Με τον όρο «αρετή» νοείται μια ιδιότητα που κάνει ένα πρόσωπο ηθικα ή διανοητικά καλό. Η «αρετή» είναι ένα κεντρικό θέμα αρχαίου στοχασμού πάνω στη φύση και τον χαρακτήρα του ανθρώπου και κεντρική έννοια της σύγχρονης ηθικής της αρετής, που επανασυνδέεται με την αρχαία σκέψη.
Σύμφωνα με τον Πλάτωνα (Πολιτεία) ένα όργανο ή ένα εργαλείο εξυπηρετούν μια λειτουργία (έργον)· είναι καλά ή έχουν αρετή όταν εκπληρώνουν καλά αυτή τη λειτουργία. Λειτουργία της ψυχής (βλ. Πνεύμα και ψυχή) είναι η ζωή· χωρίς την αρετή της ψυχής επομένως δεν είναι δυνατή μια καλή, δηλαδή ευτυχής, ζωή (βλ. Ευτυχία). Η ανάλυση αντικρουόμενων μεταξύ τους επιδιώξεων οδήγησε τον Πλάτωνα στη διάκριση τριών ψυχικών δυνάμεων: του επιθυμητικού, του θυμοειδούς και του Λόγου. Σε καθεμιά από αυτές αποδόθηκε μια ξεχωριστή αρετή. Η δύναμη του Λόγου είναι σοφή όταν γνωρίζει τι είναι καλό για το όλον- το θυμοειδές είναι ανδρείο και η επιθυμία συνετή όταν ακολουθούν τις επιταγές του Λόγου. Η δικαιοσύνη είναι η τεταρτη απο αυτες τις κύριες αρετές∙ συνίσταται στο γεγονός ότι κάθε τέτοια δύναμη τηρεί αυτό το σύστημα τάξης. Οι αρετές επιφέρουν την εσωτερική τάξη και την ακεραιότητα του ανθρώπου.
Ο Αριστοτέλης (Ηθικά Νικομάχεια) διέκρινε μεταξύ του ορεκτικού, που δεν είναι καθ' εαυτό έλλογο, αλλά μπορεί να υπακούσει στον Λόγο, και του νοητικού· και ανάλογα διέκρινε μεταξύ των ηθικών και των διανοητικών αρετώv. Οι αρετές του νοητικού αποκτώνται μέσω της διδασκαλίας, αυτές του ορεκτικού αντίθετα, μέσω της συνήθειας (έθος)· συγκροτούν τον χαρακτήρα (ήθος) ενός ανθρώπου. Η ηθική αρετή είναι η διάθεση της εύρεσης της «μεσότητας », δηλαδή της ορθής συναισθηματικής αντίδρασης στην εκάστοτε κατάσταση· κατ' αυτόν τον τρόπο ο άνθρωπος είναι ικανός να καταλήγει στην ορθή απόφαση. Η επίτευξη των πέντε διανοητικών αρετών -της σοφίας, της επιστήμης, του διαισθητικού Λόγου (νους), της ηθικής αντίληψης (φρόvηση) και της επιδεξιότητας (τέχνη)- είναι η γνώση της αλήθειας.
Η συστηματική σημασία της αριστοτελικής έννοιας της αρετής γίνεται σαφής στην έννοια της διανοητικής αρετής της φρόvησης. Αναγνωρίζει τις ηθικές αρχές και την εδώ και τώρα ορθή πράξη. Η ηθική αρετή προϋποθέτει την ηθική αντίληψη, και παρόμοια η ηθική αντίληψη προϋποθέτει την ηθική αρετή· η ηθική γνώση είναι ένα επίτευγμα του Λόγου, αλλά συνδέεται με συναισθηματικές προϋποθέσεις. Η πρακτική γνώση είναι ορθολογική, αλλά δεν μπορεί να συλληφθεί σε έναν λογισμό· η «μεσότητα» αναγνωρίζεται μόνον όταν σε μια κατάσταση έχουν εξεταστεί και σταθμιστεί όλες οι σημαντικές πτυχές.
Σύμφωνα με τον David Hume οι ηθικές κρίσεις δεν βασίζονται τελικά στον Λόγο, αλλά σε ένα εσωτερικό νόημα ή αίσθηση. Η αρετή είναι «μια πνευματική ποιότητα, η οποία στον καθένα που κατά το μάλλον ή ήττον την παρατηρεί ακριβώς είναι ευχάριστη και εγκρίνεται από αυτόν». Αυτό που προκαλεί την έγκριση είναι η χρησιμότητα ή η ευχάριστη επίδραση της αρετής. Ο Immanuel Kant όρισε την αρετή ως τη δύναμη με την οποία ο ηθικός Λόγος υπερνικά την αντίσταση των φυσικών κλίσεων. Η σύγχρονη ηθική της αρετής εγείρει την αξίωση να αποτελέσει έναν τρίτο πόλο, ανάμεσα στις δύο δεσπόζουσες ηθικές του ωφελιμισμού και της καντιανής ηθικής. Στο επίκεντρο δεν τίθεται το ερώτημα «Πώς πρέπει να πράξω;» αλλά «Τι είδους άνθρωπος πρέπει να είμαι;».
Απαντήστε στις ερωτήσεις του κουίζ.
Ή στο link