Updated on January 10, 2024
Σεξιστικός Λόγος Κριτήριο Αξιολόγησης (Συνεξέταση)
(ΠΗΓΗ:https://filologika.gr/lykio/v-lykiou/genikis-pedias/neoelliniki-glossa/sexistikos-logos-kritirio-axiologisis-synexetasi/ )
Εκπαιδευτικό Σύστημα και αναγκαιότητα της μη σεξιστικής γλώσσας
Το απόσπασμα που ακολουθεί προέρχεται από άρθρο της Δ. Κογκίδου, καθηγήτριας στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του ΑΠΘ, το οποίο δημοσιεύτηκε στις 30.5.2014 στην ιστοσελίδα tvxs.gr
Η εκπαίδευση, ως θεσμός, διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη διαδικασία συγκρότησης των έμφυλων ταυτοτήτων μέσα από συγκεκριμένες εκπαιδευτικές πρακτικές. Ταυτόχρονα, μπορεί να αποτελέσει ένα προνομιακό πεδίο προς την κατεύθυνση της άρσης του σεξισμού –σε συνεργασία και με άλλους θεσμούς- προς όφελος των ίδιων των παιδιών και γενικότερα της κοινωνίας. Για την αλλαγή της υπάρχουσας κατάστασης στην εκπαίδευση προκρίνεται ο Λόγος της αντι-(ετερο)σεξιστικής προσέγγισης. Κυρίαρχο στοιχείο αυτής της προσέγγισης είναι η ανάπτυξη των δομών ενός νέου σχολείου που αμφισβητεί τις άνισες σχέσεις εξουσίας των φύλων και ενός αντίστοιχου αναλυτικού προγράμματος. Στο πλαίσιο αυτό η χρήση μη σεξιστικής γλώσσας αποτελεί κομβικό στοιχείο γιατί, όπως είναι γνωστό, η γλώσσα δεν είναι μόνον μέσον επικοινωνίας, αλλά και φορέας ιδεολογίας καθώς μέσα από τη γλώσσα αποτυπώνεται η ανισότητα της κοινωνικής σχέσης των φύλων.
Διευκρινίζεται ότι η χρήση μη σεξιστικής γλώσσας στον τομέα της εκπαίδευσης –αλλά και γενικά – δεν είναι από μόνη της ανατρεπτική, παρά μόνον εφόσον ασκηθεί μια συνολικότερη ανατρεπτική πρακτική της έμφυλης τάξης σε όλα τα επίπεδα. Επίσης, το θέμα της χρήσης μη σεξιστικής γλώσσας δεν τίθεται με όρους «πολιτικής ορθότητας» όπως συχνά κατανοείται. Κάθε φορά που αμφισβητούμε όρους και εκφράσεις που εμπεριέχουν διακρίσεις δίνουμε ταυτόχρονα και μια μάχη για όσα αναπαριστά και αναπαράγει στο επίπεδο των κοινωνικών σχέσεων, δίνουμε μια μάχη για το νόημα, καθώς δεν έχουμε να κάνουμε μόνο με ζητήματα γλώσσας, αλλά και με τη σύνδεσή τους με την πολιτική πράξη.
Όταν ανέλαβα το 2008 την Κοσμητεία της Παιδαγωγικής Σχολής στο ΑΠΘ, υπέγραφα ως Κοσμητόρισσα. Είχε προκαλέσει πολλές συζητήσεις, εντός και εκτός ΑΠΘ, η επιλογή μου αυτή, όπως και το να μη με προσφωνούν –όταν απαιτείται– ως «κυρία κοσμήτωρ» ή «η κοσμήτορας» ή ακόμα χειρότερα «ο κοσμήτορας» ή όπως χαριτολογώντας 2-3 φορές «Πυργοδέσποινα». Πολλοί και πολλές μου καταλόγισαν ότι κακοποιώ τη γλώσσα ή ότι δεν ευσταθεί γραμματικά –γεγονός που δεν ισχύει σύμφωνα με ειδικούς. Λιγότεροι/ες υπερασπίστηκαν την επιλογή μου και αρκετοί/ές «συμμορφώθηκαν» λόγω της θέσης μου στην εκπαιδευτική ηγεσία του πανεπιστημίου. Με τον καιρό άρχισε σιγά-σιγά να γίνεται αποδεκτό –όχι από όλους και όλες βέβαια – και να μην ξενίζει τόσο.
Χαρακτηριστικό είναι ένα σχετικό συμβάν σε ημερίδα που μιλούσα και με προσφώνησαν στο αρσενικό: η συζήτηση τελείωσε όταν ένας φοιτητής μας έθεσε στο ακροατήριο το ερώτημα:«Γιατί δεν μας ξενίζει η μαγείρισσα αλλά η κοσμητόρισσα; Χαίρομαι που και η νυν Κοσμητόρισσα της Παιδαγωγικής εξακολουθεί την παράδοση αυτή. Νομίζω ότι συμβάλλουμε έτσι στην αποδόμηση των κυρίαρχων στερεότυπων για τις σχέσεις των ανδρών και των γυναικών με τις ηγετικές θέσεις γενικά και ιδιαίτερα στην εκπαιδευτική ιεραρχία.Γιατί, λοιπόν, ακούγεται προκλητικό ή υπερβολικό «η κοσμητόρισσα, η βουλεύτρια, η γιάτρισσα, η ζωγράφισσα, η δικηγορέσσα, η συγγράφισσα», ενώ ακούγεται κανονικό «η μαγείρισσα, η χορεύτρια, η βασίλισσα;»
Σε έναν κόσμο που αλλάζει, γιατί στη γλώσσα οι γυναίκες να είναι αόρατες; Γιατί να μιλάμε για «μητρική» γλώσσα και «πατρικό» σπίτι;
Πηγή: tvxs.gr
Παρατηρήσεις
Α1. Ποια είναι η άποψη του φοιτητή, όπως αυτή παρουσιάζεται στην προτελευταία παράγραφο, για το ζήτημα της σεξιστικής γλώσσας; Να γράψετε την απάντησή σας σε μία παράγραφο 60-80 λέξεις.
Μονάδες 15
Α2. Θέλετε να ενημερώσετε τους συμμαθητές και τις συμμαθήτριές σας για το περιεχόμενο των δύο πρώτων παραγράφων του κειμένου. Να γράψετε ένα κείμενο 60-80 λέξεων, όπου θα το παρουσιάζετε με συντομία.
Μονάδες 15
Β1.Ποιος είναι ο τρόπος ανάπτυξης της τρίτης παραγράφου («Όταν ανέλαβα το 2008 …και να μη ξενίζει τόσο.»);Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με αναφορές στο κείμενο.
Η’
[Εναλλακτική εκφώνηση σύμφωνα με τις νέες οδηγίες της Γ’ Λυκείου «Όταν ανέλαβα το 2008 …και να μη ξενίζει τόσο.»Ποια νομίζετε ότι είναι η πρόθεση της συγγραφέα στη συγκεκριμένη παράγραφο του κειμένου; Πώς ο τρόπος με τον οποίο επέλεξε να αναπτύξει την παράγραφο υπηρετεί την πρόθεση αυτή;]
Μονάδες 10
Β2. Να γράψετε από ένα συνώνυμο για καθεμία από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου με έντονη γραφή, χωρίς να αλλάζει το νόημα: άρσης,κομβικό, καταλόγισαν, υπερασπίστηκαν, συμβάλλουμε.
Μονάδες 10
Β3. Στην τελευταία παράγραφο η συγγραφέας θέτει κάποιες ερωτήσεις. Τι επιτυγχάνει με αυτή την επιλογή;
Μονάδες 10
Γ. Παραγωγή λόγου
Διαβάζετε το παραπάνω κείμενο στην τάξη και αποφασίζετε να δημοσιεύσετε ένα άρθρο στη σχολική σας εφημερίδα στο οποίο αναφέρετε παραδείγματα σεξιστικής γλώσσας και προτείνετε τρόπους άρσης του σεξιστικού λόγουστο πλαίσιο της εκπαίδευσης. (300-350 λέξεις)
Μονάδες 40
Για να μεταφερθείτε στο αντίστοιχο λογοτεχνικό κείμενο επιλέξτε τον παρακάτω σύνδεσμο:
Λογοτεχνικό Κείμενο «Στις γυναίκες»
Posted on January 10, 2024
Το κόστος του ρατσισμού
( https://filologika.gr/lykio/v-lykiou/genikis-pedias/neoelliniki-glossa/ratsismos-kritirio-axiologisis//)
Ουσιαστικό δικαίωμα και καθήκον είναι ο σεβασμός του ανθρώπου. Αυτό επιβάλλει, πριν απ’ όλα, να μην εκφέρουμε κρίσεις για τον άλλον, κρίσεις που να μη βασίζονται στην άμεση γνώση του προσώπου. Πόσοι, ωστόσο, από μας δεν διστάζουν να προσδώσουν ένα χαρακτηρισμό στη μία ή την άλλη ανθρώπινη ομάδα;
Είναι πρόδηλο ότι η πηγή του ρατσισμού είναι η άγνοια των πραγματικών χαρακτηριστικών των ατόμων που συνθέτουν μια ανθρώπινη ομάδα. Μπορεί, όμως, να οφείλεται και σε άλλη άγνοια: το ότι δεν ξέρουμε πόσο κοστίζει να είναι κανείς οπαδός των φυλετικών διακρίσεων. Γιατί, αν ο ρατσιστής ήξερε πόσο βλαβερή είναι η στάση του για τον ίδιο τον εαυτό του, θα μετρίαζε ίσως πιο εύκολα αυτήν την αδικαιολόγητη διάκριση που κάνει στους ανθρώπους.
Ας απαριθμήσουμε μερικές από τις ζημιές που παθαίνει ο ρατσιστής είτε πρόκειται για άτομο είτε για ομάδα.
Ένα έθνος, που τηρεί στάση φυλετική απέναντι σε ένα σημαντικό τμήμα του πληθυσμού, χάνει ένα μεγάλο μέρος της παραγωγικότητάς του γιατί δεν χρησιμοποιεί όπως πρέπει όλο το διαθέσιμο εργατικό και δεν διαθέτει όπως πρέπει την παραγωγή του. Κάτι τέτοιο ισχύει λόγου χάρη στις ΗΠΑ. Ο Νέγρος των Πολιτειών του Νότου των ΗΠΑ είναι ένας φτωχός εργάτης και ένας φτωχός καταναλωτής. Κι αυτό, απλούστατα, είναι αποτέλεσμα της ρατσιστικής πολιτικής. Οι στατιστικές μελέτες δείχνουν καθαρά ότι η παραγωγικότητα κατ΄ άτομο είναι πιο χαμηλή στην περιοχή αυτή των ΗΠΑ.
Είδαμε, επίσης, ότι μια ρατσιστική πολιτική απέναντι σε μια μειοψηφία ήταν πολλές φορές έργο μιας κυβέρνησης χωρίς ενδοιασμούς, που γύρευε να επιβληθεί εφαρμόζοντας την αρχή του «διαίρει και βασίλευε». Είναι αυτονόητο, εξάλλου, ότι ο ρατσισμός χρησιμοποιείται για να αποσπαστεί η προσοχή του έθνους από τα πραγματικά προβλήματά του και ότι, αργά ή γρήγορα, θα τα πληρώσει ο λαός που δέχτηκε να επιβληθεί απάνω του ένα καθεστώς φυλετικών διακρίσεων, που απορροφά χρόνο και ενέργεια σε πράγματα μη ουσιαστικά για την ανάπτυξη της χώρας.
Στον τομέα της ατομικής ψυχολογίας αποδείχτηκε ότι το καθεστώς των φυλετικών διακρίσεων συνοδεύεται γενικά από μια στενότητα πνεύματος, από μια άρνηση των ανθρωπίνων σχέσεων, από έναν υπέρμετρο φόβο της ομάδας που καταπιέζεται: κατά τον Μεσαίωνα πίστευαν στην Ευρώπη ότι οι Εβραίοι έτρωγαν τα παιδιά. Όσο για τους ναζί, ήταν σίγουροι πως οι ίδιοι αυτοί Εβραίοι έπαιρναν μέρος σε μια διεθνή συνωμοσία για τον εξανδραποδισμό της Γερμανίας. Ο ρατσισμός πληρώνεται με αδικαιολόγητο φόβο.
Σε μια χώρα όπου κυριαρχεί ο ρατσισμός πρέπει να περιμένουμε ότι είναι δυνατό να ληφθούν μέτρα διάκρισης πάρα πολύ αυστηρά, που μπορούν να στραφούν εναντίον όποιου και να ‘ναι. Ύστερα, υπάρχει και το σημαντικό γεγονός ότι ο ρατσισμός οδηγεί πάντα στην έκδοση ενός νόμου για τους μεν και ενός για τους δε: αυτό ανοίγει τη θύρα στη νομιμοποίηση της αδικίας, ακόμα και της βίας. Δεν έγινε προσπάθεια να απαλλαγούν από τα δικαστήρια των ΗΠΑ λευκοί που είχαν δολοφονήσει μαύρους;
Πρέπει να θυμίσουμε, τέλος, τι χάνει ο καθένας μας με το να αρνιέται τις πνευματικές ανταλλαγές με ομάδες που η στάση μας απέναντί τους κυριαρχείται από ρατσιστικές αντιλήψεις. Μπορούμε να ξεχάσουμε αυτά που είναι δυνατό να μας προσφέρει με τη συμπληρωματική του μορφή σκέψης εκείνος που διαφέρει από μας;
Σ., Σαρόν, Είμαστε όλοι ρατσιστές, εκδόσεις Νιάρχος
Παρατηρήσεις
Α. Να αποδώσετε την περίληψη του κειμένου σε 90-100 λέξεις.
Μονάδες 20
Β1. «Πρέπει να θυμίσουμε, τέλος, τι χάνει ο καθένας μας με το να αρνιέται τις πνευματικές ανταλλαγές με ομάδες που η στάση μας απέναντί τους κυριαρχείται από ρατσιστικές αντιλήψεις. Μπορούμε να ξεχάσουμε αυτά που είναι δυνατό να μας προσφέρει με τη συμπληρωματική του μορφή σκέψης εκείνος που διαφέρει από μας;» . Να αναπτύξετε σε 100 περίπου λέξεις το νόημα του παραπάνω αποσπάσματος από το αρχικό κείμενο που σας δόθηκε.
Μονάδες 10
Β2. Με ποιους τρόπους αναπτύσσεται η τέταρτη παράγραφος του κειμένου; («Ένα έθνος, … των ΗΠΑ.»). Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας .
Μονάδες 4
Β3. Να ερμηνεύσετε τα σημεία στίξης:
α) «Μπορούμε να ξεχάσουμε αυτά που είναι δυνατό να μας προσφέρει με τη συμπληρωματική του μορφή σκέψης εκείνος που διαφέρει από μας;»: το ερωτηματικό (τελευταία παράγραφος)
β) «διαίρει και βασίλευε»: τα εισαγωγικά (πέμπτη παράγραφος)
Μονάδες 2
Β4. «Στον τομέα της ατομικής ψυχολογίας αποδείχτηκε ότι το καθεστώς των φυλετικών διακρίσεων συνοδεύεται γενικά από μια στενότητα πνεύματος, από μια άρνηση των ανθρωπίνων σχέσεων, από έναν υπέρμετρο φόβο της ομάδας που καταπιέζεται.»
Ποια σύνταξη (ενεργητική – παθητική) χρησιμοποιεί στην περίοδο αυτή ο συντάκτης του κειμένου και γιατί; Να την μετατρέψετε στην αντίθετή της.
Μονάδες 4
Β5. α) να δώσετε τα συνώνυμα των λέξεων: καθήκον, χάνει, βλαβερά, μειοψηφία, τομέα
β) Να δώσετε τα αντώνυμα των λέξεων: διστάζουν, διαθέσιμο, αποσπαστεί, ανάπτυξη, στενότητα
Μονάδες 10
Παραγωγή Λόγου
Γ. Σε ένα άρθρο για τη σχολική σας εφημερίδα (περίπου 450-550 λέξεων) να αναφερθείτε στο φαινόμενο της ξενοφοβίας σε χώρες της Ευρώπης και ειδικότερα στη χώρα μας τα τελευταία χρόνια, εξετάζοντας τα αίτια που το προκαλούν και τους τρόπους με τους οποίους μπορεί να αντιμετωπιστεί.
Μονάδες 50
Posted on January 10, 2024
Ρατσισμός Κριτήριο Αξιολόγησης (Συνεξέταση)
(https://filologika.gr/lykio/v-lykiou/genikis-pedias/neoelliniki-glossa/ratsismos-kritirio-axiologisis-synexetasi/)
Τα προσφυγόπουλα στο σχολείο, ο ρατσισμός στο περιθώριο
Μέχρι σήμερα έχουν ιδρυθεί 773 τάξης υποδοχής στα πρωινά δημόσια Δημοτικά και 256 στα Γυμνάσια. Για πρώτη φορά τόσα πολλά προσφυγόπουλα από το Καρά Τεπέ πηγαίνουν σχολείο στα Δημοτικά και τα Γυμνάσια της Μυτιλήνης. Με πολύχρωμες τσάντες και παιδικά χαμόγελα γέμισαν για ακόμα μία χρόνια οι τάξεις υποδοχής στο κέντρο της Αθήνας.
Το τοπίο αυτό γκριζάρουν, δυστυχώς, θλιβερές -αν και μεμονωμένες- αντιδράσεις. Ομάδα γονέων ζητάει με εξώδικο να μην ενταχθούν τα προσφυγόπουλα σε Δημοτικό στο Σκουτάρι Σερρών. Γονείς στη Χίο στέλνουν εξώδικο με το οποίο τάσσονται κατά της εκπαίδευσης των προσφυγόπουλων στα σχολεία. Η ΕΛΜΕ Λέσβου προτρέπει τους εκπαιδευτικούς να χρησιμοποιούν τον όρο «λαθρομετανάστης» στα σχολεία. Κι όμως. Το πρώτο κουδούνι για τα προσφυγόπουλα χτύπησε.
Τα παιδιά δείχνουν τον δρόμο με τη συμπεριφορά τους σε γονείς και καθηγητές που αντιδρούν στην ένταξη των προσφυγόπουλων. «Τα παιδιά πάντα δέχονται τα άλλα παιδιά, αντίθετα με τους μεγάλους. Δεν έχουν μπει μέσα τους η καχυποψία και ο ρατσισμός, είναι πιο ανοιχτά» τονίζει στην “Α” η Μαρία Τσαρδή. Όπως μας λέει, εκείνο που ισχύει κατά κανόνα είναι ότι τα παιδιά «τα βρίσκουν εξαιρετικά μεταξύ τους», ειδικά στα Δημοτικά, και σε καμία περίπτωση δεν αποτελεί είδηση η αρμονική τους συνύπαρξη στις τάξεις. Σημειώνει άλλωστε ότι ακόμα και οι μεγάλοι με τον καιρό «βλέπουν ότι οι φόβοι τους ήταν παράλογοι. Όπως ότι θα κολλούσαν τα παιδιά τους αρρώστιες». Προσφυγόπουλα και Ελληνάκια δείχνουν τον δρόμο για μια κοινωνία χωρίς ρατσισμό.
Πάντα υπάρχει βέβαια πίσω τους η σκληρή πραγματικότητα. Όσα έχουν ζήσει τα παιδιά στις χώρες τους και κατά τη διαδρομή μέχρι εδώ αποτελούν συχνά την κύρια αιτία πίσω από ορισμένες επιθετικές συμπεριφορές, επισημαίνει η Μ. Τσαρδή.
Στα περισσότερα σχολεία και τις περισσότερες ημέρες σε όλα τα σχολεία τα παιδιά ζουν μαζί χωρίς φασαρίες. Στο Χαϊδάρι εξελέγη πρόεδρος του δεκαπενταμελούς ένα προσφυγόπουλο. Το παιδί δεν είναι δηλαδή απλώς αποδεκτό από τους συμμαθητές του, αλλά τόσο συμπαθές ώστε να το ψηφίσουν να τους εκπροσωπεί σε ζητήματα που αφορούν το σχολείο και την καθημερινότητά τους.
Οι δυσκολίες που συναντούν οι εκπαιδευτικοί στο εγχείρημα είναι πολλές. Παρ’ όλα αυτά, η «ανταμοιβή» είναι ανεκτίμητη. «Είναι συγκινητικό να σου στέλνουν μήνυμα πρώην μαθητές σου από το εξωτερικό ότι είναι καλά, ότι δεν θα σε ξεχάσουν.»
Κατά τη διάρκεια της χρονιάς αναμένεται να ιδρυθούν ακόμα περισσότερα τμήματα υποδοχής στα πρωινά σχολεία, αλλά και Δομές Υποδοχής για την Εκπαίδευση των Προσφύγων (απογευματινά τμήματα) στα σχολεία. Ο στόχος είναι όλα τα παιδιά σε κάθε γωνιά της Ελλάδας να έχουν πρόσβαση στην εκπαίδευση και τη μόρφωση. Μέχρι σήμερα έχουν ιδρυθεί 773 τάξης υποδοχής στα πρωινά δημόσια Δημοτικά και 256 στα Γυμνάσια. Οι Δομές Υποδοχής για την Εκπαίδευση των Προσφύγων (ΔΥΕΠ) είναι ουσιαστικά προενταξιακές τάξεις που λειτουργούν 2 μ.μ. – 6 μ.μ. εντός των σχολείων προκειμένου τα παιδιά να ενταχθούν σε συνθήκες σχολικής ζωής και στη συνέχεια να πάνε στα πρωινά τμήματα. Βασικά μαθήματα είναι τα Ελληνικά, τα Αγγλικά, τα Μαθηματικά, η Πληροφορική, τα Εικαστικά και η Γυμναστική.
Παπαντωνίου Κώστας Βαϊνανίδη Χρύσα, 20/10/2018, Εφημ. ΑΥΓΗ, (Διασκευασμένο)
Παρατηρήσεις
1η Δραστηριότητα
Α1. Να παρουσιάσετε στους συμμαθητές σας περιληπτικά σε 60-70 λέξεις το περιεχόμενο των πρώτων τεσσάρων παραγράφων (Μέχρι σήμερα… επισημαίνει η Μ. Τσαρδή.)
Μονάδες 15
Α2. Σε κάθε μια από τις παρακάτω προτάσεις που ακολουθούν, να δώσετε τον χαρακτηρισμό Σωστό/Λάθος, ανάλογα με το νόημα του κειμένου.
- Οι τάξεις υποδοχής αποτελούν μια φιλοδοξία που μένει ανεκπλήρωτη στην Ελλάδα.
- Λυπηρά συμβάντα στον χώρο της εκπαίδευσης των προσφύγων λειτουργούν ως ανάχωμα το οποίο, ωστόσο, ξεπερνιέται.
- Τα παιδιά δέχονται πολύ πιο εύκολα τους πρόσφυγες από ότι οι ενήλικες.
- Οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι εκπαιδευτικοί είναι ελάχιστες αλλά υπαρκτές.
- Κατά τη διάρκεια της χρονιάς αναμένεται να ιδρυθούν ακόμα περισσότερα τμήματα υποδοχής.
Μονάδες 15
2η Δραστηριότητα
Α3α. Να βρείτε τη δομή και τον τρόπο ανάπτυξης της δεύτερης παραγράφου.
Μονάδες 10
β.. Ποια νοηματική σχέση εκφράζουν οι παρακάτω διαρθρωτικές λέξεις ή φράσεις (με έντονη γραφή στο κείμενο): όμως, άλλωστε, βέβαια, αλλά και, Μέχρι σήμερα
Μονάδες 10
Α4. Να αποδώσετε τα συνώνυμα των παρακάτω λέξεων του κειμένου (υπογραμμισμένες στο κείμενο): ενταχθούν, προτρέπει, συνύπαρξη, εκπροσωπεί, μόρφωση.
Μονάδες 5
Α5. Να αιτιολογήσετε τη χρήση των παρακάτω σημείων στίξης:
Α. η «ανταμοιβή» είναι ανεκτίμητη (εισαγωγικά – 6η §)
Β. Δομές Υποδοχής για την Εκπαίδευση των Προσφύγων (απογευματινά τμήματα) στα σχολεία. (παρένθεση – 7η §)
Μονάδες 5
3η Δραστηριότητα
Α.7 Σύμφωνα με το κείμενο, στα περισσότερα σχολεία και τις περισσότερες ημέρες, σε όλα τα σχολεία, τα παιδιά ζουν μαζί χωρίς φασαρίες. Αναλαμβάνετε να γράψετε ένα άρθρο για τη σχολική σας εφημερίδα (250 – 300 λέξεις), στο οποίο θα παρουσιάζετε τις αιτίες της εμφάνισης ρατσιστικών φαινομένων ενάντια σε αλλοεθνείς στα σχολεία καθώς και στον ρόλο του που οφείλει να έχει η σχολική κοινότητα για τον περιορισμό τους.
Μονάδες 40
Για να μεταφερθείτε στο αντίστοιχο μη λογοτεχνικό κείμενο επιλέξτε τον παρακάτω σύνδεσμο:
Updated on December 10, 2023
Νέα Ελληνικά/Νεοελληνική Γλώσσα – Έκθεση Β’ Λυκείου: «Βία – φανατισμός – πολιτική βία», σχεδιάγραμμα
Θέμα: Τον τελευταίο καιρό αρκετά δημοσιεύματα αλλά και τηλεοπτικές εκπομπές καταπιάνονται με το παλιό αλλά πάντα επίκαιρο θέμα της πολιτικής βίας και του φανατισμού. Γράψτε ένα άρθρο (500-600 λέξεων) στο οποίο θα προσεγγίσετε τα αίτια της σύγχρονης πολιτικής βίας -που ασκούν κυρίως νέοι άνθρωποι- και αναζητήστε λύσεις στο μεγάλο αυτό πρόβλημα».
ΠΡΟΛΟΓΟΣ
Αποτελούν μόνιμο σχεδόν πια θέαμα σε τηλεοπτικά δελτία ειδήσεων και ειδησεογραφικές εκπομπές οι εκδηλώσεις πολιτικής βίας. Στην μνήμη όλων των Ελλήνων θα μείνουν για χαραγμένες οι συγκρούσεις των νέων με τις αστυνομικές δυνάμεις και οι καταστροφές που ορισμένοι -λίγοι ευτυχώς προκάλεσαν σε επιχειρήσεις, όπως και οι μαζικότατες πολιτικές εκδηλώσεις διαφωνίας με πολιτικές αποφάσεις των κυβερνήσεων της χώρας.
ΚΥΡΙΩΣ ΘΕΜΑ
Ποια είναι τα αίτια της βίας;
≈ η κρίση των θεσμών και των ηθικών αξιών
≈ η τάση για εύκολο πλουτισμό
≈ η κοινωνική αδικία
≈ η ανεργία και η φτώχεια
≈ η διάδοση των ναρκωτικών
≈ η θεοποίηση της βίας από την τηλεόραση και τον κινηματογράφο
≈ οι οικονομικοί ανταγωνισμοί
≈ τα πολιτικά πάθη
≈ ο κλονισμός της σύγχρονης οικογένειας
≈ η έλλειψη κάθε ηθικού φραγμού
≈ η έλλειψη ιδανικών
Πώς μπορεί ν’ αντιμετωπιστεί η βία;
√ να επιβάλλονται με βεβαιότητα οι ποινές (μία ήπια ποινή που με βεβαιότητα θα αποδοθεί είναι συγκριτκά προτιμότερη από μία αυστηρή ποινή που ενδέχεται να μην επιβληθεί ποτέ)
√ να συνεργάζονται τα κράτη για την πρόληψη και την πάταξη της βίας
√ να εντείνουν τις προσπάθειες τους το σχολείο και η πολιτεία στην ανθρωποκεντρική διάπλαση των νέων
√ να δοθούν στους νέους ευκαιρίες για δημιουργική αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου τους
√ να καταπολεμηθεί η ανεργία των νέων
√ να δοθούν σ’ όλους τους νέους ίσες ευκαιρίες ανάπτυξης σε όλους τους τομείς δραστηριότητας
√ να επιλυθούν τα κοινωνικά προβλήματα από το κράτος
√ να καταπολεμηθεί η διάδοση ναρκωτικών
√ να εφαρμόσει η πολιτεία μια κοινωνική πολιτική (ίσες ευκαιρίες εργασίας, μόρφωσης, διασκέδασης)
Δογματισμός: Η αδιάλλακτη υποστήριξη μιας γνώμης, αρχής ή αξιώματος χωρίς καμιά αιτιολόγηση ή απόδειξη και χωρίς διάθεση για διάλογο, αμφισβήτηση και κριτική.
Φανατισμός: Η υπερβολική προσήλωση και υποστήριξη κάποιας πίστης, αρχής, ιδέας και η απόρριψη με πάθος και υστερία κάθε αντίθετης θέσης και άποψης.
Μισαλλοδοξία: το υπερβολικό μίσος για την άποψη του άλλου, η έντονη διαφωνία για τη διαφορετική αντίληψη
μορφές φανατισμού/μισαλλοδοξίας
• θρησκευτικός – θρησκομανία, θρησκοληψία
• Εθνικός – σοβινισμός, εθνικισμός
• Φυλετικός ρατσισμός
• Ιδεολογικός δογματισμός
• Αθλητικός -» χουλιγκανισμός.
αίτια φανατισμού & πολιτικής βίας
√ Ημιμάθεια, απαιδευσία, άγνοια
√ Έλλειψη αυτογνωσίας και αυτοπεποίθησης.
√ Απουσία ολοκληρωμένης προσωπικότητας.
√ Προπαγάνδα πολιτικών, θρησκευτικών κ.ά. κέντρων.
√ Διαφορετικές ιδεολογικές αντιλήψεις / διαφωνία με το κοινωνικό και πολιτικό κατεστημένο
• κάθε νέος έχει μια επαναστατικότητα. Ο ριζοσπαστικός αυτός απλά «έχασε» τον ορθό δρόμο έκφρασής του
• ιδεοληψία, αυθεντία, ιδεολογική σύγχυση
• οι νέοι ιδιαίτερα επειδή δε λαμβάνεται υπόψη η γνώμη τους από τους πρεσβύτερους (ειδικά όταν πρόκειται για το δικό τους μέλλον, για τη δική τους ζωή)
• κοινωνικός κανιβαλισμός ως αξία (ανταγωνισμός) και πρακτική, ατομισμός
• η κρατική βία, που γεννά βίαιες αντιδράσεις
√ Το σχολείο (το πρώτο κοινωνικό σύνολο με το οποίο έρχεται το παιδί σε επαφή)
• είναι δασκαλοκεντρικό και ανταγωνιστικό
• δε διδάσκει τη συνεργασία
• είναι κομφορμιστικό (καμία πρωτοβουλία δεν επαινείται, δεν επιβραβεύεται) και βαθμοθηρικό
√ Κακή αγωγή, απομάκρυνση ψυχοσυναισθηματική από την οικογένεια
√ Τύπος, δημαγωγοί, μηχανισμοί προτύπων
• η «διαφήμιση» της πολιτικής βίας (σε ειδήσεις, εκπομπές κλπ) συνέπειες φανατισμού
√ Αδυναμία αναζήτησης της αλήθειας.
• Αδιαλλαξία, μισαλλοδοξία, πνευματική στασιμότητα
• Μίσος, εμπάθεια, σκληρότητα (συναισθηματική ακαμψία)
√ Βία, επιθετικότητα, καταστροφή (αντικοινωνική συμπεριφορά)
• Υπονόμευση κοινωνικής ηρεμίας, δημοκρατίας, ειρήνης
• Ατομικός εξευτελισμός, ταπείνωση, περιθωριοποίηση
• Μη δημιουργική δύναμη επιδίωξης και πραγματοποίησης ηθικών σκοπών (υπεράσπιση πατρίδας, ελευθερίας, δημοκρατίας, ειρήνης, ιδανικών, αξιών)
√ Χειραγώγηση
• Ομαδοποίηση, οπαδοποίηση, ελιτισμός
προϋποθέσεις εξάλειψης/περιορισμού του φανατισμού
√ Παιδεία, αγωγή, καλλιέργεια, ευρύτητα πνεύματος.
√ Συνεργασία, διάλογος, μετριοπάθεια, συμβιβασμός.
√ Καλλιέργεια αρετών: ευθύνη, σωφροσύνη, αυτοκυριαρχία, αυτοκριτική.
ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Επιλογικά, η σύγχρονη πολιτική βία αποτελεί μία μόνιμη απειλή κατά της κοινωνικής συνοχής και της συνεργασίας. Οφείλουμε με κάθε τρόπο να βρούμε το αντίδοτο του φανατισμού, αλλά ταυτόχρονα να μειώσουμε ή να εξαλείψουμε -καλύτερα- εκείνα τα κοινωνικά χαρακτηριστικά που τα γεννούν.
*Από το βιβλίο του Δήμου Χλωπτσιούδη: «Έκφραση-Έκθεση Β’ Λυκείου: Σχεδιαγράμματα Εκθέσεων», Εκδόσεις schooltime.gr
ΠΗΓΗ: https://www.schooltime.gr/2019/11/15/sxediagramma-ekthesis-b-likeiou-bia-fanatismos-politiki-bia/
Posted on December 10, 2023
Νέα Ελληνικά/Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία – Έκθεση Β’ Λυκείου: «Σύγχρονη Εκπαίδευση», σχεδιάγραμμα
Θέμα: «Σε κάθε χώρα το εκπαιδευτικό σύστημα αποτελεί το θεμέλιο για τη διαπαιδαγώγηση της νέας γενιάς. Ωστόσο, στη χώρα μας συχνά οι μαθητές δείχνουν με πολλούς τρόπους ένα ιδιότυπο μίσος προς το σχολείο. Αναζητήστε τα αίτια αυτής της συμπεριφοράς τους σε ένα άρθρο (500-600 λέξεις)»
ή «Κάθε εκπαιδευτικό σύστημα αντικατοπτρίζει τις κοινωνικές και πολιτικές αρχές ενός έθνους, είναι μία μικρογραφία της ίδιας της κοινωνίας. Ωστόσο, συχνά με τον τρόπο αυτό αναπαράγει τα στερεότυπα και τα αρνητικά κοινωνικά πρότυπα. Προτείνετε σε ένα άρθρο (500- 600 λέξεις) τρόπους ώστε να αλλάξει το εκπαιδευτικό μας σύστημα να διορθώσει τα όποια αρνητικά στοιχεία διακρίνονται»
ΠΡΟΛΟΓΟΣ
Δεν είναι λίγες οι φορές που ενήλικες, γονείς και δημοσιογράφοι, κατηγορούν τη νέα γενιά ότι δεν αγαπά το σχολείο ή ότι αναζητά τρόπους να αποφεύγει το μάθημα. Πρόκειται συνήθως για μία στάση ατόμων που έχουν απομακρυνθεί πολύ από τα προβλήματα της εκπαίδευσης και την ψυχολογία των μαθητών και δεν κατανοούν πώς αυτά επηρεάζουν τη συμπεριφορά των νέων.
ΚΥΡΙΩΣ ΘΕΜΑ
Αίτια κακής εκπαίδευσης
√ Το σύγχρονο σχολείο είναι:
κομφορμιστικό: δεν επιτρέπει καμία ατομική πρωτοβουλία, δε αξιολογεί τις θετικές πρωτοβουλίες κι επιβάλλει απόλυτη ομοιομορφία στη συμπεριφορά και τις επιθυμίες των μαθητών και καμία ουσιαστική επιλογή (δε λαμβάνονται υπόψη οι μαθητικές κλίσεις).
εξετασιοκεντρικό: όλη η αξιολόγηση στηρίζεται σε ποικίλες εξετάσεις (προφορικές ή γραπτές) και έτσι μέσα από ένα τάχα αντικειμενικό τρόπο καθορίζεται όλο το μέλλον του νέου => άγχος καθώς όλη η μαθητική ζωή είναι εξετάσεις => αξιολογείται παρά μόνο η γνώση => επιβάλλεται πρακτικά η στείρα αποστήθιση κι όχι η κριτική στάση => επιβάλλεται η αυθεντία του εκπαιδευτικού και του βιβλίου κι όχι η δημιουργική κρίση του νέου => η αξιολόγηση της γνώσης δε λαμβάνει υπόψη το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον του παιδιού, αλλά μόνο στείρα καθορίζει τη ζωή του => δεν αξιολογείται η πρωτοβουλία, δε λαμβάνεται υπόψη η επιθυμία του μαθητή και οι κλίσεις του γιατί δεν εμπίπτουν στο εξεταστικό σύστημα, δεν αξιολογείται η συμπεριφορά, η επιθυμία συνεργασίας κτλ. => το σχολείο είναι ανταγωνιστικό => προβάλλεται ο κοινωνικός κανιβαλισμός και ο ατομισμός στις επιδόσεις χωρίς να μαθαίνει το παιδί τη σημασία της ομάδας/συλλογικότητας.
Το σύγχρονο σχολείο έχει σοβαρές ελλείψεις:
√ δημοκρατικότητας (πχ επιβάλλεται ελαστική συμπεριφορά σε εκπαιδευτικούς και αυστηρή σε μαθητές μαθαίνοντάς τους να μη κρίνουν, αλλά μόνο να κρίνονται και να υπακούουν).
√ κατάλληλης παιδαγωγικής προσέγγισης. Συχνότατα το μάθημα καταντά βαρετό επειδή το απαιτεί το “κυνήγι της ύλης” ή η κακή διδακτική προσέγγιση. Το μάθημα στέκει μακριά από την παιδικές/εφηβικές/νεανικές ψυχοσυναισθηματικές ανάγκες. Οι εκπαιδευτικοί δεν επιμορφώνονται παιδαγωγικά και συχνά ούτε στο διδακτικό τους αντικείμενο.
√ Σε υλικοτεχνικές υποδομές (φτωχές έως ανύπαρκτες βιβλιοθήκες, εργαστήρια πληροφορικής μόνο για το μάθημα κι όχι για τον ελεύθερο χρόνο του μαθητή, ανύπαρκτα εργαστήρια ξένων γλωσσών, Γεωγραφίας-Ιστορίας, Φυσικής-Χημείας, σύγχρονα οπτικοακουστικά μέσα διδασκαλίας κτλ).
√ Σε σύγχρονα διαμορφωμένες τάξεις (όλες μουντές, σοβαρές και καθόλου ευχάριστες με βάση τις ανάγκες των νέων).
√ Στη στήριξη των αδύναμων μαθησιακά μαθητών, στην επίλυση μαθησιακών δυσκολιών (δυσλεξία κτλ), ψυχολογική και κοινωνική στήριξη αδύνατων ή “ζωηρών” μαθητών (μόνο με την ποινή προσπαθούν να τους συνετίσουν.
√ Υπάρχει μία τάση στην κοινωνία όλα τα παιδιά να οδηγούνται στο Ενιαίο Λύκειο προκειμένου να μπουν στο πανεπιστήμιο (εξ’ ου και οι τόσοι εξεταζόμενοι στις πανελλαδικές). Πρόκειται για μία επιλογή που στηρίζεται • στην ανυπαρξία επαγγελματικών δικαιωμάτων στην επαγγελματική και τεχνική εκ- παίδευση • στην κακής ποιότητας λειτουργία των ΕΠΑΛ • στην ελπίδα ότι ένα πτυχίο θα βοηθήσει κοινωνικά -πρωτίστως- κι επαγγελματικά το νέο • στην κοινωνική ανάδειξη -ως αυτοσκοπό- του ατόμου (αφού οι πνευματικές εργασίες έχουν μεγαλύτερη αίγλη από τις χειρωνακτικές παρά τις όποιες διαφορετικές οικονομικές απολαβές).
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΕΝΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΚΡΙΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ
• καλλιέργεια/ανάπτυξη κριτικής σκέψης, • να μάθει το παιδί να μελετά (όχι να “διαβάζει” ή να “παπαγαλίζει”), να ερευνά, • να “μάθει πώς να μαθαίνει” (εννοώντας την πρωτοβουλία, την επιθυμία για αναζήτηση της γνώσης και όχι της επιβολή της. Ειδικά το τελευταίο έχει ιδιαίτερη σημασία αφού οι γνώσεις του σήμερα που μεταφέρονται στο παιδί, στο κοντινό μέλλον θα είναι πολύ φτωχές κι όχι μηδαμινές). μέσα από διαθεματικές ομαδικές εργασίες • ερευνά, αναζητά τη γνώση και δεν την έχει έτοιμη • μαθαίνει να συνδέει τις αποσπασματικές γνώσεις που απέκτησε γύρω από ένα συγκεκριμένο θέμα/ζήτημα • μαθαίνει να συνεργάζεται, να σκέφτεται την ομάδα/συλλογικότητα, να χρησιμοποιεί τις νέες τεχνολογίες, να παρουσιάζει, να κρίνει και να κρίνεται, να γράφει • χρησιμοποιούν κάθε γνώση • αξιοποιούν υλικοτεχνικές υποδομές (βιβλιοθήκες, εργαστήρια Η/Υ, διαδίκτυο, εφη- μερίδες κτλ). • το διαλογικό μάθημα (διάλογος/συζήτηση όχι με κλειστού τύπου ερωτήσεις με το δάσκαλο, αλλά μεταξύ των μαθητών. Ο εκπαιδευτικός είναι αυτός που ελέγχει την ποιότητα της συζήτησης και ασκεί τους μαθητές στη χρήση επιχειρημάτων. Αξιολογεί αυτές τις ικανότητες, την επιθυμία για διάλογο, τη χρήση των συλλογισμών και τις γνώσεις που επικαλούνται οι μαθητές). • τα παιδιά μαθαίνουν να κρίνουν ιδέες και όχι άτομα και να κρίνονται αναλόγως • να συζητούν με όρους διαλόγου (χωρίς επιβολή άποψης με τη βία ή φωνές) • καλλιέργεια/ανάπτυξη δημιουργικότητας με τη μελέτη/διαθεματική προσέγγιση • διοργάνωση πολιτιστικών δράσεων (που αξιολογούνται) μέσα στο γνώριμο/οικείο σχολικό περιβάλλον και το μαθητικό κοινό (εκθέσεις φωτογραφίες, ζωγραφικής, μουσικές εκδηλώσεις, θεατρικά δρώμενα που γράφουν ή απλά παίζουν μαθητές, φεστιβαλικές δράσεις, σχολική έντυπη ή ηλεκτρονική εφημερίδα κτλ) με συγκεκριμένα κάθε φορά θέματα/αφιερώματα • καλλιτεχνική κρίση
ΕΠΙΛΟΓΟΣ (ανάλογα με το θέμα προσεγγίζεται διαφορετικά)
Επιλογικά, αξίζει να σημειώσουμε ότι στόχος της παιδείας δεν είναι ή δεν πρέπει να είναι η απλή μεταφορά γνώσεων. Οι γνώσεις έχει αποδειχθεί ότι αλλάζουν/μετασχηματίζονται πολύ γρήγορα, ειδικά στο σύγχρονο καταιγισμό πληροφοριών. Αντίθετα, το σχολείο πρέπει να βγάζει πολίτες που να μπορούν να κρίνουν ανεξάρτητα/αυτόνομα τόσο τις πληροφορίες που λαμβάνουν όσο και το ίδιο το περιβάλλον τους. Ωστόσο, για να γίνει κάτι τέτοιο το εκπαιδευτικό σύστημα πρέπει να γίνει πιο δημοκρατικό. Οφείλει να λαμβάνει υπόψη τις ατομικές επιθυμίες και κλίσεις/επιλογές των μαθητών και να αναπτύσσει τις ικανότητές τους διδάσκοντάς τους βιωματικά την αναζήτηση της γνώσης, τη συνεργασία και το σεβασμό.
*Από το βιβλίο του Δήμου Χλωπτσιούδη: «Έκφραση-Έκθεση Β’ Λυκείου: Σχεδιαγράμματα Εκθέσεων», Εκδόσεις schooltime.gr
ΠΗΓΗ: https://www.schooltime.gr/2021/02/08/sxediagramma-ekthesis-b-likeiou-sigxroni-ekpaideusi/
Updated on December 10, 2023
ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΤΟ ΔΟΚΙΜΙΟ
ΕΡΓΑΣΙΑ
ΚΑΛΕΙΣΤΕ ΝΑ ΣΥΓΓΡΑΨΕΤΕ ΕΝΑ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΤΟΧΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ με θέμα :«Εφηβοι και μέσα κοινωνική δικτύωσης»
ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ :18 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ ΣΤΟ minaxirogianni@gmail.com
OΔΗΓΙΕΣ:
TO EINAI TO ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΤΟΧΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΚΑΙ ΤΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΕΧΕΙ
Ελεύθερος στοχασμός πάνω στο θέμα, περιδιαβαίνει στο χώρο των ιδεών για ανάπτυξη προβληματισμού και αισθητικής συγκίνησης.
Συνειρμική καταγραφή των σκέψεων. Μετάβαση από το ένα θέμα στο άλλο.
Επίκληση στο συναίσθημα
Ποιητική, μεταφορική λειτουργία της γλώσσας, συνυποδηλωτική χρήση των λέξεων
Υποκειμενικό, προσωπικό, οικείο
Μπορείτε να επιλέξετε όποια πλευρά του θέματος επιθυμείτε. Για παράδειγμα, η φιλία στο διαδίκτυο, ο έρωτας στο διαδίκτυο, η σκοτεινή πλευρά του διαδικτύου και ό,τι άλλο εσείς θέλετε. Με ενδιαφέρει να τα δείτε όλα μέσα από το εφηβικό βλέμμα. Θα πρέπει να βρείτε και διάφορες πηγές με πληροφορίες και ιδέες. Θα πρέπει αυτές να τις καταγράψετε στο τέλος του δοκιμίου ως εξής.
Μετά το δοκίμιο βάλετε ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ κι έπειτα τη βιβλιογραφία.
π.χ. Bάζετε πρώτα το όνομα άρθρου, μετά συγγραφέα, μετά «Από το βιβλιο:.....» και τίτλο σελίδας ή
«Από το λινκ...»
ΜΕΡΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΑ από μένα, αλλά θα πρέπει να βρείτε και δικό σας υλικό(βιβλία και λινκ)
https://efiveia.gr/efiveia-kai-mesa-koinonikis-diktyosis-echoun-arage-thetikes-epidraseis-se-enan-efivo/
https://schoolpress.sch.gr/2ologies/archives/258
https://www.hamogelo.gr/gr/el/ta-nea-mas/agchos-kai-mesa-koinonikis-diktiosis-pos-epireazoun-ti-zoi-ton-efivon/
https://www.kathimerini.gr/society/562140883/sto-kloyvi-ton-social-media-efivoi-kollimenoi-stis-platformes/
https://mariakappou.gr/wp-content/uploads/2019/12/%CE%95%CE%A6%CE%97%CE%92%CE%95%CE%99%CE%91.pdf
Posted on November 27, 2023
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ
Χαρακτηριστικά Επιστημονικού Λόγου
- Σχετικά με τα χαρακτηριστικά του επιστημονικού λόγου, στην ενότητα «Δ. Η πειθώ
στον επιστημονικό λόγο» (εντάσσεται στο κεφάλαιο 1: «Η Πειθώ») του σχολικού βιβλίου
Έκφραση-Έκθεση, Γενικό Λύκειο, Τεύχος Γ δίνονται οι ακόλουθες επεξηγήσεις.
- Τα κυριότερα γνωρίσματα του επιστημονικού λόγου είναι:
Η χρήση ειδικού επιστημονικού λεξιλογίου.
Η προσεκτική τεκμηρίωση μιας άποψης με έγκυρα επιστημονικά δεδομένα.
Η κριτική στάση απέναντι στη βιβλιογραφία.
Η επιδίωξη της αντικειμενικότητας.
Η σαφήνεια και η ακρίβεια στη διατύπωση.
Η αυστηρή λογική οργάνωση του κειμένου.
Οι αξιολογικές κρίσεις και τα τεκμήρια είναι ευδιάκριτα.
Η επίκληση στη λογική.
- Ο επιστημονικός λόγος είναι λόγος περιγραφικός, ερμηνευτικός, αποδεικτικός. Αυτό
σημαίνει ότι τον χρησιμοποιεί ο επιστήμονας στην προσπάθειά του να περιγράψει, να
ερμηνεύσει, να πείσει· στην προσπάθειά του δηλαδή να αναφερθεί στα πράγματα ή
στην αντίληψη που έχουμε γι’ αυτά. Από την άποψη αυτή ο επιστημονικός λόγος
οφείλει να είναι απρόσωπος και αντικειμενικός. Άλλωστε, στην επιστήμη επικρατεί η
λογική χρήση της γλώσσας και όχι η συγκινησιακή.
Τι είναι;
Στα επιστημονικά κείμενα οι πληροφορίες αναφέρονται σε αντικείμενα, φαινόμενα,
λογικές/επιστημονικές έννοιες:
• των θετικών επιστημών (π.χ. ιοί, γονίδια, γεωμετρική πρόοδος, μαγνητισμός, ηλεκτρισμός κ.λπ.)
• των κοινωνικών επιστημών (π.χ. δραματική ποίηση, επιχείρηση, εκλογικό σώμα,
διεθνείς συνθήκες, δίκαιο, κοινωνικοποίηση, μνήμη, αντίληψη, αειφορία, βιωσιμότητα, ΟΗΕ κ.λπ.)
• σχολικά εγχειρίδια
• επιστημονικά συγγράμματα
• πραγματεία (αναλυτική γραπτή έκθεση μιας επιστημονικής έρευνας και των πορισμάτων της)
• μελέτη (αναλυτική εξέταση ενός θέματος και τα συμπεράσματά της)
• διατριβή (ανάπτυξη πρωτότυπου θέματος που υποβάλλεται προς κρίση σε κάποιο
ανώτατο εκπαιδευτικό ίδρυμα για την κατάκτηση επιστημονικού τίτλου)
• μονογραφία (διεξοδική έρευνα ενός εξειδικευμένου θέματος)
• αναφορική λειτουργία - λογική χρήση, δηλωτική
• ειδικό λεξιλόγιο, επιστημονική ορολογία
• αφηρημένες έννοιες
• λόγιοι τύποι
• ακρίβεια-σαφήνεια λεξιλογίου
• επίκληση στη λογική (επιχειρήματα-τεκμήρια)
• επίκληση στην αυθεντία (έργα-μελέτες-πηγές)
• ενημέρωση
• πληροφόρηση
• μετάδοση γνώσεων
• αντικειμενική
• απρόσωπο
• ουδέτερο
• τυπικό
• λόγιο
• επίσημο
Θέμα/
περιεχόμενο
Είδη
Γλώσσα
Τρόποι πειθούς
Σκοπός
Σκοπιά
Ύφος
Ο επιστημονικός λόγος είναι λόγος περιγραφικός, ερμηνευτικός, αποδεικτικός. Αυτό
σημαίνει ότι τον χρησιμοποιεί ο επιστήμονας στην προσπάθειά του να περιγράψει, να
ερμηνεύσει, να πείσει, στην προσπάθειά του δηλαδή να αναφερθεί στα πράγματα ή στην
αντίληψη που έχουμε γι' αυτά. Από την άποψη αυτήν ο επιστημονικός λόγος οφείλει να
είναι απρόσωπος και αντικειμενικός.
Posted on November 27, 2023
ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΔΟΚΙΜΙΟ
Πηγή: Φωτόδεντρο
Εισαγωγή στο δοκίμιο
Δοκίμιο είναι ένα είδος γραπτού λόγου με το οποίο έχουν ασχοληθεί διακεκριμένοι άνθρωποι των γραμμάτων, των τεχνών και της επιστήμης. Υπάρχουν, βέβαια, πολλές απόψεις για το τι είναι δοκίμιο.
Πολύ συχνά συναντούμε τον όρο δοκίμιο στους τίτλους συγγραφέων ποικίλου περιεχομένου, φοβούμαι όμως ότι ούτε αυτοί που το γράφουν ούτε εμείς που το διαβάζουμε έχουμε ξεκαθαρίσει μέσα μας τη φύση και τα όρια αυτού του λογοτεχνικού είδους. Τι είναι το δοκίμιο; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά και οι επιδιώξεις του; Πώς διακρίνεται από άλλους συγγενείς τύπους, φιλολογικής ή επιστημονικής συγγραφής; Γράφονται κριτικά, ιστορικά, φιλοσοφικά δοκίμια. Τι κοινό έχουν στη μορφή (αφού κατά το περιεχόμενο διαφέρουν) τα έργα αυτά, ώστε να χαρακτηρίζονται με το ίδιο όνομα "δοκίμια";
Το να πεις τι είναι ένα δοκίμιο δεν είναι τόσο εύκολο. Ευκολότερο θα ήταν να πεις τι δεν είναι: συγκεκριμένα, δεν είναι οπωσδήποτε μια έκθεση και προπαντός δεν είναι μια πραγματεία.
Ποιος άραγε έκανε την ελληνική μετάφραση: "δοκίμιο"; Η λέξη είναι επιτυχημένη, όπως και η πρωτογενής γαλλική: essai. Στη σκέψη των δόκιμων συγγραφέων που τη χρησιμοποίησαν σημαίνει ένα σύντομο, γρήγορα γραμμένο, ευπρόσιτο στο πλατύ κοινό κείμενο, που αποτελεί μιαν απόπειρα να προσεγγίσει κανείς, σε αρκετό βαθμό, ένα θέμα κριτικής, επιστήμης, τέχνης, ηθών κτλ. με γνώση και καλλιέπεια, χωρίς όμως να το εξαντλεί - γιατί τούτο θα απαιτούσε συστηματική και διεξοδική διερεύνηση, επομένως μια πολυσέλιδη "πραγματεία" (tractatus, traite, treatise). [...]
Στην "πραγματεία" περιμένεις και ανέχεσαι πολλά πράγματα: όγκο σελίδων, βάρος εννοιών, περίπλοκη, κουραστική γραφή. Στο δοκίμιο όχι όμως. Αυτό πρέπει να είναι σύντομο, ευσύνοπτο (ίσως γι' αυτό ο Σεφέρης ονόμασε τις φιλολογικοκριτικές μελέτες του "δοκιμές" και όχι δοκίμια). Εύληπτο και καλογραμμένο.
(Ε. Π. Παπανούτσος)
Το δοκίμιο και η πραγματεία διαφέρουν βέβαια εκτός από την έκταση (το δοκίμιο είναι ένα είδος με μικρή, κατά κανόνα, έως μέση έκταση) και ως προς το κοινό στο οποίο απευθύνεται (της πραγματείας είναι πιο ειδικό, κι αυτός είναι ο λόγος που συστηματικοί φιλόσοφοι ή και επιστήμονες καταφεύγουν συχνά στο δοκίμιο, όταν θέλουν να εκλαϊκεύσουν ή να δώσουν μεγάλη δημοσιότητα στις ιδέες τους ή στα πορίσματά τους). Το δοκίμιο προϋποθέτει μεγαλύτερη συμμετοχή του αναγνώστη, θέτει σε κίνηση τόσο τη σκέψη όσο και τη φαντασία του, απευθύνεται τόσο στη νόηση όσο και στο συναισθηματικό του κόσμο, επιζητεί όχι μόνο να τον πληροφορήσει, αλλά και να τον συγκινήσει και να τον τέρψει. Το δοκίμιο απευθύνεται όχι μόνο στις γνώσεις (τη μόρφωση) αλλά και στην καλαισθησία και το γούστο του αναγνώστη. Αν η πραγματεία ή η μελέτη τον μορφώνει, το δοκίμιο τον καλλιεργεί.
Το δοκίμιο, στην ακαδημαϊκή του τουλάχιστον εκδοχή, βρίσκεται στο διάμεσο της λογοτεχνίας και της πληροφορίας. Η σύνταξη του είναι λιγότερο ελεύθερη από εκείνην του λογοτεχνήματος αλλά πιο προσωπική από εκείνην της πληροφοριακής ανακοίνωσης. Τέλος, το δοκίμιο είναι κατά βάση λόγος διδακτικός, καθώς δεν επικαλείται την ανιδιοτέλεια της τέχνης, αλλά ούτε και την ουδετερότητα της επιστήμης. Αν δεν κινδύνευα να παρεξηγηθώ, θα έλεγα ότι η δοκιμιακή έκφραση είναι κατεξοχήν παράδειγμα ιδεολογικής ομολογίας για θέματα και προβλήματα επίμαχα και ριψοκίνδυνα.
Το δοκίμιο πρέπει να εκφράζει ένα ύφος, μια εσωτερική ζωή, μια ευαισθησία, μια προσωπική στάση απέναντι στα πράγματα, μια ατομικότητα.
Στο δοκίμιο αποφασιστικό ρόλο παίζει η προσωπικότητα του συγγραφέα, αυτή είναι που δίνει το κύρος σε ό,τι λέγεται, που προσφέρει συνήθως το παράδειγμα, αλλά και τη ζωντάνια στην έκφραση και το ανεπανάληπτο ύφος. Η πραγματικότητα παρουσιάζεται φιλτραρισμένη μέσα από τις εμπειρίες και τα προσωπικά βιώματα του συγγραφέα. "Εδώ είναι οι ιδέες μου με τις οποίες δεν προσπαθώ καθόλου να σας δώσω να γνωρίσετε τα πράγματα, αλλά τον εαυτό μου", έλεγε ο Montaigne. Η παράσταση του κόσμου την οποία μας προσφέρει το δοκίμιο είναι ίσως λιγότερο επιστημονική και περισσότερο καλλιτεχνική [...] Η αλήθεια είναι ότι το δοκίμιο είναι ένα είδος νόθο από τη γέννηση του, ένα "υβρίδιο", κάτι μεταξύ επιστήμης ή φιλοσοφίας και λογοτεχνίας.
(Θ. Νάκας)
*******
Πηγή: https://blogs.sch.gr/poultour/files/2019/09/%CE%94%CE%BF%CE%BA%CE%AF%CE%BC%CE%B9%CE%BF.pdf
Δοκίμιο
Α. Ορισμός
- Το δοκίμιο (γαλλικά essai και αγγλικά essay: προσπάθεια, δοκιμή), λοιπόν, είναι ένα
είδος πεζού λόγου με μέση συνήθως έκταση, σε αντιδιαστολή προς τις τυπικές, πλήρεις
και εξαντλητικές μελέτες. Ο δοκιμιογράφος άλλοτε εκφράζει τις παρατηρήσεις, τις
σκέψεις και τα συναισθήματά του για τη ζωή ή περιπλανιέται ελεύθερα στο χώρο των
ιδεών, που προέρχονται από τα γενικότερα πνευματικά του εφόδια και από τη διανοητική
και αισθητική του καλλιέργεια, και άλλοτε προσπαθεί να αναλύσει και να ερμηνεύσει,
εκλαϊκεύοντας πολλές φορές, θέματα αισθητικής, ηθικής, κοινωνικής, πολιτικής κτλ.
τάξης, ακόμη και επιστημονικά, με σκοπό να πληροφορήσει, να διδάξει, να τέρψει και
ενδεχομένως να πείσει. Οι ιδιότητες αυτές του δοκιμίου και η ποικιλία των μορφών του
δείχνουν πόσο ρευστά είναι τα όριά του και πόσο επισφαλής κάθε προσπάθεια να
περιχαρακωθεί μέσα σε έναν ορισμό. Το βέβαιο είναι ότι έχει ασαφή χαρακτήρα και
άλλοτε προσεγγίζει τη λογοτεχνία και άλλοτε την επιστήμη ή τη φιλοσοφία. Σε πολύ
γενικές γραμμές τα βασικά χαρακτηριστικά του δοκιμίου είναι η συντομία, η σαφήνεια,
η καλλιέπεια (προσεγμένη έκφραση) και η διαλεκτική προσέγγιση του θέματος
(αντιπαραβολή θέσεων).
Πηγή: Έκφραση – Έκθεση για το Λύκειο, τεύχος Γ, κεφ.2: «Το δοκίμιο»
Β. Η γλώσσα του δοκιμίου
- Η γλώσσα του δοκιμίου – σε αντίθεση με τη γλώσσα της ποίησης ή της αφηγηματικής
πεζογραφίας – υπακούει σε εντολές μιας λογιότερης γραμματικής, της γραμματικής που
διέπει γενικά τον επιστημονικό ή το στοχαστικό λόγο. Πράγματι εύκολα μπορεί κανείς να
επισημάνει διάφορες τεχνικές ομαλής ή φυσικής μετάβασης και συνοχής (π.χ. τη χρήση
συνεκτικών μορίων και εκφράσεων, φράσεις - γέφυρες κτλ). Μπορεί ακόμη να ξεχωρίσει
άλλα εκφραστικά μέσα, που χαρακτηρίζουν έναν περισσότερο επιστημονικό λόγο, π.χ.
μόρια και εκφράσεις που φανερώνουν μια στάση του συγγραφέα απέναντι στο θέμα (π.χ.
πιθανώς, ενδεχομένως, βεβαίως κτλ) ή φανερώνουν την οπτική του γωνία για τα
γραφόμενα (π.χ. επιρρήματα του τύπου «κοινωνικά», «πολιτικά», «νομικά» κτλ). Ως προς
τη σύνταξη έχει κανείς να προσέξει την περισσότερο σύνθετη δομή των προτάσεων (κάτι
που επιτυγχάνεται με τη μεγαλύτερη χρήση του υποτακτικού λόγου σε αντίθεση με τον
παρατατικό λόγο), ενώ, από την άλλη πλευρά ο μέσος αναγνώστης οφείλει να εξοικειωθεί
και με το σε μεγάλη έκταση αφηρημένο λεξιλόγιο του δοκιμίου. Παράλληλα, ωστόσο,
διακρίνουμε συχνά στο δοκίμιο κάποια προφορικότητα στην έκφραση και κάποια
οικειότητα στο ύφος, χαρακτηριστικά που οφείλονται στη διάθεση του δοκιμιογράφου να
επικοινωνήσει άμεσα με τον αναγνώστη.
- Η συχνότητα, πάντως, με την οποία παρουσιάζονται τα παραπάνω γενικά
χαρακτηριστικά ποικίλλει, ανάλογα με το ύφος που υιοθετεί ο κάθε δοκιμιογράφος. Έτσι,
ενώ τα δοκίμια του Παπανούτσου έχουν συνήθως μάλλον επιστημονική, λογοκρατική
διατύπωση, τα δοκίμια του Τερζάκη, του Θεοτοκά και του Σεφέρη έχουν συνήθως μια
μάλλον λογοτεχνική διατύπωση και στα κείμενά τους αφθονούν οι εικονικές και
μεταφορικές εκφράσεις.
Θ. Νάκας (διασκευή), Πηγή: Έκφραση – Έκθεση για το Λύκειο, τεύχος Γ, κεφ.2: «Το δοκίμιο»
Γ. Η πειθώ στο δοκίμιο
- Σε κάθε δοκίμιο, άλλωστε, ακόμη και σε αυτά που δεν έχουν αποδεικτικό χαρακτήρα,
μπορούμε να διακρίνουμε μια απόπειρα πειθούς, αφού το δοκίμιο αποτελεί ένα είδος
ιδεολογικής κατάθεσης του συγγραφέα για διάφορα επίμαχα θέματα.
- Η πειθώ στο δοκίμιο, ωστόσο, δεν αποτελεί μια προσπάθεια εύκολου και άμεσου
επηρεασμού του αναγνώστη/ακροατή, όπως συμβαίνει συνήθως, στη ρητορική (πολιτική,
εκκλησιαστική ή άλλη). Το δοκίμιο, όπως υποστηρίζει ο Γ. Δάλλας, έχει σαν πρώτο και
τελικό στόχο να βαθαίνει τη δυνατότητα του προβληματισμού μας. Με αυτή την έννοια
μπορούμε να πούμε ότι το δοκίμιο είναι ένα είδος διδακτικό. Όταν λέμε ότι το δοκίμιο μας
διδάσκει, εννοούμε ότι μας ενημερώνει, μας πληροφορεί, πλουτίζει τις γνώσεις μας, οξύνει
την κρίση μας, καλλιεργεί την ευαισθησία μας. Επομένως δεν πρέπει να εξομοιώνουμε ένα
δοκίμιο, π.χ. του Παπανούτσου ή του Σεφέρη, με μια διδασκαλία ή διδαχή, π.χ. του Κοσμά
του Αιτωλού, στις οποίες υπάρχει μια καθαρά σωφρονιστική πρόθεση. Όχι μόνο ο
διδακτισμός αλλά και ο δογματισμός φαίνεται ότι δεν ταιριάζει στο δοκίμιο. Ο ίδιος ο όρος
δοκίμιο / δοκιμές σημαίνει ότι τίποτα δεν είναι τετελεσμένο, αλλά ότι όλα βρίσκονται σε
εξέλιξη, πράγμα που αποκλείει κάθε δογματισμό και επιτρέπει αλλαγή στις
κατευθύνσεις και τις απόψεις μας. Επομένως, όχι οριστικά συμπεράσματα αλλά
προβληματισμοί, στοχασμοί, θέσεις και στάσεις, που όχι μόνο δεν εξαντλούν το θέμα αλλά
και ενδέχεται αργότερα να μεταβληθούν αποτελούν συνήθως την ύλη του δοκιμίου.
Δ. Αποδεικτικό και στοχαστικό δοκίμιο
- Τα δοκίμια – ανάλογα με τον τρόπο οργάνωσής τους, το ύφος, και την πρόθεση του
εκάστοτε συγγραφέα – διακρίνονται σε δύο κατηγορίες:
Αποδεικτικά δοκίμια: ο συγγραφέας αποπειράται να πείσει τον αναγνώστη με τη
χρήση κυρίως επιχειρημάτων και τεκμηρίων.
Στοχαστικά δοκίμια: ο συγγραφέας εκθέτει τους προβληματισμούς του
ακολουθώντας μια συνειρμική πορεία σύνθεσης.
- Τα δοκίμια που οργανώνονται λογικά προσεγγίζουν περισσότερο τον
επιστημονικό λόγο και έχουν συνήθως αποδεικτικό χαρακτήρα. Ο συγγραφέας
εκθέτει στον πρόλογο το θέμα (δηλαδή την προβληματική του), προσπαθώντας να
προκαλέσει το ενδιαφέρον του αναγνώστη και συνεχίζει εκθέτοντας την κατευθυντήρια
ή κύρια ιδέα που αποτελεί και τη θέση του πάνω στο θέμα. Στο κύριο μέρος ο
συγγραφέας προσκομίζει το υλικό που διαθέτει, για να διασαφηνίσει την κύρια ιδέα ή να
αποδείξει τη θέση που διατύπωσε στον πρόλογο. Στον επίλογο παρουσιάζει
συμπυκνωμένα ό,τι έχει αποδείξει ή επανεκθέτει την αρχική του θέση. Αν έχει αποδείξει
πειστικά το θέμα του, η θέση θα έχει πάρει καινούριο νόημα για τον αναγνώστη.
- Τα δοκίμια που έχουν πιο ελεύθερη οργάνωση προσεγγίζουν περισσότερο τη
λογοτεχνία και η δομή τους δεν καθορίζεται από τη σχέση απόδειξης ανάμεσα στη θέση
του συγγραφέα και την υποστήριξη αυτής της θέσης. Υπάρχει ένα κεντρικό θέμα με το
οποίο οι επιμέρους ιδέες συνδέονται περισσότερο ή λιγότερο συνειρμικά. Ο
συγγραφέας περιδιαβάζει ελεύθερα στο χώρο των ιδεών. Διαβάζοντας ένα τέτοιο
δοκίμιο, προσέχουμε περισσότερο την ύφανση του λόγου παρά τη λογική που διέπει τη
δομή του κειμένου ως συνόλου. Με την ανάγνωση ενός τέτοιου δοκιμίου νιώθουμε
εμπλουτισμένοι σε ανιχνεύσεις και σε προβληματισμό, χωρίς να έχουμε αναγκαστικά
επισημάνει ένα καθαρό διάγραμμά του.
Σχηματική παρουσίαση
Αποδεικτικό δοκίμιο Στοχαστικό δοκίμιο
Σκοπός πειθώ
προβληματισμός
ευαισθητοποίηση
έμμεση «διδαχή»
πνευματική καλλιέργεια
προβληματισμός
συναισθηματική συμμετοχή
αισθητική συγκίνηση
τέρψη – έμμεση «διδαχή»
πνευματική καλλιέργεια
Περιεχόμενο παρατηρήσεις
διαπιστώσεις
επισημάνσεις
προβληματισμοί
επιχειρηματολογία
παρατηρήσεις
διαπιστώσεις
επισημάνσεις
προβληματισμοί
επιχειρηματολογία
Πορεία υπεράσπιση θέσης
ανασκευή θέσης
διασαφήνιση εννοιών
ανάλυση - διερεύνηση
προβλήματος
ελεύθερη περιπλάνηση στο
χώρο των ιδεών
συνειρμική σύνδεση των
επιμέρους θέσεων
Τρόποι πειθούς κυριαρχεί η επίκληση στη
λογική
κυριαρχεί η επίκληση στο
συναίσθημα
Δομή Εισαγωγή:
Έκθεση του προβληματισμού
με απώτερο σκοπό την
πρόκληση ενδιαφέροντος.
Ανάπτυξη:
Παράθεση του αποδεικτικού
υλικού με λογική οργάνωση.
Επίλογος:
Συμπυκνωμένη παρουσίαση
του κύριου μέρους.
Εισαγωγή:
Έκθεση του προβληματισμού
με απώτερο σκοπό την
πρόκληση ενδιαφέροντος.
Ανάπτυξη:
Παράθεση του στοχασμού με
συνειρμική οργάνωση.
Επίλογος:
Συμπυκνωμένη παρουσίαση
του κύριου μέρους.
Χαρακτηριστικά
γνωρίσματα της δομής
αυστηρή - λογική οργάνωση
παραγωγική, επαγωγική ή και
αναλογική συλλογιστική
πορεία
νοηματική συνοχή
ελεύθερη πραγμάτευση -
περιήγηση στο θέμα
συνειρμικές μεταβάσεις -
συνδέσεις
νοηματική συνοχή
Γλώσσα δηλωτική
κυριολεκτική
αναφορική
συνυποδηλωτική
μεταφορική
συγκινησιακή
Ύφος σοβαρό
επίσημο
αυστηρό
σοβαρό
γλαφυρό
άμεσο - οικείο
Ε. Αναλυτική παρουσίαση του όρου «δοκίμιο»
- Δεν είναι εύκολο να ορίσει κανείς με σαφήνεια και καθαρότητα την έννοια του δοκιμίου.
Ίσως είναι ευκολότερο να προσδιορισθεί καταρχήν η έννοια του δοκιμίου αρνητικά· να
πει, δηλαδή, κανείς πρώτα τι δεν είναι δοκίμιο. Μια τέτοια προσπάθεια καταλήγει στο
λεγόμενο αρνητικό ορισμό του δοκιμίου. Είναι όμως γνωστό ότι κάθε αρνητικός ορισμός
είναι ατελής. Αν π.χ. πει κάποιος «ο ηλεκτρισμός δεν είναι μαγνητισμός», δεν ορίζει την
έννοια του ηλεκτρισμού· απλώς λέγει τι δεν είναι.
- Αν, πάντως, ακολουθήσουμε αυτή την τακτική του αρνητικού ορισμού, μπορούμε να
καταλήξουμε σ' ένα πρώτο συμπέρασμα. Συγκεκριμένα, μπορούμε να πούμε ότι το
δοκίμιο, παρ' όλο που συγγενεύει, δεν ταυτίζεται με την πραγματεία, τη διατριβή, την
επιστημονική μελέτη και το άρθρο. Και τα τέσσερα αυτά είδη λόγου εκθέτουν απόψεις και
θέσεις, που είναι απόλυτα τεκμηριωμένες και εκφράζουν την αλήθεια της επιστήμης που
υπηρετούν.
- Το δοκίμιο δεν έχει χαρακτήρα επιστημονικής μελέτης και δεν εκφράζεται με τον
αυστηρό τρόπο που χαρακτηρίζει κάθε επιστημονικό μελέτημα ή άρθρο. Αντίθετα, είναι
κυρίως προϊόν και αποτέλεσμα προσωπικού στοχασμού. Το στοιχείο αυτό υποδηλώνει ότι
στο δοκίμιο υπάρχει μια ιδιαίτερα χαρακτηριστική απόχρωση προσωπικών –
υποκειμενικών σκέψεων.
- Προσδιορίζοντας αναλυτικότερα και με θετικό τώρα τρόπο τα χαρακτηριστικά
γνωρίσματα του δοκιμίου, μπορούμε να καταλήξουμε στα εξής:
Το δοκίμιο είναι ένα ιδιότυπο γραμματειακό είδος που βρίσκεται στο μεταίχμιο, στο
ενδιάμεσο δηλαδή διάστημα, ανάμεσα στα καθαρώς λογοτεχνικά κείμενα και στις
σύντομες μελέτες. Αυτό σημαίνει ότι δεν ταυτίζεται με τα λογοτεχνικά κείμενα ούτε,
βέβαια, και με τις εμπεριστατωμένες μελέτες.
Πραγματεύεται συνήθως ένα θέμα (π.χ. κοινωνικό, φιλοσοφικό, επιστημονικό κ.τ.λ.),
που το εξετάζει στις πιο βασικές του πλευρές, χωρίς όμως και να το εξαντλεί, και κατά
κανόνα είναι σύντομο στην έκτασή του.
Δηλώνει περισσότερο και εκφράζει την υποκειμενική – προσωπική οπτική του
δημιουργού σχετικά με το θέμα που πραγματεύεται.
Όταν είναι αυστηρά δοκίμιο στοχαστικού τύπου, η γλώσσα και γενικά η όλη του
εκφραστική ακολουθούν ένα πιο σοβαρό ύφος που ταιριάζει στον αποκαλούμενο
δοκιμιακό λόγο (ή δοκιμιακή γλώσσα).
Όταν το δοκίμιο δεν ακολουθεί αυστηρά τη μορφή της δοκιμιακής γλώσσας αλλά
αναπτύσσει το θέμα του με τρόπο πιο άνετο και ελεύθερο, αποκτά μιαν εντονότερη
λογοτεχνική χροιά.
Σχετικά με τον τρόπο οργάνωσης και διάρθρωσης των νοημάτων, ακολουθεί συνήθως
μια τετράπτυχη δομή και ανάπτυξη:
- θέση – παρουσίαση του θέματος
- έκθεση – ανάπτυξη των βασικών απόψεων του δοκιμιογράφου
- απόδειξη – τεκμηρίωση των θέσεων με αναφορά σε συγκεκριμένο αποδεικτικό υλικό
- συμπερασματική – επιλογική κατακλείδα
Πηγή: Παρίσης, Ι. & Παρίσης, Ν. Λεξικό Λογοτεχνικών Όρων. Αθήνα: Ανάδοχος έργου: εκδ. Πατάκη, ΟΕΔΒ, σ. 51.
Στ. Δοκίμιο και ημερολόγιο
- Επισημαίνεται ότι το δοκίμιο συχνά προσεγγίζει το ημερολόγιο. Τονίζεται, ωστόσο, ότι
στην περίπτωση αυτή ο δοκιμιογράφος δεν καταγράφει τις κυριότερες πράξεις της ζωής
Ζ. Δοκίμιο και ομιλία – συνομιλία
- Σαν πρόσκληση σε συνομιλία και συνεργασία με τον αναγνώστη βλέπει το δοκίμιο και
ένας άλλος δοκιμιογράφος, ο Π. Χάρης, όπως φαίνεται από το παρακάτω απόσπασμα:
«Κλείνω στις σελίδες αυτές μια συζήτηση που, χρόνια τώρα, κάνω με τον εαυτό μου, και
καλώ τον αναγνώστη να προσθέσει τις δικές του απορίες, τις δικές του αναζητήσεις και τα
δικά του συμπεράσματα... Αυτή άλλωστε η συνομιλία και αυτή η συνεργασία θαρρώ πως
είναι το κέντρο του κριτικού και μαζί λογοτεχνικού λόγου, που συνηθίσαμε να τον
ονομάζουμε δοκίμιο» (Π. Χάρης, «Υπάρχουν θεοί»).
Η. Δοκίμιο και επιστολή. Ο εξομολογητικός τόνος στο δοκίμιο
- Υποστηρίζεται ότι μερικές φορές το δοκίμιο παρουσιάζει κοινά στοιχεία με μια επιστολή.
Στην περίπτωση αυτή το δοκίμιο παίρνει το ύφος της συνομιλίας με ένα φίλο, της
καθημερινής κουβέντας πάνω σε διάφορα θέματα, όπως περίπου συμβαίνει και σε μια
επιστολή. Στο δοκίμιο αυτού του είδους ο δοκιμιογράφος εκφράζεται σε πρώτο ρηματικό
πρόσωπο, περιπλανάται ελεύθερα από το ένα θέμα στο άλλο και χαίρεται την ελευθερία
του αυτοσχεδιασμού, και ορισμένες φορές ενδέχεται να κάνει μια προσωπική ιδεολογική
κατάθεση ή και εξομολόγηση. Με τον τρόπο αυτό αναδύεται μέσα από το κείμενο η
προσωπικότητα του δοκιμιογράφου.
Posted on November 22, 2023
ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΕΙΣ από το βιβλίο «ΕΚΦΡΑΣΗ ΕΚΘΕΣΗ» ΤΗΣ Β’ ΛΥΚΕΙΟΥ /// ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΥΛΗΣ
ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ
Περιεχόμενο καταγραφή στοιχείων με χρονολογική τάξη
Είδη επαγγελματικά
υπηρεσιακά (στρατιωτικά, ναυτικά)
ατομικά (κυρίως)
Χαρακτήρας προσωπικός – άμεσο
Ύφος λιτό - περιεκτικό - οικείο - καθημερινό
Απομνημονεύματα
ΣΥΣΤΑΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ
Περιεχόμενο αναφορά στοιχείων από τη ζωή και τα προσόντα, πείρα,
προετοιμασία με σύντομο χαρακτηρισμό που βεβαιώνει την
καταλληλότητα κάποιου για κάποιο σκοπό (πρόσληψη,
υποτροφία .)
Ύφος επίσημο - τυπικό
∆ιαφορά από Βιογραφικό Σημείωμα
περιέχει στοιχεία ειδικά (ζωής, έργου) και ακριβή
Γράφεται από πρόσωπο αναγνωρισμένου κύρους με βαρύνουσα γνώμη για
το ήθος και τις γνώσεις του υποψηφίου
Χαρακτηρισμός Θετική, ουδέτερη, αρνητική, πολύ θερμή, συγκρατημένη,
ψυχρή
ΔΟΜΗ ΣΥΣΤΑΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ
Προλογικά στοιχεία Ο γράφων πληροφορεί για το χρόνο και την ποιότητα της
σχέσης του με τον υποψήφιο και προτάσσει τη γενική θέση
του
Στοιχεία ανάπτυξης Αναφορά προσόντων ή/και ελαττωμάτων του υποψήφιου
Επιλογικά στοιχεία Προτροπή ή αποτροπή για πρόσληψη
ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ
Τα βασικά στοιχεία βασικά στοιχεία βασικά στοιχεία του βιβλίου δίνονται στο εξώφυλλο
εσώφυλλο
Πρόσθετες πληροφορίες δίνονται σε Πρόσθετες πληροφορίες οπισθόφυλλο
πίνακα περιεχομένων
Σκοπός η ενημέρωση των αναγνωστών
η προβολή του βιβλίου (δημιουργία ενδιαφέροντος - επιθυμίας ανάγνωσης)
Οι βιβλιοπαρουσιάσεις στον Τύπο περιγράφουν ενημερώνουν τον αναγνώστη
σχολιάζουν προβάλλουν το βιβλίο
Οι βιβλιοπαρουσιάσεις διαφέρουν στον αριθμό των σχολίων, την έκταση και το πλήθος,
την οργάνωση των πληροφοριών
(163)
ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΤΙΚΗ - ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΤΙΚΗ - ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ
(διαφορές ) (διαφορές )
Είδος Περιεχόμενο Προϋποθέσεις Σκοπός
Βιβλιοκριτική • Αναλυτικές
πληροφορίες
• Σχόλια
• Τεκμήρια
• Μελέτη σε βάθος
• Υπογραφή
• Κρίση
• Αξιολόγηση
Βιβλιοπαρουσίαση • Βασικά στοιχεία
• Πρόσθετες
πληροφορίες
• Επιφανειακή μελέτη
• Όχι απαραίτητα
υπογραφή
• Ενημέρωση
αναγνώστη
• Προβολή βιβλίου
Προσοχή! Η διάκριση βιβλιοκριτικής και βιβλιοπαρουσίασης είναι δύσκολή ότα
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΥΛΗΣ – Β΄ΛΥΚΕΙΟΥ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ