώπους. Τι εννοούμε λέγοντας αναλφαβητισμός; Ποιές αιτίες συντελούν στην εμφάνισή του; Με ποιούς τρόπους νομίζετε μπορεί να αντιμετωπιστεί;

     Α΄. Εννοια – Περιγραφή

Με τον όρο «αναλφαβητισμός» εννοούμε την έλλειψη στοιχειωδών γνώσεων ανάγνωσης και γραφής που εμποδίζει την πνευματική ανάπτυξη και καλλιέργεια των ανθρώπων. Είναι ένα φαινόμενο που παρουσιαζόταν ιδιαίτερα έντονο σε παλιότερες εποχές, όταν μάλιστα δεν υπήρχε στους ανθρώπους η δυνατότητα να ικανοποιούν εύκολα τις βασικές βιοτικές τους ανάγκες. Αποτέλεσε εμπόδιο και φραγμό για πολλές εκδηλώσεις στη ζωή των ανθρώπων, ενώ σήμερα έχουν γίνει σοβαρές προσπάθειες για την αντιμετώπιση και την εξάλειψή του ώστε να μπορέσουν οι άνθρωποι να φτάσουν σε ένα αξιοζήλευτο επίπεδο ποιότητας ζωής. Ετυμολογικά η λέξη προέρχεται από το «α» (στερητικό) και το ουσιαστικό «η αλφαβήτα».

Β΄. Αίτια δημιουργίας

α) Ελλειψη σχολείων και διδακτηρίων αλλά και δασκάλων σε κάποιες απομακρυσμένες, κυρίως ορεινές περιοχές της χώρας.

β) Δεν υπήρχαν συγκοινωνίες ούτε εύκολοι τρόποι μετάβασης σε μέρη όπου υπήρχαν σχολεία και απαιτείτο ολόκληρη διαδικασία καθημερινά, προκειμένου να μεταβούν τα παιδιά από τα μέρη όπου δεν υπήρχε σχολείο εκεί όπου υπήρχε.

γ) Σε παλιότερες εποχές δεν υπήρχε το καθεστώς της δωρεάν παιδείας, με αποτέλεσμα το κόστος της αγοράς βιβλίων και γενικότερα της εκπαίδευσης να είναι δυσβάσταχτο για πολλούς ανθρώπους, ιδιαίτερα όταν αυτοί προέρχονταν από φτωχά μέρη και οικογένειες.

δ) Σε παλιότερες εποχές, η οικογένεια δε δημιουργούσε τα απαραίτητα κίνητρα και τα ερεθίσματα στα νεαρά μέλη της για να σπουδάσουν, αφού έπρεπε να ασχοληθούν άλλα με τις αγροτικές καλλιέργειες και τη συντήρηση της περιουσίας και άλλα με τα επαγγέλματα και τις ασχολίες του πατέρα.

ε) Οι νέοι παλιά δεν είχαν συνειδητοποιήσει την αξία και τη σημασία που είχε η μόρφωση και η πνευματική καλλιέργεια, αλλά προτιμούσαν να ασχολούνται με διάφορα επαγγέλματα, ώστε να αποκτήσουν γρήγορα χρήματα και οικονομική ανεξαρτησία.

στ) Διάφορες καταστάσεις που υπήρχαν στο εσωτερικό της χώρας ή σε διεθνές επίπεδο, όπως πόλεμοι, πείνα, κατοχή, εξεγέρσεις, επαναστάσεις, δικτατορίες, εμπόδιζαν τους ανθρώπους να ασχοληθούν με τη μόρφωση και τη πνευματική τους καλλιέργεια.

ζ) Διάφορες απαρχαιωμένες αντιλήψεις και προκαταλήψεις που απέκλειαν ορισμένα τμήματα του πληθυσμού από τη μόρφωση. Ιδιαίτερα, οι παλιότεροι θεωρούσαν ότι οι γυναίκες δεν  πρέπει να  μορφώνονται, αφού η θέση τους είναι στο σπίτι, να ασχολούνται με το νοικοκυριό και την ανατροφή των παιδιών.

η) Σε παλιότερες εποχές δεν υπήρχε η ανάγκη για μόρφωση, αφού δεν υπήρχαν οι κατάλληλες συνθήκες που θα επέτρεπαν στους νέους να μορφωθούν. Βασικός στόχος τότε ήταν η επιβίωση των ανθρώπων και δεν υπήρχε ένα πνεύμα άμιλλας και συναγωνισμού για τη μόρφωση και την πνευματική καλλιέργεια και ανάπτυξη.

Γ΄. Συνέπειες – Αποτελέσματα

α) Δεν αξιοποιείται το ανθρώπινο δυναμικό, δε δίνεται η ευκαιρία για την εκδήλωση των δεξιοτήτων και των ταλέντων των νέων, με αποτέλεσμα να μην είναι δυνατή η ανάπτυξη και η πρόοδος της κοινωνίας, αλλά και των ατόμων στις διάφορες δεξιότητές τους.

β) Οι αναλφάβητοι μπορούν εύκολα να πέσουν θύματα εκμετάλλευσης διαφόρων επιτηδείων, οι οποίοι με ποικίλες υποσχέσεις μπορούν να τους παρασύρουν για να εξυπηρετήσουν τα συμφέροντά τους. Αυτό συμβαίνει ιδιαίτερα με τους δημαγωγούς πολιτικούς, οι οποίοι με ψεύτικες υποσχέσεις για παροχές ή εξυπηρετήσεις υφαρπάζουν την ψήφο των πολιτών, στερώντας τους έτσι τη δυνατότητα της ελεύθερης εκδήλωσης της πολιτικής τους βούλησης.

γ) Δεν μπορούν οι αναλφάβητοι να δημιουργήσουν σωστές διαπροσωπικές σχέσεις, με αποτέλεσμα να αλλοτριώνονται και να αποξενώνονται, εξαιτίας των συναισθημάτων φόβου και μειονεκτικότητας που νοιώθουν απέναντι στα άλλα άτομα.

δ) Ο αναλφάβητος είναι πιο ευάλωτος από τους άλλους και πέφτει πιο εύκολα σε παγίδες, αφού δεν μπορεί να κρίνει και να αντιμετωπίσει λογικά ορισμένες δύσκολες καταστάσεις.

ε) Παρατηρείται δηλαδή μια στασιμότητα στην ανάπτυξη γραμμάτων και τεχνών, μια πολιτιστική οπισθοδρόμηση που δημιουργεί την εικόνα μιας υποβαθμισμένης ποιότητας ζωής.

στ) Ενα μεγάλο ποσοστό ανέργων είναι οι αναλφάβητοι οι οποίοι δεν έχουν τις απαραίτητες εξειδικευμένες γνώσεις που χρειάζονται σε κάποιες εργασίες.

ζ) Δεν είναι εύκολη η κοινωνικοποίηση και η πολιτικοποίησή τους, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να στηρίξουν τους κοινωνικούς και πολιτικούς θεσμούς και να κινδυνεύει έτσι άμεσα το δημοκρατικό πολίτευμα.

η) Αναπτύσσουν και δημιουργούν διάφορα συμπλέγματα κατωτερότητας, έτσι ώστε να νιώθουν ανασφάλεια και φόβο, όταν βρίσκονται ανάμεσα στους ανθρώπους.

Δ΄.Τρόποι αντιμετώπισης

α) Ιδρυση σχολείων και εκπαιδευτηρίων με την απαραίτητη υλικοτεχνική υποδομή σε όλα τα μέρη, ακόμα και στα πιο απομακρυσμένα χωριά.

β) Δημιουργία κέντρων επιμόρφωσης για τους ήδη αναλφάβητους, ώστε να μπορούν να ενημερώνονται για όλα όσα συμβαίνουν σε τοπικό και διεθνές επίπεδο.

γ) Υποχρεωτική εκπαίδευση όλων των παιδιών για ορισμένα χρόνια και προσφορά δωρεάν των διαφόρων σχολικών βιβλίων.

δ) Συνειδητοποίηση απ’ όλους τους κοινωνικούς και πολιτικούς φορείς ότι ο αναλφαβητισμός είναι ένας παράγοντας που, αργά αλλά σταθερά, υποσκάπτει τα θεμέλια των κοινωνιών και δημιουργεί προβλήματα στη ζωή των ανθρώπων.

ε) Προσπάθεια των φορέων ενημέρωσης και εκπαίδευσης να αλλάξουν τη νοοτροπία ορισμένων ανθρώπων, ιδιαίτερα όσων κατοικούν σε απομακρυσμένα μέρη και που ακόμα και σήμερα δε θεωρούν ότι το να μάθουν τα παιδιά τους γράμματα θα τους προσφέρει κάτι το ουσιαστικό,

στ) Διευρυμένη βάση στην παιδεία, ώστε να μην είναι η μόρφωση προνόμιο των ολίγων αλλά και να μην αποκομίσουν οι μαθητές σκέψεις και άκριτες γνώσεις, οι οποίες δε θα τους προσφέρουν τίποτα το ουσιαστικό και χρήσιμο στη ζωή τους.

ΘΕΜΑ

Μια από τις πλέον απαραίτητες προϋποθέσεις για την ομαλή συμβίωση των ανθρώπων και τη σωστή διακυβέρνηση ενός κράτους, θεωρείται η πειθαρχία.

α) Ποιές προσφορές έχει η πειθαρχία στη ζωή μας

β) Ποιά εμπόδια συναντά που την απειλούν με κατάλυση;

    Α΄. Eννοια – Περιγραφή

Με τον όρο πειθαρχία εννοούμε την υπακοή και υποταγή στους νόμους, οι οποίοι ρυθμίζουν (καθορίζουν, διέπουν) την ομαλή λειτουργία μιας κοινωνίας και πολιτείας, καθώς και στους ανωτέρους, προκειμένου να εκπληρωθούν σωστά όλοι οι  κοινωνικοί σκοποί και στόχοι. Σημαντικότερες μορφές και σπουδαιότερα είδη της πειθαρχίας είναι:

Β ΄. Προσφορές της πειθαρχίας

α) Δημιουργεί στα μέλη της κοινωνίας  την αίσθηση ότι μπορούν να κατοχυρώσουν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους και ότι έχουν τη δυνατότητα να μην παραβιάζουν, αλλά να τηρούν τους νόμους μιας ευνομούμενης πολιτείας.

β) Δημιουργεί οργάνωση και προγραμματισμό στη ζωή μας, κάνοντας καλύτερη και ευκολότερη την επίτευξη των στόχων μας.

γ) Μπορούν οι άνθρωποι να συνεργαστούν και να λύσουν με διάλογο και προσέγγιση τα προβλήματά τους και να διασφαλιστεί έτσι κλίμα ειρήνης και γαλήνης μέσα στην κοινωνία.

δ) Ηθικοποιούνται τα άτομα, αποκτώντας πίστη σε ηθικές αρχές, αξίες, αρετές και ιδανικά που δημιουργούν ηθικές προσωπικότητες.

ε) Αναβαθμίζεται η ποιότητα της ανθρώπινης ζωής, αφού, όταν υπάρχει πειθαρχία, εμποδίζονται οι συγκρούσεις και οι διαμάχες μέσα στα κοινωνικά σύνολα και δεν παρατηρούνται φαινόμενα βίας και εγκληματικότητας.

στ) Η τήρηση των νόμων, όταν όμως αυτοί τηρούν κάποιες προϋποθέσεις, απομακρύνει τους ανθρώπους από την ασυδοσία.

ζ) Η πειθαρχία αποτελεί έναν από τους θεμέλιους λίθους της δημοκρατίας, την οποία διασφαλίζει και κατοχυρώνει.

η) Προάγεται το κοινωνικό σύνολο, το οποίο και προοδεύει σε όλους τους τομείς στους οποίους δραστηριοποιείται ο άνθρωπος.

Γ΄. Κίνδυνοι και εμπόδια για την ύπαρξη πειθαρχίας.

α) Ατομικισμός, εγωισμός, έλλειψη συνεργασίας, προσπάθεια εκμετάλλευσης των συνανθρώπων μας, προκειμένου να εξυπηρετήσουμε προσωπικά μας συμφέροντα.

β) Φανατισμός, δογματισμός, απουσία διαλόγου ανάμεσα στα άτομα, τα οποία δεν οριοθετούν κοινούς σκοπούς και στόχους.

γ) Δικτατορικές και απολυταρχικές τάσεις που συχνά συντελούν στην εγκαθίδρυση τυραννικών και φασιστικών καθεστώτων, οι ηγέτες των οποίων θεσπίζουν νόμους που έρχονται σε αντίθεση με τη λαϊκή βούληση και που προσβάλλουν βάναυσα την ανθρώπινη προσωπικότητα.

δ) Οι αλλοτριωτικές τάσεις που υπάρχουν στη σύγχρονη κοινωνία, τα μέλη των οποίων είναι υποταγμένα στην ύλη και στην ικανοποίηση πολλαπλών αναγκών, με αποτέλεσμα να μην θεωρείται η πειθαρχία (όπως εξάλλου και άλλες αξίες) πρωτεύον ζήτημα γι αυτούς.

ε) Η μη σωστή κοινωνικοποίηση και πολιτικοποίηση των νέων, που τους κάνει να μη γνωρίζουν τις υποχρεώσεις τους μέσα στην κοινωνία.

στ) Η αδυναμία συνειδητοποίησης από τους νέους της αξίας και της σημασίας που έχει η πειθαρχία για τη ζωή μας.

ζ) Η έλλειψη σωστών προτύπων, η αδυναμία ορθής καθοδήγησης από τους πολιτικούς ηγέτες και τους πνευματικούς ανθρώπους.

η) Στην εποχή μας δεν υπάρχουν σωστές αρχές στην παιδεία και στην εκπαίδευση που να δείχνουν την ορθή κατεύθυνση προς την ευημερία του κοινωνικού συνόλου, αλλά απουσιάζουν παντελώς οι ηθικές αρχές, οι αξίες, οι αρετές και τα ιδανικά.

ΘΕΜΑ:

Υποστηρίζεται ότι η επιδίωξη του κοινωνικού συμφέροντος δεν περιορίζει το ατομικό, αλλά αντίθετα δημιουργεί τις καταλληλότερες προϋποθέσεις για την εξασφάλισή του. Με ποιους τρόπους νομίζεται ότι συντελείται καλύτερα η επιδίωξη του κοινωνικού συμφέροντος; Ποιες είναι οι επιπτώσεις της επιδίωξης του ατομικού συμφέροντος; Με ποια επιχειρήματα αποδεικνύεται ότι το κοινωνικό περιβάλλον είναι ο φυσιολογικότερος χώρος για την ανάπτυξη και ολοκλήρωση της προσωπικότητας του ανθρώπου;

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ:

Κάθε άτομο αποτελεί μια αυθύπαρκτη προσωπικότητα, ικανή να καθορίζει χωρίς εξωτερικούς εξαναγκασμούς τους στόχους, τις επιδιώξεις και γενικά να οργανώνει και να υπερασπίζει τα προσωπικά της συμφέροντα. Ταυτόχρονα όμως είναι και μέλος ενός ευρύτερου συνόλου, της κοινωνίας μέσα στην οποία ζει και δρα. Κοινωνία και άτομο βρίσκονται σε μια σχέση αλληλεξάρτησης και αλληλεπίδρασης, η οποία καθορίζεται από την ένταξη του ατόμου στο κοινωνικό περιβάλλον. Αυτή η διαδικασία κοινωνικοποίησης συντελείται ομαλά και αρμονικά, όταν γίνεται εποικοδομητικά για την πρόοδο τόσο του ατόμου όσο και του κοινωνικού συνόλου.

ΚΥΡΙΟ ΘΕΜΑ:

ΟΡΙΣΜΟΙ ΚΥΡΙΑΡΧΩΝ ΠΥΡΗΝΩΝ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ:

Κοινωνία:

Σύνολο ατόμων που προσδιορίζεται από συγκεκριμένους σκοπούς πολύ συχνά διαφορετικούς από τους σκοπούς των μεμονωμένων ατόμων που την απαρτίζουν.

Κοινωνικότητα:

Η έμφυτη τάση του ανθρώπου να συνάπτει κοινωνία και ν’ αναγνωρίζει τις υποχρεώσεις του προς αυτήν.

Κοινωνικό συμφέρον:

Στον όρο αυτό περιλαμβάνεται κάθε θετική ανάπτυξη, κάθε επίτευγμα και κάθε πρόοδος του κοινωνικού συνόλου που είναι αποτέλεσμα των κοινών προσπαθειών και που απολαμβάνουν όλα τα μέλη του.

Α’ ΕΡΩΤΗΜΑ:

Η επιδίωξη του κοινωνικού συμφέροντος συντελείται με τους ακόλουθους τρόπους:

1. Καταβολή κοινών, συλλογικών προσπαθειών για τη δημιουργία κοινών έργων.
2. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η ομαλή και αρμονική συνεργασία των μελών του κοινωνικού συνόλου, καθώς και η ομαδική επίλυση των κοινών προβλημάτων^. και αυτό μπορεί να επιτευχθεί με την καλλιέργεια και ανάπτυξη βασικών κοινωνικών αρετών με τη βοήθεια της οικογένειας, του σχολείου, της γενικότερης παιδείας και αγωγής. Οι αρετές αυτές είναι η αγάπη, φιλία, ομόνοια, αλτρουισμός, ανιδιοτέλεια, δικαιοσύνη, υπευθυνότητα, συνεργασία, διάλογος.
3. Αρμονική συνεργασία μεταξύ του κράτους και των πολιτών.
4. Ανάπτυξη και καλλιέργεια της κοινωνικής συνείδησης. Κατανόηση του γεγονότος πως η κοινωνία και τα διάφορα μέρη και δομές που την αποτελούν είναι δημιούργημα όλων των πολιτών και επομένως ανήκουν σε όλους. (νόμοι, οικονομία, παιδεία, διοίκηση κ.τ.λ.).
5. Κατοχύρωση της ελευθερίας και της δημοκρατίας. Έτσι το άτομο συνειδητοποιεί τα δικαιώματά του και τις υποχρεώσεις του. Σε αυτό συμβάλλει ολόκληρο το φάσμα της δικαιοσύνης και ειδικότερα η θέσπιση νόμων υγιών (δίκαιων και αξιοκρατικών).
6. Παροχή κοινωνικών υπηρεσιών από το κράτος (παροχή κινήτρων στους πολίτες, μέσω μιας δίκαιης κοινωνικής πολιτικής, κοινωνική πρόνοια, ιατροφαρμακευτική περίθαλψη).

Αποτελέσματα:

1. Υγιής εθνική οικονομία^. Πρόοδος και ευημερία σε όλους τους τομείς της οικονομίας, που οδηγεί στην άνοδο του βιοτικού επιπέδου των πολιτών.
2. Κοινωνική ανάπτυξη, ωφέλεια των ατόμων – πολιτών.
3. Πνευματική πρόοδος^. Η εξυπηρέτηση του κοινωνικού συμφέροντος οδηγεί στην ανύψωση του πνευματικού επιπέδου του λαού (ολοκληρωμένη παιδεία, επιστημονική ανάπτυξη).
4. Ηθικοκοινωνική βελτίωση^. Τα άτομα – μέλη του κοινωνικού συνόλου αναπτύσσουν ηθικοκοινωνικές αρετές και συμβάλλουν στην εδραίωση του ανθρωπισμού της ειρήνης, της αξιοκρατίας.

ΑΙΤΙΕΣ ΑΤΟΜΙΣΜΟΥ:

1. Υπερβολική και παθολογική αγάπη του «εγώ».
2. Καταναλωτική κοινωνία.
3. Έλλειψη κοινωνικής μόρφωσης, κοινωνικής ευθύνης και κατάλληλης παιδείας.
4. Αποξένωση.

Β’ ΕΡΩΤΗΜΑ:

ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ:

Ο άνθρωπος όμως είναι από τη φύση του προσωπικότητα που υποκρύπτει και εκδηλώνει αρκετά συχνά το στοιχείο του ατομικισμού. Έτσι εύκολα παρασύρεται σε υπερβολικές ενέργειες στην προσπάθειά του να επιδιώξει το ατομικό συμφέρον που αναπόφευκτα έρχεται σε αντιπαράθεση προς το κοινωνικό.

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΠΙΔΙΩΞΗΣ ΤΟΥ ΑΤΟΜΙΚΟΥ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΟΣ:

Για το άτομο:

1. Ο άνθρωπος προσκολλάται στο ατομικό υλικό κέρδος. Έτσι, γίνεται έντονα ωφελιμιστής και πολλές φορές χρησιμοποιεί αθέμιτα μέσα, θυσιάζοντας την ατομική του αξιοπρέπεια και τις ανθρωπιστικές αξίες στο βωμό ενός άγονου ατομικισμού.
2. Αδιαφορεί για τις υποθέσεις του κράτους, γίνεται άτομο αδρανές, αμέτοχο των εξελίξεων που συντελούνται.
3. Αδιαφορεί για το συνάνθρωπό του. Κυριαρχεί ο σκληρός και αθέμιτος ανταγωνισμός.

Για την κοινωνία:

1. Χάνονται τα ηθικοκοινωνικά αγαθά: η ελευθερία με την επικράτηση της αναρχίας, η ευνομία με την ανυπακοή και παραβίαση των νόμων, η κοινωνική ειρήνη με την υιοθέτηση εγκληματικών μεθόδων για την επίτευξη της ατομικής προόδου. Η κοινωνία έτσι κινδυνεύει να μεταβληθεί σε κοινωνία αγέλης, όπου κυριαρχεί το δίκαιο του ισχυρότερου.
2. Διαταράσσονται οι ομαλές διαπροσωπικές σχέσεις με αποτέλεσμα να αναστέλλεται η κοινωνική πρόοδος. Αυτή η κατάσταση οδηγεί στη γενικότερη υλική, πνευματική και ηθική παρακμή του πολιτισμού.

Γ’ ΕΡΩΤΗΜΑ:

ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ:

Το άτομο που κατορθώνει και συνδέει αρμονικά το ατομικό συμφέρον με το κοινωνικό προσαρμόζεται ομαλά στο κοινωνικό περιβάλλον και ολοκληρώνει την προσωπικότητά του μέσα σ’ αυτό.

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΣΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΚΑΙ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ:

1. Το άτομο μέσα στο κοινωνικό περιβάλλον εκπληρώνει το λόγο της βιολογικής ύπαρξής του, αυτοπροσδιορίζεται σαν οντότητα και αποκτά αυτογνωσία μέσα από την επαφή με τους συνανθρώπους του.
2. Προσανατολίζεται επαγγελματικά και επομένως προοδεύει οικονομικά, πετυχαίνοντας ταυτόχρονα και την κοινωνική του ανάδειξη.
3. Διευρύνει τους πνευματικούς του ορίζοντες, προσλαμβάνοντας παιδεία γενική.
4. Αναπτύσσει εθνική συνείδηση και δέχεται δημιουργικά τις ευεργετικές επιδράσεις της παράδοσης.
5. Γίνεται μέτοχος των πολιτιστικών εξελίξεων, ικανοποιεί τα ενδιαφέροντά του και αξιοποιεί δημιουργικά τον ελεύθερο χρόνο του.
6. Αναπτύσσει κοινωνικές αρετές, όπως συνεργασία, ελευθερία, άμιλλα. Έτσι, εκπληρώνει τις φιλοδοξίες του, ενώ ταυτόχρονα αισθάνεται ασφάλεια, γνωρίζοντας πως δέχεται την κοινωνική προστασία.

Επομένως, το κοινωνικό περιβάλλον διαμορφώνει και ολοκληρώνει την προσωπικότητα του ατόμου.

Επισήμανση: Δεν πρέπει το κοινωνικό περιβάλλον να εξουδετερώνει και να αλλοτριώνει την προσωπικότητα του ατόμου και την ατομικότητά του.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ:

Ο άνθρωπος σαν κοινωνικό ον που είναι από τη φύση του, αυτοπροσδιορίζεται μόνο μέσα στο κοινωνικό περιβάλλον^. αυτό. Συνεπώς, η μόνη συμφέρουσα διέξοδος για πραγματική και ολοκληρωμένη πρόοδο για τον καθένα είναι η ταύτιση των ατομικών επιδιώξεων με τις επιδιώξεις και τους σκοπούς της κοινωνίας.

ΘΕΜΑ:

Με τις σημερινές συνθήκες ζωής, που δεν ευνοούν την ανθρώπινη επικοινωνία, συχνά παρατηρείται το φαινόμενο της έλλειψης κατανόησης στις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων, με άμεσο αντίκτυπο κυρίως στους νέους.

α) Ποιες είναι κατά τη γνώμη σας οι κυριότερες αιτίες του προβλήματος;

β) Ποιες είναι οι αρνητικές επιπτώσεις του στη ζωή του ατόμου και της μικρής ή μεγάλης ομάδας που ανήκει το άτομο;

γ) Με ποιους τρόπους πιστεύεις ότι είναι δυνατό να διαμορφωθούν οι κατάλληλες προϋποθέσεις, ώστε να ξεπεραστούν τα σχετικά προβλήματα;

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ:

Επαναδιαπραγμάτευση του δεδομένου.

ΚΥΡΙΟ ΘΕΜΑ:

ΑΙΤΙΕΣ ΤΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ:

1. Η πνευματική και ιδεολογική κρίση της εποχής μας που περιέχει υποχρεωτικά στοιχεία ηθικής κρίσης.
2. Η ηθική κρίση, που οφείλεται όχι μόνο στις πνευματικές και ιδεολογικές αναταράξεις του καιρού μας, αλλά και σε πολλούς άλλους παράγοντες όπως: η μεσολάβηση των δύο παγκοσμίων πολέμων, η κυριαρχία της τεχνικής στη ζωή μας με όλα τα δυσμενή επακόλουθά της.
3. Η συγκέντρωση μεγάλου πληθυσμού ανθρώπων στα αστικά κέντρα.
4. Ο ανταγωνισμός που έχει αναπτυχθεί στις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων.
5. Το κλίμα της υλικής ευημερίας που επικρατεί σήμερα.
6. Η ανυποταξία κοινών τρόπων ζωής, γόνιμων ενδιαφερόντων και κοινής και σωστής ψυχαγωγίας.
7. Η αποκοπή από την παράδοση.

Όλα τα παραπάνω προκαλούν την κρίση στις ανθρώπινες σχέσεις και συνθέτουν το πρόβλημα της έλλειψης επικοινωνίας μεταξύ των ανθρώπων.

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΤΟΜΟ:

1. Με την έλλειψη επικοινωνίας μένει ανικανοποίητη η ισχυρή ψυχική τάση του ανθρώπου για επαφή με το συνάνθρωπό του και μέσα στο συναισθηματικό του κενό δημιουργούνται αρρωστημένες ψυχολογικές καταστάσεις, τα λεγόμενα ψυχολογικά προβλήματα.
2. Η έλλειψη συμπαράστασης και αλληλεγγύης μεταξύ των ανθρώπων αυξάνει το αίσθημα της μοναξιάς.
3. Λείπει η πληρότητα από τη ζωή του ανθρώπου.
4. Λείπει η πίστη σε ιδέες που την έχει μεγάλη ανάγκη ο ψυχικός κόσμος κυρίως του νέου ανθρώπου. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα το ψυχικό κενό που νιώθουν πολλοί νέοι άνθρωποι, οι οποίοι πολλές φορές παρουσιάζονται ιδεολογικά ανερμάτιστοι (χωρίς προσανατολισμό).
5. Άμεσες συνέπειες αυτών των προβλημάτων είναι η εσωστρέφεια, η μοναξιά, η μελαγχολία, η αναζήτηση ατομικών λύσεων και όχι συλλογικών, ο ατομικισμός, οι τάσεις φυγής (ναρκωτικά) και οι αρνητικές διέξοδοι και αντιδράσεις.

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΟΜΑΔΑ:

1. Η απώλεια της συνοχής και της δύναμής της.
2. Λείπει το πνεύμα συνεργασίας, δεν υπάρχει ο απαιτούμενος συντονισμός και επιβραδύνεται ή ανακόπτεται εντελώς η πρόοδος.
3. Υπάρχει αδιαφορία για τα κοινά.
4. Δεν υπάρχει ενιαία έκφραση της ομάδας σε κανένα επίπεδο (πολιτικό, κοινωνικό, ιδεολογικό, πολιτιστικό).
5. Δεν υπάρχει κοινή και σταθερή πορεία, αντίθετα τυχαία και αλλοπρόσαλλη.
6. Διατρέχει ανά πάσα στιγμή τον κίνδυνο της εξαφάνισής της ή της διάλυσή της.
7. Ανακόπτεται από την παράδοση.
8. Δεν μπορεί να προσφέρει πλούτο και πληρότητα ζωής στα μέλη της.
9. Δεν υπάρχουν κοινές ιδέες και αντιλήψεις ούτε κοινή πολιτιστική ζωή.

Μερικές από τις παραπάνω επιπτώσεις αποτελούν συγχρόνως και αίτια αποσύνθεσης της ομάδας.

ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΩΝ ΣΧΕΤΙΚΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ:

1. Με την αλλαγή των συνθηκών ζωής.
2. Με την αλλαγή των κοινωνικών δομών (οικογένεια, παιδεία, εκκλησία) και των οικογενειακών σχέσεων.
3. Με την αποκέντρωση του πληθυσμού και της εξουσίας και τη δημιουργία μικρότερων αυτόνομων κοινωνικών ομάδων.
4. Με την αλλαγή των σχέσεων μεταξύ εξουσίας και λαού.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ:

Ανακεφαλαίωση των προηγουμένων και εξαγωγή συμπερασμάτων.

ΘΕΜΑ:

Η κοινωνία θεσπίζει τους θεσμούς για την αντιμετώπιση των μόνιμων προβλημάτων της, αυτών που ονομάζουμε συνεχώς επανερχόμενα. Το ειδικό βάρος κάθε θεσμού διαφέρει ανάλογα με τη σημαντικότητά του για τη λειτουργία της κοινωνίας. Σήμερα, μιλάμε για κρίση κάποιων θεσμών ή για την ενίσχυση κάποιων άλλων.

α) Ποιους θεσμούς θεωρείτε σημαντικούς για τη λειτουργία της κοινωνίας;

β) Ποιων θεσμών επιβάλλεται, κατά τη γνώμη σας, η ενίσχυση και γιατί;

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ

Θεσμοί: είναι οι σταθερές κοινωνικές διαδικασίες, με τις οποίες η κοινωνία επιχειρεί τη λύση των μόνιμων προβλημάτων της.

Κατηγορίες θεσμών: οικογενειακοί, κοινωνικοί, πολιτικοί, πολιτιστικοί, οικονομικοί (καλύπτουν όλους τους τομείς της σύγχρονης ανθρώπινης δραστηριότητας).

Σήμερα: οι θεσμοί δυσλειτουργούν, αμφισβητείται η αναγκαιότητά τους.

ΚΥΡΙΟ ΘΕΜΑ:

Οι θεσμοί προάγουν τον άνθρωπο, συμβάλλουν στην ολοκλήρωσή του: υλική – πνευματική – ηθική –κοινωνική – πολιτική.

ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΟΙ ΘΕΣΜΟΙ:

α) Η οικογένεια: 1. Εξασφαλίζει την υλική και ηθική προστασία των ατόμων, 2. την αναπαραγωγή του είδους, 3. αναλαμβάνει ρόλο διαπαιδαγωγητικό για τους νέους ανθρώπους – διαμορφώνεται μέσα στην οικογένεια το θεμέλιο του νεαρού χαρακτήρα, ξεκινά η διαδικασία προετοιμασίας του νέου για την ένταξή του σε άλλες μορφές κοινωνικής ζωής, 4. ασκεί κοινωνικό έλεγχο-εξασφαλίζεται έτσι η συμπεριφορά εκείνη, που ανέχεται η κοινωνία.

β) Η εκπαίδευση: 1. Αποβλέπει στην πνευματική – ηθική ολοκλήρωση του ανθρώπου, τη διάπλαση και καλλιέργεια των κοινωνικών γνωρισμάτων που συνθέτουν την ανθρώπινη ύπαρξη, 2. παρέχει τη θεωρητική κατάρτιση του ανθρώπου και μια στάση ζωής, 3. καλλιεργεί το πνεύμα συλλογικότητας, 4. οι παιδαγωγικές μέθοδοι προσδιορίζουν το περιεχόμενο της ελευθερίας του ατόμου, υποβάλλουν σε πνεύμα πειθαρχίας, 5. αναλαμβάνει την επαγγελματική προετοιμασία του νέου.

γ) Η εργασία: 1. αναγκαία για την κάλυψη προσωπικών και κοινωνικών αναγκών, 2. απόκτηση ανεξαρτησίας -χειραφέτηση του ανθρώπου και καταξίωσή του, 3. αποτελεί μέσο αυτοέκφρασης του ατόμου, 4. βοηθά την οικονομική δραστηριότητα και συντελεί στην οικονομική αυτοτέλεια της κοινωνίας.

δ) Το δημοκρατικό πολίτευμα: 1. Κατοχυρώνει κάθε μορφή ελευθερίας (δημοκρατική διοίκηση, ισονομία πολιτών, ίσες ευκαιρίες ανάδειξης), 2. ο άνθρωπος είναι πολιτικό ον, ενδιαφέρεται για τα κοινά.

ε) Η θεσμοθέτηση της πληροφόρησης: 1. Είναι αποτέλεσμα της ανάγκης ενίσχυσης των δημοκρατικών θεσμών, 2. ο κοινωνικός διάλογος διευρύνεται, 3. η αρχή της δημοκρατίας προασπίζεται, 4. επιτυγχάνονται οι ρυθμοί πνευματικής και πολιτιστικής αναβάθμισης (το δ και ε συνδέονται).

Υπάρχουν και άλλοι θεσμοί λιγότερο σημαντικοί, στους οποίους μπορεί να γίνει αναφορά π.χ. στη δικαιοσύνη, που εναρμονίζει τις κοινωνικές και τις διαπροσωπικές σχέσεις με τους νόμους.

Οι θεσμοί αμφισβητούνται, γιατί αδυνατούν να λειτουργήσουν ικανοποιητικά, να ανταποκριθούν στο σύνολο των αναγκών – προβλημάτων του σύγχρονου ανθρώπου.

ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΘΕΣΜΩΝ:

α) της οικογένειας: 1. Άρνηση από τους νέους να αποδεχτούν την αναγκαιότητά της, 2. κοινωνική απόκλιση των νέων και ιδιαίτερα αυτή που αποκτά τη μορφή εγκληματικότητας, 3. αυστηρότητα και αυταρχισμός των γονέων -χάσμα γενεών -ανασταλτικός παράγοντας η οικογένεια, της ελεύθερης ανάπτυξης της νεανικής προσωπικότητας, 4. λύση: κατανόηση των ιδιομορφιών της νεολαίας, προσαρμογή του θεσμού στο πνεύμα της εποχής μας.

β)της εκπαίδευσης: 1. ανεπάρκεια στο γνωστικό περιεχόμενο -αδιαφορία για τη γνώση – το σχολείο ταυτίζεται με την πλήξη -επιπτώσεις στις σχέσεις δασκάλων – μαθητών (μειώνεται το κύρος του δασκάλου) και στις σχέσεις μαθητών μεταξύ τους (βαθμοθηρική συμπεριφορά). 2. είναι άμεσα δεμένη με την οικονομική παραγωγική δραστηριότητα μιας κοινωνίας, αλλά απουσιάζει απ’ αυτήν η πρακτική -ανούσια θεωρητικολογία, 3. πολιτική διαπαιδαγώγηση των νέων – μαθητικές κοινότητες -κομματικοποίηση των νέων.

γ) της εργασίας: 1. ελλιπής κατάρτιση , 2. ανεργία, 3. ειδίκευση – μηχανοποίηση τυποποίηση -η εργασία δεν είναι τρόπος αυτοέκφρασης και προσωπικής δημιουργίας, 4. ο θεσμός του συνδικαλισμού χρειάζεται ενίσχυση, γιατί έτσι ενισχύονται οι δημοκρατικές – κοινωνικές διαδικασίες, ενεργοποιείται ο πολίτης, αναπτύσσεται ο κοινωνικός διάλογος.

δ) του πολιτεύματος: 1. Ο συγκεντρωτισμός και η γραφειοκρατική πρακτική αποδυναμώνουν την αποτελεσματικότητα της πολιτικής πράξης και της άσκησης κριτικής και δημιουργούν κινδύνους πολιτικής αλλοτρίωσης ανάγκη ενεργοποίησης του πολίτη, ανάληψη ρόλου πολιτικού από τον πολίτη ενίσχυση του θεσμού της

ε) πληροφόρησης: αποφυγή ελέγχου του τύπου και της τηλεόρασης, ισότιμη παρουσίαση της άποψης της πλειοψηφίας και της μειοψηφίας, άσκηση κοινωνικού ελέγχου στα Μ.Μ.Ε.

ΘΕΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΩΝ ΘΕΣΜΩΝ:

1. Κοινωνικοποιούν τα άτομα και τα βοηθούν να συνειδητοποιήσουν τις ευθύνες και τα δικαιώματα που έχουν.
2. Δραστηριοποιούν τους πολίτες, ώστε να συμμετέχουν στις κοινές υποθέσεις.
3. Καλλιεργούν τη συνεργασία και το ομαδικό πνεύμα.
4. Θέτουν τις βάσεις πάνω στις οποίες ο άνθρωπος μπορεί να οργανώσει σωστά την προσωπική του ζωή. Σωστή οργάνωση της ζωής σημαίνει δημιουργία γερού κοινωνικού οικοδομήματος.
5. Καθορίζουν τις ανθρώπινες σχέσεις και εκδηλώσεις.
6. Διασφαλίζουν τα απαραίτητα δικαιώματα του ανθρώπου (ελευθερία, ζωή, δικαιοσύνη, ισότητα, ισονομία).
7. Ενισχύουν την κοινωνική συγκρότηση και συνοχή.
8. Βοηθούν στην παγίωση και διατήρηση ηρεμίας, τάξης, ασφάλειας.

ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΘΕΣΜΩΝ:

1. Συχνά περιορίζουν, μέσα σε στενά και ασφυκτικά πλαίσια, τη συμπεριφορά των πολιτών.
2. Περιέχουν, κάποιοι παλιοί κυρίως θεσμοί, συντηρητικά στοιχεία, με αποτέλεσμα να εμποδίζουν την κοινωνική πρόοδο.
3. Περιορίζουν τους πολίτες χάνουν την ενεργητικότητα και φαντασία τους.
4. Τοποθετούν σε αυστηρά «καλούπια» τη συμπεριφορά των νέων που από τη φύση τους είναι αυθόρμητοι και γεμάτοι ενεργητικότητα.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ:

Ανακεφαλαίωση των προηγουμένων και εξαγωγή συμπερασμάτων.

Να αναπτύξετε τις απόψεις σας σχετικά με την ελευθερία του λόγου στο πλαίσιο του σχολείου. Πόσο ελεύθερα αισθάνεται ο μαθητής, όταν καλείται να γράψει ένα κείμενο στο γλωσσικό κυρίως μάθημα: Ποιες δεσμεύσεις αντιμετωπίζει ως προς τη μορφή και το περιεχόμενο του κειμένου;

Με ποιες προϋποθέσεις θα μπορούσε ο μαθητής από τη μια πλευρά να εκφράζεται ελεύθερα και από την άλλη, να καλλιεργεί συστηματικά μέσα στο σχολείο την ικανότητα του στο γραπτό λόγο; Υποθέστε ότι το κείμενο σας πρόκειται να δημοσιευτεί ως άρθρο σε μαθητικό περιοδικό.

Απάντηση :

α) Τίτλος: «Γράφουμε τις δικές μας απόψεις σε γ΄ ενικό ή πληθυντικό»

β) Πρόλογος: Σχόλια για την ελευθερία του λόγου ως αξία και για το σχολείο που οφείλει να την προάγει ποικιλότροπα, άρα και μέσω του μαθήματος της Έκθεσης.

γ) Ναι μεν: κάποια θετικά σχόλια σχετικά με την ελευθερία έκφρασης του μα­θητή στην εποχή μας, ακόμη και στο μάθημα της ‘Εκθεσης σε σχέση με τον αυταρχισμό, την καταπίεση, την αυθαιρεσία και την απολυτότητα στη σκέ­ψη που κυριαρχούσαν στο παρελθόν.

δ) Αλλά …: υπάρχουν δεσμεύσεις, και ως προς  τη μορφή και ως προς το περιε­χόμενο, στο μάθημα της Έκθεσης: Δείγματα + αίτια.

Δείγματα, π.χ.

• Τυποποίηση στην έκφραση.
• Γενικολογίες χωρίς τεκμηρίωση και ουσιαστική επιχειρηματολογία.
• Απόλυτη προσαρμογή στην διδασκαλία των καθηγητών.
• Συγκεκριμένο όριο λέξεων,
• Απόψεις σύμφωνες με τα «κοινώς αποδεκτά» και μόνο, προσαρμοσμέ­νες ακόμη και σε κοινωνικά στρεότυπα και όχι διατύπωση των προσωπι­κών τους απόψεων. Δεν γράφουν ό,τι πραγματικά πιστεύουν συνήθως οι
  μαθητές, αλλά ό,τι ξέρουν ότι θέλουν ν’ ακούσουν ή να διαβάσουν οι κα­θηγητές τους.

Αίτια, π.χ.

– Χρησιμοθηρική αντίληψη για τη γνώση και όχι ανθρωπιστική παιδεία στο σύγχρονο σχολείο, δηλαδή έλλειψη σφαιρικής μόρφωσης και πολύπλευ­ρης καλλιέργειας στους μαθητές.

• Τυποποίηση διδασκαλίας – υπαλληλική νοοτροπία εκπαιδευτικών,
• Στόχος απώτερος η εισαγωγή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και κατόπινη επαγγελματική αποκατάσταση, οπότε προωθείται μόνο ο άγονος εγκυ­κλοπαιδισμός και δεν υπάρχει ουσιαστική πνευματική ελευθερία.

Τρόποι – προτάσεις:

• Σεβασμός στην προσωπικότητα του μαθητή.
• Καλλιέργεια διαλόγου σε ποικίλα θέματα.

–   Αναβάθμιση θεσμού μαθητικών κοινοτήτων, οπότε οι μαθητές να μάθουν
να εκφράζουν τη γνώμη τους, να διεκδικούν τα δικαιώματα τους, να δια­
τυπώνουν γραπτώς, τα αιτήματα τους κ,λπ.

–  Εξάσκηση μαθητών μέσα από διάφορα γραμματειακά είδη, π.χ. άρθρο, στοχαστικό – αποδεικτικό δοκίμιο, διάλογος, ημερολόγιο, επιστολές, ει­σηγήσεις, λόγοι – ομιλίες κ.λπ. –  Ενίσχυση πολιτιστικών δραστηριοτήτων – εκδηλώσεων στα σχολεία + δυνατότητα ανάπτυξης απόψεων όσο γίνεται περισσότερων μαθητών σχετικά με ποικίλα θέματα.

– έμφαση στην τέχνη, συστηματικότερη επαφή των μαθητών με τη λογοτεχνική διδασκαλία των αντίστοιχων μαθημάτων, ώστε οι νέοι να έχουν κατάλληλα  πνευματικά ερεθίσματα και να καλλιεργούν περισσότερο το λόγο τους.

– εμπλουτισμός σχολικών βιβλιοθηκών, γιατί η μόρφωση είναι θεμέλιος λίθος τόσο για την αναβάθμιση του επιπέδου της έκφρασης όσο και για τη διασφάλιση μεγαλύτερης ελευθερίας έκφρασης.

Γ1. « Μετά από ανοιχτό εκπαιδευτικό διάλογο που διοργάνωσε το Υπουργείο Παιδείας σε όλα τα σχολεία της χώρας με θέμα την κατάσταση της ελληνικής εκπαίδευσης, καλείστε, ως εκπρόσωπος των σχολείων του νομού σας, να συντάξετε και να αποστείλετε σχετική επιστολή στον Υπουργό Παιδείας. Επιμείνετε στο γεγονός ότι ο «τεχνοκρατικός προσανατολισμός» αποτελεί το σοβαρότερο πρόβλημα της ελληνικής εκπαίδευσης. Τεκμηριώστε τη θέση σας με δυσάρεστες διαπιστώσεις από τη σχολική σας καθημερινότητα που το επιβεβαιώνουν: Η λογική του ανταγωνισμού για παράδειγμα, ο εξεταστικοκεντρισμός, η στείρα γνώση ή η πρόχειρη πολυμάθεια είναι μερικά από τα φαινόμενα που απαξιώνουν το ελληνικό σχολείο.

Ποιος θα πρέπει να είναι ο νέος προσανατολισμός του ελληνικού σχολείου, προκειμένου να αναδειχθεί η αξία του ανθρώπου, να δοθεί έμφαση στη συνολική ανάπτυξη της προσωπικότητας του νέου. Με ποια συγκεκριμένα «μέσα» θα μπορούσε κάτι τέτοιο να επιτευχθεί ; (500 – 600 λέξεις)

(Μονάδες 40)

Πρόλογος : αναφορά στην διαδικασία του ανοιχτού εκπαιδευτικού διαλόγου που προηγήθηκε. Ανάγκη να συμμετέχει η σχολική κοινότητα και οι μαθητές σε τέτοιες διαδικασίες. (επιμείνετε στη σημασία «χρησιμοποίησης» των εκάστοτε δεδομένων του θέματος)

Ενδεχόμενος συσχετισμός της δύσκολης συγκυρίας για τη χώρα με τα θέματα εκπαίδευσης: Η εκπαίδευση ως θεμελιώδης προϋπόθεση για εθνική , κοινωνική, πολιτική και πνευματική ανάταξη της χώρας (η αναφορά στην επικαιρότητα είναι άλλοτε ενδιαφέρουσα και άλλοτε απαραίτητη, π.χ. σε άρθρο. Προσεκτικές διατυπώσεις χωρίς πολιτικό ή κομματικό χρωματισμό)

Α΄ Κύριο Ζητούμενο : Παρουσίαση προβλήματος τεχνοκρατικού προσανατολισμού ελληνικής εκπαίδευσης.

– Οργανώνοντας κατά προτίμηση παραγωγικά το υλικό μας, καλό θα ήταν να ξεκινήσει η ανάπτυξη περιγράφοντας τον τεχνοκρατισμό στην εκπαίδευση ως έκφραση του τεχνοκρατισμού , της μηχανοποίησης, της αυτοματοποίησης της κοινωνίας γενικότερα. Το υλιστικό , ατομοκεντρικό πνεύμα της εποχής απεικονίζεται στο εκπαιδευτικό σύστημα. Ως κοινωνικός θεσμός με σχεδιασμένο προσανατολισμό, δυστυχώς υπηρετεί το πνεύμα της εποχής.

– Η ανάπτυξη του υλικού πρέπει να επικεντρωθεί στα στοιχεία που δίνει ο εκθεσιότιτλος : «Η λογική του ανταγωνισμού, ο εξεταστικοκεντρισμός, η στείρα γνώση, πρόχειρη πολυμάθεια» και άλλα συναφή… Η τεκμηρίωση γίνεται με παραδείγματα – παρουσίαση συγκεκριμένων δεδομένων της εμπειρίας τους (πάντοτε προσέχουμε στην καταγραφή των συγκεκριμένων παραδειγμάτων, καθώς συχνά πλήττουν την ποιότητα του λόγου – ύφους).

Επιμέρους αναφορές : μηχανιστική και αποταμιευτική αντίληψη της μάθησης (στειρότητα της απομνημόνευσης), τυποποίηση και ακραία εξειδίκευση γνώσης, βαθμοθηρική διάθεση, κατάλυση της γενικής παιδείας και ανάδειξη της επαγγελματικής-εξειδικευμένης γνώσης με επαγγελματικό – οικονομικό-παραγωγικό αντίκρισμα, ο μονόδρομος της εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση …

– Μοιραία η καταγραφή τέτοιων δυσάρεστων δεδομένων συνοδεύεται και από τις (αρνητικές τους) επιπτώσεις για το ίδιο το άτομο και την ελληνική κοινωνία. Προσοχή : ο όγκος του υλικού πρέπει να αφορά πρωτίστως την παρουσίαση των σχετικών προβλημάτων και όχι τις συνέπειες τους!

Β΄ Κύριο Ζητούμενο : Παρουσίαση ανθρωποκεντρικού προσανατολισμού της ελληνικής εκπαίδευσης ως αντίδοτου – λύσης στο πρόβλημα του τεχνοκρατισμού.

– Το υλικό πρέπει να «ακουστεί» ως λύση (τρόποι αντιμετώπισης) στα προβλήματα που αφορούν τον τεχνοκρατισμό

– Κι εδώ λειτουργώντας παραγωγικά, και ακολουθώντας τη διατύπωση του ζητουμένου, θα μπορούσαμε να αναφερθούμε πρώτα στο στόχο του ανθρωποκεντρισμού, δηλαδή την ολόπλευρη ανάπτυξη της προσωπικότητας και στη συνέχεια στα επιμέρους μέσα επίτευξής του .

Συγκεκριμένα, στόχοι είναι : η ευρύτερη πνευματική ανάπτυξη – ωριμότητα, η ανάπτυξη της δημιουργικής σκέψης, των νοητικών ικανοτήτων, της αυτοπαρατήρησης / αυτοκριτικής / αυτογνωσίας, η συναισθηματική ανάπτυξη- εκλέπτυνση αλλά και ισορροπία, η ψυχική ενδυνάμωση, η αισθητική ανάπτυξη, η ηθική καλλιέργεια, η ανάδειξη πανανθρώπινων αξιών, της συλλογικής συνείδησης, η κοινωνικοποίηση …

– Μέσα επίτευξης των στόχων αυτών : ενίσχυση των ανθρωπιστικών επιστημών – μαθημάτων (σκοπιμότητα των μαθημάτων της Ιστορίας, της Γλώσσας, της Ψυχολογίας, της Κοινωνιολογίας κλπ), συνεργατική και δημιουργική μάθηση, αναζήτηση της γνώσης, πρόκριση του διαλόγου, προώθηση του προβληματισμού και του στοχασμού, ανάδειξη πολιτικής / δημοκρατικής συνείδησης (σχολικές κοινότητες εκλογικές διαδικασίες, βουλή εφήβων και άλλες παρόμοιες δράσεις, σύνδεση σχολείου με τοπική κοινωνία-εθελοντισμός κλπ), αναζήτηση και καλλιέργεια καλλιτεχνικών τάσεων (αναβάθμιση σχετικών μαθημάτων), επαφή με την καλλιτεχνική δημιουργία, χώρους πολιτισμού – πεδία εθνικής παράδοσης/παιδείας …

Σημείωση: Στο Β΄ Κύριο Ζητούμενο θα μπορούσε η δομή της ανάπτυξης του να είναι διαφορετική : Κάθε στόχος της εκπαίδευσης που αφορά την ανάπτυξη της προσωπικότητας του νέου (πνευματική, συναισθηματική, ψυχική, ηθική, κοινωνικοποιητική κλπ) να συνοδεύεται αμέσως από τα συγκεκριμένα «μέσα» με τα οποία θα μπορούσε να γίνει πραγματικότητα.

Επίλογος : Πρόσκληση – πρόκληση για τον Υπουργό να κινητοποιηθεί προς αυτήν την κατεύθυνση : αλλαγές στο ελληνικό σχολείο προς ουμανιστική κατεύθυνση. Προσδοκίες για οφέλη για την ελληνική κοινωνία από τέτοιου είδους αλλαγές – μεταρρυθμίσεις.

Σημειώσεις :

1. Αναγκαία η ανάδειξη της «ελληνικότητας» του θέματος
2. Η σύνταξη ενός θέματος με ζητούμενα τον τεχνοκρατισμό και τον ανθρωποκεντρισμό στην εκπαίδευση, πέρα από τις ανάγκες του συγκεκριμένου διαγωνίσματος, εξυπηρετεί την απαίτηση μας οι μαθητές να μπορούν να χρησιμοποιήσουν το συγκεκριμένο υλικό όποτε χρειαστεί. Για παράδειγμα, κάθε φορά που ζητούνται αίτια ενός προβλήματος-φαινομένου παθογένειας, τίθεται ζήτημα παιδείας και συνήθως αναζητούνται ευθύνες στον τεχνοκρατικό προσανατολισμό της εκπαίδευσης. Επίσης, κάθε φορά που ζητούνται τρόποι αντιμετώπισης ενός προβλήματος-φαινομένου παθογένειας, τίθεται ζήτημα παιδείας και συνήθως γίνονται προτάσεις που αφορούν τον ανθρωποκεντρικό της προσανατολισμό.

Γ1. « Μετά από ανοιχτό εκπαιδευτικό διάλογο που διοργάνωσε το Υπουργείο Παιδείας σε όλα τα σχολεία της χώρας με θέμα την κατάσταση της ελληνικής εκπαίδευσης, καλείστε, ως εκπρόσωπος των σχολείων του νομού σας, να συντάξετε και να αποστείλετε σχετική επιστολή στον Υπουργό Παιδείας. Επιμείνετε στο γεγονός ότι ο «τεχνοκρατικός προσανατολισμός» αποτελεί το σοβαρότερο πρόβλημα της ελληνικής εκπαίδευσης. Τεκμηριώστε τη θέση σας με δυσάρεστες διαπιστώσεις από τη σχολική σας καθημερινότητα που το επιβεβαιώνουν: Η λογική του ανταγωνισμού για παράδειγμα, ο εξεταστικοκεντρισμός, η στείρα γνώση ή η πρόχειρη πολυμάθεια είναι μερικά από τα φαινόμενα που απαξιώνουν το ελληνικό σχολείο.

Ποιος θα πρέπει να είναι ο νέος προσανατολισμός του ελληνικού σχολείου, προκειμένου να αναδειχθεί η αξία του ανθρώπου, να δοθεί έμφαση στη συνολική ανάπτυξη της προσωπικότητας του νέου. Με ποια συγκεκριμένα «μέσα» θα μπορούσε κάτι τέτοιο να επιτευχθεί ; (500 – 600 λέξεις)

(Μονάδες 40)

Πρόλογος : αναφορά στην διαδικασία του ανοιχτού εκπαιδευτικού διαλόγου που προηγήθηκε. Ανάγκη να συμμετέχει η σχολική κοινότητα και οι μαθητές σε τέτοιες διαδικασίες. (επιμείνετε στη σημασία «χρησιμοποίησης» των εκάστοτε δεδομένων του θέματος)

Ενδεχόμενος συσχετισμός της δύσκολης συγκυρίας για τη χώρα με τα θέματα εκπαίδευσης: Η εκπαίδευση ως θεμελιώδης προϋπόθεση για εθνική , κοινωνική, πολιτική και πνευματική ανάταξη της χώρας (η αναφορά στην επικαιρότητα είναι άλλοτε ενδιαφέρουσα και άλλοτε απαραίτητη, π.χ. σε άρθρο. Προσεκτικές διατυπώσεις χωρίς πολιτικό ή κομματικό χρωματισμό)

Α΄ Κύριο Ζητούμενο : Παρουσίαση προβλήματος τεχνοκρατικού προσανατολισμού ελληνικής εκπαίδευσης.

– Οργανώνοντας κατά προτίμηση παραγωγικά το υλικό μας, καλό θα ήταν να ξεκινήσει η ανάπτυξη περιγράφοντας τον τεχνοκρατισμό στην εκπαίδευση ως έκφραση του τεχνοκρατισμού , της μηχανοποίησης, της αυτοματοποίησης της κοινωνίας γενικότερα. Το υλιστικό , ατομοκεντρικό πνεύμα της εποχής απεικονίζεται στο εκπαιδευτικό σύστημα. Ως κοινωνικός θεσμός με σχεδιασμένο προσανατολισμό, δυστυχώς υπηρετεί το πνεύμα της εποχής.

– Η ανάπτυξη του υλικού πρέπει να επικεντρωθεί στα στοιχεία που δίνει ο εκθεσιότιτλος : «Η λογική του ανταγωνισμού, ο εξεταστικοκεντρισμός, η στείρα γνώση, πρόχειρη πολυμάθεια» και άλλα συναφή… Η τεκμηρίωση γίνεται με παραδείγματα – παρουσίαση συγκεκριμένων δεδομένων της εμπειρίας τους (πάντοτε προσέχουμε στην καταγραφή των συγκεκριμένων παραδειγμάτων, καθώς συχνά πλήττουν την ποιότητα του λόγου – ύφους).

Επιμέρους αναφορές : μηχανιστική και αποταμιευτική αντίληψη της μάθησης (στειρότητα της απομνημόνευσης), τυποποίηση και ακραία εξειδίκευση γνώσης, βαθμοθηρική διάθεση, κατάλυση της γενικής παιδείας και ανάδειξη της επαγγελματικής-εξειδικευμένης γνώσης με επαγγελματικό – οικονομικό-παραγωγικό αντίκρισμα, ο μονόδρομος της εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση …

– Μοιραία η καταγραφή τέτοιων δυσάρεστων δεδομένων συνοδεύεται και από τις (αρνητικές τους) επιπτώσεις για το ίδιο το άτομο και την ελληνική κοινωνία. Προσοχή : ο όγκος του υλικού πρέπει να αφορά πρωτίστως την παρουσίαση των σχετικών προβλημάτων και όχι τις συνέπειες τους!

Β΄ Κύριο Ζητούμενο : Παρουσίαση ανθρωποκεντρικού προσανατολισμού της ελληνικής εκπαίδευσης ως αντίδοτου – λύσης στο πρόβλημα του τεχνοκρατισμού.

– Το υλικό πρέπει να «ακουστεί» ως λύση (τρόποι αντιμετώπισης) στα προβλήματα που αφορούν τον τεχνοκρατισμό

– Κι εδώ λειτουργώντας παραγωγικά, και ακολουθώντας τη διατύπωση του ζητουμένου, θα μπορούσαμε να αναφερθούμε πρώτα στο στόχο του ανθρωποκεντρισμού, δηλαδή την ολόπλευρη ανάπτυξη της προσωπικότητας και στη συνέχεια στα επιμέρους μέσα επίτευξής του .

Συγκεκριμένα, στόχοι είναι : η ευρύτερη πνευματική ανάπτυξη – ωριμότητα, η ανάπτυξη της δημιουργικής σκέψης, των νοητικών ικανοτήτων, της αυτοπαρατήρησης / αυτοκριτικής / αυτογνωσίας, η συναισθηματική ανάπτυξη- εκλέπτυνση αλλά και ισορροπία, η ψυχική ενδυνάμωση, η αισθητική ανάπτυξη, η ηθική καλλιέργεια, η ανάδειξη πανανθρώπινων αξιών, της συλλογικής συνείδησης, η κοινωνικοποίηση …

– Μέσα επίτευξης των στόχων αυτών : ενίσχυση των ανθρωπιστικών επιστημών – μαθημάτων (σκοπιμότητα των μαθημάτων της Ιστορίας, της Γλώσσας, της Ψυχολογίας, της Κοινωνιολογίας κλπ), συνεργατική και δημιουργική μάθηση, αναζήτηση της γνώσης, πρόκριση του διαλόγου, προώθηση του προβληματισμού και του στοχασμού, ανάδειξη πολιτικής / δημοκρατικής συνείδησης (σχολικές κοινότητες εκλογικές διαδικασίες, βουλή εφήβων και άλλες παρόμοιες δράσεις, σύνδεση σχολείου με τοπική κοινωνία-εθελοντισμός κλπ), αναζήτηση και καλλιέργεια καλλιτεχνικών τάσεων (αναβάθμιση σχετικών μαθημάτων), επαφή με την καλλιτεχνική δημιουργία, χώρους πολιτισμού – πεδία εθνικής παράδοσης/παιδείας …

Σημείωση: Στο Β΄ Κύριο Ζητούμενο θα μπορούσε η δομή της ανάπτυξης του να είναι διαφορετική : Κάθε στόχος της εκπαίδευσης που αφορά την ανάπτυξη της προσωπικότητας του νέου (πνευματική, συναισθηματική, ψυχική, ηθική, κοινωνικοποιητική κλπ) να συνοδεύεται αμέσως από τα συγκεκριμένα «μέσα» με τα οποία θα μπορούσε να γίνει πραγματικότητα.

Επίλογος : Πρόσκληση – πρόκληση για τον Υπουργό να κινητοποιηθεί προς αυτήν την κατεύθυνση : αλλαγές στο ελληνικό σχολείο προς ουμανιστική κατεύθυνση. Προσδοκίες για οφέλη για την ελληνική κοινωνία από τέτοιου είδους αλλαγές – μεταρρυθμίσεις.

Σημειώσεις :

1. Αναγκαία η ανάδειξη της «ελληνικότητας» του θέματος
2. Η σύνταξη ενός θέματος με ζητούμενα τον τεχνοκρατισμό και τον ανθρωποκεντρισμό στην εκπαίδευση, πέρα από τις ανάγκες του συγκεκριμένου διαγωνίσματος, εξυπηρετεί την απαίτηση μας οι μαθητές να μπορούν να χρησιμοποιήσουν το συγκεκριμένο υλικό όποτε χρειαστεί. Για παράδειγμα, κάθε φορά που ζητούνται αίτια ενός προβλήματος-φαινομένου παθογένειας, τίθεται ζήτημα παιδείας και συνήθως αναζητούνται ευθύνες στον τεχνοκρατικό προσανατολισμό της εκπαίδευσης. Επίσης, κάθε φορά που ζητούνται τρόποι αντιμετώπισης ενός προβλήματος-φαινομένου παθογένειας, τίθεται ζήτημα παιδείας και συνήθως γίνονται προτάσεις που αφορούν τον ανθρωποκεντρικό της προσανατολισμό.

«Τα τελευταία χρόνια όλο και συχνότερα γίνεται λόγο για ενεργει-

ακή σπατάλη και τον κίνδυνο εξάλειψης των συμβατικών ορυκτών

πηγών ενέργειας. Ταυτόχρονα όμως οι ορυκτές αυτές πηγές απειλούν

με τη μόλυνση που δημιουργούν και τη υγεία των ανθρώπων και των

άλλων πλασμάτων στον πλανήτη. Σε ένα άρθρο (500-600 λέξεις) πα-

ρουσιάστε το πρόβλημα και αναζητήστε τρόπους αντιμετώπισης του

προβλήματος

ή

Σε μία επιστολή προς τον Υπουργός Περιβάλλοντος να εκφράσετε τις

απόψεις σας για το ενδεχόμενο λειτουργίας ενός πυρηνικού εργοστα-

σίου στη χώρα μας».

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Όλο και συχνότερα τις τελευταίες δεκαετίες ακούμε σε τηλεοπτικές ειδησεογραφικές εκπομπές ή διαβάζουμε σε άρθρα για την ενεργειακή σπατάλη του σύγχρονου τρόπου ζωής. Η ίδια καθημερινότητά μας ουσιαστικά σπαταλά τεράστιες ποσότητες ενέργειας αυξάνοντας τις εκπομπές βλαβερών ρύπων στην ατμόσφαιρα. Την ίδια όμως στιγμή μειώνονται οι ορυκτές πηγές παραγωγής ενέργειας, όπως τα πετρέλαιο.

ΚΥΡΙΩΣ ΘΕΜΑ

√ ο σύγχρονος τρόπος ζωής είναι ενεργοβόρος (σπάταλος ενεργειακά)

≈ η υπερκατανάλωση (και φυσικά η υπερπαραγωγή αγαθών) ευθύνονται για τη μόλυνση και τη σύγχρονη οικολογική καταστροφή

≈ αδιαφορούμε για το περιβάλλον προκειμένου να εντυπωσιάσουμε ή να αισθανόμαστε εμείς καλά μέσα από τη χρήση και την κατοχή αγαθών.

√ συμβατικές πηγές ενέργειας ή ορυκτές πηγές παραγωγής ενέργειας

• πετρέλαιο / φυσικό αέριο, βενζίνη, γαιάνθρακας/λιγνίτης

≈ προσφέρουν μεγάλες ποσότητες ενέργειας, ικανές να καλύψουν τις ανάγκες.

≈ εξαντλούνται γρήγορα (δεν ανανεώνονται φυσικά

≈ προκαλούνται συχνά ατυχήματα που επηρεάζουν το φυσικό οικοσύστημα

• πυρηνική ενέργεια

≈ κάποιοι τη χαρακτηρίζουν «πράσινη», επειδή δε μολύνει την ατμόσφαιρα (πλην ατυχημάτων)

≈ είναι σχεδόν ανεξάντλητη ως πηγή και τεράστιας δύναμης

≈ δεν είναι ουσιαστικά φυσική πηγή, αλλά τεχνητή

≈ είναι εξαιρετικά ακριβή η κατασκευή ενός πυρηνικού εργοστασίου, τεράστια επένδυση δις δολαρίων

√ πρόβλημα αποτελεί η διαχείριση των υπολειμμάτων των αντιδραστήρων (έντονα ραδιενεργά υλικά), τα οποία είναι σχεδόν αδύνατο να αποθηκευτούν και η μερική διαχείρισή τους απαιτεί τεράστια χρηματικά ποσά

√ το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι η περίπτωση ατυχημάτων. ΑΝ συμβεί ένα ατύχημα οι συνέπειες είναι ολέθριες (βλ. Τσερνομπίλ, Φουκουσίμα κλπ). Ο άνθρωπος δεν μπορεί να προβλέψει την ένταση των φυσικών δυνάμεων και της καταστροφική τους μανία. Όσα μέτρα κι αν λάβουν οι άνθρωποι, το ατύχημα δεν αποφεύγεται. Όσο αυξάνονται τα πυρηνικά

εργοστάσια στον κόσμο, αυξάνονται δυσανάλογα και οι πιθανότητες ενός ακόμα ατυχήματος.

ενεργειακή σπατάλη µορφές ενέργειας

√ Και η ραδιενέργεια σκοτώνει, καταστρέφει το DNA (γενετικό υλικό) και η μόλυνση μένει για αιώνες στην επιφάνεια της γης. Η ραδιενέργεια δε γνωρίζει σύνορα.

√ Η Ελλάς είναι η πιο σεισμογενής περιοχής της Ευρώπης και ήδη περικυκλωμένη από πυρηνικούς γείτονες.

√ Ουσιαστικά διακυβεύεται το μέλλον όλων των επόμενων γενεών.

ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ή ήπιες πηγές ενέργειας

≈ ηλιακή, αιολική, υδραυλική (με τη δύναμη του νερού)

≈ είναι οικολογικά συμβατές, δεν μολύνουν την ατμόσφαιρα και δε βλάπτουν

≈ είναι ανεξάντλητες/ανανεώσιμες

≈ μόνο πρόβλημα σήμερα, είναι ότι δεν είναι τόσο προχωρημένη η τεχνολογία μας ώστε

να καλύπτουν τις ενεργειακές μας ανάγκες

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Επιλογικά, ο σύγχρονος πολιτισμός προκειμένου να μείνει ως έχει, έχει ανάγκη από μεγάλες ενεργειακές ποσότητες. Ωστόσο, τόσο οι ορυκτές πηγές παραγωγής όσο και η πυρηνική ενέργεια, απειλούν τον ίδιο τον πλανήτη. Έτσι, επιβάλλεται όσο ποτέ να επενδυθούν χρήματα στην έρευνα για την αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Είναι μία υποχρέωση στο μέλλον των νεώτερων γενεών, στα παιδιά μας.