Category: Φιλοσοφικοί όροι

Ένα σύστημα ονομάζεται αιτιοκρατικό/ντετερμινιστικό (λατ. determinare = οριοθετώ, προσδιορίζω, καθορίζω) όταν, μέσω της κατάστασής του σε οποιαδήποτε χρονική στιγμή και των ισχυόντων φυσικών νόμων, η κατάσταση του συστήματος είναι πλήρως καθορισμένη σε κάθε άλλη (ιδιαίτερα σε κάθε μελλοντική) χρονική στιγμή. Σύμφωνα με την κοσμοεικόνα της αιτιοκρατίας, το σύμπαν μας (Κόσμος) είναι ένα τέτοιο ντετερμινιστικό σύστημα.

Στην ιστορία του ευρωπαϊκού πνεύματος η καθολική αιτιοκρατία έκανε για πρώτη φορά την εμφάνισή της τον 5o αιώνα π.Χ. μέσω των θεωριών του ατομιστή Λεύκιππου. Ο Λεύκιππος πίστευε ότι τίποτε δεν προκύπτει τυχαία, αλλά όλα είναι απόρροια μιας ορισμένης αιτίας και συνέπεια μιας αναγκαιότητας. Ο Αριστοτέλης, έναν αιώνα αργότερα, θεώρησε αυτή την πεποίθηση εσφαλμένη, λέγοντας πως δεν είναι δυνατόν να πιστέψει κανείς ότι τίποτε δεν είναι τυχαίο και ότι έτσι θα μπορούσε κανείς να μη σκέφτεται διόλου πώς θα ήταν καλύτερο να ενεργήσει. Continue reading "8. Αιτιοκρατία"

Με τον όρο «αρετή» νοείται μια ιδιότητα που κάνει ένα πρόσωπο ηθικα ή διανοητικά καλό. Η «αρετή» είναι ένα κεντρικό θέμα αρχαίου στοχασμού πάνω στη φύση και τον χαρακτήρα του ανθρώπου και κεντρική έννοια της σύγχρονης ηθικής της αρετής, που επανασυνδέεται με την αρχαία σκέψη.

Σύμφωνα με τον Πλάτωνα (Πολιτεία) ένα όργανο ή ένα εργαλείο εξυπηρετούν μια λειτουργία (έργον)· είναι καλά ή έχουν αρετή όταν εκπληρώνουν καλά αυτή τη λειτουργία. Λειτουργία της ψυχής (βλ. Πνεύμα και ψυχή) είναι η ζωή· χωρίς την αρετή της ψυχής επομένως δεν είναι δυνατή μια καλή, δηλαδή ευτυχής, ζωή (βλ. Ευτυχία). Η ανάλυση αντικρουόμενων μεταξύ τους επιδιώξεων οδήγησε τον Πλάτωνα στη διάκριση τριών ψυχικών δυνάμεων: του επιθυμητικού, του θυμοειδούς και του Λόγου. Σε καθεμιά από αυτές αποδόθηκε μια ξεχωριστή αρετή. Η δύναμη του Λόγου είναι σοφή όταν γνωρίζει τι είναι καλό για το όλον- το θυμοειδές είναι ανδρείο και η επιθυμία συνετή όταν ακολουθούν τις επιταγές του Λόγου. Η δικαιοσύνη είναι η τεταρτη απο αυτες τις κύριες αρετές∙ συνίσταται στο γεγονός ότι κάθε τέτοια δύναμη τηρεί αυτό το σύστημα τάξης. Οι αρετές επιφέρουν την εσωτερική τάξη και την ακεραιότητα του ανθρώπου. Continue reading "7. Αρετή"