Ιστοφιλοσοφία του Β2

Ένα σύστημα ονομάζεται αιτιοκρατικό/ντετερμινιστικό (λατ. determinare = οριοθετώ, προσδιορίζω, καθορίζω) όταν, μέσω της κατάστασής του σε οποιαδήποτε χρονική στιγμή και των ισχυόντων φυσικών νόμων, η κατάσταση του συστήματος είναι πλήρως καθορισμένη σε κάθε άλλη (ιδιαίτερα σε κάθε μελλοντική) χρονική στιγμή. Σύμφωνα με την κοσμοεικόνα της αιτιοκρατίας, το σύμπαν μας (Κόσμος) είναι ένα τέτοιο ντετερμινιστικό σύστημα.

Στην ιστορία του ευρωπαϊκού πνεύματος η καθολική αιτιοκρατία έκανε για πρώτη φορά την εμφάνισή της τον 5o αιώνα π.Χ. μέσω των θεωριών του ατομιστή Λεύκιππου. Ο Λεύκιππος πίστευε ότι τίποτε δεν προκύπτει τυχαία, αλλά όλα είναι απόρροια μιας ορισμένης αιτίας και συνέπεια μιας αναγκαιότητας. Ο Αριστοτέλης, έναν αιώνα αργότερα, θεώρησε αυτή την πεποίθηση εσφαλμένη, λέγοντας πως δεν είναι δυνατόν να πιστέψει κανείς ότι τίποτε δεν είναι τυχαίο και ότι έτσι θα μπορούσε κανείς να μη σκέφτεται διόλου πώς θα ήταν καλύτερο να ενεργήσει. Continue reading "8. Αιτιοκρατία"

Με τον όρο «αρετή» νοείται μια ιδιότητα που κάνει ένα πρόσωπο ηθικα ή διανοητικά καλό. Η «αρετή» είναι ένα κεντρικό θέμα αρχαίου στοχασμού πάνω στη φύση και τον χαρακτήρα του ανθρώπου και κεντρική έννοια της σύγχρονης ηθικής της αρετής, που επανασυνδέεται με την αρχαία σκέψη.

Σύμφωνα με τον Πλάτωνα (Πολιτεία) ένα όργανο ή ένα εργαλείο εξυπηρετούν μια λειτουργία (έργον)· είναι καλά ή έχουν αρετή όταν εκπληρώνουν καλά αυτή τη λειτουργία. Λειτουργία της ψυχής (βλ. Πνεύμα και ψυχή) είναι η ζωή· χωρίς την αρετή της ψυχής επομένως δεν είναι δυνατή μια καλή, δηλαδή ευτυχής, ζωή (βλ. Ευτυχία). Η ανάλυση αντικρουόμενων μεταξύ τους επιδιώξεων οδήγησε τον Πλάτωνα στη διάκριση τριών ψυχικών δυνάμεων: του επιθυμητικού, του θυμοειδούς και του Λόγου. Σε καθεμιά από αυτές αποδόθηκε μια ξεχωριστή αρετή. Η δύναμη του Λόγου είναι σοφή όταν γνωρίζει τι είναι καλό για το όλον- το θυμοειδές είναι ανδρείο και η επιθυμία συνετή όταν ακολουθούν τις επιταγές του Λόγου. Η δικαιοσύνη είναι η τεταρτη απο αυτες τις κύριες αρετές∙ συνίσταται στο γεγονός ότι κάθε τέτοια δύναμη τηρεί αυτό το σύστημα τάξης. Οι αρετές επιφέρουν την εσωτερική τάξη και την ακεραιότητα του ανθρώπου. Continue reading "7. Αρετή"

Συγγνώμη και αποζημιώσεις
Σε μεγάλο βαθμό, η δύσκολη πολιτική των απολογιών αφορά ιστορικές αδικίες που διαπράχθηκαν κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Η Γερμανία έχει πληρώσει δισεκατομμύρια δολάρια σε αποζημιώσεις για το Ολοκαύτωμα, με τη μορφή πληρωμών σε άτομα που επιβίωσαν και στο κράτος του Ισραήλ. Στα χρόνια που μεσολάβησαν, οι πολιτικοί ηγέτες της Γερμανίας έχουν ζητήσει δημόσια συγγνώμη αναλαμβάνοντας την ευθύνη για το ναζιστικό παρελθόν σε ποικίλους βαθμούς. Σε μια ομιλία του στην ομοσπονδιακή βουλή το 1951, ο Γερμανός καγκελάριος Κόνραντ Αντενάουερ ισχυρίστηκε ότι «η συντριπτική πλειονότητα του γερμανικού λαού ένιωθε αποστροφή για τα εγκλήματα που διαπράττονταν κατά των Εβραίων και δεν συμμετείχε σε αυτά». Αναγνώρισε όμως ότι «απερίγραπτα εγκλήματα έχουν διαπραχθεί στο όνομα του γερμανικού λαού, και απαιτούν ηθική και υλική αποκατάσταση». Το 2000, ο Γερμανός πρόεδρος Johannes Ray απολογήθηκε για το Ολοκαύτωμα σε μια ομιλία του στην ισραηλινή Κνεσσέτ, ζητώντας «συγγνώμη για ό,τι έκαναν οι Γερμανοί». Continue reading "6. ΤΙ ΟΦΕΙΛΟΥΜΕ Ο ΕΝΑΣ ΣΤΟΝ ΑΛΛΟ; ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΠΙΣΤΗΣ."

Έχετε βγει μια βόλτα και βλέπετε ένα τρένο να κινείται εκτός ελέγχου προς το μέρος όπου βρίσκονται πέντε εργάτες. Ο οδηγός έχει χάσει τις αισθήσεις του, πιθανόν από καρδιακό επεισόδιο. Αν δεν γίνει κάτι, θα πεθάνουν όλοι. Το τρένο θα τους λιώσει. Κινείται τόσο γρήγορα, ώστε δεν προλαβαίνουν να κάνουν στην άκρη. Υπάρχει ωστόσο μια ελπίδα. Υπάρχει ένας μοχλός πάνω στις γραμμές ακριβώς πριν από τους πέντε άνδρες, και στην άλλη πλευρά υπάρχει μόνο ένας εργάτης. Βρίσκεστε αρκετά κοντά, ώστε να μπορείτε να παρέμβετε και να αλλάξετε την κατεύθυνση του τρένου, οπότε αυτό δεν θα σκοτώσει τους πέντε εργάτες αλλά τον μεμονωμένο εργάτη. Είναι άραγε ορθό να σκοτώσετε αυτό τον αθώο άνδρα; Από αριθμητική άποψη, σώζετε πέντε ανθρώπους σκοτώνοντας μόνο έναν. Αυτό πρέπει να μεγιστοποιεί την ευτυχία. Για τους περισσότερους ανθρώπους, αυτή θα φαινόταν η ορθή πράξη. Στην πραγματική ζωή είναι πολύ δύσκολο να κάνετε μια τέτοια παρέμβαση και ως αποτέλεσμα αυτής να δείτε κάποιον να πεθαίνει, αλλά μπορεί να είναι χειρότερο να διστάσετε και να δείτε πέντε ανθρώπους να πεθαίνουν. Continue reading "5. Το ακυβέρνητο τρένο"

ΠΕΡΙ ΤΙΝΟΣ ΠΡOΚΕΙΤΑΙ;

καὶ καθὼς θέλετε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι,καὶ ὑμεῖς ποιεῖτε αὐτοῖς ὁμοίως. (Λκ 6, 31)

 

Όταν λέμε πως κάποιος δεν έχει αρχές, σχεδόν ποτέ δεν το εννοούμε ως κομπλιμέντο. Τι σημαίνει, όμως, να έχει κάποιος αρχές; Και ποιες είναι οι αρχές που θα έπρεπε να έχουμε; Το Θέμα της συνέπειας επαναλαμβάνεται διαρκώς σε όλους τους τομείς της φιλοσοφίας και με όλους τους τρόπους. Αρχικά, αποτελεί τη βάση της λογικής. Ο μεγαλύτερος φιλόσοφος υπερασπιστής της ιδέας της συνέπειας ήταν, ίσως, ο Ιμάνουελ Καντ. Όταν η εκπομπή Today του σταθμού Radio 4 του BBC διεξήγαγε δημοσκόπηση με σκοπό να αναδείξει «τον μεγαλύτερο φιλόσοφο όλων των εποχών» πριν από λίγα χρόνια, πολλοί θεώρησαν πως ήταν χάσιμο χρόνου καθώς ήταν σίγουροι πως θα έβγαινε πρώτος ο Καντ. Τελικά, όμως, όσοι στοιχημάτισαν στον Καντ έχασαν τα λεφτά τους. Νικητής αναδείχθηκε ο Καρλ Μαρξ. Continue reading "4. Έχω αρχές εγώ!"

Τα μισά από τα λάθος ουμπεράσματα στα oπoία
καταλήγουν οι άνθρωποι προκαλούνται από την κατάχρηση
της μεταφοράς και από τη λανθασμένη αντίληψη της γεvικής
ή της φανταστικής ομοιότητας ως πραγματικής ταυτότητας.
ΛΟΡΔΟΣ ΠΑΛΜΕΡΣΤΟΝ

ΠΕΡΙ ΤΙΝΟΣ ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ;

Εάν πάω το αυτοκίνητό μου στο συνεργείο για επισκευή και βάλουν καινούργια ανταλλακτικά, θα πάρω πίσω το ίδιο αυτοκίνητο; Έχει σημασία; Εάν πάω το παιδί μου στο νοσοκομείο για μεταμόσχευση καρδιάς, θα πάρω πίσω το ίδιο παιδί;. Έχει σημασία; Εάν δώσω σε κάποιον έναν πίνακα ζωγραφικής να τον εκτιμήσει και μου επιστρέψει ένα πλαστό αντίγραφο, θα πάρω πίσω τον ίδιο πίνακα; Έχει σημασία; Έχει διαφορά αν είναι το αυτοκίνητό μου, το παιδί μου ή ο πίνακάς μου; Θα έπρεπε να έχει διαφορά; Continue reading "2. Τι διαφορά έχει;"

Το «δίλημμα του Ευθύφροvα» πήρε το όνομά του από έναν από τους αvακριτές του Σωκράτη που βρίσκεται στον ομώvυμο διάλογο του Πλάτωνα. Το πρόβλημα το οποίο χρησιμοποιεί ο Σωκράτης προκειμέvου να αντιμετωπίσει τον Ευθύφροvα είναι το εξής: οι θεοί αγαπούν το όσιο (ηθικό) επειδή είναι όσιο ή μήπως το γεγοvός ότι το αγαπάνε κάνει κάτι όσιο;
Οι αρχικοί υπαινιγμοί του διλήμματος είναι αρκετά προφανείς. Εάν (α) οι θεοί αγαπούν ό,τι είναι καλό επειδή είναι καλό, τότε οτιδήποτε είναι καλό είναι καλό ανεξάρτητα από το τι νιώθουν οι θεοί για αυτό. Εάν, από την άλλη μεριά, (β) κάτι είναι καλό επειδή το αγαπούν οι θεοί, τότε θα μπορούσαν πολύ απλά να αγαπήσουν κάτι άλλο εξίσου. Continue reading "1. Το «δίλημμα του Ευθύφρονα»."

Είμαστε περιτριγυρισμένοι από περίπλοκες έννοιες που ισχυρίζονται ότι εξηγούν χωρίς να  λύνουν. Mία είναι η γνωστική ασυμφωνία, η οποία, με απλά λόγια, είναι η συνήθεια να λέει κανείς ψέματα στον εαυτό του, η δυσφορία που νιώθει όταν προσπαθεί να υποστηρίξει αντίθετες και ασύμβατες ιδέες ή όταν οι πεποιθήσεις μας έρχονται σε αντίθεση με συγκεκριμένες συμπεριφορές. Θεωρητικοποιήθηκε το 1957 από τον Αμερικανό κοινωνιολόγο και ψυχολόγο Λίον Φέστινγκερ (1919-1989). Αν οι πεποιθήσεις μας συγκρούονται με τις πράξεις μας ή αν έχουμε αντιφατικές ιδέες, νιώθουμε δυσφορία και ένταση. Το παράδειγμα είναι ο μύθος του Αισώπου για την αλεπού και τα σταφύλια. Η αλεπού ήθελε τα σταφύλια αλλά δεν μπορούσε να τα πάρει, οπότε επινόησε το ψέμα ότι τα σταφύλια ήταν άγουρα. Έλεγε ψέματα στον εαυτό της για να δικαιολογήσει το ότι δεν πήρε αυτό που ήθελε.

Continue reading "Η Γνωστική Ασυμφωνία της Μεταμοντερνικότητας"