Updated on February 17, 2026
Παραδοσιακή και μοντέρνα ποίηση
Παραδοσιακή ζωγραφική |
Μοντέρνα ζωγραφική |
Στόχος: η μίμηση της φύσης και η αισθητική τελειότητα. |
Στόχος: όχι η μίμηση, αλλά η εσωτερική αλήθεια, το ασυνείδητο, η αμφισβήτηση της βεβαιότητας. |
Παραδοσιακή ποίησηΣταθερό μέτρο και ομοιοκαταληξία.
|
Μοντέρνα ποίησηΕλεύθερος στίχος.
|
Ο υπερρεαλισμός υπήρξε χωρίς αμφιβολία το μακροβιότερο αλλά και το πιο σημαντικό από τα πρωτοποριακά κινήματα και επηρέασε σε πολύ μεγάλο βαθμό την καλλιτεχνική έκφραση του 20ού αιώνα σε όλους τους τομείς. Είναι, άλλωστε, και το μόνο κίνημα που εξαπλώθηκε σε ολόκληρο σχεδόν τον κόσμο και παρά τις αρχικές αντιδράσεις, είχε τελικά τεράστια απήχηση. Γενικά, ο υπερρεαλισμός διαμόρφωσε σε μεγάλο βαθμό τον τρόπο σκέψης του σύγχρονου ανθρώπου: μας έκανε πολύ πιο δεκτικούς σε κάθε πειραματισμό, έδωσε σημαντική θέση στο χιούμορ και την ελευθερία του πνευματικού ανθρώπου, συμφιλίωσε κατά κάποιο τρόπο το όνειρο με την πραγματικότητα, το υποσυνείδητο με τη λογική και τη φαντασία με την καλλιτεχνική οργάνωση, ανανεώνοντας την ανθρώπινη έκφραση (από την άλλη πλευρά, βέβαια, καταργώντας οριστικά κάθε περιορισμό έδωσε ίσως την εντύπωση ότι η καλλιτεχνική δημιουργία είναι κάτι πολύ απλό και εύκολο, πράγμα που ασφαλώς και δεν αληθεύει).
Ο υπερρεαλισμός είναι και το μόνο από τα πρωτοποριακά κινήματα που είχε σημαντική επιρροή στη νεοελληνική λογοτεχνία, ιδιαίτερα από το 1935 και μετά. Υιοθετήθηκε από σημαντικούς ποιητές όπως ο Εμπειρίκος, ο Εγγονόπουλος, ο Γκάτσος και ο Ελύτης στις πρώτες του συλλογές.
Μέτρο
Updated on February 2, 2026
Ερωτόκριτος, Βιτσέντσου Κορνάρου
Βιτσέντσος Κορνάρος (16ος-17ος αιώνας, Κρήτη)
Ο Ερωτόκριτος είναι μεγάλο αφηγηματικό ποίημα, ένα έμμετρο μυθιστόρημα που έχει πλοκή παραμυθιού. Το έργο αποτελείται από 10.052 ομοιοκατάληκτους δεκαπεντασύλλαβους στίχους και διαιρείται σε πέντε μέρη.
Όλο το έργο διατίθεται σε ηλεκτρονική μορφή στο "Σπουδαστήριο Νέου Ελληνισμού"
Υπόθεση
( από το σχολικό βιβλίο "Ιστορία Νεοελληνικής Λογοτεχνίας", σελ. 28 - Δείτε εδώ το ψηφιακό βιβλίο : κατεβείτε στη μέση της ιστοσελίδας, στην υποενότητα 6, με πλαγιότιτλο " Τα πιο σημαντικά έργα της Κρητικής Λογοτεχνίας. Ο Ερωτόκριτος")
(Μέρος Α΄) [Ακούστε εδώ τον πρόλογο από τον Ξυλούρη] Βρισκόμαστε στην προχριστιανική Αθήνα, κάστρο της εποχής όμοιο με τα ιπποτικά που δέσποζαν στη Δύση. Εκεί ζει ο βασιλιάς Ηράκλης και η γυναίκα του που, αφού έμειναν πολλά χρόνια χωρίς παιδί, φέρνουν στον κόσμο μια κόρη, την Αρετούσα, την οποία ερωτεύεται ο Ερωτόκριτος (το όνομά του το βρίσκουμε και ως Ρωτόκριτος ή Ρώκριτος), γιος του συμβούλου του βασιλιά Πεζόστρατου. Ο νέος ομολογεί την αγάπη του στο φίλο και σύμβουλό του Πολύδωρο. Έπειτα μεταμφιεσμένος τραγουδάει καντάδες κάτω από τα παράθυρα της Αρετούσας. Ο βασιλιάς το μαθαίνει και βάζει τέλος στις νυχτερινές αυτές συναντήσεις. Η Αρετούσα ερωτευμένη με τον άγνωστο τραγουδιστή ομολογεί τα αισθήματά της στη νένα της, τη Φροσύνη. Ο Ερωτόκριτος κάνει με το φίλο του Πολύδωρο ένα ταξίδι στον Έγριπο (παραφθορά του Εύριπος, δηλαδή στην Εύβοια) για να διασκεδάσει τη θλίψη του. Στη διάρκεια της απουσίας του η Αρετούσα ανακαλύπτει το πορτρέτο της στο δωμάτιο του Ερωτόκριτου και του στέλνει μήλα για δώρο και για να του εκδηλώσει την αγάπη της.
(Μέρος Β΄)Στη συνέχεια ο βασιλιάς οργανώνει έναν αγώνα για να διασκεδάσει την κόρη του. Ο αφηγητής περιγράφει λεπτομερώς τις μονομαχίες, ιδιαίτερα εκείνη του Κρητικού με τον Καραμανίτη (που συμβολίζει τη σύγκρουση των Κρητών με τους Τούρκους). Ο Ερωτόκριτος νικά στον αγώνα και παίρνει το στεφάνι από το χέρι της Αρετούσας [Ακούστε εδώ αποσπάσματα από τον Αλκίνοο Ιωαννίδη σε σύνθεση Ν. Ξυδάκη].
(Μέρος Γ΄) Παίρνει τότε το θάρρος κι εκμυστηρεύεται το αίσθημά του στον πατέρα του πείθοντάς τον να ζητήσει το χέρι της κόρης από το βασιλιά. Ο Πεζόστρατος ζητεί από το βασιλιά το χέρι της Αρετούσας για το γιο του, όμως ο Ηράκλης εξοργισμένος από την αλαζονεία ενός κοινού θνητού διώχνει τον Πεζόστρατο, εξορίζει το γιο του [Ακούστε εδώ από τους Χαϊνηδες, εδώ από τον Ξυλούρη, εδώ από τον Χαρούλη και εδώ από Β. Παπακωνσταντίνου ] και φυλακίζει την Αρετούσα που δε δέχεται να παντρευτεί κανένα από τα αρχοντόπουλα.[Ακούστε εδώ από την Τσανακλίδου] Τρία χρόνια μένει φυλακισμένη, γιατί αποκρούει την πρόταση γάμου του βασιλόπουλου του Βυζαντίου, που της επαναλαμβάνει κάθε μέρα ο πατέρας της. Αχώριστοι φίλοι των δύο νέων είναι ο Πολύδωρος και η Φροσύνη που παίζουν σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη της υπόθεσης.
(Μέρος Δ΄) Αργότερα κηρύσσεται πόλεμος εναντίον του βασιλιά των Βλάχων, στον οποίο έρχεται και πολεμά με γενναιότητα ο Ερωτόκριτος μεταμφιεσμένος σε μαύρο με τη βοήθεια ενός μαγικού υγρού. Στη μάχη σώζει το βασιλιά και δέχεται να μονομαχήσει με τον Άριστο, ανεψιό του βασιλιά των Βλάχων, τον οποίο και σκοτώνει.
(Μέρος Ε΄) Ο Ερωτόκριτος ζητεί για αμοιβή του να παντρευτεί την Αρετούσα, που δεν τον αναγνωρίζει στην αρχή, γι' αυτό αρνείται. Στο τέλος όμως γίνεται η αναγνώριση χάρη στο μαγικό υγρό που του ξαναδίνει τη μορφή του και οι νέοι παντρεύονται και ζουν ευτυχισμένοι.
Ακούστε εδώ την ιστορία του Ερωτόκριτου μέσα από την ερμηνεία αποσπασμάτων του έργου (διάρκεια 1:33΄) ερμηνευμένων από διαφορετικούς αξιόλογους καλλιτέχνες (Nίκος Ξυλούρης, Μάνος Κατράκης, Ψαραντώνης, Τάνια Τσανακλίδου, Λουδοβίκος των Ανωγείων, Βασίλης Σταυρακάκης, Νίκος Ξυδάκης, Αλκίνοος Ιωαννίδης, Λιζέτα Καλημέρη )
Και εδώ ακούστε ένα δεκάλεπτο "εναλλακτικό" βίντεο, στο οποίο ερμηνεύουν 77 καλλιτέχνες (Μπορείτε να διαβάσετε και τους στίχους κάτω από το βίντεο)
Updated on November 24, 2025
.
Updated on November 24, 2025
.
Updated on November 24, 2025
.
Updated on November 24, 2025
Σημεία στίξης
ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ
Ως σχόλιο, χρησιμοποιούνται δηλώνοντας:
α) μεταφορική χρήση μιας λέξης του κειμένου: Γερή «γροθιά» δέχτηκε ο αθλητισμός προχθές την Κυριακή από τη δράση ταραχοποιών στοιχείων στα γήπεδα.
β) ειρωνεία : Ο υπεύθυνος έφτασε στο χώρο με τη «συντροφιά» αστυνομικών δυνάμεων.
γ) αποστασιοποίηση του γράφοντος από τα γραφόμενα, απαξίωση μιας έννοιας: Περιορισμένα «κέρδη» άφησε στο λαό μας η μεταναστευτική πολιτική που ακολούθησε ως τώρα.
δ) αμφισβήτηση: Έτσι, οι ντόπιοι πληθυσμοί σ' αυτές τις χώρες του πλανήτη, έπεσαν θύματα της απληστίας των «πολιτισμένων» λευκών.
ε) έμφαση: Αρχίζω την κάθε μέρα μου προφέροντας τη λέξη «Ελευθερία»
ΘΑΥΜΑΣΤΙΚΟ
(Ξαναδείτε στον Τοίχο της Κυψέλης μας και τις σχετικές ερωτήσεις στα κριτήρια αξιολόγησης)
Updated on November 6, 2025
Κ. Θεοτόκης, “Η Τιμή και το Χρήμα”
Στην εφαρμογή "Αρχεία" μπορείτε να βρείτε ένα αρχείο pdf με ολόκληρη τη νουβέλα "Η Τιμή και το Χρήμα" του Κ. Θεοτόκη.
Στον παρακάτω υπερδεσμό μπορείτε να δείτε την ταινία "Η τιμή της αγάπης" της Τώνιας Μαρκετάκη.
https://www.youtube.com/watch?v=EV7dx_kMFz
Ο Κερκυραίος Κωνσταντίνος Θεοτόκης (1872-1923), αν και αριστοκρατικής καταγωγής, με μεγάλη μόρφωση και πολυταξιδεμένος, ασκεί με τα κείμενά του κριτική στην πολιτική και στους πολιτικούς της εποχής του. Τα κοινωνικά ζητήματα είναι αυτά που κυρίως τον απασχολούν και γι' αυτό θεωρείται ο βασικός εκπρόσωπος του κοινωνικού ή ιδεολογικού μυθιστορήματος στην Ελλάδα. Ο Θεοτόκης [...] και χρησιμοποιεί το ρεαλισμό για να περιγράψει τη φτώχεια, την αθλιότητα και τη θέση της γυναίκας στην εποχή του. [ Όπως είδαμε και στη νουβέλα ¨Η Τιμή και το Χρήμα" προσπαθεί να δείξει ότι με το κοινωνικό σύστημα που ισχύει, το χρήμα και το συμφέρον αλλοιώνουν το χαρακτήρα των ανθρώπων και κατευθύνουν τις πράξεις τους. ]
Ο ρεαλισμός είναι ένα λογοτεχνικό ρεύμα που εμφανίστηκε αρχικά στη Γαλλία από τα μέσα του 19ου αιώνα και συνδέθηκε με την ανάπτυξη των θετικών επιστημών. Η λογοτεχνία οφείλει τώρα να αφήσει κατά μέρος τη φαντασία και τα συναισθήματα και να υιοθετήσει στη γραφή τη μέθοδο των θετικών επιστημών (παρατήρηση και περιγραφή των γεγονότων με στόχο την πιστή αναπαράσταση της πραγματικότητας).
Στις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα εμφανίστηκε στη Γαλλία επίσης ο νατουραλισμός με εισηγητή τον πεζογράφο Εμίλ Ζολά (Émile Zola). Πρόκειται για το κορύφωμα του ρεαλισμού, που όπως και αυτός ασκεί κριτική στην κοινωνία της εποχής. Ο νατουραλισμός υπερτονίζει τις άσχημες πλευρές της ζωής και ασχολείται με θέματα όπως η ανθρώπινη αθλιότητα, η διαφθορά και οι απάνθρωπες συνθήκες ζωής. Οι νατουραλιστές λογοτέχνες επιλέγουν συνήθως ήρωες του περιθωρίου και επιμένουν στη φωτογραφική απόδοση της πραγματικότητας.
Στο νατουραλισμό η κριτική της κοινωνίας εμφανίζεται πολύ σκληρή καταγγέλλοντας την κοινωνική εξαθλίωση και τις απαράδεκτες συνθήκες, στις οποίες είναι υποχρεωμένοι να ζουν οι άνθρωποι.
Πηγή : Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας (Ενότητα 6η, Β. Πεζογραφία)
Αν κάποιος θέλει, μπορεί να διαβάσει στο "Λεξικό Λογοτεχνικό Όρων" μια πιο αναλυτική παρουσίαση των λογοτεχνικών ρευμάτων του Ρεαλισμού και του Νατουραλισμού.
Με τον όρο «ηθογραφία» χαρακτηρίζουμε μια τάση της νεοελληνικής πεζογραφίας, που ξεκινά λίγο μετά το 1880 και συνεχίζεται ως και τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Όπως φαίνεται και από τις χρονολογίες αυτές, η ηθογραφία συνδέεται άμεσα με τη λογοτεχνική γενιά του 1880, καθώς και με την ανάπτυξη του νεοελληνικού διηγήματος.
Τι ακριβώς σημαίνει «ηθογραφία» όμως; [...]
Όλα τα ηθογραφικά κείμενα, [...] έχουν ως βασικό τους στόχο την όσο το δυνατόν πιο πιστή παρουσίαση της ζωής στην ελληνική ύπαιθρο και στο ελληνικό χωριό, με τις τοπικές παραδόσεις, τα ήθη και τα έθιμα, καθώς και τις συνήθειες, το χαρακτήρα και τη νοοτροπία του απλού ελληνικού λαού. Οι ήρωες της ηθογραφικής πεζογραφίας είναι σχεδόν πάντα οι απλοί άνθρωποι της υπαίθρου.
Η ηθογραφία είναι ένα φαινόμενο καθαρά ελληνικό. Σε σχέση με τα όσα συμβαίνουν την εποχή εκείνη στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες, μπορούμε να πούμε ότι η ηθογραφία είναι η ελληνική εκδοχή του ρεαλισμού και, ως ένα βαθμό, του νατουραλισμού. Παράλληλα, έχει επηρεαστεί από το πνεύμα του θετικισμού, καθώς και από την επιστήμη της λαογραφίας, που αρχίζει να αναπτύσσεται στη χώρα μας από το 1870 και μετά, με κυριότερο εκπρόσωπο το Νικόλαο Πολίτη.
Βλ. και βιβλίο "Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας (: ΕΝΟΤΗΤΑ 6: Η νεότερη περίοδος της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας (1880-1930) [[ κυρίως οι δύο παράγραφοι κάτω από τον πίνακα του Λύτρα ]]
Όποιος θέλει μπορεί να διαβάσει περισσότερα στο "Λεξικό Λογοτεχνικών Όρων"
______________________________________________________________________________________________________________
<-------------------------------------------->
Ένα δείγμα ηθογραφικού διηγήματος ( "Η Αγγέλικα, του Αργύρη Εφταλιώτη) μπορείτε να διαβάσετε στην Πύλη για την Ελληνική Γλώσσα
(Για τον Αργύρη Εφταλιώτη :
--> Ιστορία Νεοελληνικής Λογοτεχνίας (Α΄Β΄Γ΄Γυμνασίου ), σελ. 94 (ή εδώ [κατεβείτε στην ιστοσελίδα, αναζητήστε τα ονόματα των λογοτεχνών στο περιθώριο δεξιά, γραμμένα με ροζ χρώμα ])
ΜΠΟΡΕΙΤΕ ΝΑ ΑΝΑΖΗΤΑΤΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΚΑΤΩ ΙΣΤΟΤΟΠΟΥΣ
--ΠΟΘΕΓ (Πολιτιστικός Θησαυρός της Ελληνικής Γλώσσας)
-- ΕΚΕΒΙ (Εθνικό Κέντρο Βιβλίου)
-- Βιβλιοnet
ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (Απόσπασμα έως ¨... ἄς ὄψεται ὁ Σπανός, ποῦ στάθηκε ἡ αἰτία.", δηλαδή οι πρώτες έντεκα παράγραφοι [ υπολογίζω εδώ τη στιχομυθία ως μία παράγραφο] )
Α
- Να αναφέρετε τα τρία πρόσωπα, τα οποία κατονομάζονται στο κείμενο.
- Να αναγνωρίσετε τις ιδιότητες αυτών των τριών προσώπων.
- Να προσδιορίσετε το χώρο με τον οποίο συνδέονται τα εξής πρόσωπα: α) οι προεστοί και β) οι μεγάλες κοπέλες του χωριού.
Β
- «Είναι αλήθεια... την ομορφιά.»: Να εντοπίσετε στο απόσπασμα στοιχεία από την εμφάνιση και τη συμπεριφορά της Αγγέλικας, τα οποία προκάλεσαν α)τη διακωμώδηση και β) το θαυμασμό στις κοπέλες του χωριού.
- «Η αλλαγή αυτή είτανε βέβαια σιγανή κι απ' έξω μοναχά. Το φυσικό της δεν μπορούσε να τ' αλλάξ' η χωριατοπούλα.» .
α) Ποια ήταν η επίδραση που άσκησε η δασκάλα στις κοπέλες του χωριού ;
β) Ποιο περιεχόμενο πιστεύετε ότι δίνεται από τον αφηγητή στην έννοια «φυσικό» ; Συμφωνείτε με την άποψη ότι το «φυσικό» δεν αλλάζει ; Τεκμηριώστε τις απόψεις σας.
Γ
- α) Ποιος είναι ο τύπος του αφηγητή και η οπτική γωνία του κειμένου και β) ποιος αφηγηματικός τρόπος χρησιμοποιείται – να αναφέρεται παραδείγματα από το κείμενο ;
- Γράψτε ένα διάλογο που διεξάγεται στο καφενείο μεταξύ των ανδρών του χωριού, στο πλαίσιο του οποίου εκφράζουν τις ανησυχίες τους για την επίδραση που ασκεί στις κοπέλες του χωριού η δασκάλα»
Δ
Με αναφορές στο κείμενο παρουσιάστε :
- Το γυναικείο στερεότυπο που είναι κυρίαρχο στο χωριό.
- Τις ανατροπές στο κυρίαρχο γυναικείο στερεότυπο που προκαλεί η δασκάλα.
Posted on October 8, 2025
.
Updated on October 8, 2025
Αφηγηματικοί τρόποι
Διήγηση/αφήγηση: εξιστόρηση γεγονότων, αφήγηση (ο αφηγητής περιγράφει τι συνέβη με δικά του λόγια ή εκθέτει σκέψεις και συναισθήματα των προσώπων, χωρίς άμεση παράθεση των λόγων τους).
Περιγραφή ***: λεπτομερής απόδοση, αναπαράσταση τόπων, καταστάσεων και χαρακτήρων.
Διάλογος*** :
- Διάλογος σε αφηγηματικό κείμενο, όπου αποδίδεται πιστά ο λόγος των προσώπων (ύφος, ιδίωμα, λεξιλόγιο κτλ.) με τη χρήση παύλας /εισαγωγικών.
- Θεατρικός διάλογος, όπου απουσιάζει εντελώς ο αφηγητής και η υπόθεση εξελίσσεται με διαλογικό τρόπο - θεατρική τεχνική (π.χ. «Μνήμη» Στρ. Τσίρκα).
Σχόλιο: γνώμες, κρίσεις, σχόλια του αφηγητή που οδηγούν σε γενικεύσεις.
Μονόλογος /εσωτερικός μονόλογος (λόγος χωρίς ακροατή, «ροή της συνείδησης» - ακραία περίπτωση απόσυρσης του αφηγητή).
Ελεύθερος πλάγιος λόγος: πιστή απόδοση από τον αφηγητή σκέψεων και συναισθημάτων ενός προσώπου της ιστορίας σε τρίτο πρόσωπο και σε χρόνο παρελθοντικό. Σύμμειξη του λόγου του αφηγητή και του λόγου των ηρώων
Πιο αναλυτικά : ΛΕΞΙΚΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ (έντυπο ή ηλεκτρονικό ).
Ρόλος - λειτουργία του διαλόγου
-- Προσδίδει στην αφήγηση δραματικότητα, φυσικότητα και ζωντάνια.
-- Συντελεί στην πειστικότερη διαγραφή των χαρακτήρων - τα πρόσωπα αποκτούν αληθοφάνεια.
-- Προσιδιάζει στην ανθρώπινη ιδιότητα του αφηγητή, που δεν μπορεί να είναι παντογνώστης. Ο αναγνώστης αντλεί μέσω του διαλόγου πληροφορίες για πρόσωπα και γεγονότα.
-- Εξυπηρετεί την εξέλιξη της δράσης - προετοιμάζει σκηνές που θα ακολουθήσουν.
Ρόλος - λειτουργία της περιγραφής
-- Σκιαγραφεί τα πρόσωπα, στήνει το σκηνικό της δράσης και γενικά φωτίζει την αφήγηση με διάφορες άμεσες ή έμμεσες πληροφορίες.
-- Συντελεί στη μετάβαση από το ένα αφηγηματικό μέρος στο άλλο.
-- Προκαλεί αγωνία και αναμονή στον αναγνώστη με την επιβράδυνση της δράσης.
-- Προσφέρει αισθητική απόλαυση στον αναγνώστη.
Ηθογραφία προσώπων
Τα πρόσωπα μιας αφήγησης ηθογραφούνται – ψυχογραφούνται μέσω των ακόλουθων τεχνικών:
-- Μέσα από την περιγραφή και τα σχόλια που κάνει γι’ αυτά ο αφηγητής.
-- Μέσα από τη διήγηση/αφήγηση των πράξεών τους.
- Μέσα από τον μονόλογο (ή τον εσωτερικό μονόλογο – ενδοσκόπηση), τον διάλογο και τη σχέση τους με τα άλλα πρόσωπα της αφήγησης.
-- Μέσα από τα λόγια και τις κρίσεις των άλλων προσώπων της αφήγησης.
Ο λόγος των προσώπων είναι δυνατόν να εκφέρεται /αποδίδεται:
Σε ευθύ λόγο, μέσω του διαλόγου ή του μονολόγου.
Σε πλάγιο λόγο, εξαρτημένο ή ανεξάρτητο.