ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΠΑΙΔΕΙΑ………………………………………………………………..  2

ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑ …………………………………………………….6

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΖΩΗ………………………………..7

ΒΙΑ…………………………………………………………………………12

ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΑ   ………………………………………………………..13

ΤΡΟΧΑΙΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ………………………………………………..18

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ-ΕΡΓΑΣΙΑ………………………………………………..19

ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ……………………………………………………………24

ΑΝΕΡΓΙΑ….……………………………………………………………….26

ΤΗΛΕΡΓΑΣΙΑ……………………………………………………………..28

ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ………………………………………………………………30

ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΑ- ΠΡΟΚΑΤΑΛΗΨΕΙΣ…………………………………..31

ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ……………………………………..34

Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ………………………………………………35

ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ – ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ……………………………………….37

ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ…………………………………………………………39

ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ…………………………………………………49

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ……………………………………………………………..54

ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΣΜΟΣ……………………………………………………59

ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΕΝΩΣΗ …………………………………………………62

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ …………………………………………………………..76

ΠΟΛΥΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟΤΗΤΑ……………………………………………89

ΠΟΙΝΗ- ΘΑΝΑΤΙΚΗ ΠΟΙΝΗ – ΝΟΜΟΙ……………………………. 91

ΕΥΘΥΝΗ ………………………………………………………………..99

ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΠΟΛΙΤΩΝ……………………………………………….. 100

ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΣ …………………………………………………….101

ΕΠΙΣΤΗΜΗ – ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ………………………………………..105

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΕΣ – ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ………………… 108

ΓΝΩΣΗ ………………………………………………………………….118

ΕΠΙΣΤΗΜΗ …………………………………………………………….121

ΚΡΙΤΙΚΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ……………………………………………….. 125

ΑΠΟΣΤΗΘΙΣΗ………………………………………………………….126

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑ………………………………………………….127

ΑΤΟΜΙΚΙΣΜΟΣ…………………………………………………………130

Περιθωριοποίηση……………………………………………………… 133

ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ………………………………………………134

ΠΡΟΣΠΟΙΗΣΗ ………………………………………………………….136

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗ………………………………………………….137

Κομφορμισμός Μαζοποίηση ………………………………………..138

Μ.Μ.Ε ……………………………………………………………………142

ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑ …………………………….……………………………149

ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ ………………………………………………………..151

ΔΙΑΛΟΓΟΣ……………………………………………………………….153

Παιδεία

Ορισμοί

Παιδεία είναι η συστηματική και ευκαιριακή απόκτηση γνώσεων για τη

φύση, τον άνθρωπο και τον πολιτισμό. Οι γνώσεις αυτές συντελούν ώστε

να διαμορφωθεί ο πνευματικός και ψυχικός κόσμος του ανθρώπου, να

αξιοποιηθούν   οι   φυσικές  του   δεξιότητες   και  να   προσαρμοστεί   στο περιβάλλον, το φυσικό και το κοινωνικό. Συνώνυμη με την παιδεία είναι και η μόρφωση. Τη λέξη Παιδεία συχνά την χρησιμοποιούμε ως ταυτόσημη με τη λέξη Εκπαίδευση.   Όταν,   για   παράδειγμα,   λέμε   «η   Παιδεία   μας   νοσεί», εννοούμε ότι η Εκπαίδευση μας νοσεί.

Αγωγή  είναι  κάθε  σκόπιμη  επίδραση που  ασκείται στον  άνθρωπο,

ιδιαίτερα   στο   νέο,    και   συντελεί   στη    μεταβολή   των   σωματικών

χαρακτηριστικών και των ψυχικών του γνωρισμάτων, των συνηθειών, των

ιδιοτήτων του χαρακτήρα του, των ιδεών και των δεξιοτήτων του.

Εκπαίδευση – Εκπαιδευτικό σύστημα

Εκπαίδευση  είναι η συστηματική  διδασκαλία και άσκηση ανηλίκων,

συνήθως, σε εκπαιδευτικά ιδρύματα. Με τον όρο Εκπαίδευση δηλώνεται επίσης και το εκπαιδευτικό σύστημα που υπάρχει ως θεσμός σε μια κοινωνία.

Συνιστώσες του εκπαιδευτικού συστήματος (διαίρεση)

–   οι μαθητές,

–   οι διδάσκοντες,

–   το περιεχόμενο σπουδών,

–   η υλικοτεχνική υποδομή,

–   το θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας (οι κανόνες που διέπουν τη λειτουργία της σχολικής κοινότητας).

Παράγοντες που προσφέρουν παιδεία και αγωγή

• Το σχολείο.
• Η οικογένεια.
• Η κοινωνία   με   τους   θεσμούς,   το   πολίτευμα,   τις   αξίες,   τις παραδόσεις της κ.λπ.
• Η κοινωνικές συναναστροφές και εμπειρίες.
• Τα ΜΜΕ.
• Η Εκκλησία.
• Η Τέχνη.

Προϋποθέσεις για μια σύγχρονη Εκπαίδευση

• Εκπαιδευτικοί με    υψηλή    επιστημονική    και    παιδαγωγική κατάρτιση.
• Σύγχρονο περιεχόμενο σπουδών.
• Κατάλληλα βιβλία.
• Κατάλληλη υλικοτεχνική υποδομή.
• Δημοκρατική Εκπαίδευση.
• Ίσες ευκαιρίες στη μόρφωση (δωρεάν Παιδεία).
• Αντικειμενική και αδιάβλητη αξιολόγηση διδασκομένων και διδασκόντων.

Το χρέος του δασκάλου

Ο δάσκαλος, και οι μαθητές βέβαια, είναι ο ανθρώπινος παράγοντας της Εκπαίδευσης. Γι’ αυτό είναι και ο πιο σημαντικός. Είναι η ψυχή της Εκπαίδευσης. Επιβάλλεται λοιπόν :

• Να έχει πολύ καλή επιστημονική κατάρτιση στο αντικείμενο που διδάσκει και ευρύτερη ενημέρωση για θέματα που απασχολούν το σύγχρονο άνθρωπο.
• Να γνωρίζει τη διδακτική τέχνη, να μεταδίδει τις γνώσεις με απλότητα και σαφήνεια.
• Με τις γνώσεις και με τις κατάλληλες παιδαγωγικές μεθόδους να διαμορφώνει την προσωπικότητα του παιδιού.
• Να συμμερίζεται τα προβλήματα των νέων και τις ανησυχίες τους, να κατανοεί την αμφισβήτηση τους, για να επικοινωνεί μαζί τους και να κερδίσει την εκτίμηση και την εμπιστοσύνη τους.
• Να αγαπάει τα παιδιά.
• Να διαμορφώνει ανθρώπους δημιουργικούς, να τους μυεί στον επιστημονικό τρόπο σκέψης και έρευνας, ώστε να μπορούν, όταν χρειάζεται, να φθάνουν μόνοι τους στη γνώση.
• Να αναπτύσσει την κρίση, το λόγο και την καλαισθησία των μαθητών.
• Να διαμορφώνει ενάρετους ανθρώπους.
• Να διαπλάθει συνειδητούς ενεργούς πολίτες.

Οι κύριοι στόχοι ενός σύγχρονου εκπαιδευτικού συστήματος

• Να εφοδιάζει τους νέους με τις απαραίτητες γνώσεις, να αναπτύσσει τις δεξιότητες τους, να καλλιεργεί τις πνευματικές δυνατότητες τους, ώστε να γίνουν δημιουργικοί άνθρωποι, ικανοί να αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά τα προβλήματα που θα συναντήσουν στην επαγγελματική ζωή τους.
• Να διαπαιδαγωγεί πολιτικά τους νέους, ώστε να εντάσσονται ομαλά στην κοινωνία, να γνωρίζουν τις υποχρεώσεις που έχουν ως πολίτες και να είναι συνεπείς στην εκπλήρωση τους, να διεκδικούν και να προστατεύουν τα δικαιώματα τους, τόσο τα δικά τους όσο και των συμπολιτών τους, από όσους τα επιβουλεύονται.
• Να εμπνεύσει στους νέους αρχές, αξίες, οράματα και την πίστη σε αυτά. Να αναπτύξει τη λογική τους ικανότητα (την κρίση, τη φαντασία, την ικανότητα να διατυπώνουν με ακρίβεια και σαφήνεια πς σκέψεις τους) και την καλαισθησία τους.
• Να τους μάθει να αγαπούν τη ζωή και να φροντίζουν για τη σωματική και ψυχική τους ευεξία.

Τι προσφέρει η κατάλληλη παιδεία

(το ερώτημα αυτό μπορεί να απαντηθεί χρησιμοποιώντας  και τα

Παραπάνω στοιχεία )

• Καλλιεργεί και αναπτύσσει το λόγο:
• α) νοητικές λειτουργίες: αντίληψη, φαντασία, μνήμη, προσοχή, κρίση, β) γλώσσα.
• Εμπνέει στον άνθρωπο αξίες, αρχές, ιδανικά και την πίστη σ’ αυτά.
• Προστατεύει τον άνθρωπο από κάθε φανερή ή δόλια προσπάθεια στέρησης της ελευθερίας του, από πλάνες, δεισιδαιμονίες, προκαταλήψεις, δόγματα, ιδεολογήματα, προπαγάνδα.
• Ομαλή ένταξη στην κοινωνία και την πολιτεία.
• Καλαισθησία.
• Γνώση της φυσικής νομοτέλειας, σεβασμό του φυσικού κόσμου.
• Δίνει συγκεκριμένο περιεχόμενο στη φιλοπατρία με τη διδασκαλία της εθνικής πολιτιστικής κληρονομιάς και ιστορίας.
• Γνώση της ιστορίας και της συνεισφοράς των άλλων λαών στη δημιουργία του πολιτισμού καλλιεργεί πνεύμα σεβασμού, φιλίας, συνεργασίας και ισοτιμίας με όλους τους ανθρώπους και τους λαούς.
• Αναπτύσσει τις δεξιότητες του ανθρώπου και τον εφοδιάζει με τις απαραίτητες γνώσεις για την επαγγελματική αποκατάσταση του και, κατά συνέπεια, την ανάπτυξη της κοινωνίας.
• Μαθαίνει τον άνθρωπο να αγαπά τη ζωή και να φροντίζει για τη σωματική και ψυχική του ευεξία.

Η καταλληλότερη απάντηση στις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν σήμερα πολίτες , κοινωνίες και έθνη είναι η βελτίωση της παιδείας τους.

Προβλήματα της σύγχρονης εκπαίδευσης

• Έλλειψη υλικοτεχνικής υποδομής.
• Αναντιστοιχία εκπαίδευσης κοινωνικοοικονομικών αναγκών της χώρας μας.
• Ελλιπής, μη ουσιαστικός επαγγελματικός προσανατολισμός των νέων με συνέπεια:
• μη παραγωγική αξιοποίηση ανθρώπινου δυναμικού..
• υπερπληθώρα επιστημόνων (ανέργων).
• Παρεχόμενη γνώση

ως περιεχόμενο:

• μη εναρμονισμένη με σύγχρονες εξελίξεις -απαιτήσεις

ως τρόπος μετάδοσης:

• ευνοείται η μηχανιστική μάθηση
• δεν καλλιεργείται η κριτική σκέψη
• συχνά ο μαθητής απλός δέκτης γνώσεων, χωρίς ανάληψη πρώτο-βουλιών (δασκαλοκεντρισμός, απουσία, ουσιαστικού διαλόγου)
• Ελλιπής κατάρτιση εκπαιδευτικών αναφορικά με την παιδαγωγική γνώση αλλά και την εξειδίκευση στο αντικείμενο της διδασκαλία-.

αξιολόγηση του μαθητή περιορίζεται στο βαθμό επίδοσης σ’ ένα μάθημα και δεν περιλαμβάνει ευρύτερα στοιχεία της προσωπικότητας του. Ετσι όμως, εκτός των άλλων, δεν αναδεικνύονται οι ιδιαίτερες κλίσεις, οι πιθανές ειδικές ικανότητες του.

• Ο τρόπος αξιολόγησης,, εξάλλου, το εξεταστικό σύστημα κ.λπ. αναπτύσσουν τη βαθμοθηρική διάθεση, μετατρέπουν τις αναγκαίες σχέσης άμιλλας σε ανταγωνιστικές, προκαλούν άγχος.
• Έλλειψη ίσων ευκαιριών (λόγω των κοινωνικών ανισοτήτων και της απουσίας αντισταθμιστικής αγωγής για παιδιά υποβαθμισμένων περιοχών).
• Γενικά, το εκπαιδευτικό σύστημα είναι μονόπλευρα προσανατολισμένο σε εξωτερικούς στόχους (επιτυχία στις εξετάσεις, εξειδίκευση., υλοποίηση απλώς επαγγελματικών στόχων.
• Είναι εμφανής, έξαλλου; η έλλειψη συλλογικών δραστηριοτήτων και πρωτοβουλιών σύνδεσης του σχολείου με την κοινωνική ή παγκόσμια πραγματικότητα.

Προτάσεις

• Εκσυγχρονισμός του εκπαιδευτικού θεσμού, ώστε να ανταποκρίνεται στις σημερινές ανάγκες. Αντιστοιχία του περιεχομένου των σπουδών με τις τεχνολογικές, πολιτισμικές κ.α. απαιτήσεις του παρόντος και του μέλλοντος.
• Απαλλαγή από το στενά τεχνοκρατικό, απλώς εξειδικευτικό της χαρακτήρα. Ανθρωποκεντρικός προσανατολισμός.
• Επίτευξη ορθού επαγγελματικού’ προσανατολισμού των νέων.
• Παροχή ίσων ευκαιριών με την αναγκαία αντισταθμιστική αγωγή, που θα αμβλύνει τις οικονομικές, κοινωνικές, πολιτιστικές κ.α. ανισότητες.
• Βελτίωση υλικοτεχνικής υποδομής για την καλύτερη εμπέδωση και συστηματοποίηση της γνώσης.
• Στόχος: διαμόρφωση ολοκληρωμένων προσωπικοτήτων με:

*     κοινωνική συνείδηση

*     υγιή πολιτική-δημοκρατική συνείδηση

*    πίστη σε υψηλές αξίες, ιδανικά

*     πνεύμα οικουμενικής συνείδησης χωρίς ακραίες εθνικιστικές αντιλήψεις και προκαταλήψεις

• αισθητική αγωγή
• ανάδειξη και  αξιοποίηση  των  ιδιαίτερων  κλίσεων  και ικανοτήτων των νέων Σε μια εποχή παγκοσμιοποίησης (της οικονομίας, της επικοινωνίας, της πολιτικής,, ταυ πολιτισμού) καθίσταται αναγκαία η σύνδεση της εκπαίδευσης με τη διεθνή πραγματικότητα.

Γιατί οι νέοι θέλουν  να αποκτήσουν    πανεπιστημιακή μόρφωση

• Η προσδοκία για κοινωνική ανέλιξη και επιτυχία.
• Η επαγγελματική αποκατάσταση που προσφέρει, αργά ή γρήγορα, σε πολλούς πτυχιούχους το ελληνικό κράτος, που λειτουργεί ως μεγαλοεργοδότης.
• Οι τεράστιες δυνατότητες που προσφέρει, ιδιαίτερα στην εποχή μας, η επιστημονική γνώση σε όποιον την κατέχει («Η γνώση είναι δύναμη» [Φρ. Μπέικον]).
• Το κύρος και η εκτίμηση με την οποία περιβάλλει τον επιστήμονα η κοινωνία μας.
• Στερεοτυπικές κοινωνικές αντιλήψεις για ανωτερότητα της πνευματικής εργασίας.
• Η δομή και οι προσανατολισμοί του εκπαιδευτικού μας συστήματος στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, που δεν προσφέρει άλλες εναλλακτικές λύσεις και διεξόδους.
• Η επιστημονική γνώση ως αυτοσκοπός, για όσους νέους έχουν λυμένο το οικονομικό πρόβλημα.

Οι επιπτώσεις από την ανεργία των πτυχιούχων.

• Η Δευτεροβάθμια Παιδεία μας είναι υποταγμένη στην παράλογη διαδικασία εκπαίδευσης υποψήφιων φοιτητών.
• Γιγαντισμός της Ανώτατης Παιδείας μας, στην οποία παρατηρούνται φαινόμενα δυσλειτουργίας και υποβάθμισης του επιπέδου σπουδών.
• Ανεργία, με ό,τι αυτή συνεπάγεται.
• Η διάψευση προσδοκιών και η συνείδηση της αδικίας, καθώς μακροχρόνιες και δύσκολες σπουδές μένουν χωρίς αντίκρισμα, προκαλεί απογοήτευση, αντιδράσεις και κοινωνική ένταση.
• Αποδυναμώνεται πληθυσμιακά και αξιοκρατικά η επαρχία, επειδή οι, κατά τεκμήριο, ικανότεροι νέοι της μετακινούνται προς τα αστικά κέντρα αναζητώντας καλύτερη τύχη.
• Μετανάστευση νέων.
• Δυσβάσταχτο οικονομικό βάρος για πολλές οικογένειες, συχνά μάλιστα χωρίς ανάλογο οικονομικό αντίκρισμα.
• Διόγκωση του τριτογενούς τομέα της οικονομίας (των υπηρεσιών), επιπτώσεις στην εθνική οικονομία.

Δια βίου παιδεία

Πρόλογος

Η ανάγκη να μορφώνεται ο άνθρωπος σε όλη τη διάρκεια της ζωής του συνειδητοποιήθηκε από την εποχή του Σόλωνα: «Γηράσκω αεί πολλά διδασκόμενος». Στις σύγχρονες συνθήκες ζωής η ανάγκη για διά βίου παιδεία δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στην απόκτηση εμπειριών, αλλά πρέπει να προσλάβει το χαρακτήρα οργανωμένης προσπάθειας, ώστε να μπορούν όλοι οι άνθρωποι να ενημερώνονται, να πληροφορούνται και να παρακολουθούν τις εξελίξεις και τα νέα επιτεύγματα σε κάθε τομέα.

Γιατί είναι αναγκαία

• Η πρόοδος της επιστήμης προβάλλει όλο και πιο επιτακτικά νέες απαιτήσεις εξειδίκευσης.
• Οι αλλαγές και οι ανακατατάξεις που επέρχονται στα επαγγέλματα επιβάλλουν συχνά την ανάγκη να περιοριστεί το ανθρώπινο δυναμικό σε πολλά από αυτά καινά στραφεί σε άλλες επαγγελματικές δραστηριότητες. Για τη στροφή αυτή χρειάζεται κατάλληλη εκπαίδευση.
• Για να γίνονται εύστοχες επιλογές και να παίρνονται σωστές αποφάσεις σε κάθε ζήτημα που απασχολεί το σύγχρονο άνθρωπο ως γονιό, ως εργαζόμενο ή επιχειρηματία, ως πολίτη.
• Η ανάγκη για ουσιαστική αξιοποίηση του ελευθέρου χρόνου.
• Με τη διά βίου εκπαίδευση θα δοθούν νέα κίνητρα ζωής σε ανθρώπους της τρίτης ηλικίας. Το γήρας δεν είναι μόνο βιολογικό, αλλά και κοινωνικό φαινόμενο, που σημαίνει ότι ο άνθρωπος γεράζει γρηγορότερα όταν παραιτείται από τη ζωή.
• Για να μπορεί ο πολίτης να εκπληρώνει τις υποχρεώσεις και να ασκεί τα δικαιώματα που έχει.
• Η ανάγκη να επικοινωνούμε με την άλλη γενιά ή με πολίτες άλλων κρατών.

Προτάσεις για τη δία βίου παιδεία

♦    Η διά βίου παιδεία αρχίζει από το σχολείο, εφόσον ο μαθητής συνειδητοποιεί την αξία της γνώσης και μαθαίνει πώς να μαθαίνει.

*     Με την οργάνωση από την Πολιτεία ή από ιδιωτικούς οργανισμούς σεμιναρίων για επίκαιρα αξιόλογα θέματα που ενδιαφέρουν όλους τους ανθρώπους, για παράδειγμα θέματα υγιεινής, περιβαλλοντικής αγωγής, προστασίας του καταναλωτή, οικογενειακού προγραμματισμού κ.ά.

• Με ειδικά προγράμματα επιμόρφωσης, εκμάθησης ξένων γλωσσών, χρήσης ηλεκτρονικών υπολογιστών, δημιουργικής ενασχόλησης με κάποιο αντικείμενο -ζωγραφική, μουσική, χορό, θέατρο-, διεύρυνσης των επαγγελματικών γνώσεων.

Με ειδικές τηλεοπτικές εκπομπές για συγκεκριμένα θέματα.

• Με μεταπτυχιακές σπουδές ή μεταπτυχιακή επιμόρφωση -με κανονική φοίτηση ή αλληλογραφία- και την παροχή, για το σκοπό αυτό, κινήτρων, υποτροφιών κ.ά.
• Ανοικτά ή Λαϊκά Πανεπιστήμια.
• Με εκπαίδευση για εύκολη πρόσβαση σε τράπεζες πληροφοριών, π.χ. Διαδίκτυο.
• Με προσωπική έφεση για έρευνα και μάθηση.

Επίλογος

Με τον τρόπο αυτό η οργανωμένη κοινωνία μετατρέπεται σε τεράστια εκπαιδευτική μηχανή που παρέχει παιδεία προς όλες τις κατευθύνσεις (ηλικίες, επαγγέλματα, επίπεδα, ενδιαφέροντα), για να εξασφαλίσει όχι μόνο υψηλότερο βαθμό παραγωγικότητας σε κάθε τομέα, αλλά κυρίως καλύτερη ποιότητα ζωής με ευτυχισμέ­νους ανθρώπους.

Αξιολογηση στη σχολικη ζωη

Επιχειρήματα υπέρ της αξιολόγησης :

1. Η αξιολόγηση των επιδόσεων των μαθητών συνιστά ηθική επιβράβευση, δικαίωση των προσπαθειών τους και ικανοποιεί την έμφυτη τάση για ανταμοιβή.

Επομένως:

• ενεργοποιεί τις εσωτερικές τους δυνάμεις.
• ενθαρρύνει τη δημιουργική δραστηριότητα
• υποκινεί το αδιάπτωτο ενδιαφέρον για την εργασία
• λειτουργεί ως κίνητρο για ένταση των προσπαθειών, ενώ η απουσία της ισοδυναμεί με την αδιαφορία και τη στασιμότητα.

2.Αποτελεί μέσο αποτίμησης και έλεγχου της εκπαιδευτικής διαδικασίας:

• επιτρέπει την παρακολούθηση και τον έλεγχο της διδακτικής πορεί­ας και της μεθόδου διδασκαλίας
• συμβάλλει στην ανατροφοδότηση της διαδικασίας με νέα στοιχεία στην αναθεώρηση της εκπαιδευτικής πολιτικής

3. Ασκεί και έναν πρόσθετο διαπαιδαγωγικό ρόλο:

• συντελεί στην κατάκτηση της αυτογνωσίας
• καλλιεργεί την άμιλλα και την αίσθηση της ευθύνης
• ως κατεξοχήν αξιοκρατική διαδικασία αναπτύσσει και την αντίστοιχη αξία στη συνείδηση του νέου.

4. Διευκολύνει την πολιτεία στην επιλογή των ικανότερων στελεχών για την εύρυθμη και παραγωγική λειτουργία των θεσμών και των υπηρεσιών της.

Με τις πανελλαδικής εμβέλειας εξετάσεις επιλέγονται:

• τα πιο καταρτισμένα σε επίπεδο γνώσεων άτομα ή
• αυτά που πληρούν τις προϋποθέσεις που ορίζει η πολιτεία.

5. Ενημερώνει τους γονείς για την πορεία της μαθησιακής κατάστασης και το γνωστικό επίπεδο των μαθητών. Έτσι:

• παρέχει ένα αξιόπιστο κριτήριο για τη διαπίστωση των πραγματικών δυνατοτήτων τους
• τους ενεργοποιεί να αναζητήσουν τρόπους βελτίωσης της αποδοτι­κότητας τους.

Αρνητικά στοιχεία της αξιολόγησης:

1. Η καθιερωμένη αξιολόγηση προβάλλει μια ψευδαισθησιακή/πλασματι­κή εικόνα της κοινωνικής πραγματικότητας:

• εμφανίζει ιη μαθητική κοινότητα ως ένα ομοιογενές σύνολο που αποδίδει ανεξάρτητα από την κοινωνική προέλευση των μελών του
• δεν αναδεικνύει το γεγονός πως η σχολική επίδοση είναι συνάρτηση της οικονομικής/κοινωνικής θέσης της οικογένειας, του μορφω­τικού επιπέδου των γονέων κ.λπ.

2. Η βαθμολόγηση παραγνωρίζει σημαντικές πτυχές μιας προσωπικότητας που δεν μπορούν να αξιολογηθούν με μια απλή εξεταστική διαδικασία

• συνιστά μια ποσοτική καταμέτρηση και συχνά επικεντρώνεται

απλώς στην απομνημονευτική ικανότητα του μαθητή

• αδυνατεί να διερευνήσει/αποκαλύψει και αξιολογήσει τις δεξιότητες, τις ιδιαίτερες κλίσεις και ικανότητες του.

3. Η αξιολόγηση συχνά, νομιμοποιεί στις συνειδήσεις των μελών της σχο­λικής κοινότητας την κατηγοριοποίηση των παιδιών σε «κακούς», «με-τριους» και «άριστους». Με τον τρόπο αυτό:

• εδραιώνει τη σχολική και κατ’ επέκταση την κοινωνική ιεραρχία.
• ως αρνητικός χαρακτηρισμός κλονίζει την αυτοπεποίθηση του νέου, τον απομακρύνει από τη μαθησιακή διαδικασία και τον οδηγεί, συ­νήθως, στο περιθώριο της σχολικής ζωής.

4. Ο τρόπος αξιολόγησης πολλές φορές επιδρά αρνητικά στις σχέσεις διδασκόντων και μαθητών. Σ’ αυτό συμβάλλουν:

• η υποκειμενικότητα του αξιολογητή
• η απουσία αξιοκρατικού πνεύματος
• η χρήση του βαθμού ως μέσου επιβολής.

5. Η αξιολόγηση αναιρεί ως ένα βαθμό τον κοινωνικοποιητικό ρόλο του σχο­λείου. Η προσπάθεια για βαθμολογική υπέρτερη ση και ατομική ανάδειξη:

• διαμορφώνει βαθμοθηρικό και ανταγωνιστικό πνεύμα
• επιφέρει φθόνο, υπερτροφικό εγωισμό και τυφλό φιλοπρωτισμό, που προεκτείνονται ως μικροαστικές αξίες και στην κοινωνική ζωή του ατόμου.

6. Προκαλεί σύγχυση μέσων και σκοπών και νοθεύει την εκπαιδευτική διαδικασία:

• οι εξετάσεις ανάγονται σε σκοπό της εκπαίδευσης και ακυρώνουν το ρόλο του σχολείου στην ευρύτερη συγκρότηση της προσωπικότητας
• ειδικά το λύκειο δε λειτουργεί ως αυτοτελής μορφωτική βαθμίδα αλ­λά ως στάδιο επιλογής για την τριτοβάθμια εκπαίδευση.

Να αναπτύξετε τις απόψεις σας σχετικά με την ελευθερία του λόγου στο πλαίσιο του σχολείου. Πόσο ελεύθερα αισθάνεται ο μαθητής, όταν καλείται να γράψει ένα κείμενο στο γλωσσικό κυρίως μάθημα: Ποιες δεσμεύσεις αντιμετωπίζει ως προς τη μορφή και το περιεχόμενο του κειμένου;

Με ποιες προϋποθέσεις θα μπορούσε ο μαθητής από τη μια πλευρά να εκφράζεται ελεύθερα και από την άλλη, να καλλιεργεί συστηματικά μέσα στο σχολείο την ικανότητα του στο γραπτό λόγο; Υποθέστε ότι το κείμενο σας πρόκειται να δημοσιευτεί ως άρθρο σε μαθητικό περιοδικό.

Απάντηση :

α) Τίτλος: «Γράφουμε τις δικές μας απόψεις σε γ΄ ενικό ή πληθυντικό»

β) Πρόλογος: Σχόλια για την ελευθερία του λόγου ως αξία και για το σχολείο που οφείλει να την προάγει ποικιλότροπα, άρα και μέσω του μαθήματος της Έκθεσης.

γ) Ναι μεν: κάποια θετικά σχόλια σχετικά με την ελευθερία έκφρασης του μα­θητή στην εποχή μας, ακόμη και στο μάθημα της ‘Εκθεσης σε σχέση με τον αυταρχισμό, την καταπίεση, την αυθαιρεσία και την απολυτότητα στη σκέ­ψη που κυριαρχούσαν στο παρελθόν.

δ) Αλλά …: υπάρχουν δεσμεύσεις, και ως προς  τη μορφή και ως προς το περιε­χόμενο, στο μάθημα της Έκθεσης: Δείγματα + αίτια.

Δείγματα, π.χ.

• Τυποποίηση στην έκφραση.
• Γενικολογίες χωρίς τεκμηρίωση και ουσιαστική επιχειρηματολογία.
• Απόλυτη προσαρμογή στην διδασκαλία των καθηγητών.
• Συγκεκριμένο όριο λέξεων,
• Απόψεις σύμφωνες με τα «κοινώς αποδεκτά» και μόνο, προσαρμοσμέ­νες ακόμη και σε κοινωνικά στρεότυπα και όχι διατύπωση των προσωπι­κών τους απόψεων. Δεν γράφουν ό,τι πραγματικά πιστεύουν συνήθως οι
  μαθητές, αλλά ό,τι ξέρουν ότι θέλουν ν’ ακούσουν ή να διαβάσουν οι κα­θηγητές τους.

Αίτια, π.χ.

– Χρησιμοθηρική αντίληψη για τη γνώση και όχι ανθρωπιστική παιδεία στο σύγχρονο σχολείο, δηλαδή έλλειψη σφαιρικής μόρφωσης και πολύπλευ­ρης καλλιέργειας στους μαθητές.

• Τυποποίηση διδασκαλίας – υπαλληλική νοοτροπία εκπαιδευτικών,
• Στόχος απώτερος η εισαγωγή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και κατόπινη επαγγελματική αποκατάσταση, οπότε προωθείται μόνο ο άγονος εγκυ­κλοπαιδισμός και δεν υπάρχει ουσιαστική πνευματική ελευθερία.

Τρόποι – προτάσεις:

• Σεβασμός στην προσωπικότητα του μαθητή.
• Καλλιέργεια διαλόγου σε ποικίλα θέματα.

–   Αναβάθμιση θεσμού μαθητικών κοινοτήτων, οπότε οι μαθητές να μάθουν
να εκφράζουν τη γνώμη τους, να διεκδικούν τα δικαιώματα τους, να δια­
τυπώνουν γραπτώς, τα αιτήματα τους κ,λπ.

–  Εξάσκηση μαθητών μέσα από διάφορα γραμματειακά είδη, π.χ. άρθρο, στοχαστικό – αποδεικτικό δοκίμιο, διάλογος, ημερολόγιο, επιστολές, ει­σηγήσεις, λόγοι – ομιλίες κ.λπ. –  Ενίσχυση πολιτιστικών δραστηριοτήτων – εκδηλώσεων στα σχολεία + δυνατότητα ανάπτυξης απόψεων όσο γίνεται περισσότερων μαθητών σχετικά με ποικίλα θέματα.

– έμφαση στην τέχνη, συστηματικότερη επαφή των μαθητών με τη λογοτεχνική διδασκαλία των αντίστοιχων μαθημάτων, ώστε οι νέοι να έχουν κατάλληλα  πνευματικά ερεθίσματα και να καλλιεργούν περισσότερο το λόγο τους.

– εμπλουτισμός σχολικών βιβλιοθηκών, γιατί η μόρφωση είναι θεμέλιος λίθος τόσο για την αναβάθμιση του επιπέδου της έκφρασης όσο και για τη διασφάλιση μεγαλύτερης ελευθερίας έκφρασης.

Γ1. « Μετά από ανοιχτό εκπαιδευτικό διάλογο που διοργάνωσε το Υπουργείο Παιδείας σε όλα τα σχολεία της χώρας με θέμα την κατάσταση της ελληνικής εκπαίδευσης, καλείστε, ως εκπρόσωπος των σχολείων του νομού σας, να συντάξετε και να αποστείλετε σχετική επιστολή στον Υπουργό Παιδείας. Επιμείνετε στο γεγονός ότι ο «τεχνοκρατικός προσανατολισμός» αποτελεί το σοβαρότερο πρόβλημα της ελληνικής εκπαίδευσης. Τεκμηριώστε τη θέση σας με δυσάρεστες διαπιστώσεις από τη σχολική σας καθημερινότητα που το επιβεβαιώνουν: Η λογική του ανταγωνισμού για παράδειγμα, ο εξεταστικοκεντρισμός, η στείρα γνώση ή η πρόχειρη πολυμάθεια είναι μερικά από τα φαινόμενα που απαξιώνουν το ελληνικό σχολείο.

Ποιος θα πρέπει να είναι ο νέος προσανατολισμός του ελληνικού σχολείου, προκειμένου να αναδειχθεί η αξία του ανθρώπου, να δοθεί έμφαση στη συνολική ανάπτυξη της προσωπικότητας του νέου. Με ποια συγκεκριμένα «μέσα» θα μπορούσε κάτι τέτοιο να επιτευχθεί ; (500 – 600 λέξεις)

(Μονάδες 40)

Πρόλογος : αναφορά στην διαδικασία του ανοιχτού εκπαιδευτικού διαλόγου που προηγήθηκε. Ανάγκη να συμμετέχει η σχολική κοινότητα και οι μαθητές σε τέτοιες διαδικασίες. (επιμείνετε στη σημασία «χρησιμοποίησης» των εκάστοτε δεδομένων του θέματος)

Ενδεχόμενος συσχετισμός της δύσκολης συγκυρίας για τη χώρα με τα θέματα εκπαίδευσης: Η εκπαίδευση ως θεμελιώδης προϋπόθεση για εθνική , κοινωνική, πολιτική και πνευματική ανάταξη της χώρας (η αναφορά στην επικαιρότητα είναι άλλοτε ενδιαφέρουσα και άλλοτε απαραίτητη, π.χ. σε άρθρο. Προσεκτικές διατυπώσεις χωρίς πολιτικό ή κομματικό χρωματισμό)

Α΄ Κύριο Ζητούμενο : Παρουσίαση προβλήματος τεχνοκρατικού προσανατολισμού ελληνικής εκπαίδευσης.

– Οργανώνοντας κατά προτίμηση παραγωγικά το υλικό μας, καλό θα ήταν να ξεκινήσει η ανάπτυξη περιγράφοντας τον τεχνοκρατισμό στην εκπαίδευση ως έκφραση του τεχνοκρατισμού , της μηχανοποίησης, της αυτοματοποίησης της κοινωνίας γενικότερα. Το υλιστικό , ατομοκεντρικό πνεύμα της εποχής απεικονίζεται στο εκπαιδευτικό σύστημα. Ως κοινωνικός θεσμός με σχεδιασμένο προσανατολισμό, δυστυχώς υπηρετεί το πνεύμα της εποχής.

– Η ανάπτυξη του υλικού πρέπει να επικεντρωθεί στα στοιχεία που δίνει ο εκθεσιότιτλος : «Η λογική του ανταγωνισμού, ο εξεταστικοκεντρισμός, η στείρα γνώση, πρόχειρη πολυμάθεια» και άλλα συναφή… Η τεκμηρίωση γίνεται με παραδείγματα – παρουσίαση συγκεκριμένων δεδομένων της εμπειρίας τους (πάντοτε προσέχουμε στην καταγραφή των συγκεκριμένων παραδειγμάτων, καθώς συχνά πλήττουν την ποιότητα του λόγου – ύφους).

Επιμέρους αναφορές : μηχανιστική και αποταμιευτική αντίληψη της μάθησης (στειρότητα της απομνημόνευσης), τυποποίηση και ακραία εξειδίκευση γνώσης, βαθμοθηρική διάθεση, κατάλυση της γενικής παιδείας και ανάδειξη της επαγγελματικής-εξειδικευμένης γνώσης με επαγγελματικό – οικονομικό-παραγωγικό αντίκρισμα, ο μονόδρομος της εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση …

– Μοιραία η καταγραφή τέτοιων δυσάρεστων δεδομένων συνοδεύεται και από τις (αρνητικές τους) επιπτώσεις για το ίδιο το άτομο και την ελληνική κοινωνία. Προσοχή : ο όγκος του υλικού πρέπει να αφορά πρωτίστως την παρουσίαση των σχετικών προβλημάτων και όχι τις συνέπειες τους!

Β΄ Κύριο Ζητούμενο : Παρουσίαση ανθρωποκεντρικού προσανατολισμού της ελληνικής εκπαίδευσης ως αντίδοτου – λύσης στο πρόβλημα του τεχνοκρατισμού.

– Το υλικό πρέπει να «ακουστεί» ως λύση (τρόποι αντιμετώπισης) στα προβλήματα που αφορούν τον τεχνοκρατισμό

– Κι εδώ λειτουργώντας παραγωγικά, και ακολουθώντας τη διατύπωση του ζητουμένου, θα μπορούσαμε να αναφερθούμε πρώτα στο στόχο του ανθρωποκεντρισμού, δηλαδή την ολόπλευρη ανάπτυξη της προσωπικότητας και στη συνέχεια στα επιμέρους μέσα επίτευξής του .

Συγκεκριμένα, στόχοι είναι : η ευρύτερη πνευματική ανάπτυξη – ωριμότητα, η ανάπτυξη της δημιουργικής σκέψης, των νοητικών ικανοτήτων, της αυτοπαρατήρησης / αυτοκριτικής / αυτογνωσίας, η συναισθηματική ανάπτυξη- εκλέπτυνση αλλά και ισορροπία, η ψυχική ενδυνάμωση, η αισθητική ανάπτυξη, η ηθική καλλιέργεια, η ανάδειξη πανανθρώπινων αξιών, της συλλογικής συνείδησης, η κοινωνικοποίηση …

– Μέσα επίτευξης των στόχων αυτών : ενίσχυση των ανθρωπιστικών επιστημών – μαθημάτων (σκοπιμότητα των μαθημάτων της Ιστορίας, της Γλώσσας, της Ψυχολογίας, της Κοινωνιολογίας κλπ), συνεργατική και δημιουργική μάθηση, αναζήτηση της γνώσης, πρόκριση του διαλόγου, προώθηση του προβληματισμού και του στοχασμού, ανάδειξη πολιτικής / δημοκρατικής συνείδησης (σχολικές κοινότητες εκλογικές διαδικασίες, βουλή εφήβων και άλλες παρόμοιες δράσεις, σύνδεση σχολείου με τοπική κοινωνία-εθελοντισμός κλπ), αναζήτηση και καλλιέργεια καλλιτεχνικών τάσεων (αναβάθμιση σχετικών μαθημάτων), επαφή με την καλλιτεχνική δημιουργία, χώρους πολιτισμού – πεδία εθνικής παράδοσης/παιδείας …

Σημείωση: Στο Β΄ Κύριο Ζητούμενο θα μπορούσε η δομή της ανάπτυξης του να είναι διαφορετική : Κάθε στόχος της εκπαίδευσης που αφορά την ανάπτυξη της προσωπικότητας του νέου (πνευματική, συναισθηματική, ψυχική, ηθική, κοινωνικοποιητική κλπ) να συνοδεύεται αμέσως από τα συγκεκριμένα «μέσα» με τα οποία θα μπορούσε να γίνει πραγματικότητα.

Επίλογος : Πρόσκληση – πρόκληση για τον Υπουργό να κινητοποιηθεί προς αυτήν την κατεύθυνση : αλλαγές στο ελληνικό σχολείο προς ουμανιστική κατεύθυνση. Προσδοκίες για οφέλη για την ελληνική κοινωνία από τέτοιου είδους αλλαγές – μεταρρυθμίσεις.

Σημειώσεις :

1. Αναγκαία η ανάδειξη της «ελληνικότητας» του θέματος
2. Η σύνταξη ενός θέματος με ζητούμενα τον τεχνοκρατισμό και τον ανθρωποκεντρισμό στην εκπαίδευση, πέρα από τις ανάγκες του συγκεκριμένου διαγωνίσματος, εξυπηρετεί την απαίτηση μας οι μαθητές να μπορούν να χρησιμοποιήσουν το συγκεκριμένο υλικό όποτε χρειαστεί. Για παράδειγμα, κάθε φορά που ζητούνται αίτια ενός προβλήματος-φαινομένου παθογένειας, τίθεται ζήτημα παιδείας και συνήθως αναζητούνται ευθύνες στον τεχνοκρατικό προσανατολισμό της εκπαίδευσης. Επίσης, κάθε φορά που ζητούνται τρόποι αντιμετώπισης ενός προβλήματος-φαινομένου παθογένειας, τίθεται ζήτημα παιδείας και συνήθως γίνονται προτάσεις που αφορούν τον ανθρωποκεντρικό της προσανατολισμό.

ΒΙΑ

Η βία αποτελεί την πιο προχωρημένη και ακρότατη εκδήλωση της επιθετικότητας του ανθρώπου, ο οποίος χρησιμοποιεί αυταρχικές μεθόδους και βάναυσα μέσα για να καταναγκάσει τους άλλους και να επιβάλει τη θέληση του σ’ αυτούς.

Δείγματα βιαιότητας σήμερα

– Εγκλήματα.

-Αυταρχισμός και αυθαιρεσίες της εξουσίας.

-Τρομοκρατικές ενέργειες.

– Διώξεις και βασανισμοί.

– Κοινωνικές διακρίσεις, αναταραχές και συγκρούσεις.

– Η ψυχολογική βία η οποία με πολλούς τρόπους ασκείται στο σύγχρονο άνθρωπο, π.χ. προπαγάνδα.

– Οι πόλεμοι, ακρότατη εκδήλωση της βιαιότητας.

Αίτια

• Η φιλοδοξία και η επιθυμία των ανθρώπων να αποκτήσουν δύναμη, επιρροή, εξουσία και να τα διατηρήσουν.
• Η αναγωγή της σε επαναστατική ιδεολογία (τρομοκρατία).
• Η αδιαφορία για ηθικές επιταγές, όπως ο σεβασμός της ανθρώπινης ζωής, η έλ­λειψη αναστολών, όπως ο φόβος της τιμωρίας και η ντροπή για τον κοινωνικό διασυρμό.
• Η φανατική υποστήριξη εθνικών, φυλετικών, θρησκευτικών, πολιτικών και ιδεο­λογικών πεποιθήσεων.
• Ο ανταγωνισμός ανάμεσα στους ανθρώπους, για να επιβάλλουν τη θέληση και τα συμφέροντα τους στους άλλους.
• Το «όραμα» του εύκολου πλουτισμού κάνει τον άνθρωπο αδίστακτο.
• Οι πιεστικές συνθήκες διαβίωσης στις μεγαλουπόλεις οδηγούν συχνά σε βίαιες και ανεξέλεγκτες αντιδράσεις.
• Η παραβίαση δικαιωμάτων, η εκμετάλλευση και οι διακρίσεις σε βάρος ατόμων και κοινωνικών ομάδων.
• Ο κοινωνικός αποκλεισμός.
• Η ανεργία και η φτώχεια μπορεί να εξωθήσουν όσους δεν έχουν ισχυρές ηθικές αντιστάσεις σε εγκληματικές ενέργειες.
• Η προβολή της βίας και του οργανωμένου εγκλήματος από την τηλεόραση.

Λόγοι για τους οποίους ορισμένοι νέοι εκτρέπονται σε βίαιες και αντικοινωνικές ενέργειες (εγκληματικότητα, χουλιγκανισμός, εξτρεμισμός)

• Η αδυναμία της οικογένειας να διαπαιδαγωγήσει και να καθοδηγήσει σωστά τους νέους αυτούς.
• Το σχολείο, που δεν εμπνέει αρχές και οράματα και δε στρέφει το ενδιαφέρον των νέων σε δημιουργικούς σκοπούς, στην πραγματοποίηση των οποίων οι νέοι να διοχετεύσουν το δυναμισμό τους.
• Η τηλεόραση με τα πρότυπα βίας, εγκληματικότητας και ανηθικότητας που προ­βάλλει.
• Ο καταναλωτισμός και η επιδίωξη, με κάθε τρόπο, του ευδαιμονισμού,
• Η ανεργία και η διάψευση προσδοκιών που συνεπάγεται,.
• Η ένταξη τους σε περιθωριακές ομάδες.
• Οι σύγχρονες μορφές παθητικής ψυχαγωγίας υποθάλπουν τη βιαιότητα, π.χ. η παρακολούθηση ποδοσφαιρικών αγώνων.
• Οι κοινωνικές ανισότητες, διακρίσεις και αδικίες.
• Οι πιεστικές συνθήκες διαβίωσης στις μεγαλουπόλεις, που δε δίνουν ευκαιρίες για διέξοδο και εκτόνωση της νεανικής ενεργητικότητας.
• Ο αποκλεισμός των νέων από πολιτικές δημοκρατικές διαδικασίες, καθώς πολ­λές αποφάσεις, οι οποίες μάλιστα τους αφορούν, παίρνονται ερήμην τους.
• Ο φανατισμός και η μισαλλοδοξία νέων που είναι ενταγμένοι σε ομάδες.

Επιπτώσεις

• Ανθρώπινα θύματα, πόνος και δυστυχία..
• Ανηθικότητα, καταρράκωση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
• Κατάλυση του νόμου, αυτοδικία, παραβίαση δικαιωμάτων.
• Η αγωνία, ο φόβος, η καχυποψία και η ανασφάλεια που σπέρνει η βία διαστρέ­φουν ηθικά και ψυχικά τον άνθρωπο.
• Υλικές καταστροφές.
• Αυστηρά αστυνομικά μέτρα, που, σε ορισμένες περιπτώσεις, περιορίζουν ατομι­κές ελευθερίες. Υπονόμευση της δημοκρατίας.

Προτάσεις

• Η συνειδητοποίηση, με κατάλληλη πολιτιστική καλλιέργεια και αγωγή, πως με τη βία δε λύνονται, αλλά επιδεινώνονται τα προβλήματα.
• Λογική και όχι παρορμητική προσέγγιση των προβλημάτων και των διαφορών που χωρίζουν τους ανθρώπους.
• Ανεκτικότητα.
• Με τον έμπρακτο σεβασμό των δικαιωμάτων που έχουν όλοι οι άνθρωποι. Με τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης, κυρίως στις μεγαλουπόλεις (διέξοδοι εκτόνωσης από την καθημερινή ένταση: ψυχαγωγία, άθληση, δημιουργία).
• Έλεγχος των τηλεοπτικών προγραμμάτων που προβάλλουν βία και ιδιαίτερα όταν αυτά απευθύνονται σε παιδιά και εφήβους.

Τρομοκρατία

Ορισμός
Τρομοκρατία είναι η ωμή κι απροκάλυπτη άσκηση βίας από οργανωμένες ομάδες που επιδιώκουν συνήθως πολιτικούς ή εθνικιστικούς σκοπούς. Η τρομοκρατία μπορεί να διακριθεί σ’ εσωτερική και διεθνή. Στην πρώτη περίπτωση ασκείται από πολίτες του ίδιου του κράτους κι έχει κίνητρα ιδεολογικά – πολιτικά, ενώ στη δεύτερη οι τρομοκράτες δρουν σε ξένα κράτη και τα κίνητρα τους είναι πατριωτικά – εθνικιστικά.

Αίτια όπως προβάλλονται απ’ τους τρομοκράτες
Οι τρομοκράτες που δρουν στο εσωτερικό της χώρας τους προβάλλουν ως αναγκαία τη χρήση βίας απέναντι σ’ ένα κράτος που:
-είναι άδικο, γιατί ανέχεται, στηρίζει κι υπηρετεί τους πλούσιους, ενώ καταπιέζει τους φτωχούς,
-είναι ανάλγητο κι αναξιόπιστο, αφού προβάλλει ένα πρόσωπο κοινωνικής ευαισθησίας με υποσχέσεις και δημαγωγίες, ενώ στην ουσία δημιουργεί ή συντηρεί μια κοινωνία δυο ταχυτήτων. Οι ευκαιρίες δίνονται επιλεκτικά στους λίγους, ενώ οι πολλοί αντιμετωπίζονται ρατσιστικά ως πολίτες δεύτερης κατηγορίας: πλήττονται δηλ. απ’ την αναξιοκρατία, την ανεργία, τη χειραγώγηση κτλ.,
-είναι υποκριτικό. Αυτοαποκαλείται δημοκρατικό, ενώ είναι στην ουσία αυταρχικό, συγκεντρωτικό, αποκλείει τους πολίτες απ’ τα κέντρα λήψης αποφάσεων, τους τρομοκρατεί επιτρέποντας ή υποθάλποντας την αυθαιρεσία των οργάνων του. Η βία τελικά προβάλλεται ως η μόνη ηχηρή απάντηση κι
ισχυρή αντίδραση προς ένα κοινωνικοπολιτικό κατεστημένο που αντιμετωπίζει αδιάφορα κάθε ήπια μορφή διαμαρτυρίας. Γίνεται η μόνη ικανή ενέργεια ν’ αφυπνίσει το κοινωνικό σώμα που συμβιβασμένο ανέχεται την κατάσταση.

Η τρομοκρατία δε δικαιώνεται

-Σε μια οργανωμένη πολιτεία, διότι η αυτοδικία είναι αυθαιρεσία. Έτσι οι τρομοκράτες χρησιμοποιούν τα ίδια μέσα για τα οποία καταγγέλλουν το κράτος και χάνουν την αξιοπιστία τους,
-η δράση των τρομοκρατών είναι δυνατό να υποκινείται από προσωπικά βιώματα. Κατά συνέπεια η δικαστική εξουσία, η μόνη δηλ. που μπορεί να είναι αντικειμενική, περιφρονείται, υποτιμάται και τελικά μένει αναξιοποίητη,

-καταλύεται κάθε έννοια νομιμότητας και δικαιοσύνης, επικρατούν η ανομία, η αναρχία κι η ασυδοσία. Κλονίζονται περισσότερο οι ήδη ευπαθείς δημοκρατίες, εμποδίζονται όλες οι μετριοπαθείς λύσεις και διαδικασίες, με τις οποίες τελικά επιβιώνει κι εξελίσσεται ο άνθρωπος,
– η τρομοκρατία ωθεί την πολιτεία σε σκλήρυνση της στάσης της και λήψη αυστηρών αστυνομικών μέτρων. Δίνει επιχειρήματα για να ενταθεί η αυταρχικότητα που καταγγέλλει, κάνει να φαίνεται δικαιολογημένη και νόμιμη η βία της εξουσίας. Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος βίας που προκαλεί πολιτική και κοινωνική οπισθοδρόμηση,
– συχνά τα θύματα είναι αθώοι πολίτες ή άνθρωποι του καθήκοντος (εισαγγελείς, αστυνομικοί, δημοσιογράφοι κτλ.),
– η τρομοκρατία μεγαλώνει το φόβο και την ανασφάλεια σε μια ήδη φοβισμένη κι ανασφαλή κοινωνία.

Επιχειρήματα για τη δικαιολόγηση της διεθνούς τρομοκρατίας
Οι τρομοκράτες που ζουν σε ξένα κράτη ισχυρίζονται ότι οι πράξεις τους γίνονται:

– για την απελευθέρωση αιχμάλωτων αγωνιστών – επαναστατών,

– για την εκδίκηση του θανάτου συναγωνιστών -συμπατριωτών
που χάθηκαν, συχνά άδικα, στον αγώνα για υψηλά ιδανικά κι
ιδεώδη,
-για να χτυπηθεί ο ιμπεριαλισμός – εδαφικός επεκτατισμός, Χ για ν’ ασκηθεί πίεση με στόχο την ανάκτηση πάτριων εδαφών και προάσπιση των εθνικών δικαίων που καταπατώνται στο πλαίσιο μιας πολιτικής ελέγχου, η οποία καταργεί την αυτονομία κι εξυπηρετεί τα συμφέροντα των ισχυρών κρατών.

Τα επιχειρήματα των τρομοκρατών καταρρίπτονται
Πρόκειται για επιχειρήματα που φωτίζουν τα κίνητρα τέτοιων ενεργειών, ώστε να κατανοηθεί το σκεπτικό αυτών των ομάδων. Ωστόσο δεν είναι ικανά να επιφέρουν τη νομιμοποίηση του φαινομένου, εφόσον:

– με τρομοκρατικές ενέργειες (βομβιστικές επιθέσεις, αεροπειρατείες) πληρώνουν το τίμημα αθώοι άνθρωποι, ενώ τ’ αντίποινα είναι οδυνηρά, αφού η βία προκαλεί αντιβία,
– εξαγριώνονται σιγά – σιγά οι οπαδοί κι οι αντίπαλοί της, αυξάνοντας την επιθετικότητα σ’ έναν εφιαλτικά εξοπλισμένο κόσμο,
– γίνεται απάνθρωπο το κλίμα του κόσμου, καθώς συνοδεύεται από αίμα και καταστροφή. Επιδεινώνονται η καχυποψία κι η μοναξιά, που ήδη πνίγουν το σύγχρονο ανυπεράσπιστο άνθρωπο. Επιπρόσθετα, ο τελευταίος αναίσθητοποιείται στη θεά της φρίκης, η κοινή γνώμη εξοικειώνεται και δεν αντιδρά, δεν εξεγείρεται συνειδησιακά, αλλά ανέχεται ή επικροτεί. Προχωρούμε έτσι σταδιακά προς έναν κόσμο που δε θα νιώθει τύψεις για τίποτα, έναν κόσμο όπου το διεθνές δίκαιο δε θα ισχύει κι η ειρήνη θα είναι επισφαλής.

Γενικότερες σκέψεις

Η τρομοκρατία ως μέσο επίλυσης διαφορών, προβολής αιτημάτων και διεκδίκησης δικαίων είναι εύλογο να υπάρχει σε μια εποχή ηθικής ρευστότητας. Σ’ έναν κόσμο όπου αξίες όπως η αγάπη, η εμπιστοσύνη, ο σεβασμός στον άνθρωπο, η ειλικρίνεια, η ευαισθησία, η ανθρωπιά χάνονται κι υποκαθίστανται απ’ το συμφέρον, την έλλειψη του μέτρου, τη βαρβαρότητα κτλ. είναι λογικό να ευνοούνται μορφές πολιτικής κι εθνικιστικής αγριότητας, όπως η τρομοκρατία.
Σ’ ένα περιβάλλον ανταγωνιστικό, ψυχρό, σκληρό για τους αποτυχημένους, ο χώρος του περιθωρίου αποκτά μεγαλύτερο μέγεθος. Μέσα απ’ αυτόν προέρχονται συχνά οι οπαδοί της τρομοκρατίας, όντας άνθρωποι πικραμένοι, αποδιωγμένοι, απόβλητοι, που θέλουν να κάνουν αισθητή την αντίδρασή τους.
Σε μια κοινωνία που νοσεί, που εμφανίζει προβλήματα δυσλειτουργίας, όπως η σημερινή, της οποίας οι κύριοι θεσμοί αδυνατούν να εκπληρώσουν το ρόλο τους, δεν αναπτύσσονται ολοκληρωμένες προσωπικότητες, ικανές να προσφύγουν στο διάλογο και τη δικαιοσύνη, για να προωθήσουν τα αιτήματά τους.
Οι νέοι μεγαλώνουν σ’ ένα περιβάλλον ανήθικο, η καθοδήγηση που τους δίνεται απ’ την οικογένεια και το σχολείο είναι ελλιπής ή αντιφατική. Έτσι διαμορφώνονται άτομα που δεν έχουν μάθει να λειτουργούν συλλογικά, που δεν έχουν οπλιστεί μ’ αρχές, που δεν έχουν εμποτισθεί με κοινωνικές αξίες, ώστε ν’ αγωνίζονται για κοινωνικές αλλαγές με υπομονή κι επιμονή. Απεναντίας, η οργή κι η εκδικητικότητα υποκινούν τη δράση των τρομοκρατών, γι’ αυτό κι οι ενέργειες τους είναι επιζήμιες και χωρίς όφελος.

Αντιμετώπιση της τρομοκρατίας

Το πρόβλημα της τρομοκρατίας είναι σύνθετο και δε λύνεται ούτε με μεγάλα λόγια ούτε σπασμωδικά, με κινήσεις δηλ. εντυπωσιασμού κι εφησυχασμού του κοινωνικού σώματος. Τα συνηθέστερα μέτρα που λαμβάνονται για την καταπολέμησή της είναι:
– η εντατικότερη φύλαξη υψηλών προσώπων,
– η φρούρηση πιθανών στόχων με την αριθμητική αύξηση των
αστυνομικών οργάνων και τη μεταβίβαση περισσότερης εξουσίας
κι αρμοδιοτήτων σ’ αυτά,

– η θέσπιση αυστηρότερων ποινών,
– η συνεργασία αστυνομικών αρχών με διεθνείς υπηρεσίες για τη
δίωξη κι έκδοση τρομοκρατών. Όλα αυτά όμως αναχαιτίζουν επιφανειακά και περιστασιακά το πρόβλημα. Για την οριστική επίλυσή του απαιτείται η άρση των αιτίων του.

Χρειάζεται: ένας έντιμος, ήρεμος κόσμος, μια βαθιά κι εκτεταμένη παιδεία, ένας πολύπλευρος κι ειλικρινής ανθρωπισμός, ένας κόσμος όπου δε θα έχουν θέση οι κοινωνικές ανισότητες,
οι αδικίες, τα συμφέροντα, η οικονομική καχεξία ολόκληρων
κοινωνιών, αλλά θα επικρατεί η δικαιοσύνη, η δημοκρατία, η
ηθική, ουσιαστικός εκδημοκρατισμός των κοινωνιών,
σωστή λειτουργία των φορέων αγωγής,
προώθηση μιας παγκοσμιοποίησης που θα εδράζεται στις
αρχές της αλληλεγγύης, της αυτονομίας – αυτοδιάθεσης και
ισότιμης συνεργασίας των λαών.

TO ΔΙΚΑΙΟ ΤΗΣ ΠΥΓΜΗΣ

Το άτομο είναι, φορέας της προσωπικότητας, αφού υπάρχει, σαφώς διάκριση ανάμεσα στις δύο έννοιες. Η μεν πρώτη χαρακτηρίζει το ανθρώπινο λογικό πλάσμα, που στη μεμονωμένη του μορφή και ύπαρξη είναι μοναδικό. Ωστόσο αν όλοι μας αποτελούσαμε μονάδες αποκολλημένες από το σύνολο, τότε εξέλιπε το «πρόσωπο», το οποίο συνιστά την κοινωνική καθιέρωση του ατόμου. Μέσα λοιπόν από τη συνύπαρξη του «εγώ» με το «εσύ», ο άνθρωπος φτάνει στην αυτοτελείωσή του, στη συνείδηση της ιδιαιτερότητας του προσώπου μέσα στη συλλογική πραγματικότητα. Δηλαδή ολοκληρώνεται, διότι με άξονα την επικοινωνία θα τονίσει τα ξεχωριστά στοιχεία της προσωπικότητάς του και θα την προσδιορίσει, ως ιδιαίτερο τρόπο ζωής, πάντα μέσα στο πλαίσιο μιας ηθικής ποιότητας.

Καθίσταται, επομένως, σαφές ότι η προσωπικότητα διαμορφώνεται μέσα στη συμβιωτική κοινότητα, σ’ ένα ζωντανό σύνολο με δικούς του προσανατολισμούς και στόχους. Η κοινωνία δεν είναι ένα απλό άθροισμα ατόμων αλλά ένα υγιές σύστημα με υποσυστήματα, όπως αυτά της οικονομίας, της παιδείας, της θρησκείας κ.λπ, που συνιστούν τη λεγόμενη «δομή» ή «διάρθρωση» της. Όταν η δομή της κοινωνίας είναι υγιής, και όταν η κοινωνία είναι γνήσια και πλήρης κατά το νόημα και το κύρος της, τότε είναι βέβαιο ότι δίνει δυνατότητα στα μέλη της να προκόψουν, αλλά και μέσω του μέρους να ευδοκιμήσει το όλον.

Όλα αυτά, φυσικά, προϋποθέτουν και την ουσιαστική στάση των ατόμων προσώπων που την αποτελούν, γιατί η ιδιαίτερη θέση του ανθρώπου μέσα σε αυτήν προσδιορίζει μια υψηλή αξία. Αυτή όμως την αξία και την αξιοπρέπειά του τη χάνει, όταν λησμονεί το σκοπό της αποστολής του, όταν παραδίδει χωρίς φραγμό στις ορμές του, όταν ξεπέφτει και υποδουλώνεται στα πάθη του, όταν ζει παρασιτικά σε βάρος των άλλων, όταν τελικά εγκλωβίζεται στο στενά εννοούμενο ατομικό του συμφέρον και προσπαθεί πάση θυσία να επιβληθεί στους άλλους. Σε μια τέτοια περίπτωση επικρατεί το δίκιο του ισχυρότερου και «το μεγάλο ψάρι τρώει το μικρό», όπως λέει ο λαός.

Ο ατομικισμός είναι αδυναμία και σίγουρα είναι διαποτισμένος από εχθρικό πνεύμα απέναντι στην κοινωνία-πολιτεία. Το μέτρο και ο στόχος όλων των ενεργειών του ατομικιστή είναι το «εγώ». Γι’ αυτό και επιζητεί την απαλλαγή από κάθε κοινωνική δέσμευση, την οποία θεωρεί δυστυχία, γιατί η ευδαιμονία ταυτίζεται με την ουσία του αρρωστημένου υποκειμενισμού. Όλες οι δραστηριότητες ενός τέτοιου ατόμου απολήγουν σ’ ένα συγκεκριμένο σκοπό, αφού ο λαός, η κοινωνία, είναι γι’ αυτόν ένα άθροισμα κι όχι μια φυσική κοινότητα, που ζει δεμένη με το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον. Το ζητούμενο αυτού του ανθρώπινου τύπου είναι η ατομική και μόνο ευζωία, τη στιγμή που δεν διαπνέεται ούτε νιώθει ότι έχει δεσμούς με τους γύρω του, γι’ αυτό και κατα­ντά εγωιστής, απειθάρχητος, ανυπότακτος και αντικοινωνικός. Ετσι στην κοι­νωνία κυριαρχεί το δίκαιο της πυγμής.

Η επιθετικότητα των ατομικιστών συχνά μετατρέπεται σε βία και εγκλη­ματικότητα. Τα φαινόμενα αυτά της βίας και της εγκληματικότητας αποτε­λούν ουσιαστικά την κλιμάκωση μιας ανθρώπινης συμπεριφοράς υποταγμένης σε κατώτερα ένστικτα και πάθη. Παρατηρούνται σε πολλούς χώρους της κοι­νωνικής ζωής και στηρίζονται στο δίκαιο της πυγμής, στην παρανοϊκή μονολιθικότητα και την έλλειψη ελεύθερου πνεύματος και φρονήματος.

Η ιστορία του ανθρώπινου γένους είναι ιστορία της βίας και του εγκλήμα­τος. Παλαιότερα, το μόνο που άλλαζε ήταν τα μέσα και η αιτιολογία. Η βία ως διαχρονικό φαινόμενο συνδέεται άμεσα με τη δύναμη και ως μηχανισμός εξανδραποδισμού θεμελιώνεται σε ορισμένα βασικά όπλα που χρησιμοποιεί. Τέτοια είναι το ψέμα, ο δογματισμός, ο αθέμιτος ανταγωνισμός, η καταπίεση κ.λπ. Πρέπει δε να τονίσουμε ότι εκφράζεται κυρίως σε χώρους μαζικούς, στους οποίους τα άτομα χάνουν την ιδιαιτερότητα και αυτονομία τους, υπο­βαθμίζονται ψυχικά και πειθαρχούν στους νόμους της ομαδικής ψυχολογίας.

Η επιστημονική και τεχνολογική πρόοδος που συντελέστηκε στην εποχή μας επέφερε την άνοδο του βιοτικού επιπέδου, γεγονός που συνέβαλε στην καταπολέμηση βασικών προβλημάτων, τα οποία εμπόδιζαν την αναβάθμιση της ανθρώπινης ζωής.

Ωστόσο, επειδή «ουδέν καλόν αμιγές κακού», η σύγχρονη κοινωνική πραγ­ματικότητα χαρακτηρίζεται από φαινόμενα κοινωνικής νοσηρότητας – παθογέ­νειας, μέσα από την αύξηση των οποίων αποδεικνύεται ότι στόχος της κοινωνι­κοοικονομικής εξέλιξης είναι η επιδίωξη των υλικών ανέσεων, οι οποίες το μό­νο που επιβεβαιώνουν είναι ότι ο ρυθμός και ο τρόπος της σύγχρονης ζωής εί­ναι λανθασμένος. Πράγματι, η ανάλυση τέτοιων φαινομένων αποκαλύπτει την εσωτερική γύμνια του σημερινού ανθρώπου, την ψυχική του αποδυνάμωση, όπως επίσης και τα τεράστια κενά που προκαλεί η υπολειτουργικότητα της κοινωνίας στην εξέλιξη του «εγώ» πολλών ατόμων, ώστε να μην μπορούν ν’ αντέξουν τις εντάσεις και τις δυσκολίες της καθημερινότητας. Πρόκειται για μια κοινωνία στην οποία η αξία των πραγμάτων τοποθετείται πάνω από τον άνθρωπο, οπότε, συστηματικά καλλιεργείται η αντίληψη ότι η «ευτυχία» αγο­ράζεται, άρα συχνότατα πλέον σ’ αυτήν προάγεται και παράγεται μαζικά το έγκλημα.

Το μόνο καταφύγιο του ανθρώπου είναι η κοινωνία. Η επένδυση σ’ αυτήν εί­ναι κεφαλαιώδες έργο των ατόμων, προκειμένου να επιτευχθεί η ουσιαστική αν­θρώπινη εξέλιξη, η οποία θα ταιριάξει δημιουργικά το φυσικό με το τεχνητό. Μόνο με την αρμονική συνύπαρξη με τα υπόλοιπα μέλη της κοινωνίας, θα μπο­ρέσει ο άνθρωπος να λυτρωθεί από καταστάσεις και συνθήκες, που μπορεί μεν να δημιούργησε, δεν ταιριάζουν όμως στην ανθρώπινη φυσική λειτουργία.

ΤΡΟΧΑΙΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ

ΑΙΤΙΑ ΑΥΞΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

1. Οι ευθύνες της πολιτείας

• το εθνικό οδικό δίκτυο είναι ανολοκλήρωτο ή παρουσιάζει κατα­σκευαστικά προβλήματα που δυσχεραίνουν την οδηγική συμπερι­φορά
• η απουσία της αναγκαίας κυκλοφοριακής αγωγής στην εκπαίδευση. Παράλληλα οι νέοι οδηγοί δεν εκπαιδεύονται επαρκώς για την από­κτηση του σχετικού διπλώματος
• ο περιορισμένος ή βραχύβιος περιοδικά έλεγχος από τα όργανα της (για χρήση οινοπνευματωδών ποτών, παραβίαση των κανόνων κυ­κλοφορίας κ. α.)
• η λαϊκιστική πολιτική που ασκείται σε σχέση με τα όρια της νυκτε­ρινής διασκέδασης.

2. Η αστικοποίηση μεγάλου μέρους του ελληνικού πληθυσμού. Στις αρ­γίες και τις εορτές η μετακίνηση προς τις αγροτικές ή ημιαστικές περιο­χές είναι πολυπληθής
3. Οι κυκλοφοριακές συνθήκες κυρίως στα μεγάλα αστικά κέντρα έχουν καταστεί αφόρητες:

»   οι μαζικές μετακινήσεις σε καθημερινή βάση

»   οι αγχωτικοί ρυθμοί ζωής

προκαλούν εκνευρισμό και επιθετικότητα.

4. Η νοοτροπία ορισμένων για τους οποίους το αυτοκίνητο συνιστά μέσο:

• κοινωνικής καταξίωσης και διαφοροποίησης
• κοινωνικής επίδειξης και έκφρασης νεοπλουτισμού
• με συνέπειες
• την προκλητική, υποτιμητική προς τους άλλους οδηγική συμπεριφορά
• την ανάπτυξη υπερβολικής ταχύτητας εξαιτίας της επιδεικτικής οδή­γησης
• τις άσκοπες μετακινήσεις κ.α.

5. Ο μεγάλος αριθμός των αυτοκινήτων σε σχέση με τον πληθυσμό της χώρας

• οι αυτοκινητοβιομηχανίες στα πλαίσια ενός έντονου μεταξύ τους ανταγωνισμού και της μαζικής κατανάλωσης εισήγαγαν ελκυστικές διευκολύνσεις για την αγορά αυτοκινήτου.
• η νοοτροπία της κατεξοχήν παιδοκεντρικής ελληνικής οικογένειας που επιβραβεύει τις προσπάθειες των νέων με τη απόκτηση του αυ­τοκινήτου τους.

6. Η λαθεμένη προβολή του προβλήματος από τα ΜΜΕ δεν ενεργοποιεί θετικά τις συνειδήσεις για την αντιμετώπιση του:

• ο μεγάλος αριθμός των θυμάτων εμφανίζεται και καταγράφεται ως συνήθης και αναμενόμενος, με συνέπεια να προκαλεί εθισμό και εφησυχασμό.
• δεν αναδεικνύει την αιτιολογία του.
• δεν συνοδεύεται από την επισήμανση της τήρησης των σχετικών κα­νόνων οδικής συμπεριφοράς.

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ-ΕΡΓΑΣΙΑ

Εργασία : Είναι η συνειδητή σωµατική και πνευµατική απασχόληση του ανθρώπου, που ξεκινάει από µια πρόθεση ( επιθυµία ) , στηρίζεται σε µια σειρά από οργανωµένες προσπάθειες και ενέργειες και έχει ως σκοπό την πραγµατοποίηση της αρχικής πρόθεσης ( πρόθεση – ενέργεια –σκοπιµότητα ) .

Επάγγελμα είναι η κύρια και συνεχής εργασία στην οποία επιδίδεται κάποιος, για να εξοικονομήσει τα απαραίτητα αγαθά που ικανοποιούν τις βιοτικές ανάγκες του. Θα ήταν, ωστόσο, ελλιπής η σημασία του, αν αφαιρούσαμε απ’ αυτό το ηθικό περιεχόμενο και την κοινωνική του αποστολή. Είναι η υπόσχεση -από το ρ. επαγ­γέλλομαι: υπόσχομαι-για τη συνειδητή και υπεύθυνη ανάληψη των καθηκόντων που απορρέουν από την κατάληψη μιας θέσης στη διαδικασία της παραγωγής και διακί­νησης των προϊόντων ή στις υπηρεσίες που προσφέρονται στην κοινωνία. Γι’ αυτό και ορισμένα επαγγέλματα με εξαιρετική κοινωνική προσφορά ονομάζονται λει­τουργήματα.

Γιατί η επιλογή επαγγέλματος είναι σήμερα για πολλούς νέους δύσκολη:

• Μεγάλη απόφαση που πρέπει να ληφθεί σε νεαρή ηλικία.
• Επιλέγοντας ο νέος επάγγελμα, επιλέγει ουσιαστικά τρόπο ζωής.
• Η αβεβαιότητα για το μέλλον που έχει ένα επάγγελμα εξαιτίας των ραγδαίων αλλαγών που συντελούνται στην τεχνολογία και την οικονομία.
• Ενώ οι σπουδές που απαιτούνται για ορισμένα επαγγέλματα είναι μακροχρό­νιες και το κόστος μεγάλο, η επαγγελματική επιτυχία είναι αμφίβολη.

Η σωστή επιλογή του επαγγέλµατος είναι πολύ σηµαντική για τον άνθρωπο µια και η συγκεκριµένη εργασία καλύπτει αφενός το µεγαλύτερο µέρος του χρόνου και αφετέρου επηρεάζει άµεσα τη ψυχική του υπόσταση . Τα κριτήρια πάνω στα οποία θα µπορούσαµε να στηριχτούµε για µια σωστή επιλογή είναι :

– Μόρφωση : αποτελεί την αφετηρία προβληµατισµού και πλατιάς σκέψης , υπόβαθρο απαραίτητο για οποιαδήποτε εργασία , ενηµέρωση γύρω από τους υπάρχοντες κλάδους .

– Αυτογονία : επίγνωση ικανοτήτων – φυσικών κλίσεων – ιδιοσυγκρασίας  – Επήρειες : συνδυασµός και εµβάθυνση των απόψεων που ο περίγυρος προτείνει (οικογένεια – σχολείο – κοινωνικές οµάδες ) και όχι αδιάκριτη αποδοχή .

– Συνειδητοποίηση του κοινωνικού ρόλου της εργασίας .

– Επικαιρότητα : εκτίµηση των δεδοµένων και των πραγµατικών αναγκών της συγκεκριµένης    κοινωνίας – προσοχή σε µόδες και προκαταλήψεις .

– Συνειδητοποίηση ότι ο οικονοµικός παράγοντας , δηλαδή η δυνατότητα απόκτησης υλικών    αγαθών , δεν πρέπει ν’ αποτελεί το πρωταρχικό κριτήριο επιλογής .

Οι παράγοντες που επιδρούν στην επιλογή του επαγγέλματος

1. Το περιβάλλον

• Το φυσικό, επειδή η αξιοποίηση των δυνατοτήτων και των ευκαιριών που προ­σφέρει υπαγορεύει συχνά και το επάγγελμα που θα ακολουθήσουν ορισμένοι από όσους ζουν σ αϊτό.
• Το οικείο, δηλαδή γονείς και συγγενείς, επειδή:

—  Επιθυμούν την καλύτερη επαγγελματική αποκατάσταση των παιδιών τους.

—  Θέλουν να δουν το παιδί τους να εκπληρώνει τα δικά τους ανεκπλήρωτα όνειρα.

—  Είναι ανάγκη να συνεχιστεί μια επαγγελματική οικογενειακή παράδοση.

—  Έχουν οικονομική άνεση ή αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες.

Η επίδραση τους είναι αρνητική, εφόσον επιβάλλουν κάποια προτίμηση, χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τους το χαρακτήρα και την προσωπικότητα του νέου.

• Το κοινωνικό, επειδή:

—  Προβάλλει πρότυπα επιτυχημένων επαγγελματιών.

—  Διαμορφώνει στερεοτυπικές αντιλήψεις για την αξία των επαγγελμάτων.

—  Προσφέρει-οπότε ασκεί θετική επίδραση-ή στερεί-αρνητική επίδραση-τη δυνατότητα γνωριμίας με νέα ενδιαφέροντα επαγγέλματα.

2. Το σχολείο, ανάλογα με το είδος του, με τις γνώσεις, αλλά και με την ενημέρωση που προσφέρει, ενθαρρύνοντας το παιδί να επιδοθεί σε κάτι επιδρά θετι­κά, εφόσον το παιδαγωγικό λειτούργημα γίνεται κατάλληλα για κάθε μαθητή.
3. Η οικονομική συγκυρία.-Κατά-περιόδους παρατηρείται έξαρση της οικονομικής δραστηριότητας και οικονομική άνθηση ορισμένων κλάδων, π.χ. οικοδο­μικών, οικονομικών, πληροφορικής, βιοτεχνολογίας κ.λπ. Από την άνθηση αυτή ωφελούνται σημαντικά οι επαγγελματίες του κλάδου αυτού, γι’ αυτό και πολλοί νέοι επιλέγουν να ασκήσουν αυτά τα προσοδοφόρα επαγγέλματα.
4. Η αυτογνωσία, που αποτελεί προϋπόθεση ελεύθερης, αβίαστης και ορθής επαγγελματικής επιλογής.

Τα οφέλη από τη σωστή επιλογή και άσκηση του επαγγέλματος

• Ο εργαζόμενος όχι μόνο ικανοποιεί τις βιοτικές ανάγκες του, αλλά δίνει ουσια­στικό περιεχόμενο και ποιότητα στη ζωή του.
• Γίνεται ανεξάρτητος, οικονομικά και κοινωνικά.
• Νιώθει ηθική ικανοποίηση.
• Αποκτά αυτοπεποίθηση, νιώθει ψυχική ευφορία και ισορροπία, είναι αισιόδοξος.
• Συμβάλλει στην ανάπτυξη και την πρόοδο της κοινωνίας, αφού η ατομική δημι­ουργία μετατρέπεται σε κοινωνικό κτήμα και ικανοποιεί γενικότερες κοινωνικές ανάγκες.
• Δημιουργεί κοινωνικές σχέσεις που τις πιο πολλές φορές δεν είναι τυπικές σχέ­σεις απλής συναλλαγής, αλλά δεσμοί συνεργασίας και φιλίας. Οι συνάδελφοι και συνεργάτες είναι σε πολλές περιπτώσεις και φίλοι των ανθρώπων.
• Ηθικοποιείται. Μαθαίνει να μη ζει σε βάρος των συνανθρώπων του, να σέβεται το μόχθο και τα δημιουργήματα τους.
• Αποκτά εμπειρίες και γνώσεις.
• Ολοκληρώνει την προσωπικότητα του ως άνθρωπος και ως πολίτης, αφού μα­θαίνει να συνεργάζεται με τους άλλους, να είναι αλληλέγγυος, να θέτει κοινούς στόχους, να συντονίζει τις δυνάμεις του με αυτούς και να αγωνίζεται για την υλο­ποίηση τους.

Πού οφείλεται ο αλλοτριωμένος χαρακτήρας

της σύγχρονης εργασίας

Αλλοτρίωση είναι η αποξένωση του ανθρώπου όχι μόνο από τους συνανθρώπους του, αλλά και από τον ίδιο τον εαυτό του. Είναι η απώλεια της δυνατότητας του να ρυθμίζει τη ζωή του σύμφωνα με τη δική του βούληση και κρίση, καθώς και η υποτα­γή του σε μια αναγκαιότητα που επιβάλλουν παράγοντες ξένοι προς τις ανάγκες και τις επιθυμίες του.

Η αλλοτρίωση σήμερα έχει εισχωρήσει και εμφανίζεται με ιδιαίτερη οξύτητα, βάναυσα θα λέγαμε, σε δραστηριότητες που διαμορφώνουν το πνεύμα, το ήθος, τον ψυχισμό και τελικά την ύπαρξη του ανθρώπου. Ένα, λοιπόν, από τα γνωρίσματα της ανθρώπινης ύπαρξης που έχει διαβρωθεί από την αλλοτρίωση είναι και η δημι­ουργικότητα, όπως αυτή εκδηλώνεται, κατά κύριο λόγο, με την εργασία.

Τα αίτια είναι:

• Η εισβολή της μηχανής σε κάθε τομέα της παραγωγής. Με την εισβολή αυτή δεν τυποποιείται μόνο η εργασία, αλλά συχνά εκτοπίζεται από αυτήν και ο ίδιος ο εργαζόμενος.
• Ο καταμερισμός της εργασίας και η εξειδίκευση, που στερεί από τον άνθρωπο την ηθική ικανοποίηση που προσφέρει η ολοκληρωμένη προσωπική δημιουργία.
• Η υπεραξία, δηλαδή η εκμετάλλευση του εργαζομένου από τον εργοδότη του.
• Η επιλογή του επαγγέλματος, όταν αυτή δεν είναι ελεύθερη και σωστή.
• Τα κίνητρα της εργασίας, όταν δηλαδή αυτά είναι μόνο οικονομικά. Η οικονομι­κή άνεση είναι αναγκαίος, αλλά όχι και επαρκής όρος για να είναι ένας άνθρω­πος ευτυχισμένος.
• Η μετατροπή της εργασίας σε ρουτίνα και αγγαρεία, επειδή αφαιρείται από αυ­τήν κάθε ενδιαφέρον, κάθε έμπνευση και ευχαρίστηση.
• Ο ανταγωνισμός και το πάθος για επαγγελματική επιτυχία και αναγνώριση, όποιο κι αν είναι το τίμημα γι’ αυτή την επιτυχία.
• Η εξουθενωτική εργασία, που οδηγεί όχι μόνο σε σωματική αλλά και σε ψυχική κόπωση και εξάντληση τον εργαζόμενο.
• Ο προγραμματισμός, επειδή ο άνθρωπος, αν και δε συμμετέχει στον οικονομικό και κοινωνικό σχεδιασμό, ωστόσο είναι αναγκασμένος να συμμορφώνεται σε προγράμματα που καταπνίγουν κάθε δυνατότητα για ελεύθερη, πρωτόβουλη και αυθόρμητη δράση.

Η διεύθυνση Εργασίας του νομού σας οργανώνει ημερίδα με θέμα «Νέοι, κατάρτιση και επάγγελμα», με συμμετοχή αρμοδίων φορέων, επιστημόνων, επαγγελματιών, γονέων και μαθητών. Στην ημερίδα αυτή συμμετέχεις ως εκ­πρόσωπος των μαθητών της Γ’ Λυκείου.

Στη γραπτή εισήγηση σου (600 λέξεις) μπορείς;

α) να υποστηρίξεις με κατάλληλα επιχειρήματα την άποψη σου για την ισο­τιμία χειρωνακτικής και πνευματικής εργασίας;

β) να προσδιορίσεις πού οφείλεται η προκατάληψη που υπάρχει σήμερα για τα χειρωνακτικά επαγγέλματα και ο παραγκωνισμός αυτών;

Κυρίες και κύριοι,

Οι περισσότερες από τις κοινωνικές σχέσεις δύναμης και εξουσίας έχουν ως βάση ένα σύνολο αυθαίρετων αξιολογήσεων μέσα απ’ το οποίο δικαιώνο­νται ιδεολογικά και οργανώνονται κοινωνικά. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και με την αξιολογική διάκριση της εργασίας σε χειρωνακτική και μη.

Η χειρωνακτική εργασία θεωρείται κατώτερη σε αξία και κοινωνική ανα­γνώριση από την πνευματική. Τα πράγματα ξεκινούν από τη διαπίστωση ότι το χέρι είναι μικρότερης σημασίας για τον άνθρωπο από το μυαλό, καθώς και από την ύλη και το σώμα.

Λησμονείται βέβαια, πως το πνεύμα αντλεί την ύπαρξη του από την ύλη και πως το μυαλό οφείλει την απαρχή της λειτουργίας του στην επιδεξιότητα του σώματος και ειδικότερα των χεριών κατά τη δημιουργία των πρώτων εργα­λείων. Το ίδιο συμβαίνει, και με τη χειρωνακτική εργασία. Στην αξιολόγηση της κοινωνικής προσφοράς της δεν λαμβάνεται υπόψη πως όλες οι πνευματικές ανακαλύψεις που άλλαξαν την πορεία της ανθρώπινης ιστορίας θα έμεναν απλώς μετέωρες σκέψεις, εάν δεν υπήρχε ο χειρώνακτας, για να τις θέσει σε εφαρμογή. Καμία ενέργεια ή εργασία του ανθρώπου δεν είναι, μόνο σωματική ή μόνο πνευματική. 0 άνθρωπος έχει και υλική-σωματική και ψυχοπνευματική υπόσταση σ’ ένα ενιαίο και αδιαίρετο σύνολο.

Εάν παρατηρήσουμε τα επιτεύγματα του ανθρώπινου πολιτισμού, θα δια­πιστώσουμε ότι όλα έχουν την υλική και την πνευματική τους πλευρά αξεχώριστα συνυφασμένες. Η διώρυγα του Σουέζ, για παράδειγμα, δεν θα είχε κατα­σκευαστεί χωρίς τους επιστήμονες και τους μηχανικούς αλλά ούτε και χωρίς τους εργάτες και τους χειρώνακτες. Οι πρώτοι συλλαμβάνουν, οι δεύτεροι θέ­τουν σ’ εφαρμογή, εκτελούν. Αν δεν υπάρχει εκτέλεση, δεν θα υπάρξει ολοκλήρωση. Υπάρχουν μάλιστα ορισμένες πολύ δημιουργικές εργασίες, όπου δεν μπορεί κανείς να ξεχωρίσει αν είναι χειρωνακτικές ή πνευματικές. Τι είναι ο ζωγράφος ή ο γλύπτης; Τι είναι οι όλο και περισσότεροι επαγγελματίες αθλητές; Βεβαίως, όλα τα δάχτυλα δεν είναι ίδια. Αλλά κανείς λογικός άνθρωπος δεν υποτιμά το μικρό του δακτυλάκι. Δεν υπάρχουν καλές και κακές εργασίες. Υπάρχουν καλώς ή κακώς εκτελούμενες εργασίες. Από αυτή την άποψη, είναι δυνατόν μια χειρωνακτική εργασία να είναι πνευματικότερη από μια νωθρή «πνευματική» εργασία και το αντίθετο.

0 πολιτισμός, λοιπόν, διακρίνεται σε ηθικοπνευματικό και υλικοτεχνικό. Η μία διάσταση του συνδέεται με τέχνες, γράμματα, παραδόσεις, νόμους, πολιτεύματα, γλώσσα, αξίες, ενώ η δεύτερη με υλικά επιτεύγματα και τις κα­τακτήσεις της τεχνολογίας που αποτελούν προϊόντα σωματικού καμάτου και χειρωνακτικής εργασίας. Δεν νοείται πρόοδος πολιτισμική, όταν προοδεύει μόνο η μία διάσταση του πολιτισμού· αλλά ούτε η υλική ανάπτυξη επιτυγχάνε­ται χωρίς την πνευματική ή το αντίστροφο. Από την άλλη πλευρά, η στασιμότη­τα ή η πτώση του υλικού πολιτισμού συμπαρασύρει και τον πνευματικό πολιτι­σμό και το αντίθετο. Παρατηρείται, λοιπόν, μεταξύ των δύο αυτών επιπέδων μία διαλεκτική σχέση, γεγονός που αποκαλύπτει την αξία της χειρωνακτικής εργασίας και την ισότιμη προσφορά της με την πνευματική.

Επομένως, κυρίες και κύριοι, όλα τα επαγγέλματα είτε χειρωνακτικά είτε πνευματικά είναι εξίσου χρήσιμα και αναγκαία για την κοινωνική προκοπή.

Πρέπει ν’ απαλλαγούμε από στερεότυπα και κοινωνικές προκαταλήψεις, ώστε οι νέοι να προβαίνουν ελεύθερα στην επιλογή επαγγέλματος που τους ικανοποιεί, σύμφωνα με τις κλίσεις, το ταλέντο, τις βαθύτερες επιθυμίες τους δίχως να δεσμεύονται από το τι θα πει ο κόσμος, από το αν το επάγγελμα που τους ενδιαφέρει έχει ιδιαίτερο κοινωνικό κύρος ή όχι. Η ώρα της επαγγελματι­κής επιλογής είναι ιδιαίτερα κρίσιμη, κυρίες και κύριοι, κι αυτό χρειάζεται να το αντιληφθούμε όλοι, αρμόδιοι φορείς, δάσκαλοι, γονείς, φίλοι, γιατί το επάγ­γελμα του καθενός από μας θ^α αποτελεί μεθαύριο το μισό της καθημερινής μας ζωής και πρέπει να μας ικανοποιεί. Όποιο επάγγελμα συγκινεί τον κάθε νέο, αυτό πρέπει και ν’ ακολουθεί, χωρίς βέβαια να παραλείπει την αυτοκριτική για το αν έχει και τις ικανότητες ν’ ανταποκριθεί σ⁵ αυτό.

Η προκατάληψη απέναντι στα χειρωνακτικά επαγγέλματα, χαρακτηριστική στην εποχή μας, δεν είναι τυχαία* οφείλεται σε μια σειρά παραγόντων.

Πρώτα πρώτα, ο τεράστιος ανταγωνισμός στην αγορά εργασίας σε συν­δυασμό με το πρόβλημα της ανεργίας αλλά και την ειδίκευση-εξειδίκευση που αποτελεί ανάγκη των καιρών, καθιστούν αναγκαία τη φοίτηση σε ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα και την κατοχή τίτλων ανωτάτων σπουδών. Από νωρίς, μάλιστα, στο σχολείο τα παιδιά μπαίνουν στη λογική της επιλογής κατεύθυνσης, η οποία σχετίζεται κάθε φορά και με την πορεία προς ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα και συγκεκριμένα επιστημονικά – πνευματικά επαγγέλματα κατ’ επέκτασιν. Είναι η ίδια η δομή και ο χαρακτήρας της δευτεροβάθμιας εκπαί­δευσης τέτοια, που ωθούν τους νέους να επιλέγουν από νωρίς κάποια κατεύ­θυνση σπουδών που σχετίζεται και με συγκεκριμένες ανώτατες Σχολές. Επομένως διευκολύνεται η απομάκρυνση απ’ τα χειρωνακτικά επαγγέλματα και, γενικότερα, ο παραγκωνισμός τους. Εδώ επιδρά και ο μιμητισμός, που είναι ακόμη εντονότερος σε νεαρές ηλικίες, και το φαινόμενο αναπαράγεται.

Πέρα από το αυξημένο κοινωνικό κύρος των πνευματικών επαγγελμάτων, ιδιαίτερα μάλιστα ορισμένων, συντελεί καθοριστικά και το γεγονός ότι τα χειρωνακτικά επαγγέλματα έχουν συνδεθεί με τους μετανάστες ή τους πρό­σφυγες και με πολύ χαμηλότερες αμοιβές, ώστε να θεωρούνται υποδεέστερα και οι νέοι να απομακρύνονται όλο και περισσότερο απ’ αυτά.

Επίσης, το βιοτικό και το πνευματικό επίπεδο σήμερα, με τη ραγδαία ανά­πτυξη της επιστήμης και της τεχνολογίας, έχουν ιδιαιτέρως αναβαθμιστεί, γι’ αυτό και πολύ περισσότερες οικογένειες μπορούν πλέον ν’ ανταποκριθούν οι­κονομικά στις απαιτήσεις για ανώτατες σπουδές των παιδιών τους, αλλά και πολύ περισσότεροι νέοι άνθρωποι επιδιώκουν την περαιτέρω μόρφωση τους μέσω της φοίτησης τους σε ΑΕΙ Όλα αυτά αποτελούν ανασχετικούς παράγο­ντες για τη στροφή των νέων προς τα χειρωνακτικά επαγγέλματα, σε πολλά απ’ τα οποία και οι συνθήκες εργασίας είναι χαμηλότατης ποιότητας.

Τέλος, η έλλειψη κατάλληλου σχολικού επαγγελματικού προσανατολισμού δεν επιτρέπει στους νέους να επιλέξουν επάγγελμα με γνώμονα τις βαθύτερες

κλίσεις και προτιμήσεις τους* αντίθετα, τους μετατρέπει σε εύκολα θύματα άγονου μιμητισμού και μαζοποίησης, τους ωθεί στην παρακολούθηση της λογικής των πολλών που επιδιώκουν τη «δόξα» του γιατρού, του δικηγόρου, του πολιτικού μηχανικού κ.λπ.

Η κοινωνία για να προκόψει χρειάζεται όλα τα είδη επαγγελμάτων. Το να περιφρονείται το ένα και να υπερτιμάται το άλλο είναι μια αυθαίρετη κοινω­νική προκατάληψη, που ως μοναδικό λόγο ύπαρξης έχει την ιδεολογική δικαί­ωση της αδικίας και την κοινωνική αναπαραγωγή των σχέσεων εξουσίας.

Γι’ αυτό, κυρίες και κύριοι, μέσα απ’ αυτήν εδώ την ημερίδα χρειάζεται να περάσει ένα μήνυμα ισοτιμίας των επαγγελμάτων που θα βοηθήσει τα παιδιά σας να προβούν ώριμα και ελεύθερα στην επιλογή του επαγγέλματος τους. Καλούνται ν’ αποφασίσουν για την ίδια τη ζωή και το μέλλον τους και η επι­λογή τους πρέπει να είναι υπεύθυνη και ουσιαστική.

Εμείς ως μαθητές της Γ’ Λυκείου θελήσαμε να εκφράσουμε με γνησιότητα τις απόψεις μας πάνω στο θέμα, τις οποίες και ελπίζουμε να λάβετε όλοι σο­βαρά υπόψη σας.

Σας ευχαριστώ.

ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ

Εξειδίκευση : Είναι η απασχόληση του ατόµου µε έναν ειδικό τοµέα ενδιαφέροντος µε σκοπό την καλύτερη µελέτη και απόδοση .

Έγινε αναγκαία λόγω:

• Του ευρύτατου φάσματος ασχολιών του σύγχρονου ανθρώπου.
• Της έκρηξης των επιστημονικών γνώσεων.
• Της φυσικής αδυναμίας ενός ανθρώπου να επιδίδεται με επιτυχία ταυτόχρονα γξ πολλούς και διαφορετικούς τομείς εργασίας ή έρευνας.
• Της εξέλιξης των τεχνικών μέσων.
• Των πολύπλοκων σύγχρονων προβλημάτων. Για την αποτελεσματική αντιμετώ­πιση των προβλημάτων αυτών απαιτούνται ειδικές, ακριβείς γνώσεις.

θετικά αποτελέσματα

• Αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας, η οποία έχει τεράστια σημασία για την οικονομική ευημερία και, κατ’ επέκταση, για την πρόοδο της κοινωνίας. Η αύξηση αυτή οφείλεται: α) Στην επιτηδειότητα του εργαζομένου, στην αποδοτικότερη αξιοποίηση των πνευματικών και σωματικών ικανοτήτων του. β) Στην εξοικονόμηση δυνάμεων, μέσων και κεφαλαίων, γ) Στην εξέλιξη των τεχνικών μέσων.
• Αύξηση της παραγωγής και βελτίωση της ποιότητας των παραγόμενων αγαθό: Ο εργαζόμενος αποκτά ειδικές γνώσεις, αναπτύσσει την επιδεξιότητα και την επινοητικότητα του. Έτσι, πετυχαίνονται καλύτερα αποτελέσματα.
• Βαθιά γνώση του συγκεκριμένου αντικειμένου που οφείλεται στην αποκλειστική και συνεχή ενασχόληση με αυτό.
• Βελτίωση των μεθόδων έρευνας και των τεχνικών μέσων, εφόσον αυτά επίπ­λουν πολύ εξειδικευμένες λειτουργίες.
• Νέες ειδικότητες, άρα και νέες θέσεις εργασίας.
• Ενισχύεται η αλληλεξάρτηση, η αλληλεγγύη και η υπευθυνότητα των ανθρώπων.

Αρνητικά αποτελέσματα

• Η αλληλεξάρτηση των ανθρώπων εγκυμονεί τον κίνδυνο διάσπασης της κοινωνικής συνοχής, αν δεν πληρούνται οι αναγκαίες προϋποθέσεις οργανωμένης συνεργασίας και αλληλοβοήθειας.
• Η εργασία τυποποιήθηκε, έγινε μηχανική. Το γεγονός αυτό στερεί από το σύγ­χρονο εργαζόμενο την ηθική ικανοποίηση της ολοκληρωμένης προσωπικής δη­μιουργίας.
• Η αδυναμία του εργαζομένου να αντικρίζει ολοκληρωμένο το προϊόν του μό­χθου του, το δημιούργημα του, καθώς αυτό δεν είναι παρά μόνο ένα μέρος του όλου, ένα εξάρτημα, μια λεπτομέρεια απρόσωπη και χωρίς ταυτότητα, αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της αλλοτρίωσης του.
• Ο άνθρωπος γίνεται ανεύθυνος, αφού μπορεί για παράδειγμα να κατασκευάζει ένα εξάρτημα κάποιου όπλου μαζικού ολέθρου και να αγνοεί για ποιο σκοπό αυτό προορίζεται.
• Τυποποιεί τις ενέργειες του ανθρώπου, αλλά και τη σκέψη του. Η επανάληψη, οι μηχανικές κινήσεις σκοτώνουν τη συνειδητή και ευδιάθετη προσπάθεια, περιο­ρίζουν τη φαντασία και την πρωτοτυπία.
• Ο άνθρωπος γίνεται μονομερής.

α) Περιορίζεται το διανοητικό του πεδίο.

β) Από τον ειδικό λείπει συχνά η συγκρότηση, αφού για την πλήρη κατανόηση του μέρους απαιτείται και η γνώση του όλου στο οποίο ανήκει, γ) Χάνει την ηθική, αλλά και την επαγγελματική του αξία, αφού γίνεται ανίκα­νος έξω από το εξειδικευμένο έργο του, και συχνά οδηγείται στην ανεργία, δ) Περιορίζει τα ενδιαφέροντα του.

Προτάσεις για τον περιορισμό των αρνητικών αποτελεσμάτων

• Είναι ουτοπία να ισχυριστεί κάποιος πως θα μπορούσε να ακυρωθεί η εξειδί­κευση στην εποχή μας. Θα μπορούσαν, όμως, να περιοριστούν τα αρνητικά αποτε­λέσματα της.
• Με τη γενική παιδεία μπορούμε καινά καλλιεργήσουμε τις άλλες δυνατότητες, που λόγω εξειδίκευσης κινδυνεύουν από ατροφία, και να προκαλέσουμε το εν­διαφέρον του ανθρώπου, από τη μαθητική του ηλικία, για τόσα όμορφα πράγ­ματα που χαρίζουν ψυχική ευφορία και πληρούν το κενό της μονομέρειας.
• Αξιοποιώντας τον ελεύθερο του χρόνο ο εργαζόμενος μπορεί να αναπληρώσει όσα του στερεί η μηχανική εργασία και η ενασχόληση του με ένα συγκεκριμένο και περιορισμένο αντικείμενο.
• Με την απόκτηση μιας συμπληρωματικής ειδικότητας θα μπορούσε ο εργαζόμενος ,σε περίπτωση που για οποιοδήποτε λόγο η κύρια ειδικότητα του δεν έχει ζήτηση στην αγορά εργασίας, να βρει πιο εύκολα νέα εργασία.
• Όπου είναι δυνατή, η κατά περιόδους αλλαγή του αντικειμένου με το οποίο απασχολείται ένας εργαζόμενος.

Ανεργία

Ορισμός :

Ανεργία θεωρείται η κατάσταση έλλειψης εργασίας, κατά την οποία υπάρχει δυσαρμονία μιεταξύ προσφοράς και ζήτησης, δηλαδή προσφέρονται λίγες θέσεις εργασίας, ενώ υπάρχουν πάρα πολλοί ενδιαφερόμενοι. Είναι έννοια διαφορετική από ι ην «αεργία», που σημαίνει σκόπιμη απραξία. Ο άνεργος δε βρίσκει εργασία παρά τις ικανότητες και τις γνώσεις του.

Μορφές ανεργίας:

Σταθερή: Θεωρείται φυσιολογική (2-3%).

Εποχιακή: Κυμαίνεται ανάλογα με τις περιοχές και τις εποχές του έτους. Δηιμογραφική : Όταν υπάρχει απρόσμενη αυξομείωση του πληθυσμού (π_χ. αθρόα εισροή μεταναστών).

Διαρθρωτική: Προέρχεται από την εισαγωγή νέας τεχνολογίας στον εξοπλισμό των παραγωγικών μονάδων και καλείται και τεχνολογική ανεργία. Ανάγεται στη δυσαρ­μονία ανάμεσα στις ανάγκες της οικονομίας σε εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό και στις εκροές του εκπαιδευτικού συστήματος ή στο ήδη διαθέσιμο μη απασχολούμενο εργατικό δυναμικό. Η δυσαρμονία μπορεί να είναι ποιοτική ή ποσοτική. Ανεργία τριβής: Δημιουργείται από την έλλειψη πληροφόρησης και την αδυναμία αυτόματου συμψηφισμού προσφοράς και ζήτησης εργασίας.

Πέρα από το γεγονός ότι η ανεργία εδώ και αρκετά χρόνια βρίσκεται σε ανησυχητικά επίπεδα, εκείνο που δημιουργεί μεγαλύτερη ανησυχία είναι η επιλεκτικότητά της , το γεγονός δηλαδή ότι η ανεργία πλήττει περισσότερο ορισμένες μόνο ομάδες του εργατικού δυναμικού. Πρόκειται για τους νέους, τις γυναίκες, τους ανειδίκευτους εργάτες και τα μειονεκτούντα άτομα, δηλαδή τις ευπαθείς κοινωνικές ομάδες.

Αίτια της ανεργίας:

Τα αίτια της ανεργίας μπορεί να είναι οικονομικά ή δημογραφικά. Ως κύριες οικονομικές αιτίες μπορούν να θεωρηθούν:

• Η έλλειψη ανταγωνιστικότητας της οικονομίας: Όσο υψηλότερη είναι η τιμή των παραγόμενων αγαθών και των υπηρεσιών σε μία χώρα και όσο χαμηλότερη είναι η ποιότητα τους σε σχέση με τα παραγόμενα αγαθά ή τις υπηρεσίες άλλων χωρών, τόσο λιγότερο ανταγωνιστική είναι η οικονομία της. Αυτό σημαίνει αδυναμία στη διάθεση τους όχι μόνο στην εξωτερική αγορά, αλλά και στην εσωτερική, με αποτέλεσμα τη μείωση της παραγωγής ή τη σταθεροποίηση της, πράγμα που έχει αρνητικές συνέπειες στην απασχόληση του διαθέσιμου εργατικού δυναμικού, καθώς μειώνονται οι θέσεις εργασίας. Συνέπεια αυτού είναι να αυξάνονται οι εισαγωγές και να μειώνονται οι εξαγω­γές, με αρνητικές επιδράσεις στην εγχώρια παραγωγή και επομένως την αύξηση της ανεργίας. Το ίδιο θα είναι το αποτέλεσμα και στην περίπτωση που οι τιμές πώλησης των εγχώριων αγαθών είναι ανταγωνιστικές ως προς τις αντίστοιχες τιμές εισαγομένων, αλλά η ποιότητα τους είναι συγκριτικά χαμηλότερη.
• Η διαφήμιση επιδρά άμεσα στην ψυχολογία του καταναλωτή και επηρεάζει τη συμπεριφορά του, έτσι ώστε να μην αξιολογεί τις ανάγκες του. Η προτεραιότητα κάλυψης τους δε βασίζεται στη δική του κρίση και πολλές φορές παρασύρεται από την προβολή νέων αναγκών, στις οποίες ο καταναλωτής δίνει αξία που ίσως δεν έπρεπε. Οι περισσότερες μάλιστα από τις ανάγκες αυτές καλύπτονται με εισαγόμενα και όχι εγχώρια προϊόντα. Αντίθετα, ένα μικρό μόνο μέρος των εισαγωγών αφορά επενδυτικά αγαθά, που δεν μπορούν να παραχθούν στη χώρα μας. Η πραγματικότητα αυτή αποτελεί πλήγμα για την εγχώρια παραγωγή, που έχει άμεσο αρνητικό αντίκτυπο στον αριθμό των θέσεων εργασίας στο χώρο αυτό.
• Η εφαρμογή νέας τεχνολογίας  στην  παραγωγική  διαδικασία,  αν όχι

μακροχρόνια, τουλάχιστο σε μια βραχυχρόνια περίοδο προβλέπεται να έχει κάποιες αρνητικές επιπτώσεις στην απασχόληση, ειδικότερα στην περίπτωση που το επίπεδο παραγωγής είναι στάσιμο και το πλεονάζον εργατικό δυναμικό δεν μπορεί να αξιοποιηθεί, δηλαδή στην περίπτωση που έχουμε τεχνολογική (διαρθρωτική) ανεργία. Από την άλλη μεριά, αποκλείεται να αποφύγουμε την εφαρμογή της νέας τεχνολογίας, επειδή αυτό θα έχει σοβαρότερες αρνητικές επιδράσεις στην ανταγωνιστικότητα της οικονομίας.

• Ακόμα η ανεργία και το μέγεθος της μπορεί να οφείλεται στις δημογραφικές μεταβολές μιας χώρας. Για παράδειγμα, στην περίοδο 1973-1981 το εργατικό δυναμικό στη Γαλλία αυξήθηκε κατά 1,3 εκατομμύρια, γεγονός που προήρθε από τη γενικότερη πληθυσμιακή αύξηση. Ανάλογο φαινόμενο παρατηρήθηκε και στη χώρα μας. Η αύξηση αφορούσε ιδιαίτερα τις γυναίκες. Η διαμόρφωση αυτών των μεγεθών επηρεάζει το δείκτη ανεργίας, εφόσον η αύξηση του εργατικού δυναμικού δεν μπορεί να απορροφήσει η παραγωγή.
• Στη χώρα μας επικρατεί ο επαγγελματικός ρατσισμός. Η κοινωνική υπερτίμηση του     πτυχίου    οδηγεί    στη     συσσώρευση     υποψηφίων    στις ακαδημαϊκές ειδικότητες. Καθώς όμως ο αριθμός τους υπερβαίνει κατά πολύ πς ανάγκες της αγοράς εργασίας, η απορρόφηση τους είναι αδύνατη και η δημιουργία πτυχιούχων ανέργων αναπόφευκτη.
• Η ελλιπής πληροφόρηση συντελεί στην επιλογή κορεσμένων επαγγελμάτων.
• Η πολυθεσία και η υπερωριακή απασχόληση επιτείνουν το πρόβλημα.
• Βασικός παράγοντας για την όξυνση του προβλήματος είναι και το γεγονός ότι οι επιχειρηματίες για λόγους οικονομικού συμφέροντος δεν αξιοποιούν επενδυτικά τα κέρδη τους, ή προτιμούν να επεκτείνουν τις δραστηριότητες τους σε χώρες με φτηνό εργατικό δυναμικό.

Συνέπειες της ανεργίας:

• Ας μην ξεχνάμε ότι χάρη στην εργασία διαμορφώθηκαν ο άνθρωπος, η κοινωνία και ο πολιτισμός. Συνεπώς η εργασία είναι ο πρώτος όρος συμμετοχής του πολίτη στα κοινά, ενώ η ανεργία σημαίνει αναγκαστική περιθωριοποίηση, στέρηση του βασικού δικαιώματος του να ρυθμίζει ο ίδιος τη ζωή του, να

συμβάλλει δημιουργικά στον προσανατολισμό της κοινωνίας.

• Ανεργία σημαίνει απομόνωση, οκνηρία, νωθρότητα και μηδενισμός.
• Συχνά οδηγεί σε συμβιβασμούς και σύναψη πελατειακών σχέσεων,
• ενώ άλλοτε εξωθεί τους ανέργους σε σπασμωδική και βίαιη αντιμετώπιση της ζωής. Είτε λοιπόν καταφεύγουν στη χρήση των ναρκωτικών είτε εκδηλώνονται βίαια, στοχεύοντας σε μια στιγμιαία εκτόνωση, σε μια συναισθηματική «εκδίκηση». Η συμπεριφορά αυτή βέβαια δε λύνει τα πρόβλη­μα ια, αλλά απλώς αναπαράγει και ενισχύει βίαιους μηχανισμούς. Η αναζήτηση αλλαγής της πραγματικότητας με τέτοιες εκδηλώσεις οδηγεί στη διαιώνιση της.
• Από οικονομική άποψη ανεργία σημαίνει ανεπαρκή αξιοποίηση του βασικού παραγωγικού πόρου, του ανθρώπινου δυναμικού. Αυτό το γεγονός συνεπάγεται απώλεια εισοδήματος για τον άνεργο, απώλεια φορολογικών εσόδων για το κράτος, μείωση των παραγωγικών δυνατοτήτων ολόκληρης της οικονομίας και απώλεια εισφορών κοινωνικής ασφάλισης. Η μείωση των εσόδων του κράτους από τη φορολογία εισοδημάτων αλλά και από την έμμεση φορολογία της κατανάλωσης αποστερεί την πολιτεία από τους αναγκαίους φόρους για τη χρηματοδότηση των κοινωνικών υπηρεσιών. Η συνεχιζόμενη ανεργία οδηγεί σε «αδήλωτη» απασχόληση στο πλαίσιο λειτουργίας της παραοικονομίας.
• Τέλος, η ανεργία οδηγεί στο να μείνουν αναξιοποίητες για μεγάλο χρονικό διάστημα οι γνώσεις που έχουν αποκτήσει από την εκπαίδευση τους οι νέοι. Έτσι, δυσχεραίνεται περαιτέρω η επιστροφή τους στον επαγγελματικό στίβο.

Προτεινόμενα μέτρα:

Η ανεργία είναι  ένα παγκόσμιο φαινόμενο “που εξαρτάται άμεσα από το κυρίαρχο οικονομικό-κοινωνικό μοντέλο και η αντιμετώπιση της σημαίνει αναδιατάξεις στον επαγγελματικό χώρο, την εκπαίδευση και τον επαγγελματικό προσανατολισμό. Ιδιαίτερα στη χώρα μας ισχύουν τα εξής:

• Θα πρέπει να στοχεύουμε όχι μόνο στην αντικατάσταση των εισαγωγών, αλλά και στην αύξηση των εξαγωγών. Σε κάτι ανάλογο αποβλέπουν οι φορολογικές επιβαρύνσεις των εισαγωγών και οι πριμοδοτήσεις των εξαγωγών, ενώ για την προώθηση των ελληνικών προϊόντων έχουν συσταθεί οργανισμοί.
• Ο νόμος 1962/82 προβλέπει την παροχή οικονομικών κινήτρων για την ανάληψη επενδυτικών πρωτοβουλιών στην περιφέρεια, υποστηρίζοντας ιδιαίτερα εκείνες που συντελούν στην ανάπτυξη προβληματικών περιοχών και συμβάλλουν στην προαγωγή της τεχνολογίας.
• Για τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας ο ΟΑΕΔ κι άλλοι Οργανισμοί εφαρμόζουν προγράμματα, με τα οποία ενισχύουν οικονομικά τις επιχειρήσεις που πέρα από τα άτομα που απασχολούν προβαίνουν σε νέες προσλήψεις. Παρέχουν έτσι κάποιο προσωρινό εισόδημα και εργασιακή εμπειρία σε αυτούς που πλήττονται κυρίως από την ανεργία.
• Απαιτείται ακόμη προσαρμογή του εκπαιδευτικού συστήματος στις σύγχρονες οικονομικές και κοινωνικές δομές. Το σύστημα της τεχνικής και επαγγελματικής εκπαίδευσης δεν μπορεί και δεν πρέπει να κρίνεται ως υποδεέστερη μορφή εκπαίδευσης. Για τη σύνδεση άλλωστε του επαγγελματικού προσανατολισμού και της απασχόλησης πραγματοποιούνται έρευνες της αγοράς εργασίας για τις προοπτικές των επαγγελμάτων. Οι έρευνες αυτές αποτελούν προϋπόθεση για τον προγραμματισμό της τεχνικής και της επαγγελματικής εκπαίδευσης.
• Θέματα ακόμη που εξετάζονται είναι η νομική κατοχύρωση της μερικής απασχόλησης, η πρόωρη συνταξιοδότηση, η υπερωριακή απασχόληση κ.ά.
• Η πολιτεία ακόμη μελετά την οικονομική και τεχνική υποστήριξη των νέων, ώστε να μετατρέψουν σε πράξη τις ιδέες τους για ανάληψη επιχειρηματικής δράσης. Στο πρόγραμμα αυτό πέρα από τους χρηματοδοτικούς φορείς θα συμμετέχουν η τοπική αυτοδιοίκηση, φορείς παροχής τεχνικών γνώσεων και συμβουλών σε τοπικό επίπεδο, χωρίς να αποκλείεται η συμμετοχή μεγάλων ιδιωτικών επιχειρήσεων.
• Τέλος, επιβάλλεται η επιμόρφωση του εργατικού δυναμικού, που σημαίνει επαγγελματική εκπαίδευση των ανειδίκευτων εργατών και επανεκπαίδευση των ήδη ειδικευμένων με σεμινάρια, αφού η οικονομία αναδιαρθρώνεται.

τηλεργασια

ορισμόσ

σύμφωνα με την ευρωπαϊκή ένωση η τηλεργασία ορίζεται ως μια μορφή εργασία που εκτελείται από ένα άτομο για έναν εργοδότη ή πελάτη, εκτός του παραδοσιακού εργασιακού χώρου με τη χρήση τηλεπικοινωνιών και προηγμένων τεχνολογιών πληροφόρησης ως ένα ουσιαστικό και κεντρικό χαρακτηριστικό της εργασίας.

Οφέλη τηλεργασίας

• Μείωση του χρόνου και των απαιτούμενων δαπανών για τη μεταφορά προς και από το χώρο εργασίας
• Ελαχιστοποίηση των επαγγελματικών ανταλλαγών (εξοικονόμηση χρόνου και χρήματος).
• Αύξηση παραγωγικότητας.
• Ευελιξία ωραρίου

Αρνητικές επιδράσεις

• Κοινωνική απομόνωση εργαζομένου
• Δεν αναπτύσσεται η συνεργασία παρά μόνο ο ανταγωνισμός
• Δυσκολίες προσαρμογής , ειδικά όταν υπάρχουν παιδιά στον οικογενειακό χώρο.
• Υψηλό αρχικό κόστος εξοπλισμού και κόστος πρόσβασης για τους αυτοαπασχολούμενους στην τηλεργασία
• Λιγότερες ευκαιρίες για προαγωγή, απώλεια προνομίων – δικαιωμάτων (άδειες, διακοπές).

F Οι προϋποθέσεις για την ορθή εφαρμογή αυτής της νέας μορφής εργασίας συνίστανται στο ότι οι επιχειρήσεις θα πρέπει να κάνουν προσεκτική επιλογή προσωπικού όσον αφορά τη γνώση , την ικανότητα, το κατάλληλο κλίμα στο σπίτι και τις δραστηριότητες που θα μπορούσαν να επιλεγούν, ώστε η τηλεργασίας να αποβεί παραγωγική και αποδοτική.

ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ

Ορισμός :

Ρατσισμός ονομάζεται η μεροληπτική αντιμετώπιση εις βάρος ατόμων, ομάδων, λαών. Είναι σύμφυτος με μισάνθρωπες ιδέες, και στο πλαίσιο του άτομα και ομάδες αντιμετωπίζονται βάσει προκαταλήψεων, τα άτομα εξομοιώνονται και ισοπεδώνονται οι ιδιαιτερότητές τους. Το φαινόμενο του ρατσισμού άπτεται κοινωνικών προκαταλήψεων και στερεοτύπων. Έτσι, παρά το γεγονός ότι σήμερα επιστημονικά η θεωρία του ρατσισμού έχει καταρριφθεί, οι ρατσιστικές θέσεις εξακολουθούν να διακηρύσσονται έντονα.

Είδη  ρατσισμού:

Φυλετικός  ή εθνικός: βασίζεται σε απόλυτες και ακραίες αντιεπιστημονικές θέσεις που προσπαθούν να τεκμηριώσουν την ανισότητα ανάμεσα στα έθνη και τις φυλές σε διαλογικά και κληρονομημένα χαρακτηριστικά.

Κοινωνικός: υποτίμηση κοινωνικών ομάδων (γυναίκες, μειονότητες, άτομα με ειδικές ανάγκες) που περιθωριοποιούνται και αποκλείονται.

Αίτια

• Όταν μια κοινωνία αντιμετωπίζει οξύτατα προβλήματα, οικονομικά, πολιτικά και άλλα που αφορούν στη διατήρηση και πρόοδο της, όταν οι κυβερνήσεις αναδεικνύονται αδύναμες να διευθετήσουν τις καταστάσεις αυτές, τότε η δυσαρέσκεια και η ανάγκη εκτόνωσης της κρίσης παραπέμπουν στους «ξένους». Αυτοί μετατρέπονται σε εξιλαστήρια θύματα, και σε αυτούς ενσαρκώνονται τα αίτια όλων των αρνητικών φαινομένων.
• Τα κάθε μορφής συμφέροντα -οικονομικά κυρίως, αλλά και εδαφικά, κοινωνικά, πολιτικά- και η επιθυμία ατόμων και λαών για απόκτηση δύναμης και εξουσίας, γεννούν εκμεταλλευτικές τάσεις και διαθέσεις. Οι ρατσιστικές αντιλήψεις που κάνουν λόγο για ανωτερότητα και υπεροχή των σωματικά, οικονομικά, πνευματικά και πολιτικά ισχυρότερων, αποτελούν επινοήσεις εκείνων που θέλουν να δικαιολογήσουν την εκμεταλλευτική τους διάθεση, να ηθικοποιήσουν την ανηθικότητα και να καταργήσουν κάθε έννοια πολιτισμού, εγκαθιδρύοντας στην ιστορία το ωμό δίκαιο του ισχυρού.
• Ο βαθμός επιρροής των θρησκευτικών δοξασιών στον τρόπο σκέψης των ανθρώπων μπορεί να οδηγήσει σε θρησκευτική μισαλλοδοξία και θρησκευτικό πόλεμο.
• Η έλλειψη παιδείας αποτέλεσε και αποτελεί σημαντικό παράγοντα όξυνσης του φαινομένου. Το πνευματικό επίπεδο των λαών δεν ήταν ποτέ υψηλό, ώστε να γίνει συνείδηση ότι όλοι οι άνθρωποι είναι ίσοι. Εύκολα, λοιπόν, άνθρωποι απαίδευτοι ακολουθούσαν δόγματα και στερεότυπες αντιλήψεις, αφού το πνεύμα τους δε διέθετε ευρύτητα, ώστε να αναζητήσει την αλήθεια πέρα από τα επιφαινόμενα. Η έλλειψη κριτικής ικανότητας τους καθιστούσε και τους καθιστά θύματα χειραγώγησης.
• Σίγουρα και η απουσία ανθρωπιστικής παιδείας συμβάλλει στην εδραίωση

κακεντρεχών αντιλήψεων. Συνοδευόμενη από τον αμοραλισμό και την κρίση αξιών η απουσία αυτή ευνοεί την ανάπτυξη μισάνθρωπων θεωριών, όπο^ς αυτή του ρατσισμού.

• Οι γενικευμένες και παγκόσμιες ανακατατάξεις που συντελούνται με ραγδαίο ρυθμό γεννούν ανασφάλεια και εχθρότητα προς καθετί και κάθε νέο στοιχείο εκλαμιβάνεται ως απειλητικό.
• Ο φθόνος, τέλος, είναι ένα αίτιο που γεννά κακεντρέχεια προς άτομα ή λαούς.

Συνέπειες :

• Σημειώνεται έξαρση φαινομένων υποδούλωσης σε προκαταλήψεις και στερεότυπα. Το άτομο αποδέχεται σκοταδιστικές απόψεις, με αποτέλεσμα την παρακώλυση της κριτικής σκέψης. Περιέρχεται έτσι εύκολα σε κατάσταση πνευματικής ανελευθερίας και ανωριμότητας.
• Η αδυναμία του ατόμου να δεχτεί οτιδήποτε διαφορετικό, ο φόβος και η εκ των προτέρων απόρριψη του άλλου το οδηγούν σε ανάπτυξη αντιανθρωπιστικών συναισθημάτων και σε αδυναμία να συνεργαστεί και να εμπλουτίσει τη δική του προσωπικότητα μέσω της επαφής του με άλλα άτομα. Οι διαπροσωπικές σχέσεις βασίζονται στην εχθρότητα, η κοινωνική φύση του ανθρώπου ατροφεί και η αξιοπρέπεια του καταρρακώνεται. Οι ηθικές αξίες, όπως ο σεβασμός, η δικαιοσύνη και η ισότητα καταπατούνται, φθείρεται η συνείδηση του.
• Συχνά άτομα-δέκτες ρατσιστικών διώξεων οδηγούνται στην υποταγή, στη χαμηλή αυτοεκτίμηση. Περιθωριοποιούνται και στερούνται προσωπικότητας και υψηλών στόχων, αποτελώντας τροχοπέδη στην ανέλιξη της κοινωνίας όπου ανήκουν.
• Η καταπίεση μειονοτήτων, η κατάφωρη παραβίαση των δικαιωμάτων τους, ο ευτελισμός της ζωής και της προσωπικότητας τους, η στέρηση της ελευθερίας τους καταλύουν κάθε έννοια δημοκρατίας.
• Ο ρατσισμός μεταξύ των εθνών συχνά οδηγεί σε πολεμικές συγκρούσεις.
• Ακόμη, σ ρατσισμός στερεί τους λαούς-θύματα του ρατσισμού (όπως οι χώρες του Τρίτου Κόσμου) από την ευκαιρία να αναπτύξουν πολιτισμό. Αλλά και οι υπόλοιποι λαοί, καθώς αντιμετωπίζουν εχθρικά κάποιες εθνότητες, δεν έχουν τη δυνατότητα να αντλήσουν από αυτές πολιτιστικά στοιχεία, με αποτέλεσμα να μην προάγεται και να μην εμπλουτίζεται και η δική τους πολιτισμική δημιουργία, αλλά να καταδικάζουν τον εαυτό τους σε μια πολιτιστική περιχαράκωση.

Προτάσεις :

• Επέμβαση διεθνών οργανισμών (ΟΗΕ κτλ.), ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης και προσπάθεια καταπολέμησης των ρατσιστικών τάσεων.
• Κινητοποίηση επιφανών προσώπων (πολιτικών, καλλιτεχνών, πνευματικών ανθρώπων), συμπαράσταση προς τα θύματα του ρατσισμού, αίρεση των προκαταλήψεων και αντίσταση ενάντια στην καταπάτηση των δικαιωμάτων του ανθρώπου.
• Τα ΜΜΕ με ντοκιμαντέρ, ρεπορτάζ, συζητήσεις και αναλύσεις του φαινομένου, καλούνται να συμβάλουν στο να ευαισθητοποιηθεί ο κάθε πολίτης, να   μορφώσει   άποψη,   να   συνειδητοποιήσει   πόσο   υποβιβάζει  την ανθρώπινη υπόσταση και προσωπικότητα η ρατσιστική αντιμετώπιση ατόμων, κοινωνικών ομάδων ή λαών.
• Η  ανθρωπιστική  παιδεία με την καλλιέργεια του  σεβασμού,  τη  μετάδοση ηθικών  και  κοινωνικών  αξιών,   όπως  η   ισότητα,   η   ειρηνική   συνύπαρξη,   η υπευθυνότητα,    η    αγάπη,    η    ελευθερία,    συντείνει   στην   άμβλυνση    του προβλήματος. Ο άνθρωπος θα εμποτιστεί με το ανθρωπιστικό ιδεώδες, ώστε να αντιτάσσεται σε κάθε μορφή ρατσισμού. Η  εκπαίδευση, ακόμη, με την καλλιέργεια κριτικού στοχασμού ορθώνει εμπόδια στην ανάπτυξη του φαινομένου. Ο άνθρωπος δε θα υιοθετεί άκριτα και αβασάνιστα τα διάφορα   στερεότυπα   και  τις   προκαταλήψεις,   με  αποτέλεσμα  την  εξάλειψη   του ρατσισμού.

ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΑ- ΠΡΟΚΑΤΑΛΗΨΕΙΣ

Ορισμός :

Τα στερεότυπα είναι σταθερές, ταξινομημένες αντιλήψεις, ιδεολογήματα που εξυπηρετούν συμφέροντα και βασίζονται σε υπεραπλουστεύσεις και γενικεύσεις. Είναι ιδέες, πίστεις, στάσεις ζωής απέναντι σε μεμονωμένα άτομα, ομάδες, φυλές, έθνη που άκριτα και αβασάνιστα υιοθετούνται.

Οι προκαταλήψεις υιοθετούνται επίσης άκριτα και χωρίς λογικά έλεγχο, οδηγούν σε αυθαίρετες γενικεύσεις, είναι προκατασκευασμένες κρίσεις για άτομα, ομάδες, κοινωνικά συστήματα και υπαγορεύουν αρνητική στάση. Υπάρχουν προκαταλήψεις, εθνικές, φυλετικές, θρησκευτικές, ηθικές, ταξικές, κοινωνικές, πολιτικές.

Αίτια:

• Η αμάθεια, η ελλιπής ενημέρωση, η άγνοια, ο αναλφαβητισμός και γενικότερα η έλλειψη ουσιαστικής καλλιέργειας αποτελούν αίτια πρωταρχικά. Το σχολείο επίσης είναι σημαντικός παράγοντας που μπορεί να συμβάλει στην καλλιέργεια ή στην απαξίωση των προκαταλήψεων με τις γνώσεις και τις αξίες που προβάλλει.
• Η οικογένεια, ως βασικός φορέας κοινωνικοποίησης μεταβιβάζει στο παιδί αξίες, παραδόσεις και αντιλήψεις υπαγορεύοντας σε αυτό, ως ένα σημείο, τη στάση απέναντι στους συνανθρώπους του. Έτσι και αυτή με τη σειρά της αποτελεί σημαντικό παράγοντα όξυνσης ή άμβλυνσης των στερεοτυπικών αντιλήψεων.
• Βασικό συντελεστή για την άρση ή την ευόδωση των στερεοτυπικών αντιλήψεων παίζει και ο συχνά ανταγωνιστικός ή ανθρωπιστικός χαρακτήρας των κοινωνιών. Οδηγεί συχνά ο χαρακτήρας μιας κοινωνίας σε κοινωνικό αποκλεισμό ατόμων και παγιώνει προκαταλήψεις και στερεότυπα.
• Τα ΜΜΕ επίσης με την καταλυτική δύναμη που έχουν μπορούν να διαμορφώσουν τη σκέψη του κοινού, αποσιωπώντας ή υπερθεματίζοντας, προβάλλοντας ή απορρίπτοντας προκαταλήψεις και στερεότυπα.
• Συχνά αίτιο των προκαταλήψεων είναι η πολιτική προπαγάνδα, οι κομματικές διαμάχες που οδηγούν σε αντιπαράθεση, επαινώντας ή προπηλακίζοντας άτομα και ιδεολογίες ανάλογα με τις περιστάσεις και τα συμφέροντα.
• Τα αίτια είναι συχνά και οικονομικά’ οι προκαταλήψεις ευνοούν τη νομιμοποίηση της οικονομικής εκμετάλλευσης κάποιων λαών και παγιώνουν την πολιτική της ιδιοτέλειας και των σκοπιμοτήτων.
• Τέλος, τα αίτια είναι και ψυχικά και συνίστανται σε συμπλέγματα κατωτερότητας, εγωισμό και μισαλλοδοξίες.

Συνέπειες:

• Εμφανείς είναι οι συνέπειες του φαινομένου στο πνεύμα του ανθρώπου, αφού όποιος υιοθετεί στερεότυπα δεν απαλλάσσεται από στεγανά και αμετακίνητα δόγματα, προκαταλήψεις και μισαλλοδοξίες. Η άγνοια και ο καιροσκοπισμός τον παρασύρουν σε πρόσκαιρες και ευκαιριακές λύσεις, ενώ συχνά επιτήδειοι τον χρησιμοποιούν χωρίς ο ίδιος να αντιλαμβάνεται όχι ικανοποιεί αλλότρια συμφέροντα με το φανατισμό που τον διακρίνει.
• Επίσης, ο άνθρωπος που αποδέχεται σχερεοτυπικές αντιλήψεις παύει να είναι εσωτερικά ελεύθερος, δεν καταφέρνει να χαλιναγωγήσει την κατώτερη φύση του, αφού η ταπεινωτική συμφεροντολογική θεώρηση της ζωής, η μικρότητα και η μισαλλοδοξία στιγματίζουν τις επιλογές του.
• Μια τέτοια στάση ζωής αναστέλλει κάθε προσπάθεια αρμονικής συμβίωσης με τους συνανθρώπους. Τα φαινόμενα της αδιαφορίας και της αναλγησίας, η αποκοπή από το σύνολο, τα φαινόμενα κοινωνικής παθογένειας, ο φθόνος και η εχθρότητα καθιστούν αδύνατη την ύπαρξη ευγενών αισθημάτων και της συ ντροφικότητας.
• Από μια τέτοια κοσμοαντίληψη βάλλεται και η δημοκρατία, που πρεσβεύει την ισονομία, την ισότητα, την προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Τα στερεότυπα και οι προκαταλήψεις οδηγούν σε καταστρατήγηση των αξιών, παραχάραξη της αλήθειας και διαστρέβλωση των νόμων.
• Τέλος, τα στερεότυπα και οι προκαταλήψεις υπονομεύουν και την πολιτιστική ανάπτυξη ενός τόπου, αφού συμπορεύονται με την αδιαλλαξία, χο δογματισμό και το ρατσισμό. Έτσι, το πολιτιστικό επίπεδο των ανθρώπων χωρίς ηθικοπνευματικά ερείσματα υποθηκεύει την πρόοδο και τη δημιουργία.

Προτάσεις για την αντιμετώπιση του φαινομένου:

Οι φορείς κοινωνικοποίησης, ως καθοδηγητές και διαμορφωτές της ανθρώπινης προσωπικότητας ευθύνονται σε μεγάλο βαθμό για την υιοθέτηση στερεοτύπων και προκαταλήψεων από τους νέους. Η οικογένεια, η εκπαίδευση, τα ΜΜΕ, οι πνευματι­κοί άνθρωποι θα μπορούσαν να εξαλείψουν σταδιακά μια ανάλογη θεώρηση ζωής. Ο ίδιος ο άνθρωπος όμως θα πρέπει να στοχάζεται, να κρίνει, να υιοθετεί ή να απορρίπτει ιδέες και αντιλήψεις με τα δικά του προσωπικά κριτήρια και να μην υιοθετεί οτιδήποτε θα μπορούσε να τον καταστήσει φερέφωνο και δογματικό.

ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ

Η ηθική και υλική ενίσχυση των ατόμων που στερούνται το πολυτιμότερο αγαθό που υπάρχει, την αρτιμέλεια και την υγεία, είναι έμπρακτο δείγμα κοινωνικής ευαι­σθησίας, ανθρωπιάς και υψηλού πολιτισμικού επιπέδου μιας κοινωνίας. Αυτό επιβε­βαιώνεται από την εποχή της αρχαίας Αθηναϊκής Δημοκρατίας, όπως πληροφορού­μαστε από το λόγο του Λυσία «Υπέρ του Αδυνάτου».

Όταν, όμως, λέμε ενίσχυση, δεν πρέπει να εννοούμε μια ευκαιριακή ελεημοσύ­νη που πληγώνει την αξιοπρέπεια τους, αλλά οργανωμένη κοινωνική παρέμβαση, ώστε να εξασφαλίζεται στους ανθρώπους αυτούς αξιοπρεπής ζωή, ασφάλιση και περίθαλψη.

FΟ καταλληλότερος τρόπος με τον οποίο θα μπορούσε η πολιτεία να βοη­θήσει τα άτομα με ειδικές ανάγκες είναι να τα εντάξει στην παραγωγική διαδικασία.

Επιχειρηματολογία για την ανάγκη να ενταχθούν τα άτομα με ειδικές ανάγκες στην παραγωγική διαδικασία

• Τα άτομα αυτά έχουν σε μεγάλο βαθμό αναπτυγμένες άλλες ειδικές ικανότητες που αναπληρώνουν κατά κάποιον τρόπο ό,τι από τη φύση ή από ατυχία στερήθη­καν. Μπορούν, επομένως, να προσφέρουν.
• Ανεξάρτητα από την απόδοση τους -αυτό είναι το τελευταίο που μετράει- θα νιώσουν ότι είναι ενεργά και χρήσιμα μέλη της κοινωνίας.
• Θα αποκτήσουν αυτοπεποίθηση, αισιοδοξία και θα εφοδιαστούν με ένα από τα ισχυρότερα κίνητρα ζωής, όπως είναι η δημιουργικότητα και οι φιλοδοξίες που επενδύει κάθε άνθρωπος σ’ αυτήν.
• Η σχέση τους με τους άλλους ανθρώπους όχι μόνο θα τους βγάλει από την απομό­νωση και τα ψυχικά προβλήματα που αυτή συνεπάγεται, αλλά ενδέχεται και να τους απαλλάξει από σοβαρά συμπλέγματα κατωτερότητας, καθώς μπορεί να δε­χτούν τον εαυτό τους, εφόσον και οι άλλοι άνθρωποι τους δέχονται, όπως είναι.
• Θα ανακουφιστούν και οι ίδιοι και οι οικογένειες τους από ένα δυσβάσταχτο πολλές φορές ψυχολογικό και οικονομικό βάρος.
• Θα καταπολεμηθεί αποτελεσματικά το απαράδεκτο για μια πολιτισμένη κοινω­νία φαινόμενο της επαιτείας.

Πρόσθετα μέτρα που θα μπορούσε να πάρει η πολιτεία για την ομαλό ένταξη των ατόμων αυτών στον κοινωνία

• Εάν φροντίζει για τη μόρφωση και την επαγγελματική κατάρτιση τους, ανάλογα με τις δυνατότητες που έχει καθένας, από τη νεαρή τους ηλικία, θα τους βοηθή­σει να αποκτήσουν ενδιαφέροντα και να βρουν ευκολότερα εργασία.
• Για την εύρεση εργασίας θα μπορούσε να λειτουργήσει αποτελεσματικά και η χορήγηση κινήτρων στους εργοδότες που προσλαμβάνουν άτομα με ειδικές ανά­γκες.
• Ελεύθερη είσοδο, και σε ειδική θέση, στα θέατρα, στους κινηματογράφους και στα στάδια, ώστε και να ψυχαγωγούνται και να συμμετέχουν στις κοινωνικές εκδηλώσεις.
• Προγράμματα ενασχόλησης με την τέχνη και τον αθλητισμό.
• Ειδικές ενημερωτικές τηλεοπτικές εκπομπές για τους κωφάλαλους.
• Μέτρα για τη διευκόλυνση της κυκλοφορίας τους και ειδικά των τυφλών.
• Ψυχολογική στήριξη.
• Περίθαλψη και, εφόσον δεν έχουν τα μέσα να ζήσουν, τροφή και στέγη σε κατάλ­ληλα ιδρύματα.

Επίλογος

Η αδιαφορία και η απροθυμία μιας κοινωνίας να συμμεριστεί το πάθος ορισμέ­νων μελών της και να απαλύνει με κάθε τρόπο τον πόνο τους δεν είναι απλώς αναλ­γησία, αλλά βαρβαρότητα.

Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ:

Αναμφισβήτητα, η θέση της γυναίκας στην κοινωνία δεν ήταν η ίδια στους διάφορους λαούς κι ακόμα παρουσίαζε διαφορές κατά την εξέλιξη των κοινωνιών μέσα από τους αιώνες.

Αν ανατρέξει κανείς στην ιστορία των λαών, θα διαπιστώσει πως η θέση της γυναίκας παλαιότερα υπήρξε μειονεκτική σε σχέση με εκείνη του άνδρα και βρισκόταν σε πλήρη εξάρτηση απ’ αυτόν. Παραδείγματα τα οποία αποδεικνύουν ότι η γυναίκα ήταν κοινωνικά υποδεέστερη και δεν απολάμβανε κανένα δικαίωμα, μπορούμε να αντλήσουμε από διάφορες ιστορικές περιόδους όπως την Αρχαία εποχή, το Βυζάντιο, το Μεσαίωνα. Με τη διδασκαλία του Χριστιανισμού εξυψώθηκε η θέση της και μετά το δέκατο όγδοο αιώνα ξεκινά μια περίοδος συνεχών αγώνων που οδήγησαν στην πολιτική και κοινωνική χειραφέτησή της. Όμως η γυναίκα πέρα από τις όποιες δυσκολίες, είχε ν’ αντιμετωπίσει και κοινωνικούς φραγμούς. Χρειάστηκε λοιπόν ν’ απαλλαγεί η ανθρωπότητα από δεισιδαιμονίες, προκαταλήψεις και να ωριμάσει πνευματικά, ώστε να δεχτεί την ισοτιμία της γυναίκας, αφού προηγούμενα την είχε καταξιώσει συνειδησιακά.

ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ

Στη δική μας εποχή, που ο άνθρωπος έχει φτάσει στις ψηλότερες βαθμίδες της πνευματικής πυραμίδας, η γυναίκα έχει μια έντονη παρουσία και η δραστηριότητά της έχει επεκταθεί σ’ όλα τα επίπεδα ζωής. Σ’ αυτό συντέλεσε:

1. Η νομική εξίσωση των δύο φύλων αποτέλεσε τη μεγαλύτερη επιβράβευση των αγώνων της γυναίκας. Τώρα πλέον, σύμφωνα με το Σύνταγμα, έχει ίσα δικαιώματα και υποχρεώσεις με τον άνδρα.
2. Αναγνωρίστηκε στη γυναίκα το δικαίωμα για εργασία και καθορίστηκε ίση αμοιβή για ίση προσφορά εργασίας. Έτσι, σήμερα της δόθηκε η ευκαιρία να διεισδύσει ακόμα και στα θεωρούμενα ως αντρικά επαγγέλματα.
3. Απόκτησε το δικαίωμα να μορφώνεται με αποτέλεσμα η γυναίκα να διακρίνεται ιδιαίτερα στον επιστημονικό χώρο και να χαρακτηρίζεται από το υψηλό επίπεδο πνευματικής της καλλιέργειας.
4. Κατέκτησε το δικαίωμα του «εκλέγειν» και «εκλέγεσθαι», γεγονός που της επιτρέπει να σταδιοδρομήσει στον πολιτικό χώρο, καταλαμβάνοντας οποιαδήποτε θέση στην πυραμίδα των πολιτικών αξιωμάτων.
5. Απελευθερώθηκε από πολλούς κοινωνικούς φραγμούς (προκαταλήψεις) που περιόριζαν το πεδίο δράσης της μέσα στα πλαίσια της κοινωνίας, αποκτώντας περισσότερη ελευθερία κινήσεων.
6. Η εξίσωση των δύο φύλων επιτεύχθηκε ουσιαστικά στη σημερινή εποχή με την κατάργηση του θεσμού της προίκας.

Συμπέρασμα: Η γυναίκα στη σύγχρονη εποχή είναι φορέας πολλών κοινωνικών ρόλων (σύζυγος – μητέρα – εργαζόμενη – νοικοκυρά – ερωμένη).

Στη χώρα μας το πρόβλημα της ισότητας των δύο φύλων εξακολουθεί να υφίσταται κυρίως στις αγροτικές περιοχές, όπου οι κοινωνικοί φραγμοί εμποδίζουν τη γυναίκα να καταλάβει τη θέση που της ανήκει. Βέβαια, δεν παρατηρείται με την ίδια ένταση, όπως παλαιότερα, και αυτό οφείλεται στις σημαντικές προόδους που έχουν σημειωθεί τα τελευταία χρόνια (αναθεώρηση του οικογενειακού δικαίου).

ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΔΙΑΙΩΝΙΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΑ:

1. Ακόμη και σήμερα η γυναίκα δεν αντιμετωπίζεται όπως αρμόζει σε έναν άνθρωπο, αλλά σε σχέση με το φύλο. Αυτό οφείλεται στον κοινωνικό ρατσισμό πολλών ανθρώπων, ακόμα και μορφωμένων, οι οποίοι εξακολουθούν να κρίνουν ανάλογα με το φύλο.
2. Πολλοί άνδρες αντιμετωπίζουν με προκατάληψη τις γυναίκες, θεωρώντας πως θα πρέπει αυτές να ασχολούνται αποκλειστικά με τις δουλειές του σπιτιού. Έτσι οι γυναίκες είτε στερούνται τη δυνατότητα μιας επαγγελματικής καριέρας είτε αναγκάζονται να τη θυσιάσουν και να αφοσιωθούν στο ρόλο της συζύγου – μητέρας – νοικοκυράς.
3. Προκαταλήψεις υπάρχουν και στην περίπτωση που οι γυναίκες καταφέρουν να ενασχοληθούν με κάποιο επάγγελμα, κυρίως όταν αυτό θεωρείται ως αντρικό.
4. Πολλές φορές δεν υπάρχει ο απαιτούμενος σεβασμός απέναντι στη γυναίκα η οποία γίνεται αντικείμενο πολλαπλής εκμετάλλευσης. Συχνές είναι οι περιπτώσεις σήμερα κατά τις οποίες η γυναίκα πέφτει θύμα ψυχολογικής αλλά και σωματικής βίας.
5. Ιδιαίτερα προσβλητικός είναι ο τρόπος με τον οποίο προβάλλεται η γυναίκα από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και κυρίως μέσα από τη διαφήμιση. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να υποβιβάζεται και να εξευτελίζεται η προσωπικότητά της. Επίσης, χρησιμοποιείται ως μέσο για την προβολή καταναλωτικών αγαθών.

ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ:

Η ίση κοινωνική θέση των ανθρώπων ανεξάρτητα από το φύλο, η δυνατότητα συμμετοχής σ’ όλες τις κοινωνικές δραστηριότητες δίνουν το περιεχόμενο των όρων «χειραφέτηση» και «απελευθέρωση». Για ν’ αποκτήσει λοιπόν η γυναίκα τη θέση που δικαιωματικά της ανήκει μέσα στην κοινωνία, θα πρέπει να επανατοποθετηθούν οι ανθρώπινες σχέσεις σε σωστότερες βάσεις και το κυριότερο να καταπολεμηθούν οι προκαταλήψεις που υπάρχουν σε σχέση με τη γυναίκα. Μόνο με τη βοήθεια της ανθρωπιστικής και καθολικής παιδείας είναι δυνατό να αναθεωρηθούν και να αντικατασταθούν με σεβασμό, αναγνώριση, εξύψωση της γυναίκας στο κοινωνικό βάθρο.

• Συνειδητοποίηση της αξίας της ουσιαστικής ισοτιμίας για την αρμονική συνύπαρξη των δύο φύλων στο πλαίσιο της οικογένειας.
• Ενεργητική, διεκδικητική στάση των γυναικών σε όλα τα επίπεδα.
• Συμμετοχή σε συλλογικές δραστηριότητες στην πολιτική ζωή, σε κινήματα κοινωνικής απελευθέρωσης σε κέντρα λήψης αποφάσεων.
• Ορθή διαπαιδαγώγηση των νέων στην οικογένεια, με απόρριψη των ανδροκρατικών αντιλήψεων.
• Παροχή αγωγής απαλλαγμένης από στερεότυπα και προκαταλήψεις του παρελθόντος.
• Ευρύτερος εκσυγχρονισμός του οικογενειακού και εργατικού δικαίου.
• Προστασία της μητρότητας και αναγνώριση της οικιακής ενασχόλησης.
• Διάλογος με αμοιβαίο σεβασμό στην προσωπικότητα και αναγνώριση της διαφορετικότητας του κάθε φύλου.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ:

Πριν όμως η γυναίκα ζητήσει την κοινωνική της αποδοχή, πρέπει προηγούμενα η ίδια να συνειδητοποιηθεί και ενεργοποιηθεί σ’ όλα τα επίπεδα, διεκδικώντας την έκφραση, τη δικαίωση, την αυτοπραγμάτωσή της.

Κοινωνίες που στηρίζονται στην ισομερή μεταχείριση των δύο φύλων και παρέχουν ίσες ευκαιρίες διάκρισης στη γυναίκα δημιουργούν τις προοπτικές για μια ανθρωπότητα πραγματικά ελεύθερη, πραγματικά ανθρώπινη.

ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ – ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ

ΔΕΙΓΜΑΤΑ

□ Διαχρονικό φαινόμενο με έξαρση στον αιώνα μας.

□ Δωριείς, αποικίες, παροικίες Τουρκοκρατίας.

□ Μικρασιάτες, Κύπριοι, Βορειοηπειρώτες, Πόντιοι, Αλβανοί, Αρμένιοι, Κούρ­δοι, Ανατολικοευρωπαίοι κ.ά.

ΑΙΤΙΑ

□ Πόλεμοι.

□ Ολοκληρωτικά καθεστώτα, καταπίεση, παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμά­των, πολιτικές διώξεις.

□ Κοινωνικές συγκρούσεις.

□ Φτώχεια, χαμηλό βιοτικό επίπεδο.

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ – ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΥΣ ΤΟΥΣ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ – ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ

• Δύσκολη εγκατάσταση και εξασφάλιση διαμονής και μέσων επιβίωσης -ανεργία – εκμετάλλευση (αποτελούν φτηνότερο εργατικό δυναμικό και αμείβονται με πενιχρά ημερομίσθια, που όμως είναι καλύτερα απ’ ό,τι στη χώρα τους).
• Δυσκολίες προσαρμογής στο νέο περιβάλλον ζωής (εκμάθηση γλώσσας, νοο­τροπία, αξίες).
• Εχθρική συχνά η αντιμετώπιση τους και κακές οι συνθήκες διαβίωσης και περίθαλψης τους.
• Ψυχολογικά προβλήματα και μνήμες της χαμένης πατρίδας, συμπλέγματα κατωτερότητας, αίσθημα μειονεξίας, ανασφάλεια, άγχος αποδοχής και προ­όδου.
• Αδυναμία μόρφωσης – εύκολη λεία για χειραγώγηση και μαζοποίηση – κίν­δυνος πολιτιστικής αλλοτρίωσης και πνευματικής υποβάθμισης (π.χ. κάποιοι που στην πατρίδα τους ήταν πολιτικοί μηχανικοί, εδώ είναι απλοί εργάτες κ.λπ.).
• Εκμετάλλευση, περιθωριοποίηση, έλλειψη σεβασμού απέναντι τους (αναγ­κάζονται να οδηγηθούν ακόμη και στο έγκλημα για την επιβίωση τους).
• Δεν συμμετέχουν στα κοινά, δεν ελέγχουν την ηγεσία, αισθάνονται έξω από τις πολιτικές εξελίξεις, αποπολιτικοποιούνται και αδρανούν.

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ – ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΙΣ ΧΩΡΕΣ ΥΠΟΔΟΧΗΣ ΤΟΥΣ

• Δυσκολίες ένταξης και αφομοίωσης.
• Κίνδυνος εθνολογικής αλλοίωσης του ντόπιου πληθυσμού.
• Οικονομική επιβάρυνση αποκατάστασης – ανεργία.
• Προβλήματα κοινωνικής παθογένειας.
• Συχνά δημιουργούνται «γκέτο» που λειτουργούν σαν μαφία, ενισχύονται οι κοινωνικές, πολιτικές, θρησκευτικές εντάσεις, τα φαινόμενα των ναρκωτικών και της εγκληματικότητας, προωθείται ο ρατσισμός, διασπάται η κοινωνική συνοχή, περιορίζεται η αλληλεγγύη και απειλείται τελικά η ίδια η δημοκρατία.

ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ

α. Από Διεθνείς Οργανισμούς (ΟΗΕ, UNICEF, UNESCO, Ερυθρός Σταυρός κ.λπ.)

• Μέτρα πρόληψης των αιτιών της προσφυγιάς (μέριμνα για επικράτηση -διατήρηση δημοκρατίας, για διασφάλιση ειρήνης, για παροχή βοήθειας σε θύματα πολέμου).
• Σωστός καταμερισμός προσφύγων ανά κράτος και περιοχή, μέτρα άμε­σης περίθαλψης.
• Σεβασμός και εφαρμογή νομοθεσίας για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ανθρωπιστική βοήθεια, οικονομική ενίσχυση.

β. Από το Κράτος ή τα Κράτη

• Οργάνωση – προετοιμασία δομών υποδοχής και χωροταξική κατανομή των προσφύγων.
• Προγράμματα ένταξης και προσαρμογής των προσφύγων.
• Προστασία και αξιοποίηση της πολιτισμικής ιδιαιτερότητας τους.
• Ενημέρωση κι επιμόρφωση των ντόπιων και των προσφύγων.
• Παραγωγική αξιοποίηση των προσφύγων ανάλογα με τις ικανότητες τους ή τις σπουδές τους στις χώρες προέλευσης τους,

γ. Από τα ίδια τα Άτομα

• Ήθος, σεβασμός, ευαισθησία, ανθρωπισμός, ηθική και υλική συμπαράσταση.
• Φιλάνθρωπη αντιμετώπιση, υλική και ηθική.
• Σεβασμός της πολιτιστικής ιδιαιτερότητας των προσφύγων.
• Πρωτοβουλίες για την ανακούφιση τους (π.χ. έρανοι, εκδηλώσεις, προσφορά τροφίμων, ρουχισμού κ.λπ.).

ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

ΟΡΙΣΜΟΣ:

Ανθρωπισμός είναι η αντίληψη εκείνη που θεωρεί ότι ο άνθρωπος είναι ή πρέπει να είναι το κέντρο κάθε δραστηριότητας του ίδιου του ανθρώπου και της κοινωνίας. Αντικείμενό του είναι ο σεβασμός και η ανύψωση της ανθρώπινης υπόστασης και αξιοπρέπειας.

Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ:

1. Κλασικός ανθρωπισμός: αναπτύχθηκε στην αρχαία Ελλάδα από τον 5ο και μετά π.Χ. αιώνα. Απέβλεπε στην ολόπλευρη καλλιέργεια κι ανάπτυξη των σωματικών και πνευματικών δυνατοτήτων του ανθρώπου και στην καλλιέργεια της πολιτικής του συνείδησης. Πρότυπό του στάθηκε ο «καλός καγαθός» πολίτης.
2. Αναγέννηση: ο ανθρωπισμός ως πνευματικό κίνημα πια, με την ονομασία ουμανισμός (humanismus), παρουσιάζεται το 16ο αιώνα στην Ιταλία και εξαπλώνεται και στις υπόλοιπές ευρωπαϊκές χώρες. Προήλθε από την επαφή του ευρωπαϊκού πνεύματος με τα κλασικά γράμματα. Στόχος του η αποδέσμευση του ανθρώπου από το μεσαιωνικό σκοταδισμό και η ανάπτυξη των ικανοτήτων του, σωματικών και πνευματικών, μέσω της κλασικής παιδείας.
3. Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός: το 18ο αιώνα στα πλαίσια του πολύμορφου αυτού κινήματος που αγκαλιάζει όλη την Ευρώπη παρουσιάζεται μια στροφή προς τον ορθολογισμό. Ο άνθρωπος αποτελεί το κέντρο όλων των επιστημονικών θεωριών και της τέχνης.

ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ:

Σήμερα ο όρος ανθρωπισμός χρησιμοποιεί για να τονίσει την αντίληψη εκείνη, σύμφωνα με την οποία ο άνθρωπος αποτελεί «αξία καθ’ εαυτή» κι επομένως πρέπει να αντιμετωπίζεται όχι ως «μέσο» αλλά ως «σκοπός».

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ ΣΥΓΧΡΟΝΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΥ:

1. Κοινωνικός ή ηθικός ανθρωπισμός: είναι η πίστη στην αξία του ανθρώπου. Ο άνθρωπος ως ανώτερο πνευματικά ον έχει δικαίωμα να ζήσει, να μορφωθεί και να δημιουργήσει, ζώντας μέσα σε μια κοινωνία που στηρίζεται στις αρχές τις δικαιοσύνης και της ελευθερίας. Με τον ίδιο όρο δηλώνεται η αγάπη και ο σεβασμός προς την ανθρώπινη αξία, αυτό που ονομάζουμε ανθρωπιά.
2. Εκπαιδευτικός ανθρωπισμός: τονίζει την αξία της κλασικής παιδείας και της ηθικοπλαστικής της δύναμης. Αποβλέπει στην προαγωγή και βελτίωση του ανθρώπου και στη διαμόρφωση μιας ολοκληρωμένης προσωπικότητας.
3. Επιστημονικός ανθρωπισμός: θεωρεί πως η επιστήμη πρέπει να έχει ως κέντρο της τον άνθρωπο. Ο επιστήμονας κρίνεται αναγκαίο να διαπνέεται από ανθρωπιστικές αρχές.

ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΑ ΙΔΕΩΔΗ:

Ως ανθρωπιστικά ιδεώδη νοούνται οι ανώτερες επιδιώξεις του ανθρώπου μέσα στα πλαίσια της ηθικής:

– Πίστη στον άνθρωπο.

– Αγάπη.

– Δικαιοσύνη.

– Ελευθερία. (εσωτερική και εξωτερική).

– Ισότητα.

– Αλληλεγγύη, αλληλοβοήθεια, αυτοθυσία για το συνάνθρωπο.

– Σεβασμός της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

– Αναγνώριση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

– Φιλία.

Αιτίες της κρίσης του ανθρωπισμού:

– Η ευδαιμονιστική αντίληψη που επικρατεί στις μέρες μας αιτιολογεί μέχρι ενός σημείου την έλλειψη ανθρωπιάς. Η άσβεστη δίψα για την απόκτηση πολλών υλικών αγαθών που θεωρητικά θα οδηγήσουν κάποιον στην ευτυχία είναι γνώρισμα των περισσότερων ανθρώπων. Αυτό αυτομάτως απογυμνώνει τους ίδιους από κάθε αγνό ψυχικό αίσθημα, κάθε ηθική αξία καθιστώντας τους φίλαυτους, ματαιόδοξους και το χειρότερο εκμεταλλευτές των άλλων
– Η ατέρμονη τεχνολογική ανάπτυξη με τα ”επιτεύγματά” της σίγουρα κατέστησε τη ζωή των ατόμων πιο σύνθετη και απαιτητική ”μεταδίδοντας” έναν πρότυπο ζωής που δε συνάδει με ανθρωπιστικές αρχές. Αναλυτικότερα, με την ένταση των ρυθμών της ζωής και την πολλαπλότητα των επαγγελματικών απαιτήσεων, το άτομο αγχώνεται να πετύχει τους στόχους που δεν επέλεξε το ίδιο αλλά η εποχή του, απευαισθητοποιείται, απομακρύνεται ευκολότερα από τους συνανθρώπους του, κλείνεται στο εγώ του.

– Η αναποτελεσματική λειτουργία των φορέων αγωγής εντείνει την ανθρωπιστική κρίση.
Σχολείο:
η έμφαση στην εμπορευματοποίηση της γνώσης είναι γεγονός. Τόσο το προβάδισμα που δίνεται στα θετικά μαθήματα όσο και η έμφαση στις τελικές εξετάσεις για την είσοδο του νέου σε κάποια ανώτατη σχολή, επαρκούν για να φανερώσουν τη μη ανθρωπιστική εκπαίδευση που παρέχει ο θεσμός αυτός. Αντί για την ολόπλευρη καλλιέργεια των μαθητών, που θα μπορούσε να επιτευχθεί με πολλούς τρόπους από τους διδάσκοντες και τη μορφοποίηση ατόμων καλλιεργημένων που θα πιστεύουν στις ουσιαστικές αξίες και όχι στα εφήμερα μηνύματα των καιρών, το σχολείο αναπαράγει την ”αντιανθρωπιστική” αγωγή.
Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης:Δεν μπορεί να παραβλεφθεί ο ρόλος της τηλεόρασης, του τύπου, του ραδιοφώνου στην απόκλιση του ατόμου από τα ηθικά πρότυπα ζωής και στην υιοθέτηση των ηθικοφανών με διάφορους τρόπους:
α) Είναι πλέον γνωστό ότι το έργο των διεθνών ανθρωπιστικών οργανώσεων είναι άγνωστο στο ευρύ κοινό διότι δεν προβάλλεται από τα ίδια.
β) Επίσης, η ”φίμωση” των ΜΜΕ στο ζήτημα της παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι αδιαμφισβήτητη.
γ) Βέβαια, δική τους τακτική είναι η προβολή των μη υγιών και μη ώριμων προσωπικοτήτων που καθόλου δεν εμπνέουν κάποιον στην υιοθέτηση υψηλών αξιών. Αυτές προωθούνται μέσα από τα τηλεπαιχνίδια, τα τηλεθεάματα τραγουδιού- χορού και ουσιαστικά αποτελούν αντικείμενα εκμετάλλευσης μόνο και μόνο για την εξασφάλιση υψηλών βαθμών τηλεθέασης. Από τα παραπάνω, καθίσταται σαφές ότι ο άνθρωπος χάνει την αξία του, ότι υπερισχύουν η εμπορευματοποίηση, ο ωφελιμισμός, η χρησιμοθηρία ως στάσεις ζωής

Οι πνευματικοί ταγοί: Άξια λόγου είναι και η συμβολή των πνευματικών ταγών στην ανάδειξη των ανθρωπιστικών ιδανικών. Οι ίδιοι με την ευρύτητα του πνεύματός τους μπορούν δραστηριοποιηθούν σε παγκόσμια κλίμακα προκειμένου να επικρατήσει η δικαιοσύνη και να καταδικαστούν οι πράξεις των δυνατών μέσω των οποίων εξαθλιώνονται και εξευτελίζονται τα υπανάπτυκτα κράτη. Παράλληλα, οι επιστήμονες έχουν αμετάθετο χρέος να ερευνούν και να εργάζονται προς όφελος της ανθρωπότητας. Πρέπει να δρουν με πυξίδα τη βελτίωση των όρων ζωής απαλλαγμένοι από την εξυπηρέτηση των εκάστοτε πολιτικών και οικονομικών σκοπιμοτήτων

Ο ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ ΕΠΙΤΑΚΤΙΚΗ ΑΝΑΓΚΗ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ:

Ο σημερινός άνθρωπος παραβιάζει τις ανθρωπιστικές αξίες τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο. Στη σημερινή πραγματικότητα επικρατούν:

– Ανταγωνισμός στις ανθρώπινες σχέσεις, υπολογιστική φρόνηση, χρησιμοθηρία.

– Ατομισμός που οδηγεί στη μοναξιά.

– Επικράτηση του υλικού πολιτισμού σε βάρος του πνευματικού.

– Έλλειψη εμπιστοσύνης στο συνάνθρωπο που οδηγεί σε φόβο και ανασφάλεια.

– Έλλειψη ποιοτικής ζωής: απομάκρυνση του ανθρώπου από τη φύση, τους συνανθρώπους, έλλειψη πνευματικότητας κ.τ.λ.

– Αύξηση των φαινομένων κοινωνικής παθογένειας.

– Κρίση των θεσμών, των ηθικών αξιών, έλλειψη ανώτερων ιδανικών.

– Απειλή της παγκόσμιας ειρήνης, πολεμικοί εξοπλισμοί, καταστροφικά όπλα.

– Οικονομικοί ανταγωνισμοί, χάσμα μεταξύ προηγμένων λαών και μη.

– Καταπάτηση ανθρωπίνων δικαιωμάτων, πείνα και αθλιότητα των φτωχών χωρών.

– Επιστημονικά επιτεύγματα που έχουν στραφεί εναντίον του ανθρώπου.

– Εξειδίκευση, τυποποίηση της εργασίας που οδηγούν σε πνευματική μονομέρεια.

ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΥ:

– Καλλιεργεί, μορφώνει και εξημερώνει τον άνθρωπο.

– Εφοδιάζει το άτομο με αρετές, όπως η ανθρωπιά, δικαιοσύνη, η αγάπη και οδηγεί στην ατομική και κοινωνική πρόοδο.

– Καλλιεργούνται οι ανθρωπιστικές αξίες: ελευθερία, αγάπη, δικαιοσύνη, αλήθεια, ειρήνη, μόρφωση, δημοκρατία, αξιοπρέπεια, ακεραιότητα, υπευθυνότητα.

– Επικρατεί αξιοκρατία.

– Δημιουργεί συνθήκες ατομικής και κοινωνικής ανάπτυξης και οδηγεί σε ευημερία.

ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΠΡΑΓΜΑΤΩΣΗΣ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΙΔΕΩΔΩΝ:

1. ΑΤΟΜΟ:

– Τοποθέτηση των ανθρωπιστικών αξιών υπεράνω των υλικών.

– Προσπάθεια απαλλαγής από τα πάθη και τα ένστικτα.

– Ψυχική και πνευματική καλλιέργεια, μελέτη κλασικών συγγραφέων.

– Βελτίωση των ανθρωπίνων σχέσεων μέσα στα πλαίσια της οικογένειας, του φιλικού και κοινωνικού περιβάλλοντος.

– Καλλιέργεια δικαιοσύνης, αγάπης, αλληλεγγύης, συντροφικότητας στις σχέσεις με τους συνανθρώπους του.

2. ΚΟΙΝΩΝΙΑ:

– Παροχή ανθρωπιστικής παιδείας.

– Περιφρούρηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων με νόμους.

– Καλλιέργεια πνευματικών αρχών μέσα από τα πνευματικά κέντρα.

– Ενημέρωση του κόσμου για τα διάφορα διεθνή προβλήματα.

– Πίστη στην αξία της δημοκρατίας και υποστήριξη των θεσμών της δικαιοσύνης, της ισότητας, της αξιοκρατίας.

– Επιστημονική συνεργασία, καθώς η επιστήμη θα τεθεί στην υπηρεσία του ανθρώπινου παράγοντα.

– Προστασία και συντήρηση της φύσης που αποτελεί πηγή έμπνευσης και δημιουργίας.

– Πολιτική και οικονομική συνεργασία σε διεθνές επίπεδο.

– Διεθνής συνεργασία για την επικράτηση των ανθρωπιστικών αξιών: διαφύλαξη της ειρήνης, συμπαράσταση στους λαούς που καταπιέζονται, σεβασμός στην πολιτιστική παράδοση κάθε έθνους μέσω διεθνών οργανισμών (Ο.Η.Ε., UNESCO, Δικαστήριο της Χάγης, Διεθνές Δίκαιο,

UNISEF).

Τα χαρακτηριστικά που προσιδιάζουν στη φύση του ανθρωπιστή:
Πνευματικός τομέας:

– Τόσο η πνευματική εγρήγορση, η στοχαστική διάθεση όσο και η πνευματική
συγκρότηση είναι γνωρίσματα του ανθρωπιστή.
– Η απαλλαγή από το χρησιμοθηρικό πνεύμα, τη ρηχή λογική” της τηλεόρασης/ των ΜΜΕ, την πνευματική χειραγώγηση μέσω των διάφορων σύγχρονων
μηχανισμών που αποβλέπουν στη διανοητική αγκύλωση των ατόμων είναι ανοικεία
στοιχεία αυτού που μοχθεί για την κατάκτηση της πνευματικής του ολότητας
Ηθικός τομέας: Είναι σαφές ότι η ηθικότητα αποτελεί ουσιώδες γνώρισμα του ανθρωπιστή. Έχοντας αυτοσεβασμό και αυτοπειθαρχία, ο ίδιος είναι αδύνατο να προβεί σε πράξεις ιδιοτελείς που θα τον χαρακτήριζαν μικρόψυχο. Ειδικότερα, η εκμετάλλευση του συνανθρώπου, ο κυνισμός, η υστεροβουλία δεν ταιριάζουν καθόλου στη φύση του. Αντιθέτως, στην επαφή του με τους άλλους η αγάπη για αυτούς και η μεγαλοπρέπεια
των πράξεών του σε στιγμές ανάγκης των ίδιων είναι εμφανή. Βέβαια, τα παραπάνω γίνεται σαφές ότι στην καθημερινότητά του ο ανθρωπιστής αποβλέπει στην ηθική του ελευθερία και απομακρύνεται από τον φιληδονισμό και τη φιλαυτία των συγχρόνων του.

Επαγγελματικός-Οικονομικός τομέας: Όποιος τάσσεται υπέρ του ανθρωπιστικού ιδανικού συνειδητοποιεί τους λόγους για τους οποίους επαγγέλλεται και δεν παρασύρεται από τις σύγχρονο φαινόμενο του στυγνού επαγγελματισμού/ καριερισμού. Στα πλαίσια της εργασιακής του πορείας προτάσσει τη χαρά της δημιουργίας, της συνεργασίας με τους συναδέλφους του τοποθετώντας σε δεύτερη μοίρα την άκρατη επιθυμία για υψηλές οικονομικές
απολαβές. Δεν προβαίνει στην υπερεντατικοποίηση της εργασίας του μόνο και μόνο για το κέρδος, γνωρίζοντας ότι θεοποιώντας θα αλλοτριωθεί.
Πολιτικός τομέας: Αν και ο σύγχρονος άνθρωπος αδιαφορεί για ζητήματα που άπτονται της πολιτικής, ωστόσο θα όφειλε να δηλώνει έμπρακτο ενδιαφέρον προς αυτά. Το συμφερολατρικό πνεύμα, ο ακραίος συνδικαλισμός για την ικανοποίηση προσωπικών αξιώσεων εκ μέρους των πολιτών καθώς και η άνεση στη διάπραξη αυθαιρεσιών, ο λαϊκισμός, η ασυνέπεια στην υλοποίηση των υποχρεώσεων από την πλευρά των πολιτικών αποτυπώνουν την πολιτική κατάσταση της χώρας, προς την οποία αυτός που διακρίνεται για τα ανθρωπιστικά ιδεώδη του σίγουρα θα ήταν ριζικά αντίθετος. Ο ίδιος θα προτιμούσε άλλου είδους επιλογές στα πλαίσια της πολιτικής ζωής του, όπως η συνεχής και συνάμα έντιμη διεκδίκηση των δικαιωμάτων του μέσω της διαρκούς πληροφόρησής του για τα κοινά, η άσκηση των εκλογικών δικαιωμάτων του, η στηλίτευση των αδικιών κλπ. Επίσης, η συναίσθηση του χρέους, του βάρους της ευθύνης των πολιτευόμενων, η διασφάλιση της δημοκρατίας μέσω προγραμματισμένων, έννομων διαδικασιών και γενικότερα η διασφάλιση ήρεμου πολιτικού κλίματος που θα διακρίνεται από τη συναίνεση και τη γόνιμη συνεργασία της κυβέρνησης με τους αντιπολιτευόμενους αποτελούν αναγκαίες συνθήκες εξανθρωπισμού της πολιτικής ζωής, για τις οποίες υπεύθυνοι είναι κυρίως όσοι εξουσιάζουν.

ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

          Τυπικά η λέξη δικαίωμα σημαίνει την αξίωση που στηρίζεται σε γραπτό ή άγραφο δίκαιο. Το νόημα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων συνδέεται με τη φύση του ανθρώπου. Επομένως είναι φυσικά δικαιώματα για κάθε άνθρωπο. Τα δικαιώματα του ανθρώπου συνδέονται και με τον ανθρωπισμό καθώς ο ανθρωπισμός συνιστά την έμπρακτη  αναγνώριση, εκτίμηση και σεβασμό στην αξία και την αξιοπρέπεια του ανθρώπου. Από αυτή την άποψη τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι πολιτικό και ηθικό αίτημα.

Διαίρεση

– Πνευματικά: ελευθερίας σκέψης, γνώμης και έκφρασης, πληροφόρησης, δω­ρεάν εκπαίδευσης.

– Πολιτικά: ζωής, ελευθερίας, προσωπικής ασφάλειας, ισονομίας, ισοπολιτείας, του «εκλέγειν και εκλέγεσθαι», άσυλου.

– Κοινωνικά: αξιοπρέπειας, ιδιωτικής ζωής, ελεύθερης κυκλοφορίας, γάμου και ίδρυσης οικογένειας.

– Εθνικά: ιθαγένειας.

– Οικονομικά: ιδιοκτησίας, εργασίας και δίκαιης αμοιβής, του «συνέρχεσθαι και συνεταιρίζεσθαι», ασφάλισης, περίθαλψης και κοινωνικής προστασίας, ελεύθερου χρόνου.

– Θρησκευτικά: ανεξιθρησκίας.

Τα βασικότερα ανθρώπινα δικαιώματα είναι:

• απαγορεύεται η αυθαίρετη σύλληψη, κράτηση και φυλάκιση των πολιτών χωρίς δίκη,
• οι νομοθεσίες των κρατών οφείλουν να κατοχυρώνουν την ελευθερία της σκέψης, της γνώμης και της θρησκευτικής συνείδησης,
• η δημοκρατία στηρίζεται στο πολιτικό δικαίωμα «του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι»,
• όλοι οι πολίτες είναι ίσοι απέναντι στο νόμο, απαγορεύονται τα βασανιστήρια κι η δουλεία,
• αναφαίρετα ανθρώπινα δικαιώματα είναι η ζωή, η ελευθερία, η τιμή, η ισότητα, η μόρφωση, η ιδιοκτησία, η αξιοπρέπεια, η ασφάλεια των πολιτών απ’ το κράτος,
• όλοι οι άνθρωποι έχουν δικαίωμα ίσης αμοιβής για ίση εργασία,
• το παιδί έχει δικαίωμα να έχει απ’ τη γέννηση του ένα όνομα και μια εθνικότητα,
• απαγορεύεται να εργάζεται το παιδί πριν απ’ την κατάλληλη ηλικία,
• το παιδί πρέπει να έχει ειδική προστασία, κοινωνική ασφάλιση, υποχρεωτική και δωρεάν παιδεία, καλή διατροφή, ψυχαγωγία, ιατρική περίθαλψη.

Αξία

Με το σεβασμό των ανθρώπινων δικαιωμάτων…

• δημιουργούνται ευνοϊκές προϋποθέσεις για μια αξιόλογη ζωή σε κάθε άτομο,
• κατοχυρώνονται οι δημοκρατικοί θεσμοί,
• αποδεικνύεται έμπρακτα ο σεβασμός του ανθρώπου,
• εξασφαλίζονται δυνατότητες στο άτομο για ελεύθερη και δημιουργική δραστηριότητα σε πολιτικό και πολιτιστικό επίπεδο,
• εξασφαλίζεται η συλλογική δραστηριότητα χωρίς την ισοπέδωση του ατόμου,
• αναγνωρίζονται τα δικαιώματα της ελευθερίας, της ανεξιθρησκίας, της ισότητας, της ζωής, της ιδιοκτησίας.

Παγκόσμια προβλήματα που αποδεικνύουν την καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων:

• εξοπλισμοί, απειλή πυρηνικής καταστροφής και οικολογική καταστροφή,
• μαζοποίηση,
• αποξένωση, κρίση της επικοινωνίας, επιδερμικές σχέσεις,
• πείνα, στερήσεις, εξαθλίωση, ασθένειες, ανυπαρξία κοινωνικής πρόνοιας (στις τριτοκοσμικές κυρίως χώρες),
• οικονομική κρίση, αιματηροί πόλεμοι, μαζικοί θάνατοι,  επεκτατισμός => παραβιάζεται το δικαίωμα της ανεξαρτησίας των λαών, βία, εγκληματικότητα, τρομοκρατία, αυταρχικά καθεστώτα, εκεί δηλ. που η δημοκρατία είναι ανύπαρκτη και κάποιοι προσπαθούν να επιβληθούν με τη
• βία,
• ρατσισμός => περιθωριοποίηση έως εξόντωση των “κατώτερων”,
• καταπάτηση των δικαιωμάτων του παιδιού
• άγχος, ανασφάλεια για το μέλλον => αφαίρεση του δικαιώματος της ζωής
• Αντιδημοκρατικά καθεστώτα: απαγόρευση της   διακίνησης   ιδεών,   της   ελεύθερης έκφρασης, λογοκρισία,
• στέρηση των δικαιωμάτων του “εκλέγειν” κι “εκλέγεσθαι”, καθημερινή προπαγάνδα που οδηγεί στην πλύση εγκεφάλου
• στέρηση της κοινωνικοπολιτικής και της ατομικής ελευθερίας
• Αντικοινωνικά φαινόμενα: ανεργία => άγχος για επιβίωση,
• καταπιεστικές και δυσβάσταχτες συνθήκες εργασίας => μετατροπή της σε δουλεία,
• φαινόμενα κοινωνικής   παθογένειας   =>   αναιρούν   την ελευθερία, ενισχύουν την ανασφάλεια, την αποξένωση και την απομόνωση των ανθρώπων, ξενοφοβία,
• φυλετικός και κοινωνικός ρατσισμός (χάσμα μεταξύ κοινωνικών τάξεων, υποβιβασμός της γυναίκας κτλ.), περιθωριοποίηση κι αποκλεισμός ενός μεγάλου αριθμού ανθρώπων,
• δυσλειτουργία του θεσμού της παιδείας, στέρηση του δικαιώματος της ολοκληρωμένης μόρφωσης (εγκατάλειψη σχολείου, αναλφαβητισμός, χαμηλό μορφωτικό επίπεδο), καταναλωτική μανία => καθορισμός της σκέψης από τρίτους παράγοντες,
• κακή ποιότητα ζωής στα μεγάλα αστικά κέντρα (κυκλοφοριακό, ταχύτατοι ρυθμοί ζωής, ρουτίνα, άγχος κτλ.),
• απάνθρωπες συνθήκες   κράτησης   στα   σωφρονιστικά ιδρύματα,  όπου χρησιμοποιούνται τα βασανιστήρια,  η ταπείνωση κι ο εξευτελισμός ως μέσα παραδειγματισμού, ατομικισμός, ιδιοτέλεια
• πολιτική ανηθικότητα,    φανατισμός    =>   κρίση   της δημοκρατίας, η οποία διασφαλίζει τα δικαιώματα του πολίτη,
• αναξιοκρατία,
• χρησιμοποίηση των θεσμών για διοχέτευση στο πλήθος της κυρίαρχης ιδεολογίας (π.χ. κακή λειτουργία των Μ.Μ.Ε. => στέρηση του δικαιώματος για αντικειμενική ενημέρωση, παραπληροφόρηση),
• δυσλειτουργία του θεσμού της δικαιοσύνης, επιβολή της θανατικής ποινής,
• γραφειοκρατία, κοινωνική σκληρότητα – αναλγησία, που ταλαιπωρούν τον πολίτη
• καταναλωτισμός
• ανηθικότητα, ωμότητα
• μηχανοποίηση της εργασίας-στείρα εξειδίκευση
• ατομικισμός, στείρος ανταγωνισμός και ανυπαρξία συνεργασίας
• καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος
• Παραβίαση των δικαιωμάτων των μειονοτικών πληθυσμών ή των ατόμων με ιδιαιτερότητες:
• δε γίνεται αποδεκτό το δικαίωμα της ανεξιθρησκίας,
• στέρηση μόρφωσης,
• έλλειψη σεβασμού σε ήθη κι έθιμα,
• περιθωριοποίηση και ρατσισμός

Αίτια παραβίασης των ανθρώπινων δικαιωμάτων στην εποχή μας

• Οικονομικά συμφέροντα, εκμετάλλευση των αδυνάτων.
• Πολιτικές σκοπιμότητες, φαλκίδευση της δημοκρατίας και αυταρχισμός.
• Αλαζονεία και ασυδοσία των ισχυρών.
• Έλλειψη ανεκτικότητας, μισαλλοδοξία και φανατισμός,
• Ελλιπής και ακατάλληλη διαπαιδαγώγηση.
• Αναχρονιστικές παραδοσιακές αντιλήψεις, προκαταλήψεις, στερεότυπα και καθιερωμένες πρακτικές.
• Αδυναμία να ελεγχθούν οι παραβιάσεις τους και έλλειψη μιας παγκόσμιας εξου­σίας που θα επιβάλλει κυρώσεις σε όσους παραβιάζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα.
• Κύκλοι συμφερόντων:     οικονομικών,     πολιτικών,

ιδεολογικών (εταιρείες παραγωγής όπλων, πολυεθνικές,

πολιτικοί που παρασύρουν τα πλήθη κτλ.),

• κρίση ηθικών αξιών, κανένα ενδιαφέρον πια για το

συνάνθρωπο και τα δικαιώματα του,

• χαμηλό μορφωτικό και πνευματικό επίπεδο:
• χειραγώγηση απ’    τους    προαναφερόμενους κύκλους συμφερόντων, μαζοποίηση, άγνοια δικαιωμάτων, αδυναμία κατανόησης της σημασίας τους,
• αποξένωση του ατόμου απ’ τον εαυτό του, αλλά κι απ’ τους συνανθρώπους του => αδιαφορία για τα δικαιώματα,
• θεοποίηση του   χρήματος   =>   φθορά   συνειδήσεων, ανηθικότητα.

Τρόποι προστασίας των ανθρώπινων δικαιωμάτων

• Με την κατάλληλη αγωγή και την ανθρωπιστική παιδεία – τόσο από το σχολείο όσο και από την οικογένεια.
• Με τη θεσμική κατοχύρωση τους και την ευνομία.
• Με την καταγγελία -από τα ίδια τα θύματα ή από τους πολίτες ή από πνευματι­κούς ανθρώπους ή από ανθρωπιστικές οργανώσεις- των παραβιάσεων τους απ’ όποιον κι αν γίνονται, όποιον κι αν αφορούν.
• προβολή των περιπτώσεων καταστρατήγησης τους.
• Με την ανάπτυξη της αλληλεγγύης των ανθρώπων.
• Με την καλή λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος και των θεσμών του.
• Με την παρέμβαση των διεθνών οργανισμών σε περιπτώσεις καταπάτησης τους.
• Με τη δράση μη κυβερνητικών οργανώσεων.

Για την προστασία τους πρέπει…

• να βελτιώνεται η υλική και πνευματική ζωή των μελών κάθε κοινωνίας,
• να υπάρχει σεβασμός στα δικαιώματα των άλλων μέσω της δημοκρατικής συμπεριφοράς, ισονομία, αλληλεγγύη ή ευαισθησία στους κοινωνικά αδύναμους και τους διαφορετικούς,
• να θεμελιώνεται η αληθινή ελευθερία πάνω στην ισονομία, στη δικαιοσύνη, στην αξιοκρατία και στην πολυφωνία,
• να διαπνέονται τα άτομα από ανθρωπιστικά ιδανικά (π.χ. ισότητας, δικαιοσύνης, ελεύθερης διακίνησης ιδεών κτλ.),
• να υπάρχει ανθρωπιστική παιδεία, δραστηριοποίηση των πνευματικών ανθρώπων, βοήθεια   μέσα   από   οργανώσεις   και   δραστηριότητες εθελοντικής προσφοράς,
• να ευαισθητοποιηθεί η κοινή γνώμη απ’ τα ΜΜΕ, τους πολιτικούς φορείς και τους διάφορους ηγέτες για τη διασφάλιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων,
• να καλλιεργείται ανάμεσα στα άτομα και τους λαούς πνεύμα συνεργασίας, ανεκτικότητας, ειρήνης κι ανθρωπιάς με τη βοήθεια της οικογένειας, της εκπαίδευσης και των διεθνών οργανισμών,
• να υπάρχει διαρκής έλεγχος απ’ την παγκόσμια κοινότητα για την τήρηση του διεθνούς δικαίου σε καταπιεστικά καθεστώτα,
• να γνωρίζουν οι λαοί τις διατάξεις της Οικουμενικής Διακήρυξης των Δικαιωμάτων, αφού πλέον αποτελούν κληρονομιά τους,
• να καταγγέλλονται οι αυθαιρεσίες των ηγετών,
• να συμμετέχουν οι νέοι στη συνδικαλιστική και πολιτική ζωή.

Δικαιώματα των παιδιών- εκμετάλλευση της παιδικής εργασίας:

• χρησιμοποίηση του παιδιού στις διαφημίσεις, διότι αποτελεί «φτηνό» μοντέλο κι έτσι οι επιτήδειοι εκμεταλλεύονται την αθωότητα του,
• στις   σύγχρονες   μεγαλουπόλεις   η   έλλειψη   παιδότοπων,   το κυκλοφοριακό πρόβλημα,  οι ανύπαρκτοι χώροι εκτόνωσης,  η αίσθηση προσωρινότητας απ’ τη συνεχή μετακίνηση των οικογενειών δε δημιουργούν ένα οικείο πλαίσιο για τα παιδιά,
• παιδική πορνεία εκτεταμένη όχι μόνο στις χώρες του τρίτου κόσμου (Ταϋλάνδη, Φιλιππίνες, Ινδία), αλλά και στην «πολιτισμένη» Δύση,
• παιδιά – «βαποράκια», διακινητές ναρκωτικών, θύματα διαφόρων κυκλωμάτων,
• εκατοντάδες παιδιά κάτω των 15 ετών είναι αιχμάλωτοι πολέμου (χιλιάδες παιδιά στο Ιράν φανατίζονται και στέλνονται για εκκαθάριση περιοχών από νάρκες ή γίνονται εθελοντές θανάτου, κινητές βόμβες στο Λίβανο),

• 000 παιδιά καθημερινά πεθαίνουν από πείνα κι έλλειψη φαρμάκων στον τρίτο κόσμο,

• πώληση παιδιών για οικιακές εργασίες (Βολιβία, Κολομβία), φτηνό εργατικό δυναμικό για ορυχεία, σκλαβοπάζαρα (Ινδία).

Αίτια :

• η οικονομική εξαθλίωση κάποιων μειονοτήτων, όπως οι πρόσφυγες, η ανεργία κι οι οξύτατες κοινωνικές αντιθέσεις οδηγούν τα παιδιά σ’ απάνθρωπες απασχολήσεις, δεδομένου ότι αυτά είναι ανυπεράσπιστα θύματα κι εύκολη λεία των επιτηδείων, που συχνά είναι δυστυχώς οι ίδιοι οι γονείς τους,
• η κρίση της οικογένειας: δεν υπάρχουν οι στέρεοι οικογενειακοί δεσμοί, η συνοχή, η αγάπη στην οικογένεια. Η αύξηση των διαζυγίων, η κακοποίηση των παιδιών κι η αδιαφορία των γονέων συνθέτουν το νέο κλίμα και ήθος πολλών σύγχρονων οικογενειών. Το ψυχικό κόστος αυτού του αφιλόξενου περιβάλλοντος το υφίσταται το παιδί και μάλιστα με τρόπο βίαιο, γι’ αυτό ωθείται στα σταυροδρόμια και στα νυχτερινά κέντρα απ’ τους ίδιους τους γονείς του,

• η κρίση – κατολίσθηση των αξιών στις σύγχρονες κοινωνίες: ο άνθρωπος στις μέρες μας έχει καταλήξει να είναι ένα εργαλείο για την πραγματοποίηση στόχων, γεγονός που οδηγεί στην υποβάθμιση της προσωπικότητας του. Η ανθρωπιά, ο σεβασμός, η αγάπη έχουν χαθεί απ’ τη συνείδηση μας κι η έλλειψη αξιών, η χαλάρωση οδηγούν στην εκμετάλλευση του παιδιού, στην αδιαφορία, στην ανηθικότητα,
• η μορφή των σημερινών πόλεων: στα σύγχρονα αστικά κέντρα συγκεντρώνονται άτομα διαφορετικής εθνικότητας, κουλτούρας, νοοτροπίας, θρησκείας, ενώ συγχρόνως επικρατεί ανασφάλεια, αποξένωση, έλλειψη συνείδησης κτλ. Αφ’ ενός, λοιπόν, δεν υπάρχουν συνδετικοί δεσμοί μεταξύ των ανθρώπων και κοινά σημεία επαφής, αφ’ ετέρου ευνοούνται αντικοινωνικές συμπεριφορές καλυπτόμενες πίσω απ’ την ανωνυμία του πλήθους. Η περιθωριοποίηση κάποιων κοινωνικών ομάδων είναι, επίσης, άμεσο επακόλουθο αυτού του περιβάλλοντος,
• η έλλειψη κρατικής πρόνοιας κι η χαλαρότητα, όσον αφορά την τήρηση των νόμων, επιτρέπουν την κακοποίηση της παιδικής ψυχής. Η ανοχή του κράτους ευνοεί τους επιτήδειους ν’ απλώνουν τα δίχτυα τους στις φτωχογειτονιές και να κερδοσκοπούν σε βάρος των παιδιών,
• οικονομικά συμφέροντα: σε μια κοινωνία κι εποχή που η αξία του χρήματος τοποθετείται πάνω απ’ το άτομο, φυσικό είναι να καταπατώνται όλες οι ανθρώπινες αξίες («ο άνθρωπος για τον άνθρωπο λύκος»). Αυτός που πιστεύει στην παντοδυναμία του χρήματος είναι έτοιμος να κάνει τα πάντα για την απόκτηση του: να εκμεταλλευτεί ακόμη κι ένα παιδί. Επίσης, σήμερα το άτομο μπορεί να έχει αναπτυχθεί τεχνολογικά αλλά όχι αντίστοιχα ηθικά.

Ποια θέση πρέπει να έχει το παιδί στην κοινωνία:

• η θέση του παιδιού είναι στην αγκαλιά της οικογένειας, απολαμβάνοντας τη ζεστασιά, την αγάπη, την ασφάλεια που αποπνέει ένα υγιές οικογενειακό περιβάλλον,
• το παιδί ανήκει στο σχολείο: η δωρεάν κι υποχρεωτική εκπαίδευση πρέπει να παρέχεται σ’ όλους ανεξαρτήτως τάξης, θρησκεύματος, χρώματος,
• πόλεις ανθρώπινες με χώρους πρασίνου, παιδότοπους, αθλητικά κέντρα, χώρους έκφρασης και δημιουργίας. Οι πόλεις του γκρίζου, του τσιμέντου, του νέφους και της ηχορύπανσης θα πρέπει να γίνουν πιο φιλικές για το παιδί, ώστε να μπορέσει να ζήσει την ηλικία του, την ανεμελιά και την αθωότητα,
• ευαισθητοποίηση όλων μας κι όχι αδιαφορία, διότι η ανοχή είναι και συνενοχή. Οι πνευματικοί άνθρωποι, οι νομοθέτες να δείξουν περισσότερη ευαισθησία και το κράτος να φανεί σκληρό απέναντι στους εμπόρους της παιδικής ψυχής,
• πνευματική   καλλιέργεια   όλων,   σεβασμός   στον   άνθρωπο, αποβολή του φανατισμού και της μισαλλοδοξίας, ανθρωπισμός,   υπευθυνότητα,   κοινωνική   και  πανανθρώπινη συνείδηση,
• συνταγματική κατοχύρωση ολοένα και περισσότερων δικαιωμάτων,
• δραστηριοποίηση των διεθνών οργανισμών, συνεργασία των κρατών για την προστασία του παιδιού κι ενίσχυση οργανισμών, όπως η Unicef,
• δυνατότητα προσφυγής σ’ ένα διεθνές δικαστήριο,
• ισχυροποίηση της δημοκρατίας και στις τρεις διαστάσεις της.

ΘΕΜΑ  : << Ανθρωπισμός θα ειπεί να πλάθουμε ανθρώπους με γερό και ωραίο σώμα, με καθαρό στοχαστικό νου, με δυνατή θέληση και σεβασμό και αγάπη στους συνανθρώπους των >>.   Να σχολιάσετε τον ορισμό και να εξετάσετε ποια αποτελέσματα προκύπτουν από αυτόν για τον εαυτό μας, όσο και για το κοινωνικό σύνολο.

 ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Ανθρωπισμός είναι η καλλιέργεια και αρμονική ανάπτυξη του σώματος και της ψυχής του ανθρώπου και η ανάπτυξη της ανθρωπιάς του. Ο σεβασμός και η ανύψωση της ανθρώπινης ύπαρξης και αξιοπρέπειας.

Κύριο Θέμα

  Αρχές ανθρωπισμού

Πίστη στον άνθρωπο / στις απεριόριστες δυνατότητες του ανθρώπου.

Το απαραβίαστο των ατομικών, πολιτικών, κοινωνικών δικαιωμάτων.

Ισότητα, δικαιοσύνη, ελευθερία, αλληλεγγύη.

Σεβασμός στην προσωπικότητα του ανθρ. και τις αξίες του.

Αγάπη…

 ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΥ

ΑΤΟΜΟ

1) Απελευθέρωση του ατόμου απ΄τα δεσμά του φόβου, της μοναξιάς, του  άγχους, της αδιαφορίας, της ανασφάλειας :

Ο άνθρωπος είναι ισχυρός, πανίσχυρος. Δημιουργεί σχεδόν ό,τι επιθυμήσει. Είναι δηλ. επιτυχημένος. Η επιτυχία όμως αυτή του στέρησε καθετί ανθρώπινο. (έγινε εγωιστής, κακός, ζηλιάρης).

Επίσης, ζει σε κοινωνίες, αλλά είναι απελπιστικά μόνος. Πληγώνεται καθημερινά από τον πολιτισμό που ο ίδιος δημιούργησε και που κατάντησε να προάγει κατώτερα αισθησιακά ένστικτα.

Ζει με πολέμους, λογοκρισία, ανταγωνισμούς, με τα Μ.Μ.Ε….

 2) Χαλιναγώγηση ταπεινών ορμών και ενστίκτων:

         Ο άνθρωπος δημιουργεί μόνο καταστροφικά πράγματα. Καταστρέφει καθημερινά τη φύση και τον εαυτό του χωρίς τύψεις. Κι αυτό γιατί δεν έχει κανένα φραγμό ηθικής (βία, δίκαιο ισχυρότερου, βαρβαρότητες, θηριωδίες). Έτσι ο ανθρωπισμός μπορεί να μορφώσει το πνεύμα του ανθρώπου, να του καταπολεμήσει τα πάθη και να τον κάνει ενάρετο.

 3) Πνεύμα συνεργασίας, αγάπης, ειρήνης:

 Ο άνθρωπος νοείται όχι ως βιολογικό ον, αλλά και ως αξία.

Κι έτσι αντιλαμβάνεται και το συνάνθρωπό του για τον οποίο νιώθει αγάπη.

 4) Ατομική ισότητα:

         Τα υλικά αγαθά με τον ανθρωπισμό γίνονται μέσο για τη βελτίωση του ανθρώπου. Ο άνθρωπος καλλιεργεί τη λογική του, αναπτύσσει την ηθική  συνείδηση και νιώθει το αίσθημα της ευθύνης απέναντι στο άτομα και το κοινωνικό σύνολο.

 ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΝΟΛΟ

 1) Ισόρροπη ανάπτυξη υλικού και πνευματικού πολιτισμού.

 Αν και ο άνθρωπος προόδευσε σ΄όλους τους τομείς επιστήμης και τεχνικής, ξέχασε να ερευνήσει την ψυχή του. Δηλαδή, ο πνευματικός πολιτισμός δεν αναπτύχθηκε όσο ο τεχνολογικός… Ο ανθρωπισμός προσπαθεί να λυτρώσει τον άνθρωπο από τη μηχανή, που έχει βάλει στόχο της να τον αναπροσωποποιήσει.

Φυσικά δεν αρνείται την τεχνολογική πρόοδο, αλλά θέλει να δώσει το προβάδισμα στον εξανθρωπισμό του ανθρώπου, στην ανάπτυξη των ψυχικών του ιδιοτήτων, στη μόρφωση, την καλή συμπεριφορά, στην ανθρωπιά.

 2) Κατάργηση ολοκληρωτικών κοινωνιών και πολιτικών συστημάτων.

  3) Κοινωνική, οικονομική, πολιτική ισότητα

 ΑΝΤΙΘΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ

 εξάρτηση από τη μηχανή, κακίες, μοναξιά, άγχος, λογοκρισία, πόλεμοι, ανταγωνισμοί,…

 ΕΠΙΛΟΓΟΣ

ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΡΙΣΜΟΙ:

Περιβάλλον είναι το σύνολο των γεωγραφικών, φυσικών, κοινωνικών και

οικογενειακών μαζί συνθηκών μέσα τις οποίες ζει και αναπτύσσεται ο άνθρωπος. Χωρίζεται σε φυσικό και κοινωνικό.

Η λέξη φύση είναι πολυσήμαντη: αρχικά νοείται το σύμπαν του υλικού κόσμου, δηλαδή το σύνολο των όντων που υπάρχουν ανεξάρτητα από τον άνθρωπο και υπακούουν σε μια παγκόσμια τάξη. Ακόμα φύση θεωρείται καθετί το έμφυτο και αυθόρμητο και αντιδιαστέλλεται προς κάθε τεχνητό ή επίκτητο στοιχείο.

Χρησιμοποιούμε τον όρο φυσικό περιβάλλον για να δηλώσουμε τον οργανικό και ανόργανο κόσμο που περιβάλλει τον άνθρωπο, τη βιόσφαιρα που έχει ανάγκη ο άνθρωπος για να επιζήσει.

Στην έννοια του φυσικού περιβάλλοντος εντάσσουμε:

– το χώρο με την εδαφική του μορφολογία.

– τη γεωγραφική θέση που κατέχει ο χώρος.

– το κλίμα

– την υδατογραφία

– την πανίδα και τη χλωρίδα

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΜΕ ΤΗ ΦΥΣΗ:

Η σχέση ανθρώπου – φύσης αποτελείται από φάσεις αρμονίας – δυσαρμονίας. Αρχικά ο πρωτόγονος άνθρωπος βρίσκεται σε άμεση εξάρτηση από τις φυσικές συνθήκες. Είναι δούλος της φύσης. Μετά το συλλεκτικό στάδιο με την καλλιέργεια της γης, τη μόνιμη εγκατάσταση σιγά σιγά χειραφετείται και ανεξαρτητοποιείται ως ένα βαθμό ιδιαίτερα μετά τις πρώτες ανακαλύψεις στο χώρο των επιστημών. Με την πολιτισμική ανάπτυξη ο άνθρωπος κατανοεί και εκμεταλλεύεται τα φυσικά στοιχεία και πετυχαίνει τον έλεγχο της φύσης. Στη νεότερη περίοδο με τη βιομηχανική επανάσταση και την τεχνολογική εξέλιξη η παρουσία του ανθρώπου μέσα στο φυσικό περιβάλλον είναι κυριαρχική.

ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ:

Βιολογικές: επιδρά στη σωματική διάπλαση του ανθρώπου, του παρέχει τα φυσικά αγαθά, όπως είναι ο ατμοσφαιρικός αέρας, το νερό, η ακτινοβολία του ήλιου, που επηρεάζουν τις οργανικές του λειτουργίες.

Πρακτικές: τροφοδοτεί το άτομο με υλικά αγαθά, καλύπτει τις βασικές ανάγκες του σε πρώτες ύλες, τροφή, ενδυμασία, κατοικία. Παρέχει δυνατότητες για ανάπτυξη της οικονομίας, αποτελεί την υποδομή και κάθε οικονομική δραστηριότητα (αγροτική, βιομηχανική).

Κοινωνικές: ο εκτοπισμός της νομοτέλειας που διέπει τη φύση οδηγεί και σε ανάλογα συμπεράσματα για τη συγκρότηση ορθά δομημένων κοινωνιών. Με την κοινωνική οργάνωση ο άνθρωπος καθιερώνει την ευταξία την ευταξία και την ισορροπία που κυριαρχούν στη φύση. Η ανάγκη για ομαλή συμβίωση με το συνάνθρωπο ξεκινά από τη θεώρηση της αρμονίας που επικρατεί στο περιβάλλον.

Πνευματικές: τα φυσικά φαινόμενα ερεθίζουν την ορμή του ανθρώπου για έρευνα, αποτελούν πηγή γνώσεων, χώρο μελέτης, πηγή έμπνευσης και προβληματισμού. Έτσι ο άνθρωπος γίνεται δημιουργός των φυσικών επιστημών, της αστρονομίας, της γεωλογίας, της γεωγραφίας.

Ηθικές: η ενατένιση των φαινομένων της φύσης, η ομορφιά της, η αρμονία, η τάξη οδηγούν στην πίστη προς το θεό. Το άτομο συνειδητοποιώντας την ασημαντότητά του μέσα στο μεγαλείο της φύσης διαμορφώνει υψηλή ηθική συμπεριφορά. Καλλιεργεί την ανθρωπιά και καταγίνεται με την αυτοκριτική με σκοπό να ανακαλύψει τον εαυτό του.

Ψυχικές: συμβάλλει στην ψυχική ισορροπία του ατόμου. Η επαφή μαζί της απαλλάσσει από το άγχος, γαληνεύει την ψυχή, ηρεμεί. Η φύση δεν προσποιείται και παρουσιάζεται στον καθένα όπως πραγματικά είναι, αποτελώντας λαμπρό παράδειγμα για μίμηση.

Καλλιτεχνικές: καλλιεργεί την αίσθηση του ωραίου. Απ’ αυτήν ξεκινούν όλες οι τέχνες οι οποίες όμως δεν την ξεπερνούν σύμφωνα με το Μάρκο Αυρήλιο. Εκλεπτύνει την ψυχή του ανθρώπου. Με τη φυσική ομορφιά, την τάξη της, την αρμονία της, τη νομοτέλειά της και δίνει έναυσμα για καλλιτεχνική δημιουργία.  Οδηγεί τον άνθρωπο στη δημιουργία, αφού τον εμπνέει με τη δημιουργικότητά της. Συντελεί στην απόκτηση ποιότητας ζωής και της συνακόλουθης ευτυχίας.

Παραδείγματα που επιβεβαιώνουν την καταστροφή του φυσικού περίβάλλοντος

• Μόλυνση ατμόσφαιρας από τα καυσαέρια.
• Ρύπανση και μόλυνση του εδάφους από τα απορρίμματα, τα κατάλοιπα των βιομη­χανιών, τα ραδιενεργά απόβλητα, από την υπερβολική χρήση λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων.
• Καταστροφή των δασών από τη συνεχή υλοτόμηση, την εκτεταμένη εκχέρσωση και διάβρωση του εδάφους, τους εμπρησμούς και την υπερβόσκηση.
• Μόλυνση των υδάτων από τα απόβλητα των εργοστασίων, τα λύματα των οι­κιών, τα πετρελαιοειδή.
• Το υπέδαφος φτωχαίνει από την αλόγιστη εκμετάλλευση ορυκτών και τη συνε­χή άντληση πετρελαίων.

Τεκμήρια που δείχνουν τον ανατροπή της οικολογικός ισορροπίας

• Η θερμοκρασία της Γης αυξάνεται εξαιτίας του φαινομένου του «θερμοκηπίου».
• Ανυψώνεται η στάθμη των θαλασσών, επειδή διαστέλλεται η υδάτινη μάζα και λιώνουν οι πάγοι.
• Μειώνονται οι βροχοπτώσεις και η υγρασία, με αποτέλεσμα τη λειψυδρία και την ερημοποίηση τεράστιων εκτάσεων καλλιεργήσιμης γης. Υπάρχει, για παρά­δειγμα, η απαισιόδοξη εκτίμηση πως, αν δε ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα, σε 50 χρόνια τμήματα της Ηπείρου, η Δ. Στερεά Ελλάδα, η Πελοπόννησος, οι ορεινές ζώνες των Ιονίων, νησιά του Ανατολικού Αιγαίου και τα Δωδεκάνησα θα αποτε­λούν την «ελληνική έρημο».
• Η μείωση του όζοντος που μιας προστατεύει από την υπέρυθρη και υπεριώδη ηλιακή ακτινοβολία. Υπολογίζεται ότι μια ελάχιστη μείωση του όζοντος της τά­ξης του 1 % θα έχει ως επιπτώσεις την αύξηση των περιστατικών καρκίνου του δέρματος, θα πολλαπλασιάσει τις οφθαλμικές παθήσεις, θα επιφέρει εξασθένη­ση του ανοσοποιητικού συστήματος και εξάπλωση των μολυσματικών ασθενει­ών, χωρίς να είναι μικρότερης σημασίας οι επιπτώσεις στην πανίδα και στην χλωρίδα.
• Αργά, αλλά σταθερά, μεταβάλλονται οι κλιματολογικές συνθήκες.
• Τα δάση καταστρέφονται με ταχύτατους ρυθμούς, η ποικιλομορφία και η πολυπλοκότητα των οικοσυστημάτων φτωχαίνει, αλλά και η διάβρωση του εδάφους επιταχύνεται. Κάθε χρόνο χάνονται 26 δισεκατομμύρια τόνοι γόνιμου εδάφους.
• Εξαφάνιση βιολογικών ειδών. Τα τελευταία χρόνια έχουν εξαφανιστεί περισσότερα είδη απ’ όσα εξαφανίστηκαν από την αρχή της δημιουργίας του πλανήτη μας.

ΑΙΤΙΕΣ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗΣ ΤΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ:

1. Η βιομηχανική ανάπτυξη και η τεχνολογική πρόοδος αποτελούν τις βασικότερες αιτίες της καταστροφής. Η κατάσταση επιδεινώθηκε σε επικίνδυνο βαθμό μετά το Β’ παγκόσμιο πόλεμο.
2. Ο καταναλωτικός χαρακτήρας της σύγχρονης ζωής και η τάση για υλικό ευδαιμονισμό επιτάσσουν την αλόγιστη εκμετάλλευση και «αφαίμαξη» της φύσης.
3. Η άρνηση λήψης ουσιαστικών προστατευτικών μέτρων (φίλτρα στις βιομηχανικές μονάδες). Η εγκληματική αυτή ενέργεια στηρίζεται στην αισχροκέρδεια, επειδή τα προστατευτικά φίλτρα κοστίζουν ιδιαίτερα ακριβά και μειώνουν των παραγωγή.
4. Τα διάφορα χημικά παρασκευάσματα, οι συνθετικές ύλες και τα γεωργικά φάρμακα αποτελούν σοβαρές αιτίες ρύπανσης, αφού δεν αποικοδομούνται στη φύση.
5. Τα βιομηχανικά απόβλητα και τα λύματα των εργοστασίων διοχετεύονται αυτούσια στη φύση, χωρίς προηγουμένως να έχουν υποστεί βιολογικό καθαρισμό.
6. Η υπερβολική και απρογραμμάτιστη συγκέντρωση πληθυσμού στα αστικά κέντρα.
7. Η έκλυση ραδιενέργειας από πυρηνικά ατυχήματα (Τσερνομπίλ) και οι πυρηνικές δοκιμές.
8. Οι πετρελαιοκηλίδες που καταλήγουν στη θάλασσα από ατυχήματα ή ναυάγια.
9. Οι πυρκαγιές και οι εμπρησμοί με σκοπό την οικοπεδοποίηση.
10. Γενικότερα, η απουσία κρατικής μέριμνας και η αδιαφορία των πολιτών.

ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ:

Οι συνέπειες της καταστροφικής επέμβασης του ανθρώπου στο φυσικό περιβάλλον αφορούν τόσο τη φύση όσο και τον ίδιο.

1. Πρώτα απ’ όλα καταστρέφονται στοιχεία που είναι απαραίτητα για τη ζωή (οξυγόνο, υδρογόνο, άζωτο…).
2. Η συνεχής «αφαίμαξη» της φύσης οδήγησε στην εξάντληση των φυσικών πόρων (πετρέλαιο, μέταλλο, δάση).
3. Ο αέρας, το νερό, το έδαφος μολύνονται με ανεπανόρθωτες συνέπειες για τα ζώα και τον άνθρωπο.
4. Όλα τα παραπάνω ευθύνονται για τη διατάραξη της οικολογικής ισορροπίας, καθώς σπάνια είδη ζώων εξαφανίζονται, επειδή δεν μπορούν να επιζήσουν στις νέες συνθήκες.
5. Πολλοί επιστήμονες πιστεύουν ότι η αλλαγή στις κλιματολογικές συνθήκες ορισμένων περιοχών (ιδιαίτερα των αστικών) είναι απόρροια της επέμβασης του ανθρώπου στη φύση.
6. Επίσης, αναφέρουμε την καταστροφή του ενάλιου πλούτου (ψάρια, θαλάσσια φυτά…).
7. Σημαντική φθορά υφίστανται και τα αρχαιολογικά μνημεία. Απειλείται έτσι η πολιτιστική μας κληρονομιά, που διατηρήθηκε για αιώνες.
8. Το φυσικό τοπίο έχει υποστεί ανεπανόρθωτη παραμόρφωση (κτίρια – μεγαθήρια, απρογραμμάτιστη δόμηση, αφισοκολλήσεις, λατομεία…).
9. Τα καυσαέρια, η ηχορύπανση, το νέφος αποτελούν πια χαρακτηριστικά των σύγχρονων μεγαλουπόλεων.

Η διατάραξη της οικολογικής ισορροπίας πλήττει ιδιαίτερα τον άνθρωπο, αφού κι αυτός αποτελεί μέρος της φύσης. Η ψυχοπνευματική του υπόσταση συνδέεται άρρηκτα με αυτή, γιατί η φύση αποτελεί πηγή μάθησης και έμπνευσης. Εκτός όμως από τον κλονισμό του ψυχοπνευματικού κόσμου του ανθρώπου, η καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος προκάλεσε μια σειρά από προβλήματα υγείας όπως: αύξηση των καρδιοπαθειών και των θανάτων από καρκίνο, διάφορες ασθένειες που προέρχονται από νευροπάθειες, εκνευρισμός και συστηματική φθορά της ψυχικής υγείας.

ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ:

• Θα ήταν ουτοπία η πραγμάτωση του ισχυρισμού ότι μπορούμε να επαναφέρουμε τη φύση στην αρχική της κατάσταση. Δυστυχώς, η φθορά είναι ανεπανόρθωτη. Τα παρακάτω μέτρα έχουν σκοπό την αναχαίτιση της καταστροφής.
• Η περιβαλλοντική αγωγή απαραίτητη και αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο για τη διαμόρφωση της προσωπικότητας του σύγχρονου ανθρώπου, ο οποίος θα πρέπει να διακρίνεται για την ευαισθησία του και την υπεύθυνη συμπεριφορά του προς το προς το φυσικό περιβάλλον.
• Προγραμματισμένη βιομηχανική ανάπτυξη, χρήση προστατευτικών φίλτρων από τις βιομηχανίες και θέσπιση αυστηρών ποινών για τους παραβάτες.
• Ειδική προστασία των φυσικών πηγών.
• Αξιοποίηση ενέργειας που προέρχεται από τη φύση (αιολική, ηλιακή).
• Βιολογικός καθαρισμός των αποβλήτων, ανακύκλωση.
• Πρέπει να ενδιαφερθεί και η πολιτεία και τα μεμονωμένα άτομα.
• Ενημέρωση από επιστήμονες, ΜΜΕ, πνευματικούς ανθρώπους και διεθνείς οργανισμούς για το μέγεθος του κινδύνου που απειλεί την ανθρωπότητα και τη ζωή γενικότερα,
• Παιδεία, συστηματική περιβαλλοντική αγωγή.
• Δραστηριοποίηση των οικολογικών οργανώσεων, ακτιβισμός (έντονης μορφής δράση).
• Αξιοποίηση των δυνατοτήτων που προσφέρει η επιστήμη και η τεχνολογία: αντιρ­ρυπαντική τεχνολογία, ανακύκλωση των σκουπιδιών, βιολογικός καθαρισμός των λυμάτων, βιοεπιστημονικές γεωργικές μέθοδοι.
• Εναλλακτικές μορφές ενέργειας: ηλιακή, αιολική, υδροηλεκτρική, γεωθερμική. Murray Bookchim: «Επαναφέροντας τον ήλιο, τον άνεμο, τη γη, τη θάλασσα και το νερό μέσα στον κόσμο της τεχνολογίας, στην υπηρεσία της ανθρώπινης επι­βίωσης, είναι σαν να κάνουμε μια επαναστατική ανανέωση των δεσμών του αν­θρώπου με τη φύση», (επίκληση στην αυθεντία)
• Αλλαγή πολιτικών προτεραιοτήτων, κατά κράτος και διεθνώς.
• Λήψη προληπτικών, π.χ. προστασία των δασών, και κατασταλτικών μέτρων, αυ­στηρές ποινές σε όσους ρυπαίνουν και μολύνουν το περιβάλλον.
• Εκπόνηση και εφαρμογή αναγκαίων προγραμμάτων και διάθεση των απαραίτη­των κονδυλίων.
• Οικογένεια : διάλογος για τη μετάδοση σεβασμού στο περιβάλλον, ενημέρωση παιδιών για το πρόβλημα, επισκέψεις στη φύση.
• Σχολείο : βιωματική γνώση και αποφυγή του χρησιμοθηρικού πνεύματος, ειδικό μάθημα για την οικολογία, νέα σχολικά βιβλία για το οικολογικό πρόβλημα, πρωτοβουλίες από μαθητικές κοινότητες για δενδροφυτεύσεις , ανακύκλωση, κλπ., περισσότερες πολιτιστικές εκδηλώσεις με θέμα το περιβάλλον, οι δάσκαλοι πρέπει να εμπνεύσουν τα παιδιά το σεβασμό για τη φύση.
• ΜΜΕ : πληροφόρηση, πνευματικά πρότυπα, προβολή πνευματικών ανθρώπων
• Κράτος: κίνητρα για αποκέντρωση, νέες μέθοδοι καλλιέργειας της γης, οικοδόμηση και χωροταξική διάταξη που σέβεται το περιβάλλον, ανακύκλωση υλικών, νέες μορφές ενέργειας , φίλτρα βιολογικού καθαρισμού των αποβλήτων, νόμοι που θα προστατεύουν τη φύση, προστασία βιοτόπων και εθνικών δρυμών.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ:

Συμπερασματικά, αναφέρουμε πως ο σύγχρονος άνθρωπος θα πρέπει να

συνειδητοποιήσει την ανάγκη επιστροφής στη φύση. Πρέπει να αλλάξει η αντίληψη για τη ζωή. Κάτι τέτοιο δε σημαίνει ότι θα απορρίψουμε το σύγχρονο πολιτισμό, αλλά ότι θα εκλογικεύσουμε τις απαιτήσεις μας, ώστε να δώσουμε τη δυνατότητα στη φύση να έχει πάντα αποθέματα και να διατηρεί την ισορροπία της.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Ορισμός

Η διαφήμιση αποτελεί την προβολή στο ευρύ καταναλωτικό κοινό ορισμένων προϊόντων και καταναλωτικών αγαθών, ώστε αυτά να γίνουν γνωστά και να προωθηθούν, αφού είναι δυνατόν να καλύψουν και να ικανοποιήσουν ορισμένες ανάγκες των ανθρώπων, είτε αυτές είναι βασικές, είτε δευτερεύουσες και τεχνητές. Αποτελεί ένα από τα βασικότερα χαρακτηριστικά γνωρίσματα των σύγχρονων καταναλωτικών κοινωνιών, έχει λάβει τεράστια έκταση και έχει γίνει ολόκληρη επιστήμη τόσο ως προς τη θεωρία όσο και ως προς την πράξη. Βασικότερος τρόπος προβολής της διαφήμισης θεωρούνται: τα Μ.Μ.Ε., τα διαφημιστικά έντυπα και φυλλάδια, οι αφίσες, οι ομαδικές επιστολές καθώς και η προσωπική επαφή πωλητών και καταναλωτών. Βασικά χαρακτηριστικά του διαφημιστικού λόγου είναι η απλότητα και η ευσύνοπτη διατύπωση.

Θετικές συνέπειες

• Ενημερώνει και πληροφορεί το καταναλωτικό κοινό για τα νέα προϊόντα που κυκλοφορούν στην αγορά και που πιθανόν να καλύπτουν κάποιες ανάγκες. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, ο καταναλωτής δε χάνει το χρόνο του για να βρει αυτό που τον ενδιαφέρει, ενώ ταυτόχρονα έχει τη δυνατότητα επιλογής αυτού που θεωρεί καλύτερο και θα ικανοποιήσει πιο πρακτικά τις ανάγκες του.
• Η διαφήμιση έχει τη δυνατότητα να συμβάλλει στην καταπολέμηση, σε κάποιο βαθμό, της ανεργίας. Αυτό συμβαίνει για δύο λόγους:

1. η αύξηση της κατανάλωσης χάρη στη διαφήμιση ακολουθείται από την αύξηση της παραγωγής των διαφημιζόμενων προϊόντων. Για να μπορέσει ο παραγωγός να ανταποκριθεί στην αυξημένη ζήτηση των προϊόντων του προσλαμβάνει νέο προσωπικό εποχιακού χαρακτήρα που θα απασχοληθεί στις επιχειρήσεις του^.
2. δημιουργούνται συνεχώς νέες διαφημιστικές εταιρείες και γραφεία, οι οποίες στελεχώνονται με το κατάλληλο και απαραίτητο προσωπικό, έτσι ώστε να μπορέσουν να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις του επαγγέλματος.

• Δημιουργείται ανταγωνισμός μεταξύ των διαφόρων προϊόντων, γεγονός που ευνοεί τους καταναλωτές διότι βελτιώνεται η ποιότητα των υλικών αγαθών.
• Η διαφήμιση συμβάλλει αποφασιστικά στην οικονομική βελτίωση μιας χώρας, αφού η αύξηση της κατανάλωσης οδηγεί στην αύξηση της παραγωγής και στην πρόοδο των οικονομικών δραστηριοτήτων. Αυτό συμβαίνει, γιατί διακινούνται περισσότερα εμπορεύματα, αυξάνεται ο όγκος των εμπορικών συναλλαγών, υπάρχει πιθανότητα και δυνατότητα εξαγωγών, κυκλοφορεί περισσότερο χρήμα και γενικά η οικονομία εμφανίζει μια αξιοθαύμαστη κινητικότητα.
• Σε κάποιο βαθμό συντελεί στη μείωση της τιμής των προϊόντων, αφού για να γίνουν πιο ανταγωνιστικά και πιο ελκυστικά τα προϊόντα πρέπει να πέσουν οι τιμές τους, γεγονός που ωφελεί μακροπρόθεσμα τους καταναλωτές.
• Τα χρήματα που δαπανώνται για τις διαφημίσεις συνιστούν τη μεγαλύτερη πηγή εσόδων για τα Μ.Μ.Ε., που δέχονται τον κύριο όγκο των διαφημιστικών μηνυμάτων.
• Η καλαίσθητη διαφήμιση καλλιεργεί το γούστο και την πρωτοτυπία.
• Η επώνυμη διαφήμιση αποτελεί εγγύηση για την καλή ποιότητά τους.
• Συμβάλλει στην ανάπτυξη της βιομηχανίας και του εμπορίου καθώς και στην αύξηση της παραγωγής επειδή αυξάνεται η ζήτηση των προϊόντων που διαφημίζονται.

Αρνητικές συνέπειες

• Προβάλλει με έντονο τρόπο μόνο πλεονεκτήματα των διαφόρων προϊόντων, αποκρύπτοντας εντέχνως τα αρνητικά τους στοιχεία. Ετσι, παραπλανά τους ανθρώπους οι οποίοι παρασύρονται και αγοράζουν προϊόντα, τα οποία τελικώς αποδεικνύονται άχρηστα.
• Αρκετά συχνά, προσβάλλει τη νοημοσύνη ή και το γούστο των ανθρώπων, υποβαθμίζοντας την προσωπικότητά τους, αφού μερικές από τις διαφημίσεις και ως σύλληψη ιδέας και ως εικαστικό αποτέλεσμα θεωρούνται απαράδεκτες ή το κεντρικό τους θέμα είναι τέτοιο που να υποτιμά την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
• Προβάλλει ξενόφερτα στοιχεία, ιδίως λέξεις και ιδέες, με συνέπεια να εθίζονται οι άνθρωποι σε ξενικούς τρόπους ομιλίας και συμπεριφοράς, να οδηγούνται στην ξενομανία και να χάνουν σιγά – σιγά την εθνική τους ταυτότητα.
• Με τη διαφήμιση είναι δυνατόν να αυξηθεί η τελική τιμή του προϊόντος, αφού συνήθως οι παραγωγοί προσθέτουν τα έξοδα που έκαναν για τη διαφήμιση στο κόστος παραγωγής του προϊόντος και ουσιαστικά οι καταναλωτές είναι αυτοί που πληρώνουν τη διαφήμιση.
• Παρουσιάζει έξαρση το φαινόμενο του υπερκαταναλωτισμού και έτσι οι άνθρωποι ξοδεύουν άσκοπα τα χρήματά τους σε περιττές αγορές, με αποτέλεσμα να μην μπορούν συχνά να ικανοποιήσουν άλλες βασικές τους ανάγκες.
• Υποβάλλει τους ανθρώπους σε πλύση εγκεφάλου, στερώντας τους την ελευθερία επιλογής, τη δυνατότητα της ανεμπόδιστης βούλησης, κάνοντάς τους έρμαια των διαφημιστικών μηνυμάτων και υποβαθμίζοντας την κριτική τους ικανότητα.
• Δημιουργεί την αίσθηση ότι σύγχρονος και πολιτισμένος άνθρωπος είναι αυτός που έχει την οικονομική δυνατότητα να αγοράσει και να καταναλώσει όσο το δυνατόν περισσότερα προϊόντα που διαφημίζονται. Ετσι αποπροσανατολίζεται ο άνθρωπος πιστεύοντας ότι στα υλικά αγαθά θα βρει την ευτυχία και αδιαφορεί για την πνευματική του καλλιέργεια και την ηθική του εξύψωση, συμβάλλοντας στην κρίση του πολιτισμού που τόσο έντονα εμφανίζεται στις μέρες μας.
• Δημιουργεί έντονες ανισότητες ανάμεσα στους ανθρώπους που επιτείνουν τις ταξικές διακρίσεις και κάνουν τους ανθρώπους που δεν μπορούν να καταναλώσουν πολλά να αισθάνονται κατώτεροι, να έχουν ψυχολογικά προβλήματα, να απομονώνονται και να θεωρούν ότι δεν αξίζουν τίποτε στη ζωή τους.
• Συντελεί στην ανατροπή της οικολογικής ισορροπίας και στη ρύπανση του περιβάλλοντος αφού εξαντλούνται οι πρώτες ύλες και οι πηγές ενέργειας, ενώ τα καυσαέρια και οι χημικές ουσίες που εκλύονται από τα εργοστάσια, που αυξάνουν την παραγωγή τους, μολύνουν την ατμόσφαιρα.
• Δημιουργεί σύγχυση ανάμεσα στις ηθικές αρχές, τις πνευματικές αξίες και τα υλικά αγαθά. Αυτό συμβαίνει, γιατί ταυτίζει ένα καταναλωτικό αγαθό με ένα συγκεκριμένο ιδανικό ή μια ηθική αρχή και έντεχνα διοχετεύει την εντύπωση ότι αν δεν καταναλωθεί το συγκεκριμένο προϊόν δεν μπορεί ο άνθρωπος να έχει και την αντίστοιχη πνευματική αρετή με την οποία αυτό συνδέεται στενά.
• Υποβαθμίζει τη θέση της γυναίκας, αφού άλλοτε την παρουσιάζει ως αντικείμενο πρόκλησης για την αγορά προϊόντων και άλλοτε ως ένα άβουλο πλάσμα έτοιμο να υποταχθεί στις επιταγές της διαφήμισης.
• Διαμορφώνει πρότυπα ζωής με κριτήριο την επιδίωξη του μέγιστου κέρδους. «Η ρεκλάμα δε δημιουργεί μόνο αντικείμενο για τον πελάτη, αλλά και πελάτη για το αντικείμενο».
• Ευτελίζει παραδοσιακές αξίες και τις ανθρώπινες σχέσεις. Η έκφραση των συ­ναισθημάτων και η επικοινωνία του ανθρώπου-καταναλωτή με άλλα άτομα συν­δέεται άμεσα με την απόκτηση, την προσφορά ή την αποδοχή συγκεκριμένων προϊόντων.
• Αυξάνει-ψευδαισθήσεις και προσδοκίες, που όμως παραμένουν ανεκπλήρωτες, εφόσον δεν ανταποκρίνονται στις πραγματικές οικονομικές δυνατότητες των κα­ταναλωτών.
• Προκαλεί άγχος και αισθήματα μειονεξίας στον άνθρωπο, ο οποίος χρεώνεται, εντατικοποιεί τη δουλειά του για να αποκτήσει τα διαφημιζόμενα προϊόντα, μει­ώνει τον ελεύθερο χρόνο του και εξαντλείται.
• Ο καταναλωτής όχι μόνο παύει να έχει επίγνωση της ταξικής θέσης του στο κεφαλαιοκρατικό σύστημα, αλλά χάνει και τη δυνατότητα μιας γενικής θεώρησης και αναζήτησης των αιτίων για τα οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα που αντιμε­τωπίζει. Παγιδεύεται και αποπροσανατολίζεται.
• Η οργανωμένη και παρατεταμένη διαφημιστική καμπάνια των μεγάλων πολυε­θνικών επιχειρήσεων οδηγεί σε μαρασμό τις μικρές ανταγωνιστικές τους επιχει­ρήσεις, που δεν έχουν τα απαιτούμενα κεφάλαια, για να διαφημίζουν τα προϊό­ντα που παράγουν ή τις υπηρεσίες που παρέχουν.
• Χειραγωγούνται, έμμεσα, τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης* κατά συνέπεια, κα­τευθύνεται και η πληροφόρηση που προσφέρουν στο κοινό.
• Αλλοιώνεται σε σημασιολογικό, φωνολογικό και συντακτικό επίπεδο η γλώσσα. Διαστρέφεται ο λόγος· τα τηλεοπτικά διαφημιστικά μηνύματα φαίνονται πιο πειστικά από τα λογικά επιχειρήματα.

Οι επιπτώσεις των τηλεοπτικών διαφημίσεων στα παιδιά

• Εκμεταλλεύονται την άγνοια των παιδιών σχετικά με τις οικονομικές σχέσεις.
• Υπερβάλλουν σε ό,τι αφορά τα οφέλη του προϊόντος, λ.χ. στην υγεία.
• Παρουσιάζουν φανταστικές καταστάσεις, όπου το παιδί έχει υπερφυσικές ικανότητες (σούπερμαν).
• Διεγείρουν επιθυμίες που δε θα είχαν προτεραιότητα, αν δεν υπήρχε η συγκεκριμένη διαφήμιση.
• Εκμεταλλεύονται το γεγονός ότι τα παιδιά επηρεάζονται εύκολα.
• Δημιουργούν ή δίνουν έμφαση σε αρνητικές αξίες, όπως η φιλαρέσκεια και η μα­ταιοδοξία.
• Διαστρεβλώνουν την αλήθεια, υπερβάλλουν και εξαπατούν τα παιδιά που δεν είναι ακόμα σε θέση να κρίνουν το διαφημιστικό μήνυμα.
• Προωθούν την αγορά προϊόντων όχι για την αξία τους καθαυτήν, αλλά για κά­ποιο παρελκόμενο όφελος ή απόκτημα, π.χ. παιχνίδια μέσα σε γαριδάκια, χαλ­κομανίες μαζί με τις τσίχλες κ.λπ.

Προτάσεις για τον περιορισμό των αρνητικών αποτελεσμάτων της

• Παρά τα αρνητικά φαινόμενα που προβάλλει, είναι ουτοπία να ισχυριστεί κά­ποιος πως είναι δυνατό να περιοριστεί και, πολύ περισσότερο, να καταργηθεί η διαφήμιση, επειδή είναι συνυφασμένη με την ύπαρξη και τη λειτουργία του καπι­ταλιστικού συστήματος. Ωστόσο, με κατάλληλα μέτρα μπορεί να περιοριστούν οι επιπτώσεις της.
• Αντιμετώπιση των διαφημίσεων με πνεύμα σκεπτικισμού και κριτικής.
• Έλεγχος του προϊόντος που διαφημίζεται, αν δηλαδή έχει πράγματι τις ιδιότη­τες για τις οποίες διαφημίζεται.
• Να επιβάλλεται στις επιχειρήσεις η υποχρέωση να τοποθετούν πάνω στα προϊό­ντα τους ετικέτες που να πληροφορούν τον καταναλωτή για τη σύνθεση του προϊόντος και τους κανονισμούς ασφαλείας που τηρεί.
• Να αποζημιώνονται οι καταναλωτές σε περίπτωση που θα αγοράσουν ελαττω­ματικά ή επικίνδυνα προϊόντα.
• Εγκράτεια.
• Ιεράρχηση αναγκών και προτεραιοτήτων, αυτογνωσία.
• Ανάπτυξη πνευματικών ενδιαφερόντων που θα λειτουργούν ως αντίδοτο στη διαφημιστική και καταναλωτική φρενίτιδα του καιρού μας.
• Μέτρα από την πολιτεία για την προστασία του καταναλωτή από την υπερβολή, την εξαπάτηση και την ακαλαισθησία των διαφημίσεων.

καταναλωτισμός

Ορισμός

O  όρος υπερκαταναλωτισμός συνιστά την αγορά και την απόκτηση υλικών προϊόντων και αγαθών, τα οποία δεν εξυπηρετούν ουσιαστικές και βασικές ανάγκες του ανθρώπου, αλλά καλύπτουν κάποιες περιττές ανάγκες, με αποτέλεσμα να αγοράζονται προϊόντα τα οποία είναι άχρηστα για τη ζωή του. Είναι ένα φαινόμενο το οποίο έχει κάνει έντονα την εμφάνισή του στον αιώνα μας και είναι αποτέλεσμα της εκρηκτικής ανάπτυξης της τεχνολογίας και της προόδου της βιομηχανίας. Επιπλέον, θεωρείται ως τάση και μανία του ανθρώπου να αποκτήσει πολλά προϊόντα, πιστεύοντας ότι έτσι θα φτάσει στην ευτυχία που είναι ο βασικότερος στόχος της ζωής του.

Πνευματικά αγαθά : τα μέσα με τα οποία ο άνθρωπος ικανοποιεί τις πνευματικές του ανάγκες.

Υλικά αγαθά : τα μέσα με τα οποία ο άνθρωπος ικανοποιεί τις βιοτικές του ανάγκες, δηλαδή τη διατροφή, την ενδυμασία, τη στέγαση κλπ.

Παραδείγματα που δείχνουν ότι υπάρχει καταναλωτισμός

• Η ποσότητα της σύγχρονης παραγωγής, που είναι δυσανάλογα μεγάλη σε σχέση με τον αριθμό και τις πραγματικές ανάγκες των καταναλωτών.
• Το πλεόνασμα αγαθών που έχουν στη διάθεση τους οι περισσότεροι άνθρωποι, για να ικανοποιούν μία συγκεκριμένη ανάγκη τους.
• Η αντικατάσταση των αγαθών, προτού φθαρούν και αχρηστευτούν.
• Η διαφήμιση.
• Η προτίμηση επώνυμων πολυτελών προϊόντων.
• Το πάθος με το οποίο ο σύγχρονος άνθρωπος αγωνίζεται να αποκτήσει κατανα­λωτικά αγαθά.
• Ο όγκος των απορριμμάτων.

Αίτια

• Η εισβολή της μηχανής στη ζωή μας και η κατάληψη απ’ αυτήν μιας θέσης κορυφαίας και κυριαρχικής η οποία καταδυναστεύει τον άνθρωπο.
• Η τεράστια και αλματώδης ανάπτυξη της τεχνολογίας σε όλες τις μορφές της που πρόσφερε τη δυνατότητα παραγωγής ποικίλων προϊόντων που εξυπηρετούν διάφορες ανάγκες.
• Ο σκληρός ανταγωνιστικός χαρακτήρας της οικονομίας, δηλαδή η προσπάθεια βιομηχάνων και επιχειρηματιών να αποκτήσουν όσα πιο πολλά χρήματα μπορούν μέσω της σκληρής ανταγωνιστικής προσπάθειας και της υπερπαραγωγής υλικών αγαθών.

• Η διαφήμιση, με την «πλύση εγκεφάλου» που επιβάλλει, μας δημιουργεί την εντύπωση ότι πρέπει να αγοράσουμε όσα προϊόντα κυκλοφορούν, προκειμένου να αισθανθούμε αυτάρκεις.
• Η ανάγκη για μαζική κατανάλωση των αγαθών που άφθονα κατακλύζουν την αγορά.
• Η πληρέστερη (ποσοτικά) και καλύτερη (ποιοτικά) ικανοποίηση των αναγκών.
• Ο μιμητισμός και η επιδεικτική διάθεση.
• Το υπαρξιακό κενό που νιώθει ο άνθρωπος εξαιτίας της έκπτωσης και της καταρράκωσης ιδεολογιών και θρησκειών οδηγεί στον υπερκαταναλωτισμό, τον οποίο οι άνθρωποι θεωρούν ως υποκατάστατο των πνευματικών και ηθικών αρχών.
• Η τάση και η διάθεση ανάδειξης και καταξίωσης των ανθρώπων με μέτρο και κριτήριο τα υλικά αγαθά και τα χρήματα που διαθέτουν.

Συνέπειες

• Δημιουργούνται σοβαρά οικονομικά προβλήματα, αφού οι άνθρωποι είναι αναγκασμένοι να ξοδεύουν χρήματα για να αγοράζουν προϊόντα, τα οποία τις περισσότερες φορές δεν εξυπηρετούν καμία τους βασική ανάγκη και έτσι σπαταλούν άσκοπα το χρήμα τους.
• Σοβαρές επιπλοκές παρουσιάζονται και στην οικονομία ενός κράτους, αφού δημιουργείται πληθωρισμός, ανεργία, διάφορα οικονομικά προβλήματα που εμποδίζουν την πραγματική οικονομική ανάπτυξη μιας χώρας.
• Ο άνθρωπος γίνεται δούλος της ύλης, προσπαθεί να ικανοποιήσει περισσότερο τις υλικές του ανάγκες, αδιαφορεί για την πνευματική και ηθική του ανάπτυξη και γενικά ωθείται στην τάση του υλικού ευδαιμονισμού.
• Η απόκτηση πληθώρας προϊόντων και υλικών αγαθών γίνεται αυτοσκοπός στη ζωή των ανθρώπων, με αποτέλεσμα να αναγκάζονται αυτοί να εργάζονται συνεχώς και αδιάλειπτα, με συνέπεια να μην έχουν ελεύθερο χρόνο, τον οποίο θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν με δημιουργικές δραστηριότητες.
• Οι ανάγκες της υπερκατανάλωσης ικανοποιούνται μόνο με την αύξηση της παραγωγής των διαφόρων προϊόντων. Αυτό σημαίνει ότι χρειάζονται περισσότερες πρώτες ύλες, πράγμα που οδηγεί στη μείωση ή ακόμα και στην εξαφάνιση φυσικών πόρων, έτσι που να δημιουργούνται προβλήματα στο περιβάλλον, όσον αφορά στην οικολογική ισορροπία. Επιπλέον, τα εργοστάσια παραγωγής τέτοιων προϊόντων και αγαθών δουλεύουν χωρίς διακοπή με οποιοδήποτε κόστος συνεπάγεται αυτό το γεγονός για το περιβάλλον (ρύπανση, μόλυνση κ.λπ.)
• Αδρανεί το πνεύμα, παύει να ενδιαφέρεται για οτιδήποτε έχει σχέση με πνευματική δημιουργία, πωρώνεται η ψυχή του ανθρώπου, η οποία γίνεται σκληρή και μονομερής και η σκληρότητα αυτή διοχετεύεται και στο κοινωνικό σύνολο με όλα τα συνεπακόλουθα για τη ζωή των ανθρώπων.
• Υποβαθμίζεται η ποιότητα της ανθρώπινης ζωής, αφού αυτή στηρίζεται μόνο στην ύλη, ενώ η υπερκατανάλωση αποτελεί ταυτόχρονα και μια από τις σημαντικότερες πληγές των σύγχρονων κοινωνικών συστημάτων, που διακρίνονται από την τάση του εύκολου πλουτισμού και της υπεραφθονίας των υλικών αγαθών.
• Η κρίση του πολιτισμού ολοένα και επιτείνεται, αφού είναι φανερή η διάσταση και αγεφύρωτο το χάσμα ανάμεσα στις δύο μορφές του πολιτισμού, ενώ ο άνθρωπος αλλοτριώνεται και αποξενώνεται και πλέον δεν υπάρχει κανένα σημείο επαφής με τους άλλους.
• Η απόλαυση, η ευφορία που νιώθει ο καταναλωτής και η ταύτιση τους με την ευ­τυχισμένη ζωή.
• Η άδεια από αξίες, οράματα, ιδανικά ζωή και η προσπάθεια αναπλήρωσης του κενοΰ με καταναλωτικά υποκατάστατα.
• Η παγίδευση και η ψυχική υποδούλωση του καταναλωτή.
• Η εξαντλητική εργασία -» Η μείωση του ελευθέρου χρόνου -* Ο κλονισμός της σωματικής και ψυχικής υγείας.
• Η χρήση αθέμιτων μέσων, η εκμετάλλευση, η διαφθορά και η ανηθικότητα.
• Αλλοιώνονται οι ανθρώπινες σχέσεις, καθώς επικρατούν η ιδιοτέλεια, το άγχος, ο ανταγωνισμός και η μοναξιά.
• Τα πνευματικά αγαθά και η πνευματική καλλιέργεια του ανθρώπου περιέρχο­νται σε δεύτερη μοίρα.
• Καταστρέφεται το φυσικό περιβάλλον.
• Ο καταναλωτής όχι μόνο παύει να έχει επίγνωση της ταξικής θέσης του στο κεφαλαιοκρατικό σύστημα, αλλά χάνει και τη δυνατότητα μιας γενικής θεώρη­σης και αναζήτησης των αιτίων για τα οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα που αντιμετωπίζει. Παγιδεύεται και αποπροσανατολίζεται.

Τρόποι αντιμετώπισης του φαινομένου.

• Θα πρέπει να υπάρξει καθολική ανθρωπιστική εκπαίδευση και καλλιέργεια του ανθρώπου, έτσι ώστε να μπορέσει να εξισορροπήσει την ύλη με το πνεύμα και να κατανοήσει πως πρέπει να τοποθετήσει αυτά στη ζωή του για να μην υπάρχουν παρενέργειες.
• Προβολή από τα διάφορα μέσα μαζικής επικοινωνίας, με διάφορους τρόπους, σωστών και ηθικών προτύπων, ώστε οι άνθρωποι να είναι έτοιμοι να δεχθούν πνευματικά και ηθικά στοιχεία και να μη δίνουν σημασία σε πρόσκαιρα και επιφανειακά είδωλα, τα οποία τους αποπροσανατολίζουν.
• Οι άνθρωποι θα πρέπει να επιστρέψουν στη φύση, να κατανοήσουν την αξία του φυσικού περιβάλλοντος και τη σημασία που αυτό έχει στη ζωή τους και να προσπαθούν να το διαφυλάσσουν και να το προστατεύουν από κάθε υπερκαταναλωτικό στοιχείο.
• Οι άνθρωποι θα πρέπει να ιεραρχήσουν και να ταξινομήσουν σωστά τις ανάγκες τους, ώστε να καλύπτουν όσες είναι βασικές και όσες καλυτερεύουν τις συνθήκες διαβίωσής τους, χωρίς να τους καταλαμβάνει καταναλωτική υστερία.
• Η διαφήμιση και η προπαγάνδιση των υλικών αγαθών θα πρέπει να γίνεται με μέτρο, χωρίς να υπερεκτιμάται η αξία κάποιων απ’ αυτά και να δημιουργείται η αίσθηση της απόκτησης της ευτυχίας με τα υλικά αγαθά.
• Οι άνθρωποι θα πρέπει να συνειδητοποιήσουν πως η πραγματική αξία της ανθρώπινης ουσίας δε βρίσκεται στο χρήματα και στα πλούτη και ούτε αποτελεί κριτήριο κοινωνικής αναγνώρισης και καταξίωσης η οικονομική ευχέρεια που διαθέτει. Η αξία του ανθρώπου βρίσκεται στην ψυχή του και στο μυαλό του.
• Με κριτική στάση και εγκράτεια η διατήρηση της ελεύθερης βούλησης βασίστη­κε πάντοτε στη γνώση και στο ψυχικό σθένος.
• Με την αυτογνωσία, ώστε να γνωρίζει ακριβώς τις ανάγκες του και να τις ιεραρ­χεί, να γνωρίζει τις δυνατότητες του και να προβαίνει σε σωστές επιλογές.
• Αναθεωρώντας αντιλήψεις και «αξίες», ώστε να αποκατασταθεί η ισορροπία που πρέπει να υπάρχει ανάμεσα στις υλικές και πνευματικές αξίες, ανάμεσα στο ατομικό και στο κοινό συμφέρον.
• Ανάπτυξη πνευματικών ενδιαφερόντων που θα λειτουργούν ως αντίδοτο στην καταναλωτική φρενίτιδα του καιρού μας.
• Σε τελική ανάλυση και η αντιμετώπιση του καταναλωτισμού είναι θέμα κατάλ­ληλης αγωγής και παιδείας.

Ευρωπαϊκή Ένωση

Η Ευρώπη των μεταπολεμικών χρόνων χαρακτηρίζεται από την κοινή προσπάθεια όλων των κρατών για πρόοδο και ευημερία που θα βασίζεται σε ένα πνεύμα συνεργασίας και αλληλεγγύης. Μέσα σε αυτόν τον ευρωπαϊκό χώρο ιδιαίτερη θέση κατέχει η Ελλάδα κυρίως γιατί αποτελεί το σύνορο μεταξύ της Δύσης και του κόσμου της Ανατολής. Ειδικότερα, μετά την ένταξη της πατρίδας μας στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα, οι σχέσεις της με τα άλλα ευρωπαϊκά κράτη έγιναν ακόμη στενότερες, με αποτέλεσμα όλες οι εξελίξεις και οι μεταβολές που σημειώνονται στα κράτη αυτά να επηρεάζουν άμεσα και την Ελλάδα.

προσδιορισμός και σύντομο ιστορικό τησ ευρωπαϊκησ ενωσησ

Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ένας υπερεθνικός οργανισμός, που αποτελείται από ανεξάρτητα κράτη, τα οποία έχουν, ωστόσο, ενιαία και κοινή πολιτική σε οικονομικά, πολιτικά, πολιτιστικά, κοινωνικά, στρατιωτικά θέματα, θέματα εξωτερικής πολιτικής κ.λπ., με σκοπό την καλύτερη και αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση των προβλημάτων αυτών στο πλαίσιο μιας στενής συνεργασίας.

Η ευρωπαϊκή συνεργασία επεκτείνεται, λοιπόν, σε διάφορους τομείς. Καταρχήν, είναι οικονομική (ελεύθερη διακίνηση αγαθών, υπηρεσιών, κε­φαλαίων, υιοθέτηση κοινής πολιτικής στη γεωργία, το εμπόριο, τις μεταφορές. ενιαίο ευρωπαϊκό νόμισμα, ευρωπαϊκή τράπεζα επενδύσεων κ.λπ.). Είναι ακόμη πολιτική (νόμοι και διατάξεις που καθορίζουν τα όρια δράσης των κρατών, κοινή εξωτερική πολιτική ως ένα βαθμό κ.λπ.), πολιτιστική (θεσμός πολιτιστικής πρωτεύουσας της Ευρώπης κ.λπ.), κοινωνική (ανεργία, ναρκωτικά, εγκληματικότητα, πρόνοια κ.λπ.).

Η απαρχή της ευρωπαϊκής συνεργασίας είχε σκοπούς οικονομικούς και ειρηνικούς. Η ενδοευρωπαϊκή κακουργία των δύο μέσα στον 20ό αιώνα πα­γκοσμίων πολέμων καθώς και η οικτρή οικονομική κατάσταση των ευρωπαϊ­κών χωρών, μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου πολέμου, εδραίωσαν την αντίλη­ψη εκείνη που πρέσβευε ότι έπρεπε να συνδεθούν σε μια κοινότητα με κοινούς στόχους, γιατί το ενδεχόμενο ενός τρίτου Παγκοσμίου πολέμου θα σήμαινε ολοκληρωτική και ανεπανόρθωτη πλέον καταστροφή. Πρόδρομος της ευρω­παϊκής ένωσης ήταν η ΒΕΝΕΙΛΙΧ, μια μορφή οικονομικής συνεργασίας τριών χωρών (Βελγίου, Ολλανδίας, Λουξεμβούργου) που είχαν βαριές βιομηχανίες χάλυβα).

Το 1957, όμως, ιδρύθηκε επίσημα με τη συνθήκη της Ρώμης μια κοινότητα των έξι, η οποία περιλάμβανε το Βέλγιο, τη Γαλλία, την Ιταλία, τη Γερμανία, την Ολλανδία και το Λουξεμβούργο και είχε καθαρά οικονομικό χαρακτήρα (ΕΟΚ). Αργότερα, προστέθηκαν κι άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας. Συγκεκριμένα, επί πρωθυπουργίας Κωνσταντίνου Καραμανλή, στις 28 Μαΐου του 1979 υπογράφτηκε στο Ζάππειο Μέγαρο η συνθήκη περί προ­σχωρήσεως της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα και στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας. Επίσημα κράτος-μέλος της ΕΕ (τότε ΕΟΚ) η Ελλάδα γίνεται το 1981.

Σήμερα, μετά τη Συνθήκη του Μάαστριχτ, η ευρωπαϊκή ενοποίηση είναι πια δρομολογημένη, αν και δεν λείπουν τα προβλήματα και οι δυσκολίες.

Κατάσταση στην Ελλάδα:

1. Βελτίωση των υλικών και πνευματικών συνθηκών τα τελευταία χρόνια.
2. Άνοδος του βιοτικού και μορφωτικού επιπέδου.
3. Ένταξη στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα.

Κατάσταση της Ευρώπης:

1. Μεγάλη τεχνολογική πρόοδος.
2. Οικονομικοπολιτικοί ανταγωνισμοί.
3. Οξύτατα οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα.
4. Νέοι τρόποι ζωής.
5. Αναθεώρηση πολλών ιδεών και αξιών.

Η Ελλάδα, σαν κομμάτι της υπόλοιπης Ευρώπης και κυρίως μέσα από την Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα, επηρεάζεται θετικά και αρνητικά σε όλους τους τομείς της ζωής από τις εξελίξεις που σημειώνονται στον ευρύτερο ευρωπαϊκό χώρο.

ΕΠΗΡΕΑΣΜΟΙ:

ΘΕΤΙΚΟΙ:

1. Πολιτική ζωή: βελτίωση των πολιτικών δομών μέσα στα πλαίσια της Ευρώπης (νόμος – δίκαιο κ.τ.λ.).
2. Οικονομία: άνοδος του οικονομικού επιπέδου με τη βοήθεια των ευρωπαϊκών κατακτήσεων στο χώρο αυτό.
3. Πολιτισμός: πολιτιστική συνεργασία και ανανέωση με τη βοήθεια καινούριων πολιτιστικών και φιλοσοφικών ρευμάτων της Ευρώπης.
4. Κοινωνική οργάνωση.

ΑΡΝΗΤΙΚΟΙ:

1. Τα μεγάλα προβλήματα της Ευρώπης έχουν άμεσο αντίκτυπο στην Ελλάδα: ανεργία – πληθωρισμός – ευρύτερες κοινωνικές ανισότητες – κυρίως οικονομικά προβλήματα.
2. Κίνδυνος εθνικής και πολιτιστικής αφομοίωσης: απώλεια της εθνικής ταυτότητας και της πολιτιστικής ιδιαιτερότητάς μας.

ΜΕ ΠΟΙΟ ΤΡΟΠΟ Η ΕΛΛΑΔΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΑΙΞΕΙ ΕΝΕΡΓΟ ΡΟΛΟ ΣΤΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ:

1. Με τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό.
2. Με το σύγχρονο ελληνικό πολιτισμό.
3. Με τις πολιτικές παραδόσεις της που χαρακτηρίζονται από την προσήλωση της χώρας μας στους δημοκρατικούς θεσμούς.
4. Με ορισμένους τομείς της οικονομικής ζωής που παρουσιάζουν ιδιαίτερη άνθιση π.χ. γεωργία – ναυτιλία – εμπόριο – τουρισμός.

ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΗ

Η ευρωπαϊκή κοινότητα οικοδομήθηκε πάνω στα ερείπια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και έχει ως στόχο να προσφέρει στους πολίτες ειρήνη και ευημερία. Η διαδικασία της ένωσης είναι σταδιακή και έχει οικονομικές , πολιτικές και κοινωνικές διαστάσεις. Η Συνθήκη του Μάαστριχ (1992), προσδιορίζοντας ως βασικό της στόχο την ολοένα στενότερη ένωση των λαών, μέσα από την οποία θα διέλθει, σε μεταγενέστερα στάδια, η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, υπογραμμίζει την ιστορική σημασία του τερματισμού της διαίρεσης της ευρωπαϊκής ηπείρου και επιδιώκει να δημιουργήσει σταθερές βάσεις για τη μελλοντική οικοδόμηση της Ευρώπης. Συγκεκριμένα εγγυάται:

ΣΤΟΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΤΟΜΕΑ:

– την ελεύθερη διακίνηση προσώπων, αγαθών, υπηρεσιών, κεφαλαίου στα πλαίσια της Ευρώπης.

– τη χρηματοδότηση προγραμμάτων επαγγελματικής κατάρτισης για τους ανέργους και τον καθορισμό των ελάχιστων προδιαγραφών για τις συνθήκες εργασίας.

– την ελεύθερη επιλογή των υπηκόων όσον αφορά τη χώρα εργασίας τους και τη δυνατότητα μεταφοράς της κοινωνικής ασφάλισης και των συνταξιοδοτικών τους δικαιωμάτων σε αυτή.

– τη σύγκλιση των οικονομιών με την οικονομική και νομισματική ένωση που θα περιλαμβάνει ένα ενιαίο και σταθερό νόμισμα.

ΣΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΤΟΜΕΑ:

– το σεβασμό στις αρχές της ελευθερίας και της δημοκρατίας και την κατοχύρωση των ανθρώπινων δικαιωμάτων.

– τη θέσπιση κοινής ευρωπαϊκής ιθαγένειας για τους υπηκόους κάθε κράτους – μέλους

– τη δημοκρατική και αποτελεσματική λειτουργία των οργάνων (Συμβουλίου των Υπουργών, Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου) μέσα σε ένα ενιαίο θεσμικό πλαίσιο.

– τη δημιουργία βαθύτερων σχέσεων αλληλεγγύης μεταξύ των λαών της Ευρώπης.

– την εφαρμογή μιας κοινής εξωτερικής πολιτικής, για την προαγωγή της ειρήνης και της ασφάλειας στην Ευρώπη και στην υφήλιο.

ΣΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΤΟΜΕΑ:

– το σεβασμό της ιστορίας, των παραδόσεων και του πολιτισμού των λαών της Ευρώπης.

Τέλος, εγγυάται ότι η οικονομική και πολιτική ολοκλήρωση Κοινότητας δε θα λειτουργήσει σε βάρος της εθνικής φυσιογνωμίας των κρατών – μελών. Η Κοινότητα, χωρίς να περιορίζει την πολιτιστική και γλωσσική ποικιλομορφία των λαών της, τους παρέχει κοινή ταυτότητα και τους εξασφαλίζει μεγαλύτερη αλληλεγγύη και αμοιβαία υποστήριξη.

ΘΕΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ:

ΣΤΟΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΤΟΜΕΑ:

– Η Ελλάδα μπορεί να επωφεληθεί από την πολιτική οικονομικής σύγκλισης που εφαρμόζει η Ευρωπαϊκή Ένωση, με σκοπό την εξασφάλιση ενός σύμμετρου επιπέδου διαβίωσης για όλες τις χώρες.

– Η οικονομική μας ανάπτυξη θα επιταχυνθεί με τη μεταφορά τεχνογνωσίας και τη δημιουργία υλικοτεχνικής υποδομής στον τόπο μας, με τη μεταφορά οικονομικών πόρων, μέσω των διαρθρωτικών ταμείων και τη δημιουργία κοινωνικών προγραμμάτων.

– Η διευρυμένη πανευρωπαϊκή αγορά των τριακοσίων πενήντα εκατομμυρίων καταναλωτών προσφέρει μια μοναδική προοπτική για την προώθηση των ελληνικών προϊόντων.

ΣΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΤΟΜΕΑ:

– Η Ευρωπαϊκή Ένωση ασφαλώς ενισχύει τους δημοκρατικούς θεσμούς σε κάθε χώρα και κατοχυρώνει τα πολιτικά δικαιώματα των υπηκόων κάθε κράτους – μέλους.

– Η παρουσία της χώρας μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση τονίζει το κύρος της διεθνώς και αναδεικνύει την παρουσία της σε επίπεδο διακρατικών σχέσεων.

– Γενικότερα, η ένταξή μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση ευνοεί και την ειρήνη και την ασφάλεια της Ελλάδας και εγγυάται για την εδαφική της ακεραιότητα.

ΣΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΤΟΜΕΑ:

– Αναμένεται η επιτάχυνση των ρυθμών εξέλιξης της ελληνικής κοινωνίας και η γεφύρωση της απόστασης που τις χωρίζει από τις περισσότερο αναπτυγμένες κοινωνίες.

– Παρουσιάζονται πολλές ευκαιρίες για τη διάδοση του ελληνικού τρόπου ζωής, των αξιών του, αλλά και της Ιστορίας μας και του νεοελληνικού λαϊκού πολιτισμού μας.

– Μέσα από τις πολιτιστικές ανταλλαγές εμπλουτίζεται και ενδυναμώνεται η νεοελληνική πολιτιστική ταυτότητα.

ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ:

ΣΤΟΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΤΟΜΕΑ:

Είναι πιθανή η εξάρτηση της ελληνικής οικονομίας από ξένα κέντρα, καθώς ο ανταγωνισμός θα είναι ιδιαίτερα οξύς. Είναι γνωστός ο φόβος για την προοπτική μις «Ευρώπης δύο ταχυτήτων». Προβλήματα όπως η ανεργία, η καθήλωση της βιομηχανικής μας ανάπτυξης και η μονόπλευρη εξάρτηση της ελληνικής οικονομίας από τον τουρισμό δεν είναι άσχετα με την ένταξη της χώρας μας στην Ευρώπη.

ΣΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΚO ΤΟΜΕΑ:

Μακροπρόθεσμα, μια υπερσυγκεντρωτική πανευρωπαϊκή εξουσία με έδρα την κεντρική Ευρώπη θα αφαιρούσε από τα κράτη της περιφέρειας (μεταξύ των οποίων βρίσκεται και η Ελλάδα) την εθνική κυριαρχία. Ακόμη, η χώρα μας, καθώς έχει χαρακτηριστεί «Πύλη της Ευρώπης», θα υποστεί την πίεση ενός πιθανού κύματος μετανάστευσης από τα κράτη του τρίτου κόσμου προς την ευρωπαϊκή ήπειρο.

ΣΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΤΟΜΕΑ:

Ελλοχεύει ο κίνδυνος διαμόρφωσης μιας απρόσωπης και μαζικής «πανευρωπαϊκής» κουλτούρα που θα ισοπεδώσει τις πολιτιστικές ιδιαιτερότητες κάθε ξεχωριστού λαού (ιδιαίτερα ο ελληνικός πολιτισμός θεωρείται προνομιακός λόγω της ποικιλίας των πολιτιστικών του στοιχείων).

ΣΧΕΣΗ ΑΡΧΑΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΜΕ ΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ

• 0 ελληνισμός στάθηκε εμπνευστής του ευρωπαϊκού πολιτισμού. Το αρχαίο ελληνικό πνεύμα διαδόθηκε ευρύτατα μετά το Β’ αποικισμό, κυριάρχησε κατά την περίοδο της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, που φαινομενικά τερμάτι­σε την επιβολή του κλασικού εθνικού οικοδομήματος, ενώ στην ουσία αυτό (δηλαδή το αρχαιοελληνικό οικοδόμημα) ορθώθηκε στον πνευματικό τομέα, αφήνοντας την πολιτική και στρατιωτική ισχύ στα χέρια των Ρωμαίων.
• Σπέρματα ελληνικότητας υπάρχουν σε κάθε σημείο του τότε γνωστού κό­σμου. Η ελληνική πνευματικότητα μεταστοιχειώθηκε σε ζωογόνο πηγή στα σκοτεινά χρόνια του Μεσαίωνα, και οδήγησε στην Αναγέννηση. Την εποχή που στη Δύση επικρατούσε ο Μεσαίωνας, εποχή σκοταδισμού, στην Ανατο­λή, όπου κυριαρχούσε το ελληνικό στοιχείο, το Βυζάντιο έδωσε ώθηση στην κατάργηση του σκοταδισμού. Η ελληνική ορθοδοξία και ο θρησκευτικός αν­θρωπισμός εμφυσήθηκε σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης.
• Η αρχαιοελληνική ανθρωπιστική παιδεία αποτέλεσε εκπαιδευτικό πρότυπο για πολλές παιδαγωγικές και εκπαιδευτικές προσπάθειες πολλών ευρωπαϊ­κών κοινωνιών. Ο ανθρωπισμός, δηλαδή η πίστη και ο σεβασμός στον άν­θρωπο ως ύψιστη και ανεπανάληπτη αξία, αποτέλεσε τον πυρήνα, αργότε­ρα, της αναγεννησιακής ακμής (ουμανισμός).
• Η Ελλάδα, επίσης, ήταν γενέτειρα ή σ’ αυτή γνώρισαν μεγάλη ακμή οι επι­στήμες της Ιατρικής, της Γεωμετρίας, της Ιστορίας, της Φιλοσοφίας, και με­τέδωσε απλόχερα τις πνευματικές της κατακτήσεις στους ευρωπαϊκούς λα­ούς. Η μετεξέλιξη, βέβαια, και ο εμπλουτισμός αυτών των στοιχείων και επιστημών είναι σαφώς έργο πανανθρώπινο, χρωστά όμως την απαρχή του στην ελληνική λογική και τον ελληνικό διαφωτισμό.
• Η ελληνική λογοτεχνική δημιουργία έχει να επιδείξει έργα αθάνατα. Ανα­δείχθηκαν σπουδαίοι πνευματικοί άνθρωποι από τη χώρα μας. Στην ελληνι­κή γλώσσα γράφτηκαν αριστουργήματα, ίσως γιατί η ίδια με τον πλούτο της αποτελεί άξιο όργανο, γιατί διαθέτει ακρίβεια, γλαφυρότητα στην απόδοση κάθε νοηματικής απόχρωσης, τεράστιο παρελθόν και συνέχεια. Η μελέτη του αρχαίου ελληνικού πνεύματος από τον Ευρωπαίο αποκαλύπτει νέους ορίζοντες στη σκέψη και το διαλογισμό. Τα φιλοσοφικά κείμενα του Πλάτω­να και του Αριστοτέλη αποτέλεσαν τη βάση για τη φιλοσοφική σκέψη όλων των μεγάλων μεταγενέστερων φιλοσόφων.

ΑΞΙΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΑ ΠΡΟΤΕ­ΡΗΜΑΤΑ ΤΟΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

Σχόλιο: Αν τα αξιοποιήσουμε, θα οδηγηθούμε και εμείς οι Έλληνες σε καλύτε­ρη ποιότητα ζωής και θα βοηθήσουμε, θα προσφέρουμε στους άλλους λα­ούς. Βέβαια, τα στοιχεία, οι αξίες αυτές που θα παρουσιαστούν παρακάτω, σήμερα δοκιμάζονται στο πλαίσιο της γενικότερης κρίσης του ηθικοπνευματικού πολιτισμού.

• Η πλούσια παράδοση μας: Αν τη σεβαστούμε και τη διατηρήσουμε, δίχως υπερβολές και ακρότητες, τότε θα διασφαλίσουμε την ιστορική μας συνέ­χεια, θα κρατήσουμε υψηλό το φρόνημα μας, θα επηρεάσουμε θετικά το σύγχρονο τεχνοκρατούμενο δυτικό πολιτισμό και θα αντισταθούμε στην ξε­νομανία, που μας χαρακτηρίζει.
• Η γλώσσα μας: Διαθέτει ακρίβεια, γλαφυρότητα στην απόδοση κάθε νοημα­τικής απόχρωσης, τεράστιο παρελθόν και συνέχεια. Αποτελεί πηγή δανεισμού για πολλές άλλες γλώσσες. Καλλιεργώντας αυτό το αγαθό διατηρούμε σε εγρήγορση το πνεύμα αλλά και τη φυσιογνωμία μας, εξοβελίζοντας τη γλωσ­σική εξάρτηση και τους ξενισμούς. Εξάλλου, είναι το μοναδικό μέσο η γλώσ­σα, με το οποίο μπορούμε να περάσουμε τα μηνύματα ανθρωπιάς, συναδέλ­φωσης και ελευθερίας, που τόσο λείπουν από έναν κόσμο απανθρωποποιημένο, υποτελή στα υλικά αγαθά και στους άγονους ανταγωνισμούς.
• 0 ανθρωπισμός: Πίστη στην αυτονομία του ατόμου και σεβασμός στον άν­θρωπο. Η αναγνώριση και η εδραίωση αυτής της αξίας στις ψυχές όλων μας χρειάζεται, για να ξεφύγουμε από την ηθική χαλάρωση των καιρών μας και τη γενικότερη αδιαφορία για το συνάνθρωπο όπου γης. Εξάλλου, πάνω σ’ αυτήν μπορεί να στηριχθεί η ενοποιητική προσπάθεια των λαών, ώστε να υπάρχει αλληλοσεβασμός και να μην επικρατεί η εκμετάλλευση των αδύνα­των κρατών από τα ισχυρά.
• Η  δημοκρατία, η ισονομία, η αξιοκρατία: Αν συνειδητοποιήσουμε το αλη­θινό νόημα αυτών των όρων, τότε η δικαιοσύνη, τα ανθρώπινα δικαιώματα και η γενικότερη πρόοδος θα επικρατούσαν σε βάρος της δημαγωγίας, του λαϊκισμού, της αδιαφορίας για τα κοινά, της ανόδου της ασημαντότητας, αλλά και της σταθερής παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
• Η αριστοτέλεια μεσότης, το μέτρο: Η αναβίωση αυτής της αξίας ωφελεί πολλαπλά τους Έλληνες αλλά και τους Ευρωπαίους, καθώς θα επικρατήσει η φιλία, η συναίνεση και η λογική, ενώ θα αποφευχθούν η αμετροέπεια,οι ρατσισμοί, κοινωνικοί και φυλετικοί, η αναζωπύρωση των εθνικιστικών τά­σεων καθώς και η αλόγιστη εκμετάλλευση της φύσης.
• Η καλαισθητική ευαισθησία: Η επίδοση μας στις τέχνες και στα γράμματα, η καλλιτεχνική ευαισθησία είναι αμείωτη και απαράμιλλη. Αν τη διαιωνί­σουμε, τότε συντελούμε στον εξευγενισμό της ψυχής, δίνουμε πρότυπα ζω­ής τέτοια, ώστε να αναχαιτίσουμε την αισθητική των καιρών μας και την εμπορευματοποίηση της δημιουργίας.
• Η αγάπη στην ελευθερία: Μόνο ελεύθεροι πολίτες μπορούν να δράσουν με άξονα την πείρα, την καλή πίστη και τη σωφροσύνη, αποκρούοντας κάθε μορφή υποτέλειας (πνευματική, ηθική, οικονομική), που εγκλωβίζει το σύγ­χρονο κόσμο στα δημιουργήματα του (κοινωνίες αφθονίας, μηχανικός πολι­τισμός) και τον οδηγεί σταδιακά αλλά σταθερά στον αφανισμό.
• 0 διάλογος: Μ’ αυτόν επιτυγχάνεται η γόνιμη ανταλλαγή απόψεων, επιλύο­νται καλύτερα τα προβλήματα, αποκαλύπτεται η γυμνή αλήθεια, ενώ απο­δυναμώνεται ο δογματισμός, η αδιαλλαξία και ο πόλεμος.
• Ο ελληνορθόδοξος χριστιανισμός: Αποτελεί πηγή εσωτερικότητας και πνευματικότητας, ικανή συνθήκη για τη διαμόρφωση ενός ήθους, που θα εκ­φράζεται και θα εκδηλώνεται με τις αρετές της αγάπης και της αδελφοσύ­νης, ενώ θα βοηθά στην αποτροπή του ατομικισμού, του μίσους και της κα­κίας, που συχνά χαρακτηρίζουν το σύγχρονο πολιτισμό.
• Το ορθολογιστικό πνεύμα: 0 λόγος, που γεννήθηκε στην Ελλάδα, πρέπει ν^’ αποτελέσει υπόδειγμα για όλους μας, αφού δυστυχώς ο σύγχρονος άν­θρωπος έχει φτάσει στο άλλο άκρο, δηλαδή στην ψυχρή εκλογίκευση -των πάντων και στην κακή χρήση της τεχνολογίας.
• Το πνεύμα του Ολυμπισμού: Μ’ αυτό το αγαθό καλλιεργείται ο ευγενικός συναγωνισμός, εδραιώνεται η ειρήνη μεταξύ των λαών. ιδιαίτερα σήμερα που κατισχύουν οι εξοπλισμοί, οι ανταγωνισμοί μεταξύ των κρατών και το πνεύμα πόλωσης και διαίρεσης.
• Η αγωνιστικότητα, το ηρωικό φρόνημα: Αυτές οι αρετές συμβάλλουν στη δημιουργία, στην εθνική ανεξαρτησία, στην προκοπή καθώς αποτελούν πρό­τυπο για να αντισταθούμε στη φυγοπονία, στη σύγχυση μέσων και σκοπών και στην πνευματική τελμάτωση.
• Η προσαρμοστικότητα, η εφευρετικότητα και η πρωτοβουλία. Αποτελούν εφαλτήρια προόδου, αφομοίωσης ξένων στοιχείων, αναζήτησης νέων δρόμων που ανοίγουν ορίζοντες για κοινωνική και πολιτική ανασυγκρότηση, ενώ μ^’ αυτές τις αρετές αναχαιτίζουμε την απομόνωση, την πνευματική δυ­σκαμψία και την παραίτηση.

ΑΞΙΕΣ ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

Πνευματικός τομέας

Ορθολογισμός, ανθρωπιστική παιδεία.

Ηθικός τομέας

Μέτρο, αυτογνωσία, ανθρωπισμός, το φιλότιμο, η έννοια της αρετής.

Ψυχολογικός τομέας

Θάρρος, τόλμη, ηρωισμός (αρετές που λόγω της πολυτάραχης ιστορίας τους οι Έλληνες τις ανέδειξαν σε αξίες), λεβεντιά.

Κοινωνικός τομέας

Ελευθερία (στις σχέσεις ανθρώπων, στις σχέσεις με το κράτος, στο νου, στην καρδιά, στην ψυχή, στο έθνος).

Ισοτιμία, αξιοκρατία, δικαιοσύνη.

Πολιτικός τομέας

Δημοκρατία, διάλογος, συμμετοχή στα κοινά.

Πολιτιστικός τομέας

Ωραίο (Φιλοκαλία – στην τέχνη και γενικότερα εμφανίστηκε και επικράτησε η αξία του ωραίου), αθλητικό ιδεώδες (νους υγιής εν σώματι ύγιεΐ), γλώσσα.

Εθνικός τομέας

Πατρίδα (παρά τις τόσες απειλές και κατακτήσεις, οι Έλληνες υπερασπί­στηκαν και διατήρησαν την πατρίδα τους).

Διεθνιστικός τομέας

Πνεύμα Ολυμπισμού (άμιλλας, συναδέλφωσης λαών).

Παρατήρηση:

Η χώρα μας δεν έχει σήμερα την οικονομική και βιομηχανική ανάπτυξη, ώστε να προσφέρει στον ευρωπαϊκό πολιτισμό από οικονομική άποψη. Μπορεί όμως να προσφέρει τα μέγιστα, και κυρίως μέσα από την αναβίωση των διαχρονικών αξιών του αρχαιοελληνικού πολιτισμού. (Στις μέρες μας αυτές δοκιμάζονται στο πλαίσιο της γενικότερης κρίσης του ηθικοπνευματικού πολιτισμού). Αξίες λοιπόν όπως αυτές που προαναφέρθηκαν, αξίες δηλαδή ανθρωπιστικές, πρέπει σήμερα ν’ αποτελέσουν οδηγούς στη πορεία της ευρωπαϊκής ενοποίησης και του ευρωπαϊκού πολιτισμού προς την ουσιαστική πρόοδο και ποιότητα ζωής. Θα συντελέσουν ασφαλώς και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής στην ίδια τη χώρα μας.

ΘΕΜΑ:

«Είναι φανερό πως με την εξέλιξη και των υλικών και των πνευματικών συνθηκών της ζωής μας η Ελλάδα ολοένα παύει πια να είναι μια καθυστερημένη επαρχιακή γωνιά της Ευρώπης στα σύνορα της ανατολίτικης βραδυπορίας προς το σύγχρονο πολιτισμό. Οι μεγάλοι οικονομικοί και κοινωνικοπολιτικοί ανταγωνισμοί του ευρωπαϊκού κόσμου έχουν άμεσο αντίκτυπο στη ζωή μας, τα προβλήματα της ευρωπαϊκής ζωής είναι και προβλήματα δικά μας, όλο το πνευματικό και οικονομικό υπόστρωμά μας επηρεάζεται γοργά και άμεσα από τις ροπές, τις μεταπτώσεις, τους ανταγωνισμούς που συγκλονίζουν και καθορίζουν και διαμορφώνουν τη σύγχρονη ζωή».

Αφού εκθέσετε τις απόψεις σας σχετικά με τις παραπάνω σκέψεις, να αναφέρετε: α) Ποιους επηρεασμούς δέχεται η χώρα μας από την Ευρώπη; β) Πιστεύετε πως η Ελλάδα μπορεί να παίξει ενεργό ρόλο στις ευρωπαϊκές εξελίξεις και με ποιον τρόπο;

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ

 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: Η Ευρώπη των μεταπολεμικών χρόνων χαρακτηρίζεται από την κοινή προσπάθεια όλων των κρατών για πρόοδο και ευημερία που θα βασίζεται σε ένα πνεύμα συνεργασίας και αλληλεγγύης. Μέσα σε αυτόν τον ευρωπαϊκό χώρο ιδιαίτερη θέση κατέχει η Ελλάδα κυρίως γιατί αποτελεί το σύνορο μεταξύ της Δύσης και του κόσμου της Ανατολής. Ειδικότερα, μετά την ένταξη της πατρίδας μας στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα, οι σχέσεις της με τα άλλα ευρωπαϊκά κράτη έγιναν ακόμη στενότερες, με αποτέλεσμα όλες οι εξελίξεις και οι μεταβολές που σημειώνονται στα κράτη αυτά να επηρεάζουν άμεσα και την Ελλάδα.

ΚΥΡΙΟ ΘΕΜΑ:

Αναφορά στην Ελλάδα:

1. Βελτίωση των υλικών και πνευματικών συνθηκών τα τελευταία χρόνια.
2. Άνοδος του βιοτικού και μορφωτικού επιπέδου.
3. Ένταξη στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα.

Αναφορά στη γενικότερη κατάσταση της Ευρώπης:

1. Μεγάλη τεχνολογική πρόοδος.
2. Οικονομικοπολιτικοί ανταγωνισμοί.
3. Οξύτατα οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα.
4. Νέοι τρόποι ζωής.
5. Αναθεώρηση πολλών ιδεών και αξιών.

Η Ελλάδα, σαν κομμάτι της υπόλοιπης Ευρώπης και κυρίως μέσα από την Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα, επηρεάζεται θετικά και αρνητικά σε όλους τους τομείς της ζωής από τις εξελίξεις που σημειώνονται στον ευρύτερο ευρωπαϊκό χώρο.

ΘΕΤΙΚA ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ:

1. Πολιτική ζωή: βελτίωση των πολιτικών δομών μέσα στα πλαίσια της Ευρώπης (νόμος – δίκαιο κ.τ.λ.).
2. Οικονομία: άνοδος του οικονομικού επιπέδου με τη βοήθεια των ευρωπαϊκών κατακτήσεων στο χώρο αυτό.
3. Πολιτισμός: πολιτιστική συνεργασία και ανανέωση με τη βοήθεια καινούριων πολιτιστικών και φιλοσοφικών ρευμάτων της Ευρώπης.
4. Κοινωνική οργάνωση.

ΑΡΝΗΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ:

1. Τα μεγάλα προβλήματα της Ευρώπης έχουν άμεσο αντίκτυπο στην Ελλάδα: ανεργία – πληθωρισμός – ευρύτερες κοινωνικές ανισότητες – κυρίως οικονομικά προβλήματα.
2. Κίνδυνος εθνικής και πολιτιστικής αφομοίωσης: απώλεια της εθνικής ταυτότητας και της πολιτιστικής ιδιαιτερότητάς μας.

ΜΕ ΠΟΙΟ ΤΡΟΠΟ Η ΕΛΛΑΔΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΑΙΞΕΙ ΕΝΕΡΓΟ ΡΟΛΟ ΣΤΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ:

1. Με τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό.
2. Με το σύγχρονο ελληνικό πολιτισμό.
3. Με τις πολιτικές παραδόσεις της που χαρακτηρίζονται από την προσήλωση της χώρας μας στους δημοκρατικούς θεσμούς.
4. Με ορισμένους τομείς της οικονομικής ζωής που παρουσιάζουν ιδιαίτερη άνθιση π.χ. γεωργία – ναυτιλία – εμπόριο – τουρισμός.

ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΗ

Η ευρωπαϊκή κοινότητα οικοδομήθηκε πάνω στα ερείπια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και έχει ως στόχο να προσφέρει στους πολίτες ειρήνη και ευημερία. Η διαδικασία της ένωσης είναι σταδιακή και έχει οικονομικές , πολιτικές και κοινωνικές διαστάσεις. Η Συνθήκη του Μάαστριχ (1992), προσδιορίζοντας ως βασικό της στόχο την ολοένα στενότερη ένωση των λαών, μέσα από την οποία θα διέλθει, σε μεταγενέστερα στάδια, η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, υπογραμμίζει την ιστορική σημασία του τερματισμού της διαίρεσης της ευρωπαϊκής ηπείρου και επιδιώκει να δημιουργήσει σταθερές βάσεις για τη μελλοντική οικοδόμηση της Ευρώπης. Συγκεκριμένα εγγυάται:

– την ελεύθερη διακίνηση προσώπων, αγαθών, υπηρεσιών, κεφαλαίου στα πλαίσια της Ευρώπης.

– τη χρηματοδότηση προγραμμάτων επαγγελματικής κατάρτισης για τους ανέργους και τον καθορισμό των ελάχιστων προδιαγραφών για τις συνθήκες εργασίας.

– την ελεύθερη επιλογή των υπηκόων όσον αφορά τη χώρα εργασίας τους και τη δυνατότητα μεταφοράς της κοινωνικής ασφάλισης και των συνταξιοδοτικών τους δικαιωμάτων σε αυτή.

– τη σύγκλιση των οικονομιών με την οικονομική και νομισματική ένωση που θα περιλαμβάνει ένα ενιαίο και σταθερό νόμισμα.

– το σεβασμό στις αρχές της ελευθερίας και της δημοκρατίας και την κατοχύρωση των ανθρώπινων δικαιωμάτων.

– τη θέσπιση κοινής ευρωπαϊκής ιθαγένειας για τους υπηκόους κάθε κράτους – μέλους

– τη δημοκρατική και αποτελεσματική λειτουργία των οργάνων (Συμβουλίου των Υπουργών, Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου) μέσα σε ένα ενιαίο θεσμικό πλαίσιο.

– τη δημιουργία βαθύτερων σχέσεων αλληλεγγύης μεταξύ των λαών της Ευρώπης.

– την εφαρμογή μιας κοινής εξωτερικής πολιτικής, για την προαγωγή της ειρήνης και της ασφάλειας στην Ευρώπη και στην υφήλιο.

– το σεβασμό της ιστορίας, των παραδόσεων και του πολιτισμού των λαών της Ευρώπης.

Τέλος, εγγυάται ότι η οικονομική και πολιτική ολοκλήρωση Κοινότητας δε θα λειτουργήσει

σε βάρος της εθνικής φυσιογνωμίας των κρατών – μελών. Η Κοινότητα, χωρίς να περιορίζει την πολιτιστική και γλωσσική ποικιλομορφία των λαών της, τους παρέχει κοινή ταυτότητα και τους εξασφαλίζει μεγαλύτερη αλληλεγγύη και αμοιβαία υποστήριξη.

ΘΕΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ:

ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ:

Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΗΣ ΣΗΜΕΡΙΝΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ:

Τα προτερήματα και τα ελαττώματα

των Ελλήνων

Ένας σαφής και απόλυτος διαχωρισμός των προτερημάτων και των ελατ­τωμάτων του Ελληνικού λαού, όχι μόνο δεν είναι δυνατός αλλά και δεν αντα­ποκρίνεται στην αλήθεια. 0 «δισυπόστατος» Έλληνας έχει αναπτύξει ένα τέτοιο ψυχισμό που μπορεί εύκολα να μεταλλάξει ένα προτέρημα σε ελάτ­τωμα και το αντίστροφο.

Προτερήματα

• Αγάπη για την ελευθερία. Είναι παροιμιώδης στην ιστορική πορεία των Ελλήνων η αγάπη τους για την ελευθερία. Τη φυσική ελευθερία, την ελευθε­ρία της σκέψης, του λόγου, της πράξης κ.λπ. Σ’ αυτό τον τομέα ο Έλληνας είναι φανατικός.
• Φιλοτιμία (ατομική και οικογενειακή) που οδηγεί στη φιλαλήθεια και την αξιοπρέπεια, στο ήθος και την εντιμότητα. Πνεύμα θυσίας και αυτοθυσίας.
• Φιλαλληλία και ανθρωπισμός, που οδηγεί στη φιλοξενία, τη γενναιοδωρία και τη στοργικότητα. 0 «Ξένιος Ζευς» παραμένει το έμβλημα της φιλο­ξενίας.
• Φιλοπατρία. Η ιδέα της πατρίδας και η αγάπη του γι’ αυτήν είναι το μονα­δικό στοιχείο που συνενώνει όλους τους Έλληνες σ’ έναν αγώνα. Οι πιο φω­τεινές σελίδες της ιστορίας τους, στηρίζονται σ’ αυτές τις αξίες.
• Ευσέβεια στο θείο χωρίς φανατισμό και μισαλλοδοξία.
• Έντονη ατομικότητα. Ο κάθε Έλληνας επιθυμεί να είναι μια ιδιαίτερη προ­σωπικότητα. Γι’ αυτό αναπτύσσει θετική φιλοδοξία και ευγενή άμιλλα.
• Εργατικότητα, για να πραγματώσει τους σκοπούς του και μιμητική ικανό­τητα προς έργα και πρότυπα αξιόλογα.
• Φιλομάθεια και περιέργεια. Πολυμέρεια θετική.
• Ευφυΐα, ευστροφία, ετοιμότητα πνεύματος και ευγλωττία. Στις κρίσιμες καμπές του εθνικού βίου, αυτό το «δαιμόνιο του Έλληνα» θαυματουργεί.
• Πρωτοβουλία, δημιουργικότητα, εφευρετικότητα.
• Ζωτικότητα και δραστηριότητα. Ανθεκτικότητα και καρτερικότητα. Θετικό πείσμα και υπομονετικότητα. Προσαρμοστικότητα
• Καλαίσθητη ευαισθησία. Η επίδοση του στις Τέχνες έχει ιστορική κατα­ξίωση. Από την αρχαία ελληνική τέχνη (αγγειογραφία κ.λπ.) μέχρι τις σημε­ρινές επιδόσεις του στα αριστουργήματα του λαϊκού πολιτισμού (υφαντά, κεραμικά κ.λπ.), η καλλιτεχνική ευαισθησία του είναι αμείωτη. Υπογραμ­μίζουμε ιδιαίτερα τις επιδόσεις του στην Ποίηση, το Θέατρο, τη Μουσική, την Αρχιτεκτονική, τη Ζωγραφική, τη Γλυπτική, το Χορό και πρόσφατα τον Κινηματογράφο.
• Φιλελεύθερη πολιτική συνείδηση. Η διαχρονική αγάπη του προς τη Δημο­κρατία μαρτυρεί μια ανεπτυγμένη πολιτική και κοινωνική
• Ηρωικό φρόνημα (λεβεντιά), γενναιοψυχία (θάρρος). Οι Έλληνες υπήρξαν πάντοτε τολμηροί και ριψοκίνδυνοι. Ακόμα και η λέξη «αρετή» προέρχεται ετυμολογικά από τον Άρη και υποδηλώνει την «ανδρεία» ως πρώτιστη αρε­τή. Το εμπόριο, ο αποικισμός και η μετανάστευση, σ’ αυτές τις ιδιότητες στηρίχθηκαν. Τονίζουμε ιδιαίτερα την κλίση προς το εμπόριο και τη ναυτική δραστηριότητα. Η ναυτιλία τους βρίσκεται στην πρώτη γραμμή.
• Πνεύμα υγιούς αθλητισμού και φυσικής αγωγής. Το ιδανικό του Ολυμπι­σμού και το ρητό «Νους υγιής έν σώματι ύγιεϊ» είναι αξίες ελληνικές.
• Πνεύμα αισιοδοξίας και ευθυμίας. Αυτό το πνεύμα, που οι Ρωμαίοι το χαρακτήρισαν πνεύμα ελαφρότητας (Graecia levitas) είναι έκδηλο στις λαϊκές γιορτές, τα δημοτικά τραγούδια κ.ά. Αυτό το «πνεύμα ελαφρότη­τας», αν το εξετάσει κανείς σε βάθος, θ’ ανακαλύψει μέσα του πολλά στοι­χεία, όπως: ειρωνεία, σκεπτικισμό, αμφισβήτηση για όλα, διπλωματία, φαντασία, ξεγνοιασιά, απογοήτευση και πικρία για την πορεία της ζωής και του κόσμου, για τη ματαιοδοξία των πραγμάτων, που δεν αξίζει τον κόπο να τα πάρει κανείς πολύ σοβαρά. Οι δύσκολες συνθήκες και οι τραγικές κα­μπές του εθνικού βίου των Ελλήνων τους δίδαξαν ότι μόνο μ’ αυτό το πνεύ­μα μπορούν ν’ αντισταθμίσουν τη διαχρονική καταπίεση του ψυχισμού τους απ’ τις αντίξοες αυτές συνθήκες. Αυτό το πνεύμα εκτονώνει και εξισορ­ροπεί την εσωτερικότητα τους.
• Πνεύμα κοινωνικότητας, οικειότητας, ευπροσηγορίας, εγκαρδιότητας. Η ανάγκη για φίλους αποτελεί για τον Έλληνα στοιχείο ζωής.
• Πνεύμα δικαιοσύνης. Η ευαισθησία του Έλληνα στον τομέα της δικαιοσύνης είναι μεγάλη.
• Πνεύμα οικονομίας και ολιγάρκειας.
• Αγάπη προς την οικογένεια και τις παραδόσεις.

Ελαττώματα

• Ροπή προς την άκρατη ελευθερία που συχνά εκτρέπεται σε ασυδοσία και αναρχία ή καταπατά την ελευθερία των άλλων.
• Ξενομανία, δουλοφροσύνη, συναίσθημα κατωτερότητας (που συχνά τραυ­ματίζουν την εθνική αυτογνωσία, και μαρτυρούν αδυναμία αυτοκριτικής).
• Ζηλοφθονία που οδηγεί σε διχόνοια, φιλοκατηγορία, συκοφαντία, μικρο-ψυχία, κακοήθεια. Κατατρέχει τους άξιους και ικανούς («γιατί αυτός κι όχι εγώ»).
• Υπέρμετρη πολιτικολογία και χαμηλό πολιτικό ήθος στους περισσότερους πολιτικούς ηγέτες.
• Ματαιοδοξία και πάθος για προβολή και διάκριση. 0 κάθε Έλληνας επι­θυμεί να ξεχωρίσει (π.χ. να γίνει πρόεδρος σε κάποιο σωματείο, κόμμα, όμι­λο κ.ά.) έστω και αν δεν είναι ικανός και άξιος. 0 λαός μιλάει για «φαντα­σμένους» που χαρακτηρίζονται για την αρνητική τους φιλοδοξία και φιλαρχία.
• Επιπολαιότητα, έλλειψη τάξης, συστήματος, προγραμματισμού και συντο­νισμού. Η προχειρότητα αυτή (η τσαπατσουλιά) είναι αιτία πολλών δεινών. Η υποδομή του κάθε έργου είναι σαθρή, γιατί οι αρμόδιοι δεν αναζητούν στο βάθος των πραγμάτων τις αιτίες για τις αποτυχίες και γιατί τους χαρακτη­ρίζει έλλειψη μακρόπνοων σχεδίων και στόχων. Ενεργούν σπασμωδικά και ανεύθυνα.
• Σοφιστική ικανότητα, φλυαρία και μικρολογία. Τάση για υπερβολή και μυθοπλασία.
• Πονηρία με τάση προς την απάτη, ενώ ταυτόχρονα εύκολα αυταπατάται και απατάται.
• Ανικανοποίητος, ευκολοχόρταστος (: αψίκορος) και ασταθής. Εύκολα ενθου­σιάζεται και εύκολα απογοητεύεται. Μεμψίμοιρος, καχύποπτος και δύσπι­στος.
• Συμφεροντολόγος και ατομικιστής· και γι’ αυτό δύστροπος, οξύθυμος, ερι­στικός και αγενής.
• Αρνητικά πολυάσχολος (πολυτεχνίτης), έτσι ώστε διασπάται και τελικά υποβαθμίζεται.
• Υπερτροφικός εγωισμός . Υπεροψία ανεδαφική, έπαρση και αλαζονεία, φιλαυτία και ιδιοτέλεια. Φροντίδα για την ατομική άνεση και καλοπέ­ραση. 0 εγωισμός αυτός οδηγεί και στην απειθαρχία ή την παρανομία, στην αμφισβήτηση και την εριστικότητα.

Τι οφείλει να κάνει η Ελλάδα και ο Ελληνισμός (σε ποιες ενέργειες πρέπει να προβεί), ώστε ν’ ανταποκριθεί στις σύγχρονες απαιτήσεις και συνθήκες ζωής.

• Οικονομικός τομέας: αναδιάρθρωση της οικονομίας, αξιοποίηση των κοινο­τικών πόρων, εργατικότητα – επαγγελματική συνείδηση, επαγ­γελματικός προσανατολισμός, κίνητρα για επενδύσεις, δικαιότερο φορολο­γικό σύστημα κ.λπ.
• Πολιτιστικός τομέας: ανάπτυξη τεχνών, γραμμάτων, αξιοποίηση των πνευ­ματικών ανθρώπων, γλωσσική καλλιέργεια κ.λπ.
• Εθνικός – Διεθνιστικός τομέας: Συντήρηση μνήμης του παρελθόντος, πα­τριωτικό φρόνημα, δημιουργική επαφή με άλλους λαούς, σεβασμός στην παράδοση κ.λπ.
• Πολιτικός τομέας: Αποφυγή πόλωσης, συμμετοχή στη δημόσια ζωή, επι­κράτηση αξιοκρατίας, πολιτική για το λαό και όχι για το συμφέρον (προσω­πικό, κομματικό), συναίνεση πολιτικών σχηματισμών, δημιουργική εξωτερι­κή πολιτική, νόμοι που προασπίζουν τα δικαιώματα όλων, ενίσχυση της άμυνας μας, αξιοποίηση της ομογένειας (διατήρηση της ταυτότητάς τους: σχολεία, γλώσσα, ορθόδοξη εκκλησία) κ.λπ.
• Πνευματικός τομέας: Εκσυγχρονισμός εκπαίδευσης, ανθρωπιστική παι­δεία, ρόλος ΜΜΕ κ.λπ.
• Ηθικός – Ψυχολογικός τομέας: Συναίσθηση χρέους, αυτοκριτική, ιεράρχη­ση αναγκών και αξιών, διάθεση και θέληση για πρόοδο, ελεύθερος χρόνος δημιουργικός, ενίσχυση οικογένειας κ.λπ.

Ερώτηση

Ο κίνδυνος αλλοίωσης της ταυτότητας μας είναι βάσιμος ή όχι; (Πολιτι­στικός – Εθνικός τομέας)

α.   «Ναι μεν»:

Στο βαθμό που ο υπερεθνικός αυτός οργανισμός λειτουργεί δημοκρατικά και φιλελεύθερα, κατοχυρώνει τα δικαιώματα και τις ιδιαιτερότητες των μικρών κρατών στην πράξη, στο βαθμό που θεμελιώνεται η ενοποίηση στην ισοτιμία, το σεβασμό, αλλά και η χώρα μας ανταποκρίνεται στην αποστολή της, εκσυγχρονί­ζεται, είναι αποτελεσματική, αποφεύγει την ξενομανία και τις άγονες αντιπαρα­θέσεις, διατηρεί την παράδοση της· αν οι παραπάνω προϋποθέσεις συντρέχουν, είναι αβάσιμος ο ισχυρισμός ότι κινδυνεύουν να χαθούν ή να αλλοιωθούν όλα εκείνα τα στοιχεία που συγκροτούν την ιδιαίτερη φυσιογνωμία μας.

β.  «Αλλά»:

Δυστυχώς, όμως, τόσο οι εταίροι όσο και εμείς δεν ανταποκρινόμαστε στα προηγούμενα, με αποτέλεσμα να είναι δικαιολογημένος ο φόβος αλλοίωσης της ταυτότητας μας.

Αυτό φαίνεται από:

• τη γλωσσική εξάρτηση.
• την άκριτη υιοθέτηση ξένων τρόπων ζωής (διασκέδαση, αξίες, εργασία,καταναλωτισμός) – ξενομανία.
• τη δημιουργία ενός ομοιόμορφου ευρωπαϊκού πολιτισμού που παρασύρει
• τους άλλους λαούς και οδηγεί τη χώρα μας στην ομοιογενοποίηση. Ο τη οικονομική και πολιτική εξάρτηση.
• τη σταδιακή απομάκρυνση από τα ήθη – έθιμα, τη θρησκεία και τις παρα­δόσεις μας.
• την αλλοτρίωση της σκέψης του’Ελληνα.
• την έξαρση νοσηρών ξενόφερτων φαινομένων (βία, χουλιγκανισμός, ναρκω­τικά).
• τη σταδιακή υποτίμηση των παραδοσιακών ηθικών αξιών και την επικρά­τηση νέων (χρησιμοθηρία, κερδοσκοπία, ηθική χαλάρωση).
• την επικράτηση της συνθετικότητας, της ειδίκευσης και του τεχνοκρατισμού.

‘2, Όλα αυτά οφείλονται.:

α) – στην προσπάθεια των ανεπτυγμένων χωρών να επικρατήσουν, (οικονο­μικοκοινωνικά συμφέροντα)

• στον οικονομικό ανταγωνισμό.
• στην έλλειψη παιδείας.
• στην αλαζονεία της δύναμης και το στείρο τεχνοκρατισμό.
• στην ανηθικότητα και τον απανθρωπισμό, στην κρίση ηθικών αξιών.

β) – στον άγονο μιμητισμό, σύμπλεγμα κατωτερότητας, ειδικά μετά την τουρκοκρατία.

• στην έλλειψη ενημέρωσης και το αντιπαραδοσιακό πνεύμα.
• στην αδυναμία προσαρμογής μας στις νέες συνθήκες.
• στο ελλιπές εκπαιδευτικό σύστημα (χρησιμοθηρική γνώση, απουσία αν­θρωπιστικής παιδείας).
• στην ολιγωρία της πολιτικής (οι ηγέτες ασκούν με στυγνό επαγγελματι­σμό την εξουσία, απουσία ευρύτερου πολιτικοκοινωνικού οράματος για την Ελλάδα).

Σύντομη τροπολογία

Η ουσιαστική ενοποίηση και όχι ένωση της Ευρώπης -γιατί η πρώτη εκ­φράζει τη συνεργασία και τη φιλία, ενώ η δεύτερη το «γάμο» την απορρόφηση, τη μίξη και την εξαφάνιση- προϋποθέτει:

• την κατάργηση του ρατσισμού.
• τη διατήρηση της αρχής της προαίρεσης των λαών.
• την εγκατάλειψη των εθνικισμών.
• το γόνιμο διάλογο.
• την ανθρωποκεντρική παιδεία.
• την καλλιέργεια της ουμανιστικής συνείδησης.
• την ισοτιμία των κρατών-μελών μεταξύ τους.

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΟΡΙΣΜΟΣ: Πολιτισμός είναι το σύνολο των επιτευγμάτων του ανθρώπου στον υλικό, πνευματικό και ηθικό τομέα. Είναι ο συνεχής αγώνας του ανθρώπου να βελτιώσει τις συνθήκες διαβίωσής του και να καλλιεργήσει το πνεύμα του.

ΜΟΡΦΕΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ:

α) ο τεχνικός πολιτισμός (τεχνολογική πρόοδος – οικονομία).

β) ο πνευματικός πολιτισμός (θρησκεία, ηθική, δίκαιο, επιστήμη, τέχνη)

ΘΕΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ :

Ο σύγχρονος πολιτισμός έχει να επιδείξει θαυμαστά επιτεύγματα. Πιο συγκεκριμένα:

1. Η επιστήμη και η πρακτική εφαρμογή της, η τεχνολογία, αναπτύχθηκαν σε τέτοιο βαθμό που επέλυσαν πολυποίκιλα προβλήματα. Ο άνθρωπος κατόρθωσε να ερμηνεύσει τα φυσικά φαινόμενα, να τα θέσει υπό τον έλεγχό του και να απελευθερώσει, μερικώς, από τη φυσική εξάρτηση.
2. Η εφεύρεση της μηχανής άνοιξε νέους ορίζοντες στις ανθρώπινες δυνατότητες, αφού πλέον ο άνθρωπος ελαχιστοποίησε το μόχθο του, ξέφυγε από την επίπονη εργασία, αύξησε τον ελεύθερο χρόνο του.
3. Η βιομηχανία γνωρίζει εκπληκτική ανάπτυξη^. Η παραγωγή έχει αυξηθεί με αποτέλεσμα τη δημιουργία προϊόντων με χαμηλό κόστος, έτσι που να μπορούν να τα αποκτήσουν όλοι.
4. Η πρόοδος της ιατρικής τόσο όσον αφορά τις γνώσεις αλλά και τις τεχνικές μεθόδους, περιόρισε τη θνησιμότητα, καταπολέμησε ασθένειες και αύξησε το μέσο όρο ζωής.
5. Αποτέλεσμα των παραπάνω είναι η άνοδος του βιοτικού επιπέδου, η κάλυψη σε ικανοποιητικό βαθμό των υλικών αναγκών.
6. Ταυτόχρονα ο άνθρωπος προήγαγε τη σκέψη του, όξυνε την κρίση του, και διεύρυνε τους πνευματικούς του ορίζοντες. Η γνώση έγινε πλέον δύναμη στα χέρια του ανθρώπου, έπαψε να είναι κτήμα μόνο μιας αριθμητικά περιορισμένης μερίδας.
7. Η κοινωνική συμβίωση επίσης εξελίχτηκε^. Σημαντική κατάκτηση αποτελεί η κατοχύρωση των ανθρώπινων δικαιωμάτων, η θεμελίωση της ισότητας.
8. Ο άνθρωπος, τέλος, ξέφυγε από τα όρια του πλανήτη του, εξερευνά το σύμπαν αναζητώντας διαφορετικές μορφές ζωής και επεκτείνοντας εκεί την κυριαρχία του.

ΑΡΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ:

Παρά τις εκθαμβωτικές κατακτήσεις του, ο σύγχρονος πολιτισμός παρουσιάζει κρίση γιατί:

1. Ο άνθρωπος στράφηκε μονομερώς προς την τεχνολογική ανάπτυξη παραγκωνίζοντας και αδιαφορώντας για το πνεύμα του. Ενδιαφέρθηκε για την άνοδο του βιοτικού του επιπέδου, αλλά δεν κατόρθωσε να εξασφαλίσει την ποιότητα ζωής.
2. Η υπέρβαση του μέτρου τον οδήγησε στον καταναλωτισμό, στον υλικό ευδαιμονισμό. Σκοπός της ζωής αποτελεί η προσπάθεια για το «έχειν» και όχι για το «είναι».
3. Η αλόγιστη και κερδοσκοπική επέμβασή του στη φύση προκάλεσε οικολογική καταστροφή, γεγονός που πιστοποιείται από την εξάντληση των φυσικών πόρων, αλλά και από τη ρύπανση της φύσης.
4. Ο μονοδιάστατος χαρακτήρας της γνώσης, η εξειδίκευση, επέφερε την πνευματική μονομέρεια, περιόρισε τον ανθρώπινου νου, σύνθλιψε τη φαντασία.
5. Οι επιστήμονες μην έχοντας στο ελάχιστο κοινωνική συνείδηση, εφαρμόζουν αρνητικά τις ανακαλύψεις και εφευρέσεις τους, με αποτέλεσμα να κινδυνεύει η ανθρωπότητα από ολοσχερή καταστροφή (πυρηνικά όπλα).
6. Η μηχανοποίηση της εργασίας οδήγησε σε νέα μορφή δουλείας, καθώς αυξήθηκε η ανεργία και, το χειρότερο, ο άνθρωπος μετατράπηκε σε χειριστή μηχανών που δεν απολαμβάνει πλέον τη χαρά της δημιουργίας, αλλά ούτε και τον ελεύθερο χρόνο του.
7. Η παθητική συσσώρευση πληθυσμού στα αστικά κέντρα προκάλεσε αλλοτριωτικά φαινόμενα. Ο άνθρωπος απομακρύνθηκε από το φυσικό περιβάλλον, εγκλωβίστηκε σε ακατάλληλες κατοικίες, στερήθηκε την ανθρώπινη επικοινωνία.
8. Τα φαινόμενα κοινωνικής παθογένειας, η βία και η εγκληματικότητα, αντί να περιοριστούν διογκώνονται αλλάζοντας μορφές εκδήλωσης.
9. Ο άνθρωπος «απογυμνωμένος» από αξίες και ιδανικά, έχοντας ως μοναδικό στόχο τη χρηματοθηρία αναζητά διέξοδο μέσα από υποκατάστατα ευτυχίας: ναρκωτικά, αλκοόλ.
10. τα ψυχολογικά προβλήματα, οι νευρώσεις, το άγχος, τα υπαρξιακά αδιέξοδα ήταν το τίμημα της προόδου.
11. Ο σεβασμός στην ανθρώπινη οντότητα ολοένα εξασθενεί. Η καταπάτηση των ανθρώπινων δικαιωμάτων από «πολιτισμένα» κράτη, οι καταστρεπτικοί πόλεμοι, η αδυναμία των κρατών να συνυπάρξουν ειρηνικά αμαυρώνουν το σύγχρονο πολιτισμό και καθιστούν το μέλλον ζοφερό.
12. Τέλος, ο άνθρωπος, αποπροσανατολισμένος από τις πραγματικές του ανάγκες, ενταγμένος στο καταναλωτικό σύστημα μετατρέπεται σε απρόσωπη μονάδα, αδυνατεί νε συμμετέχει ενεργά στις αποφάσεις που τον αφορούν, ετεροκαθορίζεται και χειραγωγείται.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ:

Κρίνοντας τις δυο παραπάνω απόψεις καταλήγουμε στα εξής:

Ο σύγχρονος πολιτισμός σίγουρα έχει να παρουσιάσει εκπληκτικά επιτεύγματα. Οι εξελίξεις στον επιστημονικό και τεχνολογικό τομέα σημειώνονται με ραγδαίο ρυθμό. Το βιοτικό επίπεδο διαρκώς βελτιώνεται, με αποτέλεσμα να διασφαλίζεται μία άνετη ζωή. Αυτό όμως, δε σημαίνει ότι ο σύγχρονος άνθρωπος εξασφάλισε και την ποιότητα στη ζωή του.

Πλήθος προβλήματα κατατρύχουν την ανθρωπότητα, προβλήματα για τα οποία την αποκλειστική ευθύνη φέρει ο άνθρωπος, που έχασε την αίσθηση του μέτρου και της αρμονίας. Παρασύρθηκε στην ανάπτυξη του τεχνικού πολιτισμού παραμελώντας ταυτόχρονα τον πνευματικό. Αυτό είναι, άλλωστε το βασικό αίτιο που συνιστά την κρίση.

ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ:

Ο ίδιος ο άνθρωπος πρέπει να δραστηριοποιηθεί. Ειδικότερα απαιτείται:

1. Σεβασμός στην ανθρώπινη οντότητα.
2. Προσπάθεια για εξασφάλιση ποιότητας στη ζωή μας.
3. Το παραπάνω είναι δυνατό να επιτευχθεί με την ανθρωπιστική παιδεία, την παροχή δυνατοτήτων για την ολοκλήρωση της ανθρώπινης προσωπικότητας.
4. Προστασία της φύσης και των ισορροπιών της.
5. Απόκτηση κοινωνικής συνείδησης, συλλογικότητα και συνεργασία.
6. Συμβολή των πνευματικών ανθρώπων και κυρίως των καλλιτεχνών.
7. Πίστη στις δημοκρατικές αξίες και με την κάθαρση του δημοκρατικού πολιτεύματος από φαινόμενα αυταρχισμού, λαϊκισμού και διαφθοράς.
8. Ενίσχυση του φιλειρηνικού κινήματος, ώστε η φωνή του να εισακούγεται από τις κυβερνήσεις.
9. Δίκαιη κατανομή του πλούτου.
10. Αξιοποίηση της επιστήμης και της τεχνολογίας για το καλό του ανθρώπου.

«Ο άνθρωπος, στην προσπάθειά του να επιβιώσει, αλλά και να βελτιώσει τις συνθήκες της ζωής του, δημιούργησε πολιτισμό. Σήμερα, όμως, διαπιστώνουμε ότι ο πολιτισμός μας διέρχεται μια κρίση, που είναι δυνατόν να τον αφανίσει.

α) Ποιές είναι οι αιτίες της κρίσης αυτής;

β) Ποιές συνέπειες έχει στη ζωή μας και στην ανθρωπότητα ολόκληρη;»

Ανάγκες

Υλικές, Βιολογικές            Πνευματικές, ηθικές

1. τροφή i) μόρφωση
2. στέγη ii) πνευματική καλλιέργεια

• ενδυμασία iii) ηθικοποίηση

(βασικές βιοτικές)              iv) κοινωνικοποίηση

1. χρήμα v) ψυχαγωγία…
2. απολαύσεις
3. διασκέδαση.. .

Πολιτισμός

υλικός, τεχνικός                πνευματικός, ηθικός

τεχνολογικός                    (culture)

(civilisation)

      A : Eννοια  – περιγραφή του πολιτισμού

Ο  άνθρωπος, από την πρώτη στιγμή που βρέθηκε στη γη, ήρθε αντιμέτωπος  με διάφορα προβλήματα που εμπόδιζαν τη ζωή του και απειλούσαν ακόμα και με αφανισμό την ίδια την ύπαρξή του. Τα σημαντικότερα απ’ αυτά ήταν η δυσκολία στην εύρεση τροφής, τα άγρια θηρία, τα φυσικά φαινόμενα και οι καιρικές συνθήκες και μεταβολές. Στην προσπάθεια υπερπήδησης των εμποδίων αυτών, οδηγήθηκε στις πρώτες ανακαλύψεις και εφευρέσεις, στα πρώτα σημαντικά επιτεύγματα του ανθρώπινου μόχθου σωματικού και πνευματικού (φωτιά, τροχός, κατεργασία λίθου, απλή μηχανή, χτίσιμο σπιτιών…). ΄Οταν λοιπόν κατόρθωσε να αισθανθεί δυνατός και σίγουρος για την επιβίωσή του, άρχισε να στρέφει το νου τους προς άλλες κατευθύνσεις, θέτοντας στον εαυτό του διάφορα ερωτήματα φιλοσοφικής, κοινωνικής ή θρησκευτικής υφής. ΄Αρχισε να προβληματίζεται για την προέλευσή του, να αναρωτιέται για τoν προορισμό του, να προβληματίζεται για τη φυσική και τη μεταφυσική διάστασή του, να φιλοσοφεί και να θρησκεύεται. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, λοιπόν, αναπτύχθηκε πνευματικά και καλλιεργήθηκε εσωτερικά. Διαπιστώνουμε, επομένως, ότι κατά τη διάρκεια της εξελικτικής του πορείας, ο άνθρωπος δημιούργησε διάφορα επιτεύγματα που είχαν σχέση είτε με την υλική και βιολογική του ύπαρξη είτε με την πνευματική και ηθική του διάσταση. Το σύνολο των επιτευγμάτων αυτών ονομάζεται πολιτισμός. Πολιτισμός είναι όσα δημιούργησε ο άνθρωπος προσπαθώντας να ικανοποιήσει τις ανάγκες του στον υλικό και τον πνευματικό τομέα για να εξασφαλίσει τη ζωή του και να βελτιώσει τις συνθήκες της διαβίωσής του.

     Β : Μορφές του πολιτισμού

Ο άνθρωπος μετέχει δύο φύσεων^. της σωματικής – βιολογικής – υλικής (εξωτερικής) φύσης και της πνευματικής – ηθικής (εσωτερικής) φύσης. Οι φύσεις αυτές είναι αλληλένδετες, βρίσκονται δηλαδή σε στενή αλληλεξάρτηση και αλληλεπίδραση ώστε να μην είναι δυνατό να γίνει καμία διάκριση ανάμεσά τους. Καθεμιά από τις φύσεις αυτές δημιουργεί διάφορες ανάγκες, τις οποίες ο άνθρωπος οφείλει να ικανοποιήσει, εάν θέλει, αρχικά, να επιβιώσει και, έπειτα, να ζήσει καλύτερα. Το σύνολο των ανακαλύψεων, των εφευρέσεων, των μηχανικών μέσων, των υλικών αγαθών, των τεχνολογικών επιτευγμάτων, των χρημάτων, με τα οποία ο άνθρωπος ικανοποιεί τις ανάγκες που δημιουργεί η υλική του φύση ονομάζεται υλικός – τεχνικός – τεχνολογικός πολιτισμός.

Το σύνολο των ιδεών, των φιλοσοφικών θεωριών, των θρησκευτικών δογμάτων, των αναζητήσεων, των ηθικών και πνευματικών αρχών, των ιδανικών, των επιστημών, των γραμμάτων και των τεχνών, με τα οποία ο άνθρωπος ικανοποιεί τις ανάγκες που δημιουργεί η εσωτερική διάσταση και φύση του ονομάζεται πνευματικός – ηθικός πολιτισμός.

    Γ : Η κρίση του πολιτισμού μας

Στις μέρες μας, ολοένα και περισσότερο, γίνεται λόγος για την κρίση που διέρχεται ο πολιτισμός μας και η οποία, όπως είναι φυσικό, καλύπτει και επηρεάζει όλους τους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας. Η ουσιαστική και πρωταρχική αιτία της κρίσης αυτής βρίσκεται στην ανισόρροπη και ανομοιόμορφη ανάπτυξη και πρόοδο των δύο μορφών του πολιτισμού. Αυτό σημαίνει ότι, στον αιώνα μας κυρίως, δόθηκε μεγαλύτερη έμφαση στον υλικό πολιτισμό και παραμελήθηκε ή παραγκωνίστηκε ο πνευματικός πολιτισμός. Αυτό συνέβη γιατί ο άνθρωπος διαπίστωσε ότι η πρόοδος του τεχνικού πολιτισμού του πρόσφερε πολλές ανέσεις στη ζωή του, αύξησε τα αγαθά του, μείωσε την κούρασή του και διεύρυνε τον ελεύθερο χρόνο του. Ετσι μετά μανίας αποδύθηκε σ’ έναν αγώνα, διαρκή και έντονο, για να αποκτήσει όσο το δυνατόν περισσότερα μπορεί και συνάμα αγνόησε και αδιαφόρησε για την πνευματική του βελτίωση και την ηθική του καλλιέργεια. Τα σημάδια της κρίσης αυτής είναι εμφανή και τα κυριότερα απ’ αυτά εντοπίζονται στα εξής στοιχεία:

• Δημιουργία υλιστικού πνεύματος που κάνει τον άνθρωπο υλιστή, υπερκαταναλωτή, δούλο του χρήματος, ωφελιμιστή, χρησιμοθηρικό, ηδονοθήρα.
• Μαζοποίηση και μηχανοποίηση του ανθρώπου, χωρίς ευελιξία σκέψης, με αδυναμία για αντικειμενική κρίση και λογική αντιμετώπιση των πραγμάτων.
• Οι άνθρωποι αλλοτριώνονται και αποξενώνονται πιστεύοντας ότι δεν έχουν ανάγκη το συνάνθρωπό τους, αφού ενδιαφέρονται αποκλειστικά και μόνο για το συμφέρον τους.
• Εξαρση των φαινομένων κοινωνικής παθογένειας, που δημιουργεί φόβο και ανασφάλεια στους ανθρώπους και τους κάνει να ανησυχούν έντονα για τη ζωή τους.
• Υποβάθμιση ηθικών αρχών, αρετών, αξιών και ιδανικών που οδηγεί στην ηθική αναλγησία και στην έλλειψη ανθρωπιάς, αγάπης και αλληλεγγύης.
• Δημιουργία και εμφάνιση διαφόρων φαινομένων κοινωνικού ρατσισμού, αδιαφορία για τον πόνο και τη δυστυχία των άλλων.
• Πολιτική αναισθησία, αδιαφορία για τα κοινά, αδυναμία κοινωνικοποίησης, κίνδυνοι για τα δημοκρατικά πολιτεύματα.
• Εντονοι ανταγωνισμοί που οδηγούν σε συγκρούσεις και πολέμους και φανερώνουν ότι εκείνο που ενδιαφέρει τον άνθρωπο είναι η προσωπική και ατομική του ανάδειξη μόνο, άσχετα αν αυτή θα γίνει σε βάρος των άλλων.

  Δ : Τρόποι αντιμετώπισης της κρίσης

Η κρίση του πολιτισμού μας που διαπερνά και επηρεάζει όλους τους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας, δεν αντιμετωπίζεται με ευχές και ξόρκια. Χρειάζεται συντονισμένη προσπάθεια απ’ όλους τους ανθρώπους προς την κατεύθυνση της συνειδητοποίησης των προβλημάτων που αυτή δημιουργεί και στην καθημερινή πρακτική και στην ηθική ποιότητα των ανθρώπων. Αφού γίνει αυτό, ο άνθρωπος πρέπει  να εξισορροπήσει τις ανάγκες του, ώστε να ικανοποιούνται αρμονικά και οι ηθικοπνευματικές και οι υλικές. Τέλος, οφείλει να εφαρμόσει ένα σύστημα παιδείας, εκπαίδευσης και αγωγής (με συμμετοχή όλων των φορέων αυτών) που θα στηρίζεται στην ανθρωπιστική καλλιέργεια και στην ολόπλευρη μόρφωση, ώστε να αλλάξει η νοοτροπία του και να καταλάβει ότι μόνο με την απόκτηση υλικών αγαθών δεν είναι δυνατό να φτάσει στην ευτυχία, που είναι ο απώτερος σκοπός και στόχος στη ζωή του.

Υποστηρίχτηκε η άποψη ότι θα εκτιμήσουμε σωστά την πραγματική αξία του πολιτισμού μιας κοινωνίας, αν λάβουμε υπόψη μας πόσο αυτός συμβάλλει στη βελτίωση της ποιότητας της ζωής. Με βάση τις σύγχρονες πολιτισμικές συνθήκες εξετάστε:

α) Ποιά στοιχεία υποβαθμίζουν την ποιότητα της ζωής στις σύγχρονες πολιτισμένες κοινωνίες;

β) Με ποιές προϋποθέσεις κατά τη γνώμη σας ένας λαός μπορεί να θεωρηθεί πολιτισμένος;

 Α : Περιγραφή της έννοιας

Λέγοντας ποιότητα ζωής εννοούμε το μέτρο της καθημερινής μας διαβίωσης σε όλα τα επίπεδα των δραστηριοτήτων μας, που μας φανερώνει πόσο καλή ή κακή είναι η διαβίωση αυτή. Η ποιότητα της ζωής εξαρτάται από πάρα πολλούς παράγοντες και περιλαμβάνει όλα εκείνα τα στοιχεία που συνθέτουν την πολιτισμική μας δημιουργία. Ετσι, θα μπορούσαμε να αναφέρουμε ότι οι παράγοντες που συνθέτουν την ποιότητα της ζωής είναι η μόρφωση, η εκπαίδευση, η ποιότητα του περιβάλλοντος, κοινωνικού και φυσικού, η ψυχαγωγία, η τέχνη, η εργασία (αν υπάρχει ή δεν υπάρχει), τα χρήματα και τα υλικά αγαθά, η κατοικία, τα συγκοινωνιακά μέσα, η προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου, η ικανοποίηση των βιοτικών αναγκών, βασικών ή δευτερευουσών, η επικοινωνία με τους συνανθρώπους, οι συνθήκες διαβίωσης και εργασίας. Επομένως, η ποιότητα ζωής είναι ένας πολυδιάστατος και πολυδύναμος όρος με ποικίλες προεκτάσεις που έχει σχέση με όλους τους τομείς των ανθρωπίνων δραστηριοτήτων.

Β : Στοιχεία που υποβαθμίζουν την ποιότητα της ζωής

α) Ο πόλεμος, είτε εμφύλιος είτε διακρατικός είτε παγκόσμιος, οι διάφορες κοινωνικές εξεγέρσεις – αναστατώσεις και συγκρούσεις και γενικά καθετί που επιφέρει ανωμαλίες στην κοινωνική, οικονομική, πολιτική και πολιτιστική ζωή μιας χώρας αποτελούν παράγοντες υποβάθμισης της ποιότητας της ανθρώπινης ζωής.

β) Η κακή εκπαίδευση, η οποία εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως κακή υλικοτεχνική υποδομή στα σχολεία, έλλειψη διδακτικού προσωπικού, καταλήψεις σχολείων, αναταραχές στο χώρο της παιδείας εξαιτίας απεργιών, έλλειψη σχολείων ιδιαίτερα σε απομακρυσμένες περιοχές, αδυναμία συνεργασίας των γονιών, μαθητών, πολιτείας και εκπαιδευτικών, μειωμένο ενδιαφέρον εκ μέρους της πολιτείας για την αγωγή και τη μόρφωση των νέων.

γ) Η ύπαρξη απολυταρχικών, δικτατορικών, τυραννικών ή η δημιουργία συνθηκών μέσα σε μια πολιτεία που είναι δυνατόν να οδηγήσουν στην εγκαθίδρυση τέτοιων καθεστώτων (προπαγάνδα, αδιαφορία για τα κοινά, έλλειψη δημοκρατικών ευαισθησιών, συγκρούσεις και αναταραχές στο δημοκρατικό πολίτευμα). Η ύπαρξη τέτοιων συνθηκών και καθεστώτων στηρίζεται στην καταπάτηση ή στην αδυναμία προστασίας και σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, στη μείωση ή στη στέρηση των ελευθεριών του ανθρώπου, στη λογοκρισία, στην επιβολή του ισχυρότερου, στην κατάργηση κάθε είδους προνομίων που απολαμβάνει ο λαός που το έχει αποκτήσει όχι χαριστικά, αλλά μέσα από πολύχρονους και πολύμοχθους αγώνες.

δ) Η ρύπανση του περιβάλλοντος και η μόλυνση της ατμόσφαιρας και γενικά η υποβάθμιση της αξίας της φύσης και του φυσικού κόσμου είναι ένας από τους σπουδαιότερους παράγοντες που υποβαθμίζουν την ποιότητα της ανθρώπινης ζωής και έχουν επιπτώσεις και στην ανθρώπινη υγεία. Η δημιουργία βιομηχανιών που λειτουργούν με ανεξέλεγκτο τρόπο, η αστικοποίηση της ζωής, το υπερκαταναλωτικό πνεύμα, καθώς και η τάση του υλικού ευδαιμονισμού οδήγησαν σ’ αυτήν την κατάσταση της καταστροφής της φύσης και επομένως και στην υποβάθμιση της ανθρώπινης ζωής.

ε) Οι κακές διαπροσωπικές σχέσεις ή η έλλειψη τέτοιων σχέσεων, η αλλοτρίωση, η αποξένωση και η απομόνωση των ανθρώπων, η αδυναμία σωστής προσέγγισης και επικοινωνίας μεταξύ τους, η απουσία διαλόγου και συνεργασίας που θα μπορούσε να συμβάλλει στην επίλυση διαφόρων προβλημάτων υποβαθμίζουν την ποιότητα της ζωής. Οι άνθρωποι έτσι ενδιαφέρονται μόνο για τα ατομικά τους συμφέροντα έχουν ριχθεί μετά μανίας στην προσπάθεια απόκτησης όσων πιο πολλών υλικών αγαθών μπορούν και έτσι χάνουν την ανθρωπιά τους.

στ) Οι άνθρωποι εξαιτίας του υλιστικού πνεύματος που κυριαρχεί στη σύγχρονη ζωή έχουν παραμελήσει καθετί που έχει σχέση με την πνευματική τους ανάπτυξη και την ηθική τους ολοκλήρωση. Αδιαφορούν να πιστέψουν σε ιδανικά, να αποκτήσουν αρετές, ηθικές αρχές και αξίες που θα βελτιώσουν και θα αναβαθμίσουν τον εσωτερικό τους κόσμο. Ετσι, οδηγούνται σε μια μονοδιάστατη προσπάθεια, η οποία ως στόχο έχει την ικανοποίηση των αναγκών που δημιουργεί η υλική – βιολογική φύση και ύπαρξή τους. Την κατάσταση αυτή επιτείνει η έλλειψη ή η απενεργοποίηση των πνευματικών ανθρώπων οι οποίοι πλέον δεν παίζουν το ρόλο των προτύπων ή δεν καθοδηγούν σωστά τους απλούς ανθρώπους με στόχο την εσωτερική τους ανάταση και την πνευματική τους ολοκλήρωση.

ζ) Η ανεργία και τα διάφορα οικονομικά προβλήματα υποβαθμίζουν την ποιότητα της ζωής των ανθρώπων, αφού δεν τους προσφέρεται η δυνατότητα να ικανοποιήσουν τις στοιχειώδεις ανάγκες τους και να εξασφαλίσουν την επιβίωσή τους. Ακόμη, οι κακές συνθήκες εργασίας στους χώρους δουλειάς είναι παράγοντας ανασταλτικός της καλής ποιότητας ζωής.

η) Τα φαινόμενα της κοινωνικής παθογένειας (βία, εγκληματικότητα, ναρκωτικά, πορνεία, αλητεία, αλκοολισμός, διαφθορά) οδηγούν σε κοινωνικές παρεκτροπές και υποβαθμίζουν την ποιότητα της ανθρώπινης ζωής αφού δημιουργούν καταστάσεις ανεξέλεγκτες οι οποίες διαβρώνουν τον κορμό της κοινωνίας και με την πάροδο του χρόνου θα καταρρεύσει το κοινωνικό οικοδόμημα.

θ) Η έλλειψη κοινωνικής πρόνοιας, η οποία συνίσταται στην προσφορά και στη δημιουργία από μέρους του κράτους ή της κοινωνίας των συνθηκών εκείνων, που θα κάνουν τη ζωή των ανθρώπων πιο καλή από πλευράς προστασίας της υγείας και ανακούφισης στη γεροντική ηλικία, είναι παράγοντας που υποβαθμίζει την ποιότητα της ζωής. Ετσι η έλλειψη ιατροφαρμακευτικής και νοσοκομειακής περίθαλψης, οι μη ικανοποιητικές συντάξεις στους απόμαχους της ζωής, η αδυναμία της πολιτείας και της κοινωνίας να εκπληρώσει τις στοιχειώδεις υποχρεώσεις της απέναντι στα μέλη και τους πολίτες της δημιουργεί σοβαρότατες παρενέργειες στη ζωή των ανθρώπων.

ι) Οι κοινωνικές διακρίσεις, η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, οι ρατσιστικές τάσεις που συχνά εκδηλώνονται με έντονο τρόπο, οι κάθε είδους διαφοροποιήσεις ή ο αποκλεισμός των ανθρώπων, η προσπάθεια εξυπηρέτησης ατομικών συμφερόντων σε βάρος του κοινού καλού εξευτελίζουν την ανθρώπινη ζωή και κάνουν τον άνθρωπο αγενή, ανάξιο του πραγματικού του προορισμού και της αποστολής του μέσα στην κοινωνία.

ια) Η κακή διασκέδαση και η μαζική ψυχαγωγία εκτρέπουν τους ανθρώπους από την ουσιαστική σημασία των εννοιών αυτών και πολλές φορές αποδεικνύονται καταστροφικές για τη ζωή αυτών, αφού τους οδηγούν σε παρενέργειες και ηθικές παρεκκλίσεις. Επιπλέον, η έλλειψη ελεύθερου χρόνου εξαιτίας της συνεχούς εργασίας ή των αυξημένων υποχρεώσεων, καθώς και η μη σωστή αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου, όταν υπάρχει, είναι παράγοντες κακής ποιότητας στη ζωή μας.

ιβ) Συνολικά και αναφορικά μερικοί άλλοι παράγοντες που υποβαθμίζουν την ποιότητα της ζωής είναι: η κακή λειτουργία των μέσων μαζικής ενημέρωσης, η έλλειψη σωστών συγκοινωνιακών και τηλεπικοινωνιακών μέσων, οι κακές κατοικίες και οι άθλιες συνθήκες διαβίωσης σε κάποιες από αυτές, καθώς και η υποκουλτούρα με τα υποκατάστατά της που αντικατέστησε την πραγματική καλλιτεχνική δημιουργία και την ουσιαστική πνευματική καλλιέργεια.

Γ : Προτάσεις για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής – Προϋποθέσεις για να θεωρηθεί ένας άνθρωπος πολιτισμένος

α) Ανθρωπιστική παιδεία, η οποία θα στηρίζεται στην ολόπλευρη καλλιέργεια της προσωπικότητας και στη διάπλαση του χαρακτήρα του ανθρώπου, ώστε να δημιουργηθεί πίστη σε υψηλές αξίες, ιδανικά, ηθικές αρχές και αρετές. Μια τέτοιου είδους παιδεία θα μπορέσει να κάνει τους ανθρώπους σωστούς, ώστε να κρίνουν όλα τα δεδομένα και όλες τις συνθήκες και να απορρίπτουν τα στοιχεία εκείνα που είναι δυνατόν να υποβαθμίσουν την ποιότητα της ζωής.

β) Θα πρέπει να ληφθεί μέριμνα από όλους τους φορείς για να καταπολεμηθεί η ανεργία και να επιλυθούν τα οικονομικά προβλήματα που δημιουργούν στους ανθρώπους αδιέξοδα στη ζωή τους. Επιπλέον, επιβάλλεται να υπάρξει βελτίωση των συνθηκών στον εργασιακό χώρο, ώστε να αποφευχθεί η εκμετάλλευση των εργατικών χεριών και να μη δημιουργούνται καταστάσεις αντίδρασης και εξέγερσης των εργαζομένων.

γ) Συμφιλίωση των ανθρώπων, ώστε με συνεργασία και διάλογο να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν όλες τις δυσκολίες και τα προβλήματα που ανακύπτουν και δημιουργούν καταστάσεις για υποβάθμιση της ποιότητας της ανθρώπινης ζωής. Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει στη γεφύρωση του χάσματος που υπάρχει ανάμεσα στις γενιές και δημιουργεί τριβές μεταξύ των ανθρώπων.

δ) Πρέπει να εξαλειφθούν τα φαινόμενα της κοινωνικής παθογένειας έτσι που οι άνθρωποι να μπορέσουν να ανανεώσουν την πίστη τους στη ζωή και να κατανοήσουν την αξία της ανθρώπινης ύπαρξης για να μπορέσουν να ξεφύγουν από την αθλιότητα και τη μιζέρια η οποία τους δημιουργεί σοβαρότατα προβλήματα στη ζωή γιατί τους γεμίζει άγχος, φόβο, ανασφάλεια και αβεβαιότητα.

ε) Επαναπροσδιορισμός του συστήματος αξιών, ώστε οι άνθρωποι να μπορέσουν να εξισορροπήσουν τις υλικές αξίες με τις πνευματικές και ηθικές, να ξεφύγουν από την υπερκαταναλωτική τάση και μανία, να λειτουργήσουν με βάση τις πραγματικές και ουσιαστικές τους ανάγκες για να μπορέσουν να βελτιώσουν τις συνθήκες ζωής τους.

στ) Το κράτος και η κοινωνία οφείλουν να προστατεύουν τα δικαιώματα των πολιτών, να προσφέρουν σ’ αυτούς οτιδήποτε θα κάνει τη ζωή τους καλύτερη, να υπάρχει σωστή ιατροφαρμακευτική και νοσοκομειακή περίθαλψη, να δημιουργηθούν αθλητικοί χώροι και αντίστοιχοι ψυχαγωγίας, να υπάρξουν ικανοποιητικές συντάξεις για τους ηλικιωμένους, τους απόμαχους της ζωής, να βελτιωθούν οι συνθήκες και γενικά ο πολίτης να αισθανθεί ότι το κράτος είναι δίπλα του και του συμπαραστέκεται και ότι δεν τον κοροϊδεύει.

ζ) Προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και επανασύνδεση του ανθρώπου με τη φύση, ώστε να αποφευχθούν δυσμενείς επιδράσεις και επιπτώσεις τόσο στην υγεία των ανθρώπων, όσο και στην ψυχική τους κατάσταση και διάθεση. Ετσι, θα δημιουργηθούν όλες οι απαραίτητες προϋποθέσεις για να μπορέσει ο άνθρωπος να επανατοποθετήσει στις σωστές βάσεις τις σχέσεις του με τη φύση ώστε να δικαιωθεί το πανάρχαιο απόφθεγμα ότι «η φύση είναι τροφός και δάσκαλος του ανθρώπου».

Η ζωή στις μεγαλουπόλεις κατάντησε ανυπόφορη.
❖Κυκλοφοριακό.
❖Εκκωφαντικοί θόρυβοι.

❖Συνωστισμός.
❖Κυριαρχία μπετόν, έλλειψη πράσινου.
❖ Έλλειψη ζωτικού χώρου. Απρόσωπες σχέσεις κ.τ.λ.
= Καθημερινές πιέσεις κι αισθήματα δυσφορίας. Εκνευρισμοί, ανάπτυξη επιθετικότητας.

Τρόποι:
Οικοδόμηση υγιών διαπροσωπικών σχέσεων: συναισθηματική κάλυψη, καλλιέργεια κοινωνικής υπόστασης.
Δημιουργική αξιοποίηση ελεύθερου χρόνου με βάση τις
κλίσεις και τα ενδιαφέροντα του καθενός.
Ψυχαγωγία: αναγκαία προϋπόθεση για τη βίωση της
καθημερινότητας.
Συμφιλίωση με τη φύση.

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΟΥ ΣΥΝΘΕΤΟΥΝ ΜΙΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΖΩΗ
Αναντίρρητα, παρουσιάζεται έντονη υποκειμενικότητα σε μια τέτοια τοποθέτηση. Όμως υπάρχουν ορισμένοι αντικειμενικοί παράγοντες, των οποίων η έλλειψη σημαίνει οπωσδήποτε ζωή χωρίς ποιότητα κι ουσία.
❖ Οικονομική άνεση = κάλυψη βασικών και δευτερευουσών αναγκών.
❖ Υγεία, περίθαλψη.
❖ Μόρφωση προερχόμενη είτε από κοινωνικούς φορείς
(παιδεία, οικογένεια, Μ.Μ.Ε.) είτε από συνεχόμενες ατομικές
προσπάθειες (επαφή με γράμματα, τέχνες, καλλιέργεια
διαλόγου, ανάπτυξη προβληματισμού
κτλ.).
❖Εργασία:
διοχέτευση της ενεργητικότητας, ικανοποίηση της ανάγκης για δημιουργία, βιοπορισμός, κοινωνική καταξίωση.
❖ Κοινωνικοπολιτική κι ατομική ελευθερία κι όχι ψευδαίσθησή της.
❖ Ύπαρξη αντικειμενικών προϋποθέσεων ανέλιξης.

ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΕΠΙΤΕΥΞΗΣ ΤΗΣ
❖ Ανθρωπιστική παιδεία.
❖ Πνευματική, ηθική καλλιέργεια.
❖ Ανάπτυξη κοινωνικής συνείδησης.
❖ Σεβασμός στο συνάνθρωπο.
❖ Αυτοέλεγχος, αυτοκυριαρχία.

ΝΕΟΙ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ
Αποτελούν βασικούς φορείς του αιτήματος για ποιοτική ζωή για τους εξής λόγους:
❖ Έχουν μπροστά τους μεγάλο διάστημα ζωής να διανύσουν.
❖ Είναι απ’ τη φύση τους αγνοί κι οραματιστές ενός καλυτέρου κόσμου.
❖ Είναι γεμάτοι αισιοδοξία.
❖ Έχουν ανάγκη για διοχέτευση της ενεργητικότητάς τους, για δημιουργία = δυναμική ανάληψη πρωτοβουλιών, απέχθεια για τη μοιρολατρία.
❖ Αγαπούν το ιδανικό, το τέλειο. Απαιτούν τα πάντα, δε συμβιβάζονται.
❖ Είναι αρκετά ώριμοι να συνειδητοποιήσουν την κρισιμότητα της σημερινής κατάστασης και ν’ αντιδράσουν στο «άσχημο κατεστημένο».

ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΑΠΟ ΠΙΘΑΝΗ ΠΑΡΑΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ
❖ Ο κόσμος καταδικάζεται σε μαρασμό.
❖ Συσσώρευση προβλημάτων, εφόσον δεν υπάρχει διάθεση επίλυσής τους.
❖ Τάσεις φυγής απ’ τη σκληρή πραγματικότητα = περιθωριοποίηση, καταστροφικότητα (ναρκωτικά, αλκοόλ…).
❖ Σπατάλη της ενεργητικότητάς τους.
❖ Χάσμα των γενεών.

ΠΟΛΥΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟΤΗΤΑ

Ως πολυπολιτισμικότητα (πολλοί πολιτισμοί, πολύ+πολιτισμικότητα –αδόκιμο το β΄συνθετικό ως όρος- στα αγγλικά =>multicivilization) νοείται το κοινωνικό φαινόμενο όπου άνθρωποι διαφορετικών πολιτισμών (μετανάστες διαφορετικών μεταξύ τους κρατών και ντόπιοι) συμβιώνουν στις ίδιες κοινότητες.

Χαρακτηριστικά της πολυπολιτισμικότητας

Η πολυπολιτισμικότητα αφορά άμεσα την ειρηνική συμβίωση ξένων και ντόπιων χωρίς προστριβές κι επιθετικές συμπεριφορές.

Η πολυπολιτισμικότητα έχει άμεση σχέση:

√ με το ρατσισμό. Οι ρατσιστές

• ενοχλούνται από το γεγονός ότι διαφορετικοί πολιτισμοί συμβιώνουν παράλληλα στην ίδια κοινότητα. Σαφώς και τούτη η συμβίωση επιβάλλει επαφές και συναλλαγές, επηρεάζοντας τον τρόπο σκέψης και τις στάσεις των ατόμων.
• φοβούνται το ότι ακούγονται διαφορετικές γλώσσες, οι άνθρωποι διασκεδάζουν διαφορετικά, έχουν άλλες αντιλήψεις για διάφορα ζητήματα και αντιμετωπίζουν διαφορετικά ίδιες καταστάσεις.
• φοβούνται “επιδρομές” μεταναστών που θα “καταλάβουν” την χώρα
• θεωρούν τον ξένο πολιτισμό απειλή για την ελληνική κουλτούρα και παράδοση
• φοβούνται αύξηση των αλλοδαπών (υπεργεννητικότητά τους) σε συνάρτηση με την ελληνικό υπογεννητικότητα
• κάνουν λόγο για “αμερικανοποίηση” της ελληνικής κοινωνίας
• χρησιμοποιούν την “απειλή” των μεταναστών ως πρόσχημα
• με την κοινωνική ενσωμάτωση των μεταναστών
• μέσα από την πολυπολιτισμικότητα οι μετανάστες σταδιακά και ειρηνικά ενσωματώνονται στην ελληνική κοινωνία. Κάθε βίαιη πίεση ενσωμάτωσης ουσιαστικά θα τους έφερνε αντιμέτωπους με το τοπικό στοιχείο.
• η πολυπολιτισμικότητα εμπεριέχει/προϋποθέτει το σεβασμό της διαφορετικής κουλτούρας και την αποδοχή της ως κάτι διαφορετικό -με όρο να μην αντιμετωπίζει εχθρικά τους άλλους πολιτισμούς της τοπικής κοινωνίας.

√ ως έννοια φυσικά είναι αντιρατσιστική (και γι’ αυτό οι κύριοι αντίπαλοί της είναι ακροδεξιές και φασιστικές αντιλήψεις)

• η ειρηνική αυτή διαβίωση/συμβίωση επιτρέπει την ανάπτυξη οικονομικών και διαπροσωπικών σχέσεων

√ Η πολυπολιτισμικότητα μπορεί

• να επηρεάσει θετικά την εθνική κουλτούρα εφόσον με κριτική διάθεση αφομοιώνονται πολιτισμικά στοιχεία αλλοδαπών που κρίνονται θετικά (όχι για κοινωνική επίδειξη ή επιβολή κοινωνικοποίησης)
• να εμπλουτίσει τον ελληνικό πολιτισμό και να τον ισχυροποιήσει πώς επιτυγχάνεται η πολυπολιτισμικότητα

√ μέσα από την εκπαίδευση

• με την ταυτόχρονη παρουσία Ελλήνων κι αλλοδαπών μαθητών στην ίδια τάξη
• τα παιδιά μαθαίνουν να συμβιώνουν από μικρή ηλικία, και να κοινωνικοποιούνται σε ένα πολυγλωσσικό περιβάλλον
• με τη συνεργασία των μαθητών σε διαθεματικές εργασίες (για οποιοδήποτε θέμα). Έτσι, έρχονται σε στενή επαφή μεταξύ τους, χωρίς τη διαμεσολάβηση των ενηλίκων -που πιθανόν θα αντιδράσουν αρνητικά- προκειμένου να βγάλουν ένα θετικό για την ομάδα αποτέλεσμα. Μαθαίνουν να συνεργάζονται (εφόσον ακολουθούνται οι σωστές παιδαγωγικές και διδακτικές προσεγγίσεις κι όχι η απομόνωση και η αδιαφορία για τους μετανάστες) με ό,τι θετικό σημαίνει τούτο για τη μελλοντική κοινωνία.
• κοινές πολιτιστικές δράσεις (καλλιτεχνικές εκθέσεις, συναυλίες κτλ). Είναι δυνατόν να λαμβάνουν χώρα σε κοινό πρόγραμμα/μία ενιαία εκδήλωση παραδοσιακοί χοροί, προβολή λαογραφικών στοιχείων, ηθών κι εθίμων φέρνοντας έτσι σε βαθύτερη επαφή τον ένα λαό με τον άλλο κι εξασφαλίζοντας σεβασμό για την άλλη κουλτούρα και μια ειρηνική/αρμονική συμβίωση

√ μέσα από τον αθλητισμό

• η συμμετοχή στην ίδια ομάδα γόνων (όχι σε αντίπαλες) μεταναστών και ελληνόπουλων αποτελεί την ισχυρότερη ασπίδα για αρμονική κοινωνική ενσωμάτωση των αλλοδαπών, μια και το αθλητικό πνεύμα και πάθος είναι κοινό σε όλο τον κόσμο

√ μέσα από τη συμμετοχή στα κοινά. Έτσι, οι ενήλικες κοινωνικοποιούνται, συνεργάζονται και αγωνίζονται για ένα κοινό σκοπό σε ένα πολυφυλετικό περιβάλλον και περιορίζουν τις ρατσιστικές στάσεις ή αντιλήψεις τους, παραδειγματίζοντας τα παιδιά τους

• συμμετοχή σε κομματικές οργανώσεις, σε δημοτικές κινήσεις ή σε πρωτοβουλίες πολιτών (με στόχο τη βελτίωση της κοινωνίας, του δήμου κτλ)
• συμμετοχή σε αθλητικές ομάδες
• συμμετοχή σε κοινούς επαγγελματικούς και πολιτιστικούς συλλόγους, σε συλλόγους γονέων και κηδεμόνων

ΠΟΙΝΗ- ΘΑΝΑΤΙΚΗ ΠΟΙΝΗ

Για την ομαλή κοινωνική ζωή δεν αρκεί μόνο η έμφυτη κοινωνικότητα των αν­θρώπων χρειάζονται και οι κανόνες Δικαίου, γραπτοί και άγραφοι, που ρυθμίζουν, και μάλιστα με υποχρεωτικό τρόπο, τα δικαιώματα, τις υποχρεώσεις και γενικά τη συμπεριφορά των μελών της. Οποιαδήποτε, λοιπόν, παράβαση των κανόνων Δικαί­ου είναι πράξη αντικοινωνική καιγι’ αυτό επισύρει τη νόμιμη ποινή.

Ορισμός

Ποινή είναι η τιμωρία που επιβάλλεται σε πρόσωπα που κρίθηκαν ένοχα για αντικανονική, δηλαδή παράνομη, πράξη ή παράλειψη τους.

Διαίρεση

Οι ποινές που επιβάλλονται είναι ανάλογες με το είδος και το μέγεθος της παρα­νομίας. Γενικά μπορούμε να τις διακρίνουμε σε:

– χρηματικές ποινές, π.χ. πρόστιμο,

– περιοριστικούς όρους, π.χ. απογόρευση εξόδου από τη χώρα,

– στέρηση πολιτικών δικαιωμάτων,

– φυλάκιση και κάθειρξη,

– θανατική ποινή.

Ποιοι λόγοι οδηγούν τους ανθρώπους στην παράβαση των νόμων και στη διάπραξη εγκληματικών ενεργειών

• Μολονότι είναι, και ηθικά επιλήψιμο και ποινικά κολάσιμο, εντούτοις οι άνθρωποι παρανομούν και εγκληματούν.
• Ένστικτα, πάθη, αδυναμίες.
• Η έλλειψη ηθικών φραγμών.
• Η ιδιοτέλεια.
• Η έλλειψη αγωγής.
• Η αμφισβήτηση της εγκυρότητας των νόμων του κράτους, π.χ. τρομοκρατία.
• Η ελπίδα πως θα μείνουν ατιμώρητοι.

Γιατί η επιβολή ποινής σε όσους παρανομούν είναι αναγκαία και σκόπιμη πράξη

• Ο φόβος της ποινής (φυλάκιση, κοινωνικός διασυρμός) αποτρέπει τον άνθρωπο από αξιόποινες πράξεις.
• Εμπνέει το σεβασμό και την πειθαρχία στους νόμους του κράτους,
• Ικανοποιεί την κοινή περί δικαίου συνείδηση.
• Διασφαλίζονται οι απαραίτητοι όροι για τη συμβίωση των ανθρώπων, προστα­σία δικαιωμάτων.
• Ενισχύει την εμπιστοσύνη προς τους θεσμούς και τα όργανα της πολιτείας.
• Εμπνέει αίσθημα ασφάλειας στους πολίτες αποτρέποντας από παράνομες πρά­ξεις όσους επιβουλεύονται δικαιώματα τους. Η ποινή έχει και παιδαγωγική αξία, επειδή «διδάσκει» τον άνθρωπο να απο­φεύγει το κακό και να κάνει το καλό. Συνετίζει, σωφρονίζει όσους την υφίστανται.
• Σε ορισμένες περιπτώσεις λειτουργεί και εξιλεωτικά, δηλαδή ως ψυχική κάθαρση αυτού που έκανε-κάποιο ηθικό παράπτωμα ή αδικία.

Προϋποθέσεις ώστε να επιτευχθούν με την ποινή τα επιθυμητά αποτελέσματα

• Ο νόμος που ορίζει τις ποινές να είναι ακριβοδίκαιος, δηλαδή ούτε υπερβολι­κά αυστηρός ούτε υπερβολικά επιεικής.
• Ο ποινικός νόμος να είναι δημοκρατικά θεσπισμένος και να ισχύει ανεξαίρετα για όλους όσοι παρανομούν.
• Οι δικαστικοί λειτουργοί, που απονέμουν δικαιοσύνη επιβάλλοντας τις ποινές, πρέπει να είναι αμερόληπτοι, αντικειμενικοί και αδέκαστοι. Να εξετάζουν προ­σεκτικά κάθε πτυχή της αξιόποινης πράξης, τις συνθήκες τέλεσης, τα κίνητρα, την προσωπικότητα του υποδίκου, για να αποφύγουν τη δικαστική πλάνη.
• Η ποινή να μην αποσκοπεί στην εκδίκηση, αλλά στο σωφρονισμό του προσώπου στο οποίο επιβλήθηκε.
• Είναι ανάγκη να δημιουργηθεί και να λειτουργεί στις σύγχρονες κοινωνίες ένα σωφρονιστικό σύστημα που με ανθρώπινα μέσα και κατάλληλες μεθόδους αγω­γής να διαπαιδαγωγεί όσους εκτίουν ποινή φυλάκισης και να τους δίνει την ευ­καιρία να επανενταχθούν στην κοινωνική ζωή.

θανατική ποινή

Γιατί πρέπει να καταργηθεί

• Παραβιάζει θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα, π.χ. της ζωής ή το δικαίωμα να μην υποβάλλεται κάποιος σε βασανισμό, σε σκληρή, απάνθρωπη και εξευτελι­στική μεταχείριση ή τιμωρία κ.λπ., τα οποία έχει κάθε άνθρωπος, όχι γιατί του εκχωρήθηκαν από κάποιο κράτος, αλλά γιατί είναι άνθρωπος.
• Το κράτος δεν έχει το δικαίωμα να την επιβάλλει, γιατί δεν έχει την απεριόριστη εξουσία να ορίζει ακόμα και πότε θα πεθάνουν οι πολίτες ή οι υπήκοοι του.
• Η ψυχική οδύνη του θανατοποινίτη, που αναμένει τον επικείμενο θάνατο του, και ο φυσικός πόνος που του προκαλεί η εκτέλεση της θανατικής ποινής είναι απάνθρωπα.
• Με τη θανατική ποινή δεν προστατεύεται η κοινωνία, αλλά παραβιάζονται οι αρχές που καθιστούν την κοινωνία άξια προστασίας. Δεν έχει αποδειχθεί επιστημονικά ότι η θανατική ποινή έχει μεγαλύτερη αποτρεπτική δύναμη από την ισόβια κάθειρξη.
• Δεν μπορεί να αποτρέψει εγκλήματα με πολιτικά κίνητρα ή τρομοκρατικές ενέρ­γειες, εφόσον το ενδεχόμενο να γίνει κάποιος με την εκτέλεση του πολιτικός μάρτυράς μπορεί να τον παρακινήσει σε τέτοιες πράξεις.
• Δίνει την εσφαλμένη εντύπωση ότι παίρνονται σκληρά μέτρα κατά του εγκλήμα­τος, στην πραγματικότητα όμως αποσπά την προσοχή από τη λήψη των μέτρων που είναι αναγκαία για την πρόληψη του εγκλήματος.
• Είναι, στην ουσία, εκδικητική ποινή. Όμως η ιστορία του αγώνα για. την εγκαθίδρυση κράτους δικαίου είναι, ουσιαστικά η ιστορία του αγώνα για τον περιορισμό της προσωπικής εκδίκησης στη δημόσια ζωή.
• Εφαρμόζεται κυρίως σε βάρος φτωχών ή φυλετικών και εθνικών μειονοτήτων
• Χρησιμοποιείται ως μέσο πολιτικής καταπίεσης.
• Είναι αμετάκλητη και μη επανορθώσιμη, αν και υπάρχει πάντα το ενδεχόμενο δικαστικής πλάνης.

Γιατί πρέπει να ισχύει

• Υπάρχουν περιπτώσεις που το «κοινό αίσθημα» απαιτεί την επιβολή θανατικής ποινής, όπως όταν πρόκειται για αποτρόπαια, στυγερά εγκλήματα.
• Η βέβαιη γνώση του θανατοποινίτη για τον επικείμενο θάνατο του ούτε είναι αντίθετη με το Σύνταγμα ούτε αποτελεί μοναδική περίπτωση” εξάλλου και μια, απίθανη έστω, παρέκκλιση από την πορεία προς το θάνατο δεν αποκλείεται. Η απειλή θανατικής ποινής για τους επαγγελματίες εγκληματίες έχει αναμφι­σβήτητα ανασταλτικό αποτέλεσμα.
• Η ισόβια κάθειρξη, που προτείνεται για αντικατάσταση της θανατικής ποινής, είναι το ίδιο ανελαστική με τη θανατική ποινή.
• Ανεπανόρθωτη δεν είναι μόνο η θανατική ποινή, αλλά και κάθε ποινή, εκτός της χρηματικής, όταν εκτελεστεί. Η διαφορά είναι μόνο ποσοτική, Από νομική άποψη η αυτοπροστασία της κρατικής εξουσίας προηγείται της αν­θρώπινης ζωής.
• Η θανατική ποινή δεν είναι αντισυνταγματική, γιατί δεν προσβάλλει την ανθρώ­πινη αξιοπρέπεια περισσότερο από όσο την προσβάλλουν άλλες βαριές ποινές.

ΘΕΜΑ:

«Κάθε νόμος είναι εφεύρεση και δώρο των θεών, κοινή απόφαση φρόνιμων ανθρώπων, μέσο επανόρθωσης των σφαλμάτων που γίνονται εκούσια ή ακούσια, κοινή συμφωνία της πόλης, σύμφωνα με την οποία αρμόζει να ζουν όλοι οι πολίτες. Αν καταλυθούν οι νόμοι και επιτραπεί στον καθένα να κάνει ό,τι θέλει, όχι μόνο η πολιτεία θα καταστραφεί, αλλά και η ζωή μας δε θα διαφέρει από τη ζωή των θηρίων». (Δημοσθένης)

Στο παραπάνω απόσπασμα εξαίρεται η μεγάλη σημασία των νόμων για την ομαλή κοινωνική και ατομική εξέλιξη. Λαμβάνοντας αυτά υπόψη σας να απαντήσετε στα ακόλουθα ερωτήματα:

α) Γιατί οι νόμοι θεωρήθηκαν ανέκαθεν απαραίτητοι για την επιβίωση των κοινωνιών;

β) Η πιθανή διαφωνία των πολιτών προς το περιεχόμενο των νόμων επιτρέπει την ανυπακοή ως μορφή αντίδρασης;

γ) Πιστεύετε πως για να πετύχουν καλύτερα το σκοπό τους πρέπει να είναι αυστηροί ή επιεικείς και ποιες προϋποθέσεις απαιτούνται για την πιστή εφαρμογή τους από τους πολίτες;

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ:

Κάθε κοινωνία αποτελείται από μωσαϊκό ατόμων, ετερόκλιτα στοιχεία που συνιστούν την ποιοτική της ομοιογένεια. Για να μπορέσει όμως αυτή η κοινωνία των διαφορετικών ατόμων να διατηρηθεί στο ιστορικό «γίγνεσθαι», απαραίτητη προϋπόθεση είναι η ύπαρξη νόμων.

ΚΥΡΙΟ ΘΕΜΑ:

ΟΡΙΣΜΟΣ:

Νόμοι είναι κανόνες δικαίου, που αποβλέπουν στην αρμονική συμβίωση των κοινωνικών μελών, στην ομαλή διευθέτηση των σχέσεων πολίτη – κράτους και κοινωνιών μεταξύ τους.

ΚΑΤΗΓΟΡΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΝΟΜΩΝ:

Γραπτοί: Σύνταγμα, αστικός, ποινικός κώδικας^. Διατηρούν το χαρακτήρα της επιβολής και της δέσμευσης και η παραβίασή τους συνεπάγεται ποινικές κυρώσεις.

Άγραφοι: Εθιμικό δίκαιο, ήθη, έθιμα, παραδόσεις^. Απευθύνονται περισσότερο στη συνείδηση και αποσκοπούν στην ηθικοποίηση των ατόμων. Η ισχύς τους είναι μεγαλύτερη στις κλειστές κοινωνίες και η παραβίασή τους συνεπιφέρει κοινωνική κατακραυγή.

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ:

Το εθιμικό δίκαιο οδήγησε στο γραπτό δίκαιο. Αναφορά στους αρχαίους Έλληνες, στο Ρωμαϊκό δίκαιο, στη συμβολή του Βυζαντίου και αναγωγή στη σύγχρονη εποχή.

Α’ ΕΡΩΤΗΜΑ:

Η σημασία των νόμων σε όλες τις κοινωνίες:

1. Ρυθμίζουν τις αντιθέσεις της κοινωνικής ζωής με τον καθορισμό των υποχρεώσεων και των δικαιωμάτων κάθε πολίτη. Έτσι οι νόμοι καθορίζουν τα όρια δράσης κάθε ατόμου, ώστε να μη θίγει τους συμπολίτες του.
2. Επιβάλλουν το σεβασμό της ζωής, της ελευθερίας, της αξιοπρέπειας, της τιμής και περιουσίας κάθε πολίτη.
3. Οριοθετούν τις σχέσεις μεταξύ πολιτών και κράτους.
4. Αποτρέπουν τις αυθαιρεσίες της πολιτικής ηγεσίας, ασκώντας έλεγχο στις πράξεις της (Σύνταγμα).
5. Αντιμάχονται την αδικία, την εκμετάλλευση, τη χρήση βίας και τιμωρούν το έγκλημα.
6. Οδηγούν στην κοινωνική ευημερία και στην πνευματική και ηθική εξύψωση των πολιτών.

Β’ ΕΡΩΤΗΜΑ:

Επειδή κάθε κοινωνία αποτελείται από ετερόκλητα στοιχεία δεν είναι δυνατόν οι νόμοι να ανταποκρίνονται καθολικά στις απαιτήσεις όλων των πολιτών. Όμως αυτό δε δικαιολογεί την απόρριψή τους ή την ανυπακοή προς αυτούς από τους διαφωνούντες, γιατί τότε δυναμιτίζονται τα θεμέλια του κοινωνικού οικοδομήματος.

Συνέπειες από την ανυπακοή προς τους νόμους που μπορούν να οδηγήσουν στην κατάλυσή τους:

1. Όταν δεν υπάρχουν νόμοι ή υπάρχουν αλλά δεν είναι σεβαστοί από τους πολίτες, επικρατεί αναρχία. Αποχαλινώνονται τα πάθη και ο κάθε πολίτης πράττει ό,τι επιθυμεί.
2. Αυτή η χωρίς περιορισμούς αυτόβουλη δράση υπονομεύει την οργάνωση, πράγμα που σημαίνει παρέκκλιση από την εξέλιξη και την πρόοδο και εξανδραποδισμό της ανθρώπινης οντότητας, επιστροφή σε πρωτόγονα πρότυπα κοινωνικής συμβίωσης.
3. Όταν δεν ασκείται έλεγχος για τις πράξεις συγχέονται δικαιώματα και υποχρεώσεις, παγιώνεται ο ανταγωνισμός, το ατομικό συμφέρον διαχωρίζεται από το κοινωνικό.
4. Πολλές φορές ο ανταγωνισμός αναδεικνύει οικονομικά ισχυρούς που καπηλεύονται τα ευρύτερα κοινωνικά συμφέροντα και εκμεταλλεύονται κατάλληλα τις καταστάσεις για την εξυπηρέτηση των δικών τους προσδοκιών.
5. Η αταξία δεν προσφέρει πρότυπα πειθαρχίας που ηθικοποιούν^. Η συνείδηση νοσεί, οι πολίτες δε σέβονται τα δικαιώματα των άλλων, με συνέπειες εσωτερικές συγκρούσεις και ταραχές.
6. Επικρατεί μίσος και διχόνοια και χάνεται η ελευθερία των πολιτών.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ:

Η διαφωνία προς τους νόμους πρέπει να παίρνει τη μορφή της κριτικής διαφοροποίησης μέσα από ασφαλείς μεθόδους. Η ήπια και επίμονη διαμαρτυρία, η προσπάθεια συμμετοχής στους φορείς εξουσίας είναι οι πιο υγιείς μορφές της αντίθεσης. Η αρνητική αντιπαράθεση είναι δικαιολογημένη, μόνο όταν οι νόμοι επιβάλλονται καταπιεστικά και ανελεύθερα.

Γ’ ΕΡΩΤΗΜΑ:

Θα πρέπει να παρουσιάσουμε ξεχωριστά και τις δύο πλευρές του ερωτήματος που μας τίθεται (αυστηροί – επιεικείς νόμοι), παραθέτοντας και τα ανάλογα επιχειρήματα. Στο τέλος, θα διατυπώσουμε τη δική μας άποψη, καταλήγοντας σε συμπεράσματα.

ΑΥΣΤΗΡΟΙ ΝΟΜΟΙ:

1. Η αυστηρότητα αποτρέπει τον υποψήφιο παραβάτη.
2. Οδηγούν στην αναγνώριση της σκοπιμότητας που έχει η εφαρμογή τους και υψώνουν ψυχικά τους τιμωρημένους σε μια βαθύτερη κατανόηση και παραδοχή της κοινωνικής νομοτέλειας.
3. Έτσι με την έκτιση της ποινής ο παραβάτης του νόμου συμφιλιώνεται με την έννομη τάξη που παραβίασε (σωφρονισμός).
4. Προστατεύουν τους νομοταγείς πολίτες, τιμωρώντας παραδειγματικά τους παραβάτες.
5. Διατηρούν την κοινωνική οργάνωση και εξυψώνουν το κύρος της πολιτείας.

ΕΠΙΕΙΚΕΙΣ ΝΟΜΟΙ:

1. Η επιείκεια μετριάζει και προλαμβάνει τα αναπόφευκτα λάθη του τυπικού Δικαίου, φέρνοντας τους κανόνες του πιο κοντά στο ηθικό νόημα της δικαιοσύνης.
2. Οι νόμοι δε θα πρέπει να εκδικούνται, αλλά να σωφρονίζουν και να παραδειγματίζουν.
3. Οδηγούν στη συνειδητοποίηση του κοινωνικού καθήκοντος που πρέπει να έχει κάθε πολίτης απέναντι στους άλλους.
4. Η αυστηρότητα πολλές φορές φέρνει αντίθετα αποτελέσματα, επιβάλλοντας εξοντωτικές ποινές στο όνομα συχνά μιας τυπικής και χωρίς ουσιαστικό ηθικό περιεχόμενο δικαιοσύνης.

Γενικά, η επιείκεια θα πρέπει να χαρακτηρίζει την εφαρμογή των νόμων. Όμως υπάρχουν περιπτώσεις όπου η επίδειξη επιείκειας σε ορισμένα άτομα ενθαρρύνει την επανάληψη της αδικίας και αποθρασύνει τους ηθικά πωρωμένους. Σε αυτές τις περιπτώσεις οι νόμοι είναι ανάγκη να επιδεικνύουν αυστηρότητα. Και οι αυστηροί και οι επιεικείς νόμοι θα πρέπει να ανταποκρίνονται σε δύο βασικές επιδιώξεις:

Πρώτα να ικανοποιούν το «περί δικαίου» αίσθημα της κοινωνίας, τιμωρώντας κάθε αδικία και έπειτα να ασκούν επίδραση σωφρονιστική, που θα αποβλέπει όχι στην εκδίκηση αλλά στην βελτίωση των ατόμων.

Επίσης, η αυστηρότητα και η επιείκεια επιβάλλεται να εφαρμόζονται ανάλογα με την περίπτωση (παραβάτης) και τις συνθήκες από τα όργανα που απονέμουν τη δικαιοσύνη.

ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΙΣΤΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΝΟΜΩΝ:

ΟΙ ΝΟΜΟΙ:

1. Να επιτρέπουν την αντιπαράθεση και την κριτική διαφοροποίηση των πολιτών προς αυτούς, μέσω της προσφυγής στα ανώτατα όργανα του κράτους.
2. Να ανταποκρίνονται στις κοινωνικές απαιτήσεις και στις εκάστοτε συνθήκες.
3. Να διακρίνονται από αμεροληψία και να προσαρμόζονται στην κοινή βούληση και όχι να εξυπηρετούν μεμονωμένα συμφέροντα.
4. Να είναι φορείς αξιών που ενεργοποιούν και ερεθίζουν τη συνείδηση και την πείθουν να ακολουθεί βασικές ανθρωπιστικές αρχές, χωρίς την ανάγκη επιβολής.

ΟΙ ΠΟΛΙΤΕΣ:

1. Να αποκτήσουν αγωγή και αυτό θα επιτευχθεί με τη βοήθεια των θεσμών της παιδείας και της οικογένειας. Η μόρφωση λοιπόν των πολιτών (πνευματική, ηθική, πολιτιστική) είναι δυνατό να συμβάλλει στην ομαλή κοινωνικοποίησή τους.
2. Ακόμα, η ανάπτυξη πολιτικής συνείδησης θα οδηγήσει στη συνειδητοποίηση από το μέρος των πολιτών της αναγκαιότητας των νόμων.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ:

Η ύπαρξη νόμων μέσα σε μια κοινωνία κρίνεται απαραίτητη, γιατί αποτελούν τους κύριους ρυθμιστικούς παράγοντες, που καθορίζουν την ομαλή εξέλιξη της κοινωνίας. Γι’ αυτό απαιτείται η πιστή εφαρμογή τους από όλους τους πολίτες όχι μόνο από διαδικασίες εξαναγκασμού, αλλά με τη συνειδητή αυτόβουλη αποδοχή τους.

NOMOI

Υποθέστε ότι εκφωνείτε λόγο  στη Βουλή των Εφήβων με θέμα « νόμοι : Καταλληλότητα και αναγκαιότητά  τους» Παρουσιάστε ταυτόχρονα την ανάγκη εκσυγχρονισμού της νομοθεσίας.

Κύριοι, βουλευτές ή Αγαπητοί συνάδελφοι,

Ζώντας σε μια κοινωνία όπως η σημερινή, όπου τα φαινόμενα κοινωνικής νο­σηρότητας ολοένα και αυξάνονται, όπου η βία, το οργανωμένο έγκλημα, τα να­ρκωτικά, οι κλοπές δημιουργούν σ’ όλους μια καθόλου ευκαταφρόνητη ανα­σφάλεια, νιώθω την υποχρέωση ως εκπρόσωπος της νέας γενιάς, που οραματί­ζεται μια πιο ανθρώπινη κοινωνία, και ιδιαίτερα μέσα σ’ αυτό το χώρο, το ναό της Δημοκρατίας, να μιλήσω για νόμους, καταλληλότητα αυτών και ανάγκη εκσυγχρονισμού τους.

Η κοινωνία δεν είναι απλή αριθμητική διάσταση, δεν είναι απλώς το σύνολο των μελών που την απαρτίζουν. Είναι μια σειρά πράξεων και ενεργειών που φέρνουν σ’ επαφή τα άτομα και τις ομάδες μεταξύ τους διαμορφώνοντας κοι­νωνικές σχέσεις. Για τον έλεγχο των πράξεων των ατόμων και τη διασφάλιση της κοινωνικής ευρυθμίας έχει θεσπιστεί το Θετό Δίκαιο, το οποίο, ωστόσο, πρέ­πει να προσαρμόζεται στις ανάγκες των καιρών, να βελτιώνεται, γιατί αλλιώς βλάπτει μάλλον παρά ωφελεί. Ιδιαίτερα σήμερα, που οι εξελίξεις είναι ραγ­δαίες, λόγω της τεράστιας επιστημονικής και τεχνολογικής εξέλιξης, είναι πιο απαραίτητη η διαφοροποίηση τους ανάλογα με τα καινούργια δεδομένα, ώστε να καλύπτουν και ποικίλες περιπτώσεις-πτυχές των προβλημάτων-θεμάτων που ανακύπτουν στις σύνθετες κοινωνίες μας.

Οι νόμοι είναι απαραίτητο να προέρχονται από νομοθέτες με κατάλληλη παιδεία, οι οποίοι δεν αφήνουν «παραθυράκια», ώστε να διαφεύγουν οι επι­τήδειοι, αντίθετα, δημιουργούν νόμους σύμφωνα με τις ανάγκες των πολλών και όχι με βάση τα συμφέροντα των λίγων. Η αρχή της πλειοψηφίας, άλλωστε, απο­τελεί θεμέλιο του δημοκρατικού πολιτεύματος. Για ν’ αποφεύγονται οι παρα­σπονδίες και οι παρερμηνείες χρειάζεται οι νόμοι να είναι διατυπωμένοι με σα­φήνεια και ακρίβεια, ενώ για να αντιλαμβάνονται οι πολίτες την αξία τους δεν πρέπει ούτε να είναι σκληροί χωρίς λόγο και να συνοδεύονται από φοβερές κυ­ρώσεις, αλλά ούτε και υπερβολικά ελαστικοί, οδηγώντας την κοινωνία στην ατι­μωρησία, τη χαλάρωση και την ηθική παραλυσία.

Παράλληλα, το μεγάλο πλήθος των νομοθετικών διατάξεων έχει ως απο­τέλεσμα την ενίσχυση της γραφειοκρατίας και τη σύγχυση των πολιτών. Δίνει μάλιστα συχνά την εντύπωση καταπίεσης στο μέσο πολίτη και θυμίζει περι­σσότερο αυταρχικό καθεστώς. Η πολυνομία λοιπόν πρέπει ν’ αποφεύγεται. Τέ­λος, για να είναι οι νόμοι κατάλληλοι είναι απαραίτητο να μη συνδέονται με προκαταλήψεις και στερεότυπα, αλλά να είναι νόμοι ικανοί να προασπίσουν τις ελευθερίες των πολιτών οδηγώντας τους σε μια καλύτερη ποιότητα ζωής.

Αν ισχύουν όλες οι προαναφερθείσες προϋποθέσεις οι νόμοι θα εναρμονίζονται με τις απαιτήσεις μιας κοινωνίας του εικοστού πρώτου αιώνα. Έχουμε ανάγκη από την ανανέωση και τον εκσυγχρονισμό του Συντάγματος, ώστε να φυσήξει άνεμος προόδου σε πολλούς καίριους τομείς της ζωής μας, όπου τα νο­μοθετικά δεδομένα θυμίζουν άλλες εποχές ξεπερασμένες.

Η ύπαρξη ευνομίας αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο για τη θεμελίωση της δημο­κρατίας και την κοινωνική σταθερότητα. Με δεδομένους τους καλούς νόμους οι πολίτες γίνονται νομιμόφρονες, γνωρίζουν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους, αγωνίζονται για τις ελευθερίες τους και προσπαθούν να διεκπεραιώσουν με συνέπεια τα καθήκοντα τους. Συμμετέχουν, λοιπόν, ενεργά στη διαμόρφωση της πολιτικής ζωής, είναι πολίτες και όχι υπήκοοι ή τυφλά ενεργούμενα, εκ­φράζουν ελεύθερα τις απόψεις τους, ελέγχουν την ηγεσία, την οποία θεωρούν υπηρέτη του κοινού καλού, καταδικάζουν ατασθαλίες και σκάνδαλα, ενώ πάνω απ’ όλα εκλέγουν με σύνεση και χωρίς εμπάθεια τους αντιπροσώπους τους, στηλιτεύοντας το πελατειακό σύστημα που μαστίζει την κοινωνία μας. Αλλά και οι πολιτικοί, μόνο μέσα από την πιστή εφαρμογή της νομοθεσίας δίνουν το καλό παράδειγμα και εξωτερικεύουν το ήθος και την αξιοπιστία τους, στοιχεία χρήσιμα για την εδραίωση της δημοκρατίας και την αποφυγή λαϊκιστικών φαινομένων.

Από την άλλη πλευρά, η ύπαρξη κατάλληλων νόμων διασφαλίζει την υγιή οικονομική ανάπτυξη, μακριά από φαινόμενα αναξιοκρατίας και παραοικονο­μίας, δημιουργεί καλές συνθήκες εργασίας, συμβάλλει στη διατήρηση της οικο­λογικής ισορροπίας χωρίς περιπτώσεις απομύζησης των πόρων της φύσης μέσω της τεχνολογίας. Οι πολύπλοκες κοινωνίες μας χρειάζονται νόμους απο­τελεσματικούς και προσαρμοσμένους στις σημερινές απαιτήσεις για να περιο­ριστεί η αχαλίνωτη ασυδοσία που εμφανίζεται σχεδόν παντού, ν’ αποφευχθούν οι παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τα ρατσιστικά φαινόμενα, να ελαχι-στοποιηθοόν οι διάφορες μορφές προπαγάνδας και χειραγώγησης, να διασφαλιστεί καλύτερη ποιότητα στην ενημέρωση και στη χρήση των επιστη­μονικών και των τεχνολογικών επιτευγμάτων και γενικότερα οι καλύτερες σχέ­σεις των πολιτών μεταξύ τους και με το κράτος.

Με το άλλοθι ότι δε φταίμε «εμείς», αλλά οι πιο πάνω από εμάς, ότι όλοι χρηματίζονται ή ότι η κοινωνία μας με επικεφαλής την ηγεσία αποδέχεται να υπερασπίζεται κάθε παρανομία, λογικό είναι να επικρατεί το πρότυπο του μη νομιμόφρονα, που έχει λάβει τεράστιες διαστάσεις και απειλεί τη συναίνεση καθώς και τη συλλογική πρόοδο. Οφείλουμε, επομένως, ιδιαίτερα εμείς οι νέοι, με αυτοπειθαρχία και πολιτική ευαισθησία, ν’ ανταποκριθούμε στις προκλήσεις των καιρών, ώστε να ευημερήσει το σύνολο.

Ευχαριστώ για την προσοχή σας.

ΝΟΜΟΙ

ΑΞΙΑ (ρυθμιστική, αποτρεπτική, ανταποδοτική, προστατευτική, σωφρονιστική)

• προάσπιση ανθρωπίνων δικαιωμάτων
• αξιοκρατία-ισότητα ευκαιριών
• δικαιοσύνη
• συλλογική πρόοδο
• καθολική ανάπτυξη
• κοινωνική συνείδηση
• εξασφάλιση κοινωνικής αρμονίας –κοινωνική ισορροπία
• διασφάλιση δημοκρατίας-ελευθερίας
• ηθικοποίηση
• υπευθυνότητα
• αποτρέπει από την εκδικητικότητα και την αυτοδικία
• περιορισμός της ασυδοσίας και της βίας

ΑΝΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΟΙΝΗΣ

• οδηγεί σε ολοκληρωτικά καθεστώτα
• δεν δίνει το δικαίωμα στον άνθρωπο να συμμορφωθεί
• οδηγεί στη βία
• εξαχρειώνει τον άνθρωπο
• καλλιεργεί την ανασφάλεια, το φόβο και προσβάλλει την αξιοπρέπεια του ανθρώπου
• προκαλεί ρατσισμό
• καταπατά τα ανθρώπινα δικαιώματα
• υποσκάπτει τον ανθρωπισμό και τη δημοκρατία
• προκαλεί εμπάθεια
• διαιώνιση στερεοτύπων και προκαταλήψεων

ΠΡΟΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΕΥΝΟΜΙΑΣ:

• Συναίνεση των πολιτικών
• ηθική
• ανεξαρτησία των τριών εξουσιών
• ανθρωπισμός
• φιλελευθερισμός
• δημοκρατία
• ελευθεροτυπία
• ευαισθητοποίηση
• παιδεία
• υψηλά ιδεώδη
• κράτος πρόνοιας
• υποδομές
• ποιότητα νόμων
• εκσυγχρονισμός της νομοθεσίας

ΣΧΟΛΙΚΕΣ ΠΟΙΝΕΣ

ΣΤΟΧΟΘΕΣΙΑ:

• Σωφρονισμός
• πειθαρχία
• σεβασμός
• μύηση στην ελευθερία και στη δημοκρατία
• δικαιοσύνη
• αυτοκριτική αυτογνωσία
• παραδειγματισμός
• αποτροπή των παραβάσεων

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΩΦΡΟΝΙΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

Προβλήματα:

• προσβολή αξιοπρέπειας των φυλακισμένων
• καταπάτηση ανθρωπίνων δικαιωμάτων
• βία
• ναρκωτικά
• εξαχρείωση-ανηθικότητα φυλακισμένων
• απάνθρωπη μεταχείριση
• διαφθορά δικαστικών και σωφρονιστικών υπαλλήλων
• ανεπαρκής παιδεία και εκπαίδευση υπαλλήλων
• ανάρμοστη συμπεριφορά των σωφρονιστικών υπαλλήλων απέναντι στους φυλακισμένους
• περιορισμένοι κοινωνικοί λειτουργοί, ψυχολόγοι, γιατροί
• απάνθρωπες συνθήκες υγιεινής
• έλλειψη υποδομών
• υπερπληθυσμός κρατουμένων
• ανεπαρκής έλεγχος στις φυλακές

Τρόποι αναβάθμισής :

• οι φυλακισμένοι πρέπει να προβούν σε ενδοσκόπηση και συνειδητοποίηση της πράξης τους
• καλλιέργεια συνεργασίας και ομαδικότητας στις φυλακές
• πειθαρχία και υπομονή κρατουμένων
• αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης
• εκσυγχρονισμός των φυλακών
• κοινωνική επανένταξη των φυλακισμένων
• κίνητρα σε εργοδότες για την πρόσληψη πρώην φυλακισμένων
• εκπαίδευση σωφρονιστικών υπαλλήλων
• αντιμετώπιση του ρατσισμού και των στερεοτύπων σε βάρος των κρατουμένων

ΕΥΘΥΝΗ

Είναι η ηθική ή νομική υποχρέωση του ατόμου να δίνει λόγο για τις πράξεις του αφού όντας μέλος του κοινωνικού συνόλου έχει καθήκον να υπακούει στους κανόνες του.

Υπεύθυνος πολίτης :

Τα χαρακτηριστικά του υπεύθυνου πολίτη ταυτίζονται με αυτά του υπεύθυνου ηγέτη.

Υπεύθυνοι γονείς:

• διάλογος
• σεβασμός στα παιδιά
• νουθεσία
• εμφύσηση αξιών

Παιδεία:

• το χρέος του δασκάλου και η προσφορά της κατάλληλης παιδείας από το θέμα ΠΑΙΔΕΙΑ

ΜΜΕ : η εφαρμογή του κώδικα δημοσιογραφικής δεοντολογίας από τους δημοσιογράφους

Πνευματικοί άνθρωποι: η εφαρμογή του ρόλου τους από το θέμα ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ

ΑΙΤΙΑ ΑΝΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΣΥΓΧΡΟΝΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ:

• Κρίση αξιών
• ιδιοτέλεια – ατομικισμός
• θεοποίηση του χρήματος
• φανατισμός
• κρίση των διαπροσωπικών σχέσεων
• αναξιοκρατία
• απογοήτευση από τους κρατικούς φορείς
• τεχνοκρατία
• υλικός ευδαιμονισμός
• σαθρά πρότυπα
• εξουσιομανία
• κρίση της δημοκρατίας
• εξανδραποδισμός του ανθρώπου
• ο άνθρωπος έχει γίνει οπαδός της ήσσονος προσπάθειας

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ :

• Υγιή πρότυπα
• πολιτική ενεργοποίηση
• αυτοκριτική
• αυτογνωσία
• καλλιέργεια ανθρωπισμού και συλλογικού πνεύματος
• αξιοκρατία
• αποτίναξη της προπαγάνδας
• οι πνευματικοί άνθρωποι να συμμετέχουν στα κοινά και να αναδεικνύουν τη σημασία της υπευθυνότητας
• υπευθυνότητα από τους πολιτικούς ηγέτες
• κατάλληλη παιδεία

ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΠΟΛΙΤΩΝ

Είναι η κοινωνία στην οποία ένα σύνολο από θεσμούς, ομάδες και οργανώσεις συμβάλλουν στη μείωση του αυταρχισμού και στην ενίσχυση της αυτονομίας όλων των μελών της κοινωνίας.

Στόχος : γόνιμη αμφισβήτηση του κράτους και των φορέων του και αρωγή σε όσους κινδυνεύουν από την απρονοησία των κρατικών παραγόντων.

Μορφές

• καταναλωτικές οργανώσεις
• συνήγορος του πολίτη
• οικολογικά κινήματα
• εθελοντικές ομάδες δράσης
• οργανώσεις για την υγεία
• όμιλοι προβληματισμού

ιδεολογία

• συμμετοχή-συλλογική δραστηριοποίηση
• ανεξαρτησία
• σεβασμός στο άτομο
• δημοκρατία
• ισονομία
• ανθρωπισμός
• πολυφωνία

Ρόλος

• Η αξία της δημοκρατίας, του ανθρωπισμού και της ελευθερίας που έχουμε επεξεργαστεί στα αντίστοιχα θέματα.

Τροπολογία

• οι τρόποι ενίσχυσης του ανθρωπισμού, της ελευθερίας, της δημοκρατίας που έχουμε επεξεργαστεί στα αντίστοιχα θέματα.

ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΣ

Είναι η ανιδιοτελής δράση που στοχεύει στην ευημερία του συνανθρώπου και κατ’ επέκταση του κοινωνικού συνόλου.

χαρακτηριστικά :

• συλλογικότητα, διάθεση συνεργασίας
• συστηματική και ουσιώδης προσπάθεια
• ανθρωπισμός
• γόνιμη αμφισβήτηση
• οργανωμένη δράση

Μορφές :

• αρωγή σε σεισμόπληκτους και πλημμυροπαθείς
• περιορισμός της ανέχειας
• προστασία της φύσης
• πολιτιστικές δράσεις
• συνήθειες αλληλεγγύης
• βοήθεια και ανάληψη εργασιών σε διεθνείς αθλητικές συναντήσεις και σε ολυμπιακούς αγώνες
• προστασία της ειρήνης

Φορείς:

• Άτομα
• σωματεία
• εκκλησία
• πνευματικοί άνθρωποι
• κράτη
• Ηνωμένα Έθνη ΟΗΕ
• Μη κυβερνητικές οργανώσεις
• συνδικαλιστικά όργανα
• οργανώσεις πολιτών

Αίτια:

• αγάπη, αλληλεγγύη, ανθρωπισμός
• υψηλό βιοτικό επίπεδο στις ανεπτυγμένες χώρες
• οι φορείς αγωγής με την κοινωνικοποίηση, την αφύπνιση της συλλογικής συνείδησης
• παγκόσμια και δυσεπίλυτα προβλήματα
• ο ρόλος του διαδικτύου και γενικότερα τα ΜΜΕ που παρουσιάζουν τη σημασία του εθελοντισμού και την αναγκαιότητα του ενημερώνοντας για τα προβλήματα που χρήζουν άμεσης παρέμβασης
• υποχώρηση της κρατικής παρέμβασης
• απογοήτευση από το κράτος και τους φορείς του
• προσωπικά βιώματα
• παιδεία
• υπευθυνότητα
• υγιή πρότυπα
• δημοκρατική συνείδηση
• σεβασμός στο συνάνθρωπο
• συνειδητοποίηση της αναγκαιότητας στήριξης των συνανθρώπων μας για να ζούμε και εμείς καλά.

Αξία :

• ανακούφιση
• προάσπιση ανθρωπίνων δικαιωμάτων
• συλλογική συνείδηση
• ισότητα
• δημοκρατία
• οικονομική ανάπτυξη
• αξιοκρατία
• ισότητα ευκαιριών
• περιορισμός της μοναξιάς και της περιθωριοποίησης
• αρωγή στις τριτοκοσμικές χώρες
• ηθική και υλική υποστήριξη
• αναβίωση του ανθρωπισμού
• ενημέρωση και ευαισθητοποίηση
• οικονομική ανάπτυξη
• αποτίναξη του εθνικισμού, ρατσισμού, φανατισμού, μισαλλοδοξίας
• προστασία της φύσης
• αντιμετώπιση παγκόσμιων προβλημάτων
• παγκοσμιοποίηση
• συλλογική συνείδηση
• ηθική ικανοποίηση
• ευτυχία
• καλλιέργεια της υπευθυνότητας και της ανιδιοτέλειας

Γιατί ο σύγχρονος άνθρωπος μένει αδρανής;

• καταναλωτισμός
• εγωισμός
• αποπροσανατολισμός
• ανταγωνισμός – έλλειψη ελεύθερου χρόνου
• μαλθακότητα , νωθρότητα
• πολλαπλοί και αλληλοσυγκρουόμενοι ρόλοι
• έλλειψη πλουραλιστικής ενημέρωσης
• μαζοποίηση
• ανηθικότητα
• κρίση θεσμών
• στείρα εξειδίκευση
• απουσία – ιδιώτευση πνευματικών ταγών
• στείρα εξειδίκευση

Ενίσχυση του εθελοντισμού :

• φορείς αγωγής – ανάληψη πρωτοβουλιών – παροχή κινήτρων στους νέους
• ΜΜΕ: ενημέρωση και αφύπνιση
• διανοούμενοι – πρότυπα και ενεργοποίηση συνειδήσεων
• ατομική δραστηριοποίηση (συλλογική συνείδηση, κριτική, γόνιμη αμφισβήτηση, θάρρος, γνώση, ενδιαφέρον, ανθρωπισμός)
• κρατική οργάνωση και συντονισμός του εθελοντισμού
• ηθική και υλική ενίσχυση των αναξιοπαθούντων από το κράτος και παροχή κινήτρων για εθελοντική δράση
• διεθνή συνεργασία
• οι μη κυβερνητικές οργανώσεις έχουν χρέος να ενημερώνουν και να οργανώνουν προγραμματίζοντας τις σχετικές δράσεις
• διαφάνεια
• αποτίναξη συμφερόντων

ΕΠΙΣΤΗΜΗ – ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ

Η υπαρξιακή ανάγκη του ανθρώπου να αναζητά διαρκώς την απόκτηση νέων γνώσεων («του ειδέναι φύσει ορέγεται» [Αριστοτέλης]) οδήγησε στη δημιουργία επι­στημών. Οι επιστημονικές γνώσεις πολλαπλασιάστηκαν όταν η θεωρία εφαρμόστηκε στην πράξη και δημιουργήθηκε η τεχνολογία.

Επιστήμη

Ο όρος επιστήμη (< επίσταμαι: γνωρίζω καλά)συνιστά  τις γνώσεις που προκύπτουν από τη μεθοδική (παρατήρηση, πείραμα, συγκέντρωση, ταξινόμηση και ανάλυση στοιχείων) μελέτη των φυσικών και κοινωνικών φαινομένων. Σκοπός της επιστήμης είναι η αναζήτηση και η εύρεση της αλήθειας· η γνώση της νομοτέλειας που κυβερνάει τον κόσμο και η λύση των προβλημάτων του ανθρώπου στις πνευματι­κές και πρακτικές του δραστηριότητες με την εφαρμογή των πορισμάτων της. Βάση της επιστημονικής έρευνας και σκέψης είναι ο ορθός λόγος. Γι’ αυτό και η επιστήμη αναπτύχθηκε σε ιστορικές περιόδους και σε κοινωνίες στις οποίες επικράτησε ο ορ­θολογισμός.

Τεχνολογία

Τεχνολογία είναι η χρήση ή η μελέτη τεχνικών και επιστημονικών γνώσεων ή με­θόδων για πρακτικούς σκοπούς στη βιομηχανία, την ιατρική, την επικοινωνία, τις μεταφορές, τις επιχειρήσεις κ.α.

D Επιστήμη και τεχνολογία δεν είναι ταυτόσημες έννοιες. Εντούτοις, σε πολλά ταυτίζονται. Και τούτο, γιατί η ολοκληρωμένη, η τέλεια γνώση δεν μπορεί να νοηθεί χωρίς την πράξη, χωρίς τη δημιουργία. Γνώση και πράξη προϋποθέτουν, αλλά και ελέγχουν η μια την άλλη. Η επιστήμη θα ελεγχθεί από τη δημιουργία, αλλά και αυτή με τη σειρά της θα υποβληθεί στον έλεγχο της επιστήμης της εμπλουτισμέ­νης από τα δεδομένα της εμπειρίας.

Τα ευεργετικά αποτελέσματα τους

• Γλύτωσε ο άνθρωπος από την άγνοια και το δέος που προκαλούσε σ’ αυτόν το άγνωστο.
• Απαλλάχτηκε η σκέψη του από πλάνες, προλήψεις, δεισιδαιμονίες. «Η γέννηση της επιστήμης υπήρξε ο θάνατος της δεισιδαιμονίας». (Α. Χάξλεϋ)
• Διευρύνθηκαν οι πνευματικοί ορίζοντες του και, κατά συνέπεια, εμπλουτίστηκε με ουσιώδη στοιχεία το περιεχόμενο της ζωής του. Η επιστήμη και η τεχνολογία τον βοήθησαν να αποκτήσει μια διαφορετική αντίληψη του κόσμου και επίγνω­ση της θέσης του σ’ αυτόν.
• Όχι μόνο απαλλάχτηκε ο άνθρωπος από την κυριαρχία της φύσης, αλλά και α­ξιοποίησε τις φυσικές δυνάμεις.
• Μειώθηκε ο ανθρώπινος μόχθος, αυξήθηκε η ποσότητα και βελτιώθηκε η ποιότη­τα των παραγόμενων αγαθών, τα οποία γίνονται προσιτά σε όλους τους ανθρώ­πους. Άνοδος του βιοτικού επιπέδου.
• Καταπολεμήθηκαν ανίατες ως τώρα ασθένειες, ανακουφίστηκε ο άνθρωπος από τον πόνο και παρατάθηκε το όριο ζωής.
• Αυξήθηκε ο ελεύθερος χρόνος και εφευρέθηκαν νέα ψυχαγωγικά μέσα, π.χ. ο κινηματογράφος.
• Ευχερής διάδοση της γνώσης, εξύψωση του πνευματικού επιπέδου των λαών.
• Επικοινωνία και αλληλογνωριμία μεταξύ των λαών με τη βοήθεια των σύγχρο­νων μέσων συγκοινωνίας και των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης.

Οι επιπτώσεις

• Καταστρέφεται ο φυσικός κόσμος, με ολέθριες συνέπειες για τη ζωή.
• Απειλή πυρηνικού ή χημικού ολέθρου.
• Η τεχνολογία έγινε αιτία να δημιουργηθούν οι απαραίτητες προϋποθέσεις αλλοτρίωσης και υποδούλωσης του σύγχρονου ανθρώπου.
• Τυποποίηση της εργασίας, αυτοματισμός, λεπτομερής εξειδίκευση και μονομέρεια.
• Ανεργία.
• Ερήμωση της υπαίθρου, αστυφιλία.
• Άνιση κατανομή του πλούτου, διεύρυνση του χάσματος ανάμεσα στις αναπτυγμένες και υπανάπτυκτες χώρες.
• Έντονος ρυθμός ζωής, παράλογη αύξηση των αναγκών, καταναλωτισμός, ευδαιμονισμός, άγχος.
• Παραβίαση διακηρυγμένων αρχών και ηθικών αξιών. «Οταν η δύναμη γίνεται απόλυτη, οι αξίες χάνονται».

Προτάσεις

Η λύση του προβλήματος εξαρτάται από τη βούληση του ανθρώπου και ιδιαίτερα από την κυρίαρχη βούληση. Όσο η επιστήμη και η τεχνολογία θα χρησιμοποιούνται απ^’ αυτήν για σκοπούς ενάντιους στο πνεύμα του ανθρωπισμού, τόσο θα επιδεινώ­νονται τα προβλήματα για τον άνθρωπο. Πρέπει, λοιπόν, να επικρατήσει μια νέα α­ντίληψη. Ποιος, όμως, θα την επιβάλλει; Πώς είναι δυνατό να πεισθούν η και να ε­ξαναγκαστούν οι κυρίαρχοι των τεχνικών μέσων να θυσιάσουν τα συμφέροντα τους και την παντοδύναμη εξουσία τους; Όχι, βέβαια, από μια νέα εξουσία με παρόμοια λογική και ίδιες μεθόδους, αλλά με τη συνειδητοποίηση όλων των ανθρώπων και των κάθε είδους ηγεσιών πως «η ανθρωπότητα θα πρέπει να επιλέξει μεταξύ δύο ακραίων εναλλακτικών λύσεων: είτε να αυτοκτονήσει είτε να μάθει να ζει σαν μια οικογένεια».

Η συνειδητοποίηση αυτή θα έρθει, ασφαλώς, με την Παιδεία. Με την Παιδεία που θα έχει ως κέντρο της τον άνθρωπο, το σεβασμό προς αυτόν και την ευτυχία του. Με την Παιδεία που θα τον διδάσκει πως κανένα εργαλείο και κανένα μέσο δεν αξί­ζει τόσο, όσο ο ίδιος πως όλα αυτά είναι δημιουργήματα του προορισμένα να τον υπηρετούν και όχι να τον σκλαβώσουν. Με την Παιδεία που θα στοχεύει στην καλ­λιέργεια της σκέψης, της ευαισθησίας και της καλαισθησίας του ανθρώπου, που θα τον κάνει ικανό να αντιστέκεται σε κάθε απόπειρα πνευματικής και ψυχικής υπο­δούλωσης του. Με την Παιδεία, τέλος, που θα τον απαλλάξει από προκαταλήψεις, θα του εμπνεύσει την αγάπη για τη φύση και τους άλλους ανθρώπους, καθώς και το σεβασμό του πολιτισμού τους. Με την Ανθρωπιστική Παιδεία.

Οι ευθύνες του επιστήμονα

Η γνώση είναι δύναμη που μπορεί να αποδειχτεί ευεργετική ή και καταστροφι­κή για τον άνθρωπο. Γι’ αυτό ο επιστήμονας, είτε ερευνά για την ανακάλυψη νέας επιστημονικής γνώσης είτε εφαρμόζει επιστημονική γνώση, έχει ευθύνες.

Σε ερευνητικό επίπεδο οι ευθύνες του έχουν σχέση με την πρόθεση, με το σκοπό για τον οποίο ανακαλύπτει κάποια γνώση· στην εφαρμογή της επιστημονικής γνώσης οι ευθύνες του επιστήμονα κρίνονται σύμφωνα με τα αποτελέσματα της συγκεκριμένης εφαρμογής, αν δηλαδή ωφελούν ή βλάπτουν τον άνθρωπο. Οι ευθύνες του επιστήμονα είναι:

→Η επιστημονική

—  έρευνα σύμφωνα με τις επιστημονικές αρχές και μεθόδους,

—  άρτια επιστημονική κατάρτιση στην εφαρμογή επιστημονικής γνώσης.

→Η ηθική

οι ενέργειες του να συμφωνούν με τις ηθικές αξίες:

—  ελευθερία όλων των ανθρώπων,

—  δικαιοσύνη,

—  αγάπη,

—  αλληλεγγύη, ~ ειρήνη.

→ Η πολιτική

οι ενέργειες του να αποσκοπούν:

—  στην ευημερία όλων των ανθρώπων,

—  στην ανακούφιση τους από τον πόνο,

—  στη μόρφωση τους,

—  στην προστασία της φύσης.

Η θέση του επιστήμονα:

«Ο ειδικός (στην επιστήμη) μένει στο επίπεδο της μερικής γνώσης, στο επίπεδο της εφαρμογής γενικών θεωρητικών και μεθοδολογικών αρχών, στη λύση ενός ειδικού προβλήματος, με δυο λόγια στο επίπεδο της τεχνικής. Ο διανοούμενος στην επιστήμη θέτει κριτικά ερωτήματα και αναπτύσσει παραπέρα τις θεωρητικές βάσεις, κάνει συσχετίσεις, γενικεύει νέες μορφές, παρατηρεί το βαθύτερο νόημα ξεχωριστών πορισμάτων και τα περικλείει στην πολιτιστική και φιλοσοφική συσχέτιση της εποχής του.»

Μπροστά στο δέλεαρ των υλικών αγαθών και της δόξας που μπορούν να αποκτήσουν οι διάφορες ομάδες επιστημόνων, όπως οι φυσικοί που ασχολούνται με την πυρηνική ενέργεια, οι περιβαλλοντολόγοι, οι προγραμματιστές, οι γενετιστές κλπ είναι αναγκαίο να μην επιλέξουν να υπηρετήσουν το χρήμα και να μη καταντήσουν ματαιόδοξοι. Οι ίδιοι, προβαίνοντας σε συνεργασία με τους ασκούντες πολιτική και τους κατέχοντες χρηματικά κεφάλαια ουσιαστικά γίνονται πιόνια στο παιγνίδι των μεγάλων συμφερόντων στο πλαίσιο του οικονομικού ανταγωνισμού των διαφόρων κρατών.

Από τους επιστήμονες απαιτείται:
– η οριοθέτηση των ηθικών αρχών τους
– η συναίσθηση του κοινωνικού τους χρέους
– η άρνηση συνεργασίας με ομάδες επιστημόνων που διενεργούν προγράμματα τα οποία ενδέχεται να θέσουν σε κίνδυνο την ανθρώπινη ζωή
– η μη στήριξη της θέσης «η επιστήμη για την επιστήμη»
– ο πρωταγωνιστικός ρόλος τους για την εξάλειψη των συνεπειών που ήδη προκλήθηκαν από την κατάχρηση της επιστημονικής γνώσης σε γενικές γραμμές
– η διακονία της επιστήμης και όχι η θεοποίηση αυτής
– η ανθρωποκεντρική θεώρηση της ζωής εκ μέρους τους

Πολιτεία
Το κράτος καλείται να πράξει ως εξής:
– να προβάλλει άρνηση στη χρηματοδότηση επιζήμιων επιστημονικών ερευνών που οδηγούν στην εξόντωση του ανθρωπίνου είδους. Να πατάξει την εμπορευματοποίηση της επιστημονικής γνώσης
– να στηρίζει χρηματικά έρευνες για την ίαση ασθενειών (πχ: ο καρκίνος), για την αντιμετώπιση της περιβαλλοντικής υποβάθμισης
– να δημιουργήσει νόμους που καθορίζουν το είδος των επιστημονικών προγραμμάτων τα οποία πρέπει να διεξάγονται να σέβεται την προσωπικότητα του επιστήμονα, να στηρίζει το έργο του και να αποφεύγει την εκμετάλλευση της επιστημονικής του κατάρτισης στο πλαίσιο του ανταγωνισμού των κρατών να τονώσει την ανθρωπιστική εκπαίδευση

ΜΜΕ:
οι δημοσιογράφοι δεν είναι επιτρεπτό να ετεροκατευθύνουν τους πολίτες μέσω της αληθοφανούς ενημέρωσης. Είναι απαράδεκτη η στάση τους όταν συμμαχούν με τα πολιτικά κόμματα μόνο και μόνο για την αποκόμιση προσωπικών κερδών. Στην περίπτωση αυτή εργάζονται κερδοσκοπικά και δίκαια μπορούν να χαρακτηριστούν στυγνοί τεχνοκράτες
με την προβολή ποιοτικών εκπομπών στην τηλεόραση, στο ραδιόφωνο μπορούν να
στρέψουν τους νέους σε νέες πνευματικές αναζητήσεις. Αντιθέτως, η προσφορά ανούσιας τηλεοπτικής διασκέδασης/ ρηχών ραδιοφωνικών προγραμμάτων (πχ
μουσικές εκπομπές, αθλητικές εκπομπές που μεταδίδονται από άπειρους δημοσιογράφους) αποχαυνώνουν τη νεολαία

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΕΣ

Τα τεχνολογικά επιτεύγματα που παραδοσιακά επινοούσε και κατασκεύαζε ο άνθρωπος υποκαθιστούσαν τις μυϊκές του δυνάμεις, τις πολλαπλασίαζαν και τον βοηθούσαν στις χειρωνακτικές, κυρίως, εργασίες του. Τα σύγχρονα, όμως, επιτεύγ­ματα της υψηλής τεχνολογίας υποκαθιστούν πνευματικές λειτουργίες του και τον βοηθούν και στις πνευματικές δραστηριότητες και εργασίες του. Πρόκειται για τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές, τα έξυπνα μηχανήματα.

Ηλεκτρονικός υπολογιστής είναι η ηλεκτρονική συσκευή, με την οποία χειρίζε­ται και επεξεργάζεται κάποιος πληροφορίες και δεδομένα με υψηλή ταχύτητα και ακρίβεια, με βάση συγκεκριμένα κάθε φορά προγράμματα. Ο ηλεκτρονικός υπολο­γιστής συνδέεται με άλλες συσκευές, λ.χ. οθόνη, εκτυπωτή, για την εισαγωγή, απο­θήκευση, ανάκληση και απεικόνιση δεδομένων.

FΗ ηλεκτρονική τεχνολογία ενός Η/Υ χρησιμοποιείται ή μπορεί να χρησιμοποιηθεί με τρεις κυρίως τρόπους:

1. Για την επεξεργασία κειμένου, που επιτρέπει στους μαθητές να πειρα­ματίζονται με γράμματα και λέξεις, να γράφουν ελευθέρα και να ανα­πτύσσουν τις ιδέες τους. Έτσι, βελτιώνουν τις ορθογραφικές και εκ­φραστικές αδυναμίες τους, κατακτούν τη σημασία των λέξεων σ’ ένα ευρύτερο κείμενο με μία διαδικασία ευχάριστη και ενδιαφέρουσα.
2. Για προγραμματισμό, που δίνει στο μα­θητή τη δυνατότητα να προσεγγίσει και να επεξεργαστεί συνθέτες πληροφορίες με ποικίλους συνδυασμούς, να αναπτύξει την αφαιρε­τική του ικανότητα με νέους ελκυστικούς τρόπους.
3. Για τη διδασκαλία σχολικών μαθημάτων, που παρέχει στο νέο τη δυνατότητα να αποκτήσει νέες γνώσεις ή να ασκήσει τις ήδη υπάρ­χουσες και να εμπεδώσει δυσνόητες επιστημονικές θεωρίες. Πα­ράλληλα, ο δάσκαλος μπορεί να παρακολουθεί διεξοδικά την πο­ρεία και την πρόοδο του μαθητή.

Δυνατότητες της χρήσης τους στην εκπαίδευση

«Η επικοινωνία ανθρώπου — υπολογιστή δεν μπορεί παρά να είναι άνθρωποκεντρική. Ο άνθρωπος αποτελεί τόσο την αφετηρία όσο και τον τελικό απο           δέκτη. Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι ένας υπολογιστής δεν είναι σε θέση να ξεκινήσει -φαινομενικά- ένα διάλογο ζητώντας από το χρήστη κάποιες  πληροφορίες, προκειμένου να τις επεξεργαστεί. Πάντα όμως πρέπει να προηγείται λεπτομερειακή ανάλυση από τον άνθρωπο -χρήστη του είδους των πληροφοριών που θα πρέπει να ζητηθούν, των επεξεργασιών που πρέ­πει αυτές να υποστούν και, τέλος, του τρόπου με τον οποίο θα πρέπει να παρουσιαστούν τα αποτελέσματα. Ο ανθρωποκεντρικός αυτός χαρακτήρας -της επικοινωνίας ανθρώπου – Η/Υ δεν αναμένεται να τροποποιηθεί παρ\ όλες τις προσπάθειες που γίνονται ν’ αποκτήσουν οι υπολογιστές τη δυνατότητα να εκτελούν από μόνοι τους κάποιες ενέργειες βασιζόμεναι σε προαποθηκευμένες γνώσεις ή κανόνες».

• Ο υπολογιστής έχει απεριόριστη υπομονή, δεν επιπλήττει, δεν ειρωνεύεται, δεν τιμωρεί ούτε κάνει κοινωνικές διακρίσεις. Επομένως, το παιδί δεν έχει λόγο να τον ντρέπεται ούτε να τον φοβάται μην το περάσει για ηλίθιο, κάτι που δεν είναι πάντα εύκολο να το αποφύγει, όταν επικοινωνεί με ανθρώπους. Δεν πρόκειται να μειώσει το ρόλο του εκπαιδευτικού. Αντίθετα οι νέες απαιτήσεις είναι ποιοτικά μεγαλύτερες. Με τη βοήθεια των νέων εργαλείων η αποτελεσματικότητα των εκπαιδευτικών μπορεί ν’ αυξάνει απεριόριστα».
• Το μάθημα με τη χρήση υπολογιστή γίνεται κατανοητό και ευχάριστο και δίνει ερεθίσματα για περισσότερη εμβάθυνση. Η μάθηση μπορεί ν’ αντιμετωπίζεται όλο και περισσότερο από τα παιδιά σαν μια διαδικασία ευχάριστη και ενδιαφέρουσα καθεαυτή και όχι για κάποια μελλοντική χρησιμότητα.
• Επιτρέπει στο μαθητή να προχωρήσει στην εργασία του με ρυθμό ανάλογο με τις δικές του δυνάμεις. Ευνοείται η εξατομικευμένη διδασκαλία και έτσι μειώνεται η ισοπέδωση του τρόπου μάθησης των μαθητών.
• Ο υπολογιστής παρέχει ανάδραση στο μαθητή σχετικά με την ορθότητα των απαντήσεων του, καθώς αξιολογεί τις γνώσεις και τις δεξιότητες του. Συγκρατεί επίσης την πορεία επίδοσης του μαθητή σε έναν τομέα και είναι δυνατό να ενη­μερώνει το μαθητή σχετικά. Εξαιτίας αυτής της βαθμιαίας πορείας, ο μαθητής ελέγχει την πρόοδο του και φτάνει σε σημείο να απαντά σχεδόν πάντα σωστά, τουλάχιστο σε θέματα στα οποία προσδοκούνται ορισμένες σωστές απαντήσεις.
• Η ενίσχυση που δίνεται στο μαθητή από τη σωστή απάντηση είναι άμεση και αυ­τό δυναμώνει και το κίνητρο για μάθηση.
• Δίνεται η δυνατότητα στο μαθητή να αναπτύξει μεθοδικό και επιστημονικό τρό­πο σκέψης. Οι Η/Υ μειώνουν την προσπάθεια για αποστήθιση και μπορούν να συμβά­λουν στην οργάνωση του γνωστικού υλικού.
• Η πρωτοβουλία για προγραμματισμό, για ερωτήματα και διερεύνηση των προβλημάτων ανήκει αποκλειστικά στο μαθητή, γιατί κανένας Η/Υ δεν έχει έτοιμες απαντήσεις, παρά μόνο εκείνες για τις οποίες προγραμματίστηκε. Η δυνατότητα κατασκευής προγράμματος είναι αυτή που προσφέρει στο παιδί την αίσθηση ότι ελέγχει τη συσκευή αυτή, αφού είναι το ίδιο που της τ υπαγορεύει τι ακριβώς να κάνει. Έρευνες έχουν δείξει ότι ακόμη και παιδιά προσχολικής ηλικίας μπορούν (με την καθοδήγηση των δασκάλων τους) να προγραμματίσουν έναν υπολογιστή και αυτό τους βοηθά στην “επίλυση προβλημάτων. Μάλιστα, έχει βρεθεί ότι παιδιά 9-11 ετών μπορούν, πάλι με τον προγραμματισμό, να κατανοήσουν έννοιες της αφαιρετικής λο­γικής, κάτι που κανονικά θεωρείται επίτευγμα μεταγενέστερο στην εξελι­κτική πορεία του παιδιού.
• Ο προγραμματισμός ενός Η/Υ προϋποθέτει ευρύτητα στη γνώση, ευελιξία στη σκέψη και ικανότητα στην πρόβλεψη σφαλμάτων. Λειτουργεί, δηλαδή, προς την κατεύθυνση της πνευματική καλλιέργειας και της αντιδογματικής σκέψης.
• Ο Η/Υ μπορεί να γίνει ο καθρέφτης του τρόπου με τον οποίο σκεφτόμαστε. Έτσι, έχει τη δυνατότητα ο μαθητής να «βλέπει» τη σκέψη του (ένα μέρος της βέβαια) αποτυπωμένη στο πρόγραμμα και τη μέθοδο που ο ίδιος οργάνωσε. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί ευκολότερα να την βελτιώσει και να την διευρύνει. Ο μαθητής, δηλαδή, γίνεται δάσκαλος του εαυτού του. Το παιδί είναι υποχρεωμένο να ανακαλύπτει τα λάθη του για να κάνει το πρόγραμ­μα να λειτουργήσει. Έχει λοιπόν ανά πάσα στιγμή επίγνωση των πνευματι­κών του λειτουργιών. Ο μαθητής είναι σε θέση να σκέφτεται και να γράφει ελεύθερα, να αναπτύσσει τις ιδέες του, έχοντας επίγνωση ότι μπορεί αργότερα να «ξαναδεί» το κείμενο και να επιφέρει όποιες και όσες αλλαγές επιθυμεί.
• Το παιδί μπορεί να κατανοεί έννοιες της αφαιρετικής λογικής και να αποκτά συνείδηση των νοητικών του λειτουργιών στη λύση ενός προβλήματος.
• Με τη δυνατότητα διασύνδεσης του με δίκτυα και άλλα οπτικοακουστικά μέσα επιτυγχάνεται μια χωρίς προηγούμενο δυνατότητα διάδοσης των πληροφοριών και των γνώσεων, καθώς και επικοινωνίας των ανθρώπων μεταξύ τους για εκ­παιδευτικούς σκοπούς. Τα εκπαιδευτικά προγράμματα μπορούν τώρα να διαδί­δονται πιο εύκολα, ακόμα και στα πιο απομακρυσμένα σημεία της Γης.
• Εκπαιδευτικά προγράμματα δεν κατασκευάζονται μόνο για τους μαθητές, αλλά και για τους δασκάλους, γι’ αυτό υπάρχει και η δυνατότητα συνεχούς επιμόρφω­σης των εκπαιδευτικών, καθώς και της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης τους μέσω των νέων τεχνολογιών και της συνεργασίας τους με τις τηλεπικοινωνίες. Πολλοί δάσκαλοι μπορούν επίσης να μάθουν να κατασκευάζουν δικό τους λογισμικό συμβάλλοντας έτσι στη διάδοση των διδακτικών προτάσεων και ιδεών. Οι Η/Υ δεν μπορούν να κάνουν τίποτα, αν εμείς δεν θέλουμε να το κάνουν. Και δεν μπορούν να κάνουν τίποτα, αν εμείς δεν μπορούμε να το σχεδιά­σουμε προηγουμένως (να το προγραμματίσουμε). Θα πρέπει να ξεπερά­σουμε τις προκαταλήψεις μας απέναντι στις μηχανές και να σκεφτούμε ότι οι άνθρωποι είναι πάντα υπεύθυνοι για τις οποιεσδήποτε δυσάρεστες εμπειρίες μας
• «Οι Η/Υ πότε δεν θ’ αντικαταστήσουν τον εκπαιδευτικό. Του επιτρέπουν, όμως, να έχει περισσότερο χρόνο για τον πραγματικό του ρόλο την ανθρώπινη επικοινωνία του με το μαθητή».
• Ο δάσκαλος είναι εκείνος που θα παράσχει τις εγκυρότερες πληροφορίες για τα χαρακτηριστικά του σχολικού προγράμματος ανά μάθημα και για τον τρόπο με τον οποίο βλέπει τη ροή των μαθημάτων στην παραδοσιακά διδασκαλία, θα καθορίσει τις ερωτήσεις που συνήθως κατανοούνται δύ­σκολα από την τάξη.
• Μέσω του Η/Υ ο μαθητής μπορεί να εισχωρήσει σε μεγάλες βιβλιοθή­κες, να αντλήσει πληροφορίες, να μελετήσει άρθρα, να έχει πρόσβαση στη διεθνή βιβλιογραφία.
• Συμπερασματικά, ένα πρόγραμμα διδακτικό με Η/Υ, που έχει λάβει υπό­ψη του ότι το παιδί δεν είναι απλώς μια σκεπτόμενη μηχανή, αλλά ένα ανα­πτυσσόμενο άτομο που έχει συναισθήματα, κίνητρα, έναν δικό του τρόπο αντί­δρασης, που ανήκει σε μία ομάδα με κάποιο ρόλο, που προέρχεται από μια οι­κογένεια με δικά της χαρακτηριστικά, ένα πρόγραμμα που επιφυλάσσει έναν ενεργό ρόλο στο δάσκαλο αξιοποιεί την εμπειρία του και καθιστά τη διδασκα­λία περισσότερο ευέλικτη και δημιουργική, είναι εκείνο που έχει τις περισσότερες πιθανότητες να πετύχει τους στόχους του.

Προβλήματα που προκύπτουν από την χρήση τους στο σχολείο

• Στο βαθμό που οι υπολογιστές υποκαθιστούν το δάσκαλο και βασίζονται στην προγραμματισμένη διδασκαλία, είναι πιθανό να δώσουν το έναυσμα για την επιδίωξη ενός υψηλού βαθμού ομοιομορφίας στη διδασκαλία και την αξιολό­γηση, γεγονός που αποτελεί πειρασμό για όσους θέλουν να εφαρμόσουν συστή­ματα μαζικής και δήθεν αντικειμενικής αξιολόγησης. Η ομοιομορφία αυτή συ­νήθως αποβαίνει σε βάρος της ενασχόλησης με τη σύνθετη γνώση και τη δημι­ουργική μάθηση.
• Οι υπολογιστές προκαλούν την ανυπομονησία, επειδή λειτουργούν με διαφορε­τικό ρυθμό από εμάς.
• Η κοινωνία δίνει έμφαση όλο και περισσότερο στα γρήγορα αποτελέσματα που επιτυγχάνονται με τη συμβολή του υπολογιστή και έτσι όλα γύρω μας επιταχύνο­νται κατά τρόπο, που το νευρικό μας σύστημα είναι δύσκολο να παρακολουθήσει. Ο υπολογιστής, απορροφώντας την προσοχή των παιδιών και ένα μεγάλο μέρος της συναισθηματικής τους ενέργειας, μπορεί να συμβάλει στην κοινωνική τους απομόνωση και στη μοναξιά. Η μάθηση από κοινωνική διαδικασία γίνεται ατο­μική υπόθεση, ενώ είναι γνωστό ότι η ενσωμάτωση του παιδιού στο κοινωνικό περιβάλλον γίνεται σε μεγάλο βαθμό στο σχολείο και την κοινότητα. Μια απάντηση στο επιχείρημα ότι ο υπολογιστής αυξάνει το επίπεδο της αυτο-εκτίμησης του μαθητή, επειδή του δημιουργεί την αίσθηση του ελέγχου της μηχα­νής, είναι ότι, αντίθετα, ο υπολογιστής αναπτύσσει μια αίσθηση εξάρτησης, η οποία είναι δυνατό να μειώσει την εμπιστοσύνη του μαθητή στις δικές του δυνά­μεις καθώς και την κοινωνική του αποτελεσματικότητα.
• Ανισότητες στην πρόσβαση και τη χρήση των υπολογιστών. Πολλοί φοβούνται ότι υπάρχει κίνδυνος να δημιουργηθεί μία νέα κατηγορία τεχνοκρατών του υπολογιστή, από τους οποίους «οι αδαείς» θα έχουν μεγάλη εξάρτηση. Οι επιπτώσεις από τη συνεχή έκθεση στην ακτινοβολία των υπολογιστών και την ακινησία προκαλούν διάφορα δευτερογενή προβλήματα, όπως κόπωση, κούρα­ση ματιών, πονοκεφάλους και πόνους στη μέση κ.ά.
• Ένας από τους μεγαλύτερους-κινδύνους είναι η λαχτάρα της αποτέλεσματικότητας. Οι περισσότεροι μαθητές δεν θα ενδιαφέρονται τόσο για τη σω­στή διερεύνηση ενός προβλήματος και την επιλογή της πιο πρόσφορης με­θόδου για την επίλυση του, όσο για το αποτέλεσμα και την ορθότητα του.
• Η χρησιμοποίηση των Η/Υ στην εκπαίδευση είναι δυνατόν να υποβίβασει την επικοινωνία δασκάλου και μαθητή σε ανούσια συνεργασία «τεχνικού επιπέδου.
• Η πρώιμη εισαγωγή της επεξεργασίας κειμένου στο σχολείο μπορεί να μην είναι επιθυμητή, γιατί ίσως εμποδίζει την εξέλιξη των λεπτών κινητικών δεξιοτήτων των παιδιών.
• Φαίνεται πως τα παιδιά μπορούν ν’ απασχολούνται με τον υπολογιστή σε ομάδες, αλλά δεν είναι ακριβώς γνωστή ούτε η αποτελεσματικότητα της ο­μαδική δουλειάς ούτε ο ρόλος του παιδιού στην ομάδα.
• Επειδή η συστηματική και επιτυχής χρήση του Η/Υ, όπου το παιδί μαθαίνει να δίνει εντολές και να κάνει τον Η/Υ να δουλεύει για το ίδιο δίνει στο παιδί την αίσθηση ότι ελέγχει το περιβάλλον του, υπάρχει κίνδυνος μια τέ­τοια κατάσταση να μην είναι ευεργετική για τα παιδιά που. δεν έχουν έντονο εξωπροσωπικό έλεγχο.
• Κίνδυνος παραγκωνισμού της ελληνικής γλώσσας και, κατ’ επέκτασιν, κίνδυνος άγονου μιμητισμού, ξενομανίας, αλλοίωση της πολιτιστικής και εθνι­κής φυσιογνωμίας των παιδιών.

Θετικά – Ωφέλειες από την υπεύθυνη χρήση των Η/Υ

• Οργάνωση, ταξινόμηση, αρχειοθέτηση γνώσης. Διεύρυνση γνώσεων – πληρο­φόρηση για οτιδήποτε συμβαίνει σε εθνική και παγκόσμια κλίμακα, συγκρο­τημένη εικόνα του κόσμου- οργανωμένη αντίληψη των πραγμάτων.
• Εύκολη-ευχάριστη πρόσβαση στη γνώση – ολόκληρες εγκυκλοπαίδειες με τη μορφή CD-ROM που συνδυάζουν εικόνα, ήχο, γνώση – αναζήτηση βιβλιο­γραφίας.
• Διάνοιξη οριζόντων – επικοινωνία λαών – απαλλαγή από στερεότυπα, προ­καταλήψεις.
• Πολύ μεγαλύτερες δυνατότητες στο σχολείο (νέα οπτικοακουστικά συστή­ματα και εποπτικά μέσα).
• Ψυχαγωγία – διασκέδαση (ηλεκτρονικά παιχνίδια).
• Συνεργασία – διάλογος – διεύρυνση δημοκρατίας.
• Πολιτιστικές ανταλλαγές και αλληλεπιδράσεις μεταξύ των λαών.
• Χρησιμοποίηση Η/Υ στις επιχειρήσεις – αύξηση παραγωγικότητας, βελτίωση συνθηκών εργασίας, μείωση ανθρώπινου μόχθου, αύξηση ελεύθερου χρόνου, ταχύτητα στην παραγωγή-οικονομική ανάπτυξη σε όλους τους κλάδους.
• Εμφάνιση νέων επαγγελμάτων (χειριστές Η/Υ, προγραμματιστές, ανα­λυτές κ.ά.).
• Δημιουργία νέας αγοράς εργασίας και προσφοράς υπηρεσιών με ποιο­τική απόδοση.
• Οι μικροϋπολογιστές έδωσαν το δικαίωμα για εργασία σε άτομα με ει­δικές ανάγκες (τηλεργασία).
• Καλύτερη οργάνωση των συναλλαγών. Ελάττωση χρόνου, κατάργηση του εμποδίου των γεωγραφικών αποστάσεων.
• Η Βελτίωση παραγωγικότητας (ποσοτική, ποιοτική).Γενικότερα, αναβάθμιση παρεχόμενων υπηρεσιών στη δημόσια διοίκη­ση και στις ιδιωτικές επιχειρήσεις.
• Οι ερευνητές – επιστήμονες χρησιμοποιούν τους Η/Υ, για να θεμελιώ­νουν και τεκμηριώνουν τα επιστημονικά τους συμπεράσματα.
• Η πρόσβαση στα τηλεοπτικά δίκτυα ευνοεί την επικοινωνία και ανταλ­λαγή πληροφοριών. Διεύρυνση των ορίων της. επιστημονικής έρευνας
• Η πρόγνωση του καιρού, η εξερεύνηση του διαστήματος, η ενδοσκόπη­ση του μικρόκοσμου του κυττάρου και η προσομοίωση πολύπλοκων γε­γονότων αύξησε τα όρια των ανθρώπινων δυνατοτήτων.
• Αξιοποίηση τους στη διαγνωστική και προληπτική ιατρική (τηλεϊατρική).
• Μέσω του διαδικτύου διευκολύνεται η επικοινωνία του ατό­μου με άλλους λαούς και πολιτισμούς.
• Ενημέρωση για την τέχνη (κινηματογράφος, μουσική κ.ά.). 3 Ανάγνωση εφημερίδων (διαδίκτυο).
• Ηλεκτρονικά παιχνίδια, μία ελκυστική μορφή -ψυχαγωγίας και άσκη­σης του πνεύματος. Αφθονία ανέσεων και μέσων στην καθημερινή ζωή αποφασιστική συμ­βολή στην επίλυση βασικών προβλημάτων διαβίωσης και κατ’ επέκτα­ση στην άνοδο του βιοτικού επιπέδου.
• με τα σύγχρονα οπτικοακουστικά μέσα επιτυγχάνεται η ευρεία διά­δοση των επιτευγμάτων του πνευματικού πολιτισμού, η ανάπτυξη της παιδείας και η κοινωνικοποίηση της γνώσης. Έτσι, καταπολεμάται η άγνοια, η αμάθεια, οι δεισιδαιμονίες, οι προλήψεις (ανάπτυξη ορ­θολογικής σκέψης, απομάκρυνση εξωλογικών στοιχείων).
• Η τελειοποίηση των μέσων συγκοινωνίας, με την εκμηδένιση των αποστά­σεων, διευκολύνει την ανθρώπινη επαφή και την προσέγγιση των λαών.
• Ανάπτυξη πνεύματος οικουμενικής συνείδησης με τις απεριόριστες δυνατότητες επικοινωνίας που παρέχει στους λαούς (ΜΜΕ, δορυφορι­κή τηλεόραση κ.λπ.).
• Πολλαπλασιασμός των μέσων ψυχαγωγίας, διεύρυνση μορφών τέχνης.
• Η γενικότερη πρόοδος συντελεί στην άμβλυνση των κοινωνικών ανι­σοτήτων, αφού τα πολιτιστικά αγαθά (περίθαλψη, μόρφωση κ.ά) είναι πλέον προσιτά στο ευρύτερο κοινό.

Αρνητικά – Που μπορεί να οδηγήσει η κακή χρήση των Η/Υ

• Στην επικοινωνία του ανθρώπου με τον Η/Υ, όσο κι αν φαίνεται ότι ο άν­θρωπος αποφασίζει, τα πράγματα είναι λίγο διαφορετικά: ξέρουμε ότι υπάρχουν γλώσσες προγραμματισμού στις οποίες είναι υποχρεωμένος ο χρήστης να προσαρμόσει τη σκέψη του και τη δύναμη της, προκειμένου ν’ ανταποκριθεί στις απαιτήσεις καθεμιάς απ’ αυτές τις γλώσσες. Στην περίπτωση αυτή η διαίσθηση και ο συναισθηματισμός του (λειτουργίες χρήσιμες ακόμη και για την αντιμετώπιση μαθηματικών προβλημάτων) ατονούν και αχρηστεύονται μπροστά στον Η/Υ.
• Παθητικοποίηση του ανθρώπου – μαθαίνει στις εύκολες λύσεις – αντικατά­σταση του ανθρώπινου εγκεφάλου από μηχανές. Η μυθοποίηση της τεχνολογίας είναι δυνατόν να δημιουργήσει την εντύπωση πως όπως κάθε τεχνολογικό επίτευγμα, και ο  Η/Υ ισοδυναμεί με την ανάπαυση και την ξεκούραση. Επομένως, δεν υπάρχει λόγος να σκεφτόμαστε, αφού σκέφτονται αυτοί για λογαριασμό μας.
• Απομάκρυνση απ’ το βιβλίο.
• Προσκόλληση στο τεχνοκρατικό μοντέλο ζωής, αδιαφορία για γενικότερη πνευματική καλλιέργεια και ηθικές αξίες- υιοθέτηση χρησιμοθηρικής αντιλήψης για τη ζωή. Άγχος από τους γρήγορους ρυθμούς της εξέλιξης των Η/Υ και από την προσπάθεια των ανθρώπων να προλάβουν τις εξελίξεις αυτές και να τις αφομοιώσουν
• Αποξένωση σε διαπροσωπικό επίπεδο στο πλαίσιο μικρών θεμελιωδών ομάδων, π.χ.οικογένεια. Οι σχέσεις γίνονται πιο ψυχρές – τυποποιούνται.
• Προοδοπληξία του ανθρώπου – απομάκρυνση από παράδοση κι άλλες υψηλές πνευματικές αξίες.
• Κωδικοποίηση της γλώσσας, άρα και αλλοίωση της.
• Άκριτη υιοθέτηση ξένου λεξιλογίου (αγγλικού) – ξενομανία.
• επιχειρείται και επιτυγχάνεται ευκολότερα η πολιτιστική διείσδυση κι επιβολή των αναπτυγμένων χωρών στις αναπτυσσόμενες.
• Κίνδυνος μαζοποίησης χειραγώγησης – ιδιαίτερα για τους αναπτυσσόμε­νους λαούς, γιατί οι Η/Υ χρησιμοποιούν τεχνολογία υψηλής στάθμης και ελέγχονται ως επί το πλείστον από τις αναπτυγμένες χώρες.
• Προώθηση κυκλωμάτων παιδεραστίας, πορνείας, ναρκωτικών και γενικότε­ρα φαινομένων, κοινωνικής νοσηρότητας.
• Η χρήση των υπολογιστών σε ευρεία κλίμακα στους χώρους της βιομηχα­νίας, του εμπορίου, της δημόσιας διοίκησης είχε ως συνέπεια τη μαζική μείωση θέσεων εργασίας.
• Η διείσδυση της πληροφορικής σ’ όλους τους τομείς της ανθρώπινης δρα­στηριότητας έκανε εύκολη την πρόσβαση και διαχείριση πληροφοριών που αφορούν την ιδιωτική ζωή του ατόμου. Ακόμη και συστήματα υψηλής ασφάλειας είναι δυνατό να απασφαλιστούν και να διαρρεύσουν πληροφο­ρίες προσωπικής φύσης.
• Περιστέλλεται η κοινωνικότητα του ατόμου από τη δυνατότητα που παρέ­χουν οι νέες τεχνολογίες πληροφόρησης και η τηλεματική για τηλεργασία, τηλεκπαίδευση, τηλεξυπηρέτηση. Εγκλωβισμός σε μία εικονική πραγματι­κότητα.
• Εθισμός του ατόμου στην ευκολία, στην άνεση, στη μείωση της ενεργητι­κότητας και της προσωπικής έρευνας.
• Η χρησιμοποίηση του Η/Υ ως μέσου ψυχαγωγίας μπορεί να καλλιεργήσει την εσωστρέφεια και να διευρύνει την εξάρτηση του από το τεχνολογικό μέσο. Καταστροφή φυσικού περιβάλλοντος, διατάραξη οικολογικής ισορρο­πίας εξαιτίας, εκτός των άλλων, της τεχνοκρατικής αντίληψης στην εφαρμογή των επιτευγμάτων του σύγχρονου πολιτισμού με συνέπειες: δυσμενείς συνθήκες διαβίωσης , αρνητική επίδραση στην ψυχοσωματική υγεία (έξαρση ψυχονευρω­τικών ταραχών, άγχος κ.λπ.).
• Η αλματώδης ανάπτυξη του τεχνικού πολιτισμού δίνει τη δυνατότητα τελειοποίησης των πολεμικών εξοπλισμών για τη δημιουργία μέσων μαζικής καταστροφής που: απειλούν την ανθρωπότητα με ολοκληρωτικό αφανισμό (κίνδυνος πυρηνικού ολέθρου) επιτείνουν τα αισθήματα ανασφάλειας, αβεβαιότητας για το μέλλον.
• Ο μηχανοποιημένος και κατακερματισμένος χαρακτήρας της εργα­σίας (αυτοματισμός, εξειδίκευση κ.λπ.) οδηγεί στην αποξένωση του δημιουργού από τα δημιουργήματα, την απώ­λεια της χαράς από την προσωπική δημιουργία (αλλοτρίωση) στην τυποποίηση, την πλήξη, την ανία και συχνά στην πνευματική μονομέρεια.
• Δημιουργούνται κίνδυνοι για τη δημοκρατία, όταν τα επιστημονικά και τεχνολογικά επιτεύγματα (κυρίως τα ΜΜΕ, οι επιστημονικές τε­χνικές επηρεασμού της κοινής γνώμης κ.λπ.) υπηρετούν συμφέροντα και πολιτικές σκοπιμότητες. Τότε, ως όργανα αποπροσανατολισμού, χαλιναγώγησης του πολίτη τον καθιστούν ενεργούμενο τους.
• Το πνεύμα υλικού ευδαιμονισμού και η συνακόλουθη υπερκατανάλωση οφείλονται, σε μεγάλο βαθμό, στη συμβολή της τεχνολογίας στη μαζική παραγωγή, ποικιλία, ελκυστικότητα, προβολή των αγαθών και στη νοο­τροπία της άνεσης και της ευκολίας που καλλιεργούν τα τεχνικά μέσα.
• Οι υλιστικές προτεραιότητες του μονοδιάστατου ανθρώπου οδηγούν. – στην αδιαφορία για πνευματική καλλιέργεια, στην απομάκρυνση από υψηλές αξίες, ιδανικά, στην αποστασιοποίηση από συλλογικές δραστηριότητες, στο άγχος, την υπερένταση.
• Η κυριαρχία του υπέρμετρου ορθολογισμού και του ωμού πρακτικισμού του σύγχρονου πολιτισμού οδηγούν στην απώλεια της θέλησης για ενδοσκόπηση, εσωτερική ζωή και στην αδιαφορία για τη δημιουρ­γία ηθικά και πνευματικά ολοκληρωμένων προσωπικοτήτων,
• Η ανάπτυξη των βιομηχανιών στις πόλεις είχε ως αποτέλεσμα τη δημι­ουργία αστυφιλικού ρεύματος για τη μετοίκηση μεγάλων πληθυσμια­κών ομάδων από την περιφέρεια στα αστικά κέντρα, με όλες τις αρνη­τικές συνέπειες (υποβάθμιση ποιότητας ζωής, αδυναμία επικοινωνίας και διαμόρφωσης υγιών διαπροσωπικών σχέσεων, πολύμορφη αλλο­τρίωση του ατόμου, άγχος κ.λπ).

ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΩΝ Η/Υ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ

ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΜΥΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΤΟΥΣ Η/Υ

1. Τα παιδιά μιας σχολικής τάξης έχουν ασφαλώς πολλά κοινά χαρακτηριστι­κά, αλλά έχουν και αξιοσημείωτες διαφορές. Το θέμα των ιδιαίτερων χα­ρακτηριστικών του παιδιού μπορεί να θεωρηθεί ως το κρισιμότερο στοι­χείο που θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό την αποτελεσματικότητα στη χρή­ση της πληροφορικής στην εκπαίδευση. 0 δάσκαλος μπορεί να επιφέρει όλες εκείνες τις τροποποιήσεις στη διδακτική του μέθοδο, π.χ. όταν διαπιστώνει πως κάτι δεν έγινε κατανοητό από τους μαθητές ή ότι δεν προχω­ρούν όλοι οι μαθητές του με τον ίδιο ρυθμό.
2. Θα πρέπει ο Η/Υ να προγραμματίζεται κατά τέτοιον τρόπο, ώστε ν’ αντα­ποκρίνεται όσο γίνεται στις ανάγκες, τις δυνατότητες και τις αδυναμίες κάθε μαθητή. Έτσι, ενδεικτικά, ένα πρόγραμμα μπορεί να είναι αρκετά ευέλικτο και να προσφέρει την ευκαιρία στο μαθητή να προχωρεί με το δι­κό του ρυθμό και να κάνει τις δικές του τροποποιήσεις στη ροή του προ­γράμματος.
3. Τα προγράμματα των Η/Υ πρέπει να είναι ελκυστικά ως προς το θέμα, να έχουν σαφήνεια και ν’ ανταποκρίνονται στα παιδικά ενδιαφέροντα. Ως προς τα θέματα και την τεχνική τους, μάλιστα, να είναι συνδεδεμένα με την πραγματική ζωή
4. Να έχουν το στοιχείο του νέου, του καινούργιου, του απροσδόκητου, να προάγουν τη δημιουργικότητα του παιδιού, επιτρέποντας του να δοκιμάζει, να πειραματίζεται.
5. Να προσφέρουν ξεκάθαρες απαντήσεις στο μαθητή και να του ανακοινώ­νουν την επιτυχία του.
6. Να περιλαμβάνουν όσο γίνεται μεγαλύτερο μέρος του ψυχισμού του παι­διού (αισθήσεις, κινήσεις).
7. Το κράτος να χρηματοδοτεί τα σχολεία για αγορά νέων Η/Γ.

8.0 νέος δεν πρέπει να προσκολλάται τυφλά και να αποχαυνώνεται μπροστά στην οθόνη του υπολογιστή τις περισσότερες ώρες της ημέρας του, γιατί αυτό τον οδηγεί γενικά σε μια χρησιμοθηρική και στείρα τεχνοκρατική αντί­ληψη για ηθικές αξίες. Χρειάζεται λοιπόν μέτρο, σωστή καθοδήγηση από τους φορείς αγωγής, υπεύθυνη και συνετή χρήση των Η/Υ και στροφή και σε άλλα ενδιαφέροντα, ποικίλες μορφές ψυχαγωγίας, ώστε ο νέος να μην είναι μονοδιάστατος αλλά να βρίσκει τις απαραίτητες ισορροπίες.

9· Επίσης, είναι απαραίτητο το παιδί να έρχεται και σ’ επαφή με την παρά-δόση για ν’ αποφύγει τον κίνδυνο να γίνει προοδόπληκτος. Κι εδώ πάλι είναι καθοριστική η συμβολή των φορέων αγωγής.

10. Ο ρόλος του δασκάλου της τάξης είναι σύνθετος και καθοριστικός. Ασφαλώς εκείνος εποπτεύει τη μαθησιακή διαδικασία, αφού χρησιμοποιεί τον Η/Υ ως μέσο για να διδάξει κάτι στους μαθητές. Είναι εκείνος ο οποίος μπορεί να αξιολογήσει την αποτελεσματικότητα του εγχειρήματος με τον έλεγχο του επίπεδου των γνώσεων των μαθητών του. Οφείλει, λοιπόν, να παρακολουθεί στενά την πορεία και πρόοδο του κάθε μαθητή, είτε δουλεύει μόνος του με τον Η/Υ είτε μέσα σε ομάδα, ώστε να επεμβαίνει εξι­σορροπητικά – διορθωτικά, όταν και όπου υπάρχει ανάγκη, για να καλυ­φθούν κενά, αδυναμίες ή παραλείψεις στ*/] μαθησιακή διαδικασία.
11. Χαρακτηριστικό είναι επίσης το μορφωτικό – οικονομικό – πολιτισμικοί υπόβαθρο των παιδιών και ουσιαστικά των οικογενειών τους. Αυτό τους μειώνει ή τους αυξάνει σε μεγάλο βαθμό τη δυνατότητα χρήσης και αξιο­ποίησης της νέας τεχνολογίας. Είναι, επομένως, αποφασιστικής σημασίας η συμβολή της οικογένειας και των γονέων. Αν υπάρχει Η/Υ στο σχολείο, πρέπει να υπάρχει και στο σπίτι για κατ’ οίκον εργασία. Οι γονείς πρέπει να είναι ικανοί και πρόθυμοι να βοηθήσουν το παιδί, έστω και μόνο ψυχολογικά, μέσω του γόνιμου διαλόγου, να του καλλιεργούν το ενδιαφέρον για τις νέες τεχνολογίες, βοηθώντας το να συνειδητοποιήσει ότι  οι αδαείς σχετικά με την πληροφορική και τη χρήση Η/Υ θα είναι οι λει­τουργικά αναλφάβητοι του καιρού τους.

12 Τα ΜΜΕ και ιδιαίτερα η τηλεόραση μέσω εκπαιδευτικών προγραμμάτων έχουν χρέος να ενημερώνουν και να ευαισθητοποιούν τα άτομα από πολύ νεαρή ηλικία, βοηθώντας τα να μυηθούν στον κόσμο των Η/Υ . Την ίδια  στιγμή, βέβαια, οφείλουν να τους ανοίγουν και άλλους ορίζοντες, δίνοντας ερεθίσματα και για άλλες δημιουργικές ενασχολήσεις, ώστε ν’ αποφευχθούν η μηχανοποίηση και η τυποποίηση.

& Η χρήση των ηλεκτρονικών υπολογιστών επιβάλλεται να είναι προσεκτική, ώστε να αποφεύ­γονται, όσο γίνεται, τα προβλήματα. Να λαμβάνονται κυρίως υπόψη οι ατομικές δια­φορές του παιδιού, δηλαδή η ηλικία κατά την οποία θα αρχίσει η ενασχόληση του με τον υπολογιστή, η ιδιοσυγκρασία του και τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας του, το γνωστικό του στυλ κ.λπ.

ΠΡΟΣΟΧΗ : ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΩΝ Η/Υ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΘΟΥΝ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΤΗΝ ΤΕΧΝΙΚΗ, ΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ, ΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΛΠ.

ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ

Στη σημερινή εποχή η αποθήκευση και η επεξεργασία κάθε λογής πληροφοριών έχει περάσει από το χαρτί στην ηλεκτρονική μορφή. Αυτό οφείλεται στους ηλεκτρο­νικούς υπολογιστές και στο Διαδίκτυο .

Το Διαδίκτυο είναι το παγκόσμιο δίκτυο όπου είναι συνδεδεμένα χιλιάδες μικρό­τερα και μεγαλύτερα δίκτυα από όλο τον κόσμο. Υπολογιστές κάθε τύπου και μεγέ­θους, που βρίσκονται σε σπίτια, πανεπιστήμια, επιχειρήσεις, κυβερνητικούς οργανι­σμούς κ.α., συνδέονται σε δίκτυα. Συνδέοντας αυτά τα δίκτυα μεταξύ τους, σχηματί­ζεται το Διαδίκτυο. Το Διαδίκτυο ονομάζεται συχνά και απλώς Δίκτυο ή λεωφόροι των επικοινωνιών ή Κυβερνοχώρος.

Τι προσφέρει το Διαδίκτυο

• Πληροφορίες με την περιήγηση στον παγκόσμιο ιστό.
• Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο.
• Συνομιλία.
• Τηλεδιάσκεψη (διάσκεψη προσώπων που δε βρίσκονται στον ίδιο χώρο).
• Τηλεργασία (εργασία για ορισμένους επαγγελματίες μακριά από τον τόπο δου­λειάς τους).
• Διεκπεραίωση εργασιών, π.χ. τραπεζικών συναλλαγών και συναλλαγών με δη­μόσιες υπηρεσίες.
• Διαφήμιση.
• Ηλεκτρονικές αγορές.
• Ψυχαγωγία (ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εκπομπές, μουσική, παιχνίδια κ.λπ.).
• Προγράμματα.
• Εκπαίδευση εξ αποστάσεως.
• Διεύρυνση της δημοκρατίας με την παροχή της δυνατότητας σε ένα μεγάλο πλή­θος ανθρώπων να εκφραστούν.
• Διεθνιστική συνεργασία και αλληλεγγύη των ανθρώπων για την αντιμετώπιση προβλημάτων.

Οι κίνδυνοι

• Οι ανισότητες πρόσβασης στην πληροφόρηση και στην ταξινομημένη γνώση συνεπάγονται κοινωνικές ανισότητες.
• Η διεύρυνση του χάσματος ανάμεσα στις αναπτυγμένες και τις υπανάπτυκτες χώρες.
• Η ευκολία (γρήγορα και με μηδαμινό σχεδόν κόστος) με την οποία αναπαράγο­νται έργα και καταπατούνται τα πνευματικά δικαιώματα των δημιουργών.
• Η προπαγάνδα ακροδεξιών και ναζιστικών ιδεών.
• Η πορνογραφία και το οργανωμένο έγκλημα σε βάρος ανήλικων κυρίως χρηστών.
• Η δυνατότητα να πραγματοποιούνται ανεξέλεγκτα παράνομες συναλλαγές.
• Η διάδοση ψευδών και ανυπόστατων μηνυμάτων και η αδυναμία να ελέγχονται.
• Οι ολέθριες οικονομικές και ψυχικές επιπτώσεις των ηλεκτρονικών τυχερών παι­χνιδιών μέσω του Ίντερνετ.
• Υποκατάσταση των γνήσιων προσωπικών σχέσεων με εικονικές σχέσεις.
• Η δυνατότητα να καταγράφονται και να αποθηκεύονται προσωπικά δεδομένα, που αποτελεί σοβαρότατο κίνδυνο για την ελευθερία του ατόμου.
• Η κυριαρχία της αγγλικής γλώσσας διεθνώς, η συρρίκνωση και η αλλοίωση των άλλων γλωσσών. Ιδιαίτερη κακοποίηση υφίσταται η ελληνική γλώσσα με το γλωσσικό μόρφωμα που χρησιμοποιούν χρήστες του Διαδικτύου, το γνωστό ως «GREEKLISH».
• Η πολιτιστική ομοιομορφία.

Προτάσεις για την προστασία των παιδιών

• Επιβλέποντας τα κατά τη διάρκεια της ενασχόλησης τους με το Διαδίκτυο.
• Με προγράμματα με τα οποία ελέγχεται η πρόσβαση τους στο Διαδίκτυο.
• Συμβουλεύοντας τα να αποκρύπτουν τα προσωπικά τους στοιχεία.
• Ελέγχοντας το ηλεκτρονικό τους ταχυδρομείο.
• Κινώντας το ενδιαφέρον τους και για άλλες σημαντικές για την ανάπτυξη τους και τη μόρφωση τους ασχολίες, π.χ. αθλητισμός, μελέτη βιβλίων, παρακολούθη­ση θεατρικών παραστάσεων κ.λπ.

ΓΝΩΣΗ

Αξία:

(Η γνώση ταυτίζεται με την επιστημονική ανάπτυξη, οπότε θα πρέπει να αναφερθούν σε μια έκθεση και οι θετικές συνέπειες της επιστήμης.)

F Πνευματικός τομέας

• αποτίναξη προλήψεων και δεισιδαιμονιών
• καθολική εποπτεία του κόσμου
• προσέγγιση της πραγματικότητας, της ουσίας της ζωής
• μόρφωση-πνευματική ανέλιξη-ανάπτυξη ορθολογισμού και προβληματισμού
• γόνιμη αμφισβήτηση
• απεγκλωβισμός από την πνευματική αδράνεια-αφύπνιση
• πολιτιστική ανάπτυξη
• βελτίωση της ποιότητας ζωής
• αντιμετώπιση δυσκολιών
• αποτίναξη του συντηρητισμού και του δογματισμού
• ελευθερία από κάθε καταναγκασμό
• επινοητικότητα

F Ψυχολογικός τομέας

• αυτοπεποίθηση
• μετριοφροσύνη
• φαντασία
• δημιουργικότητα
• καλλιέργεια ψυχισμού και ψυχικών δυνάμεων- θάρρος, αποφασιστικότητα, υπομονή, κλπ

F Κοινωνικός – Ηθικός – Πολιτικός

• αυτογνωσία
• ηθικοποιεί – διάκριση των αξιών της ζωής
• ηθικό σθένος
• απαλλαγή από το φόβο και από συμπλέγματα – φανατισμό – μισαλλοδοξία
• ομαλή κοινωνικοποίηση
• ανάπτυξη διαλόγου
• συνεργασία
• αλληλεγγύη
• ανθρωπισμός
• διεκδίκηση δικαιωμάτων
• δημοκρατία
• συμμετοχή στα κοινά – ενεργοποίηση πολιτών

F Οικονομικός

• ορθή επιλογή επαγγέλματος – ανάπτυξη της παραγωγής
• αξιοποίηση του φυσικού πλούτου και των δυνάμεων της φύσης προς όφελος του ανθρώπου
• ανάπτυξη επιστήμης και τεχνολογίας – εξειδίκευση
• αυτοματισμός – συστηματοποίηση της εργασίας

F  Παγκόσμια κοινότητα

• ειρήνη
• επικοινωνία
• αντιμετώπιση ρατσισμού
• περιορισμός συλλογικών προβλημάτων – οικολογική καταστροφή, ναρκωτικά, βία κλπ.
• συναρμογή εθνικής συνείδησης – παγκοσμιοποίησης
• αντιμετώπιση ανίατων ασθενειών – ρόλος ιατρικής επιστήμης.

Κίνδυνοι :

• προπαγάνδα – αποπροσανατολισμός
• χρήση έντεχνων μηχανισμών μαζοποίησης
• στείρα εξειδίκευση
• τυποποίηση της εργασίας
• εκφυλισμός της τέχνης
• καταναλωτισμός
• υλισμός
• τεχνοκρατία
• οικολογική καταστροφή
• καταπάτηση ανθρωπίνων δικαιωμάτων
• ασύμμετρη ανάπτυξη υλικοτεχνικού-ηθικοπνευματικού πολιτισμού
• διεύρυνση του χάσματος ανάμεσα στις πλούσιες και τις φτωχές χώρες
• φαλκίδευση της δημοκρατίας
• υποτίμηση θεσμών
• κρίση αξιών
• ατομικισμός
• ηθική κρίση
• ανταγωνισμός
• φόβος πυρηνικής καταστροφής
• φόβος αρνητικής εφαρμογής των πορισμάτων της επιστήμης- κλωνοποίηση
• αλλοτρίωση

Που οφείλεται η αμάθεια- ημιμάθεια :

• σαθρά πρότυπα
• προβλήματα ου εκπαιδευτικού συστήματος
• τεχνοκρατία
• αποχαύνωση από τα ΜΜΕ
• αποστασιοποίηση πνευματικών ανθρώπων από το δημόσιο βίο
• αναξιοκρατία
• οι άνθρωποι είναι οπαδοί της ήσσονος προσπάθειας
• δογματισμός-φανατισμός
• προκαταλήψεις – στερεότυπα
• ατομικισμός – κυνισμός
• πολιτικά και οικονομικά συμφέροντα
• στείρα αμφισβήτηση
• έλλειψη αυτοκριτικής και αυτογνωσίας
• πνευματική νωθρότητα
• εμπορευματοποίηση της γνώσης
• καταναλωτισμός
• υλιστικό πνεύμα
• ανευθυνότητα
• έλλειψη βιοηθικής
• κρίση θεσμών – σημείων αναφοράς

ΕΠΙΣΤΗΜΗ

Ρόλος και στόχοι της επιστημονικής ανάπτυξης
• Να κατανοήσει το κοσμικό μυστήριο και να απαντήσει στα αιώνια ερωτήματα του ανθρώπου για τη ζωή και τον κόσμο ανακαλύπτοντας τη βέβαιη και αντικειμενική αλήθεια, αυτή που δεν επιδέχεται αμφισβήτηση.
• Να φωτίσει πνευματικά τον άνθρωπο, να συμβάλλει στην απαλλαγή του από την άγνοια, τις δεισιδαιμονίες και τις προκαταλήψεις και να ερμηνεύσει την ανθρώπινη συμπεριφορά συμβάλλοντας στην αυτογνωσία και την αυτοβελτίωση.

• Να ερμηνεύσει το φυσικό περιβάλλον και να το κατανοήσει στις πραγματικές του διαστάσεις συμβάλλοντας στην προστασία του και στην απελευθέρωση του ανθρώπου από τους περιορισμούς που θέτει η φύση.
  • Να απαλλάξει τον άνθρωπο από τις ασθένειες, ανεβάζοντας το μέσο όρο ζωής και βελτιώνοντας την ποιότητά της (Ιατρική, Γενετική).
  • Να εξασφαλίσει τη βελτίωση των συνθηκών της καθημερινής ζωής και εργασίας παρέχοντας αγαθά και ανέσεις που ελαφρύνουν τη ζωή του και τον απαλλάσσουν από την επίμοχθη εργασία.
  • Να κατανοήσει τη δομή και τη λειτουργία του κοινωνικού περιβάλλοντος και να συντελέσει στη βελτίωση της λειτουργίας των θεσμών της (οικογένεια, εκπαίδευση, οικονομία, δημοκρατία κ.ά.), ώστε να ικανοποιούνται αποτελεσματικότερα οι κοινωνικές ανάγκες.
  Βιοηθική: η μελέτη ηθικών προβλημάτων που γεννά η σύγχρονη τεχνολογία και επιστήμη σε θέματα ιατρικής, βιολογίας. Δημιουργήθηκε τα τελευταία χρόνια και συνδέεται και με άλλους κλάδους όπως νομική, θρησκεία κ.α.

Παρεκτροπή επιστήμης

• Βιολογικά: οικολογική καταστροφή και δημιουργία νέων ασθενειών. Οδήγησε σε αδιέξοδα π.χ. τρίτος κόσμος
• Πολιτικά: ισχυροποίηση εξουσίας, παρακολούθηση πολιτών, καταπάτηση δικαιωμάτων, συρρίκνωση δημοκρατίας, προπαγάνδα, πόλεμος, παγκοσμιοποίηση.
• Κοινωνικά: διευρύνει το κοινωνικό χάσμα, οξύνει κοινωνικές αντιθέσεις και προβλήματα, οδηγεί στην αλλοτρίωση και στην αποξένωση.
• Ηθικά: απαξίωση φύσης, ατομικισμός και καταναλωτισμός, απαξίωση ανθρώπου, άρνηση αξιών και παράδοσης, οδηγεί σε αλαζονικές συμπεριφορές.
• Πνευματικά: μονομέρεια, στείρα γνώση, δογματισμός, παραπληροφόρηση, εξειδίκευση.
• Δημιουργικά: παθητικότητα του ανθρώπου, εισβολή μηχανής που υποκαθιστά τον άνθρωπο, ανεργία.

Αίτια παρεκτροπής επιστήμης

Δεν υπάρχει αρνητική και θετική επιστήμη αλλά κακή ή καλή χρήση από τον άνθρωπο.

• Οικονομικός ανταγωνισμός, υλισμός.
• Πολιτική χειραγώγηση και στράτευση επιστήμης.
• Τεχνοκρατική παιδεία κυρίως στην τριτοβάθμια, εξειδίκευση.
• Συμφέροντα, κατευθυνόμενη επιστήμη.
• Ηθική κρίση.
• Ανεπάρκεια επιστημόνων.
• Λανθασμένη αντίληψη: η επιστήμη για την επιστήμη και όχι για τον άνθρωπο

Η ευθύνη του επιστήμονα

Fως επιστήμονας:

• Αναζήτηση της γνώσης, άριστη κατάρτιση στο αντικείμενό του και ευρύτερη καλλιέργεια και παιδεία, ώστε να αποφεύγει την πνευματική μονομέρεια.
• Σεβασμός στις γνώσεις του παρελθόντος, αποφυγή δογματισμού. Καθορισμός φραγμών και ορίων στην επιστημονική έρευνα με γνώμονα την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, του περιβάλλοντος και της ζωής.
• Ανάληψη της ευθύνης για την παραγόμενη γνώση.
• Οφείλει να αναρωτιέται σε ποιον παρέχει τη γνώση, με ποια μέσα την παράγει και για ποιο σκοπό θα χρησιμοποιηθεί.
• Συνεργασία με άλλους επιστήμονες για την επίλυση των σύγχρονων προβλημάτων σε προγράμματα που υπηρετούν την ειρήνη, την ευημερία, την υγεία και την προστασία της φύσης, ώστε η επιστήμη να γίνεται κοινωνικό λειτούργημα.
• Διαφώτιση της κοινής γνώμης για τη συνετή χρησιμοποίηση των επιτευγμάτων της επιστήμης, εξήγηση της σημασίας και των κινδύνων που απορρέουν απ΄ αυτά.
• Αντίσταση στην κερδοσκοπία, τις οικονομικές πιέσεις, τον τυχοδιωκτισμό και τις σειρήνες της δόξας και της δημοσιότητας. Η εντιμότητα και η συνέπεια λόγων και έργων διακρίνει τον υπεύθυνο επιστήμονα από τον απλό τυχοδιώκτη.

FΩς άνθρωπος :

• κοινωνική και πολιτική συμμετοχή,
• να υπηρετεί ηθικές αξίες,
• να είναι ενεργός πνευματικός άνθρωπος,
• να πρεσβεύει τον ανθρωπισμό,
• να είναι αντικειμενικός, πολιτικά και οικονομικά ανεξάρτητος,
• να αποτελεί πρότυπο με τη στάση και τη συμπεριφορά του,
• να είναι ολοκληρωμένη προσωπικότητα.
• Αναζήτηση της γνώσης, άριστη κατάρτιση στο αντικείμενό του και ευρύτερη καλλιέργεια και παιδεία, ώστε να αποφεύγει την πνευματική μονομέρεια.
• Καθορισμός φραγμών και ορίων στην επιστημονική έρευνα με γνώμονα την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, του περιβάλλοντος και της ζωής.
• Ανάληψη της ευθύνης για την παραγόμενη γνώση. Οφείλει να αναρωτιέται σε ποιον παρέχει τη γνώση, με ποια μέσα την παράγει και για ποιο σκοπό θα χρησιμοποιηθεί.
• Συνεργασία με άλλους επιστήμονες για την επίλυση των σύγχρονων προβλημάτων σε προγράμματα που υπηρετούν την ειρήνη, την ευημερία, την υγεία και την προστασία της φύσης, ώστε η επιστήμη να γίνεται κοινωνικό λειτούργημα.
• Διαφώτιση της κοινής γνώμης για τη συνετή χρησιμοποίηση των επιτευγμάτων της επιστήμης, εξήγηση της σημασίας και των κινδύνων που απορρέουν απ΄ αυτά.
• Αντίσταση στην κερδοσκοπία, τις οικονομικές πιέσεις, τον τυχοδιωκτισμό και τις σειρήνες της δόξας και της δημοσιότητας. Η εντιμότητα και η συνέπεια λόγων και έργων διακρίνει τον υπεύθυνο επιστήμονα από τον απλό τυχοδιώκτη.

Προσόντα που πρέπει να διαθέτει ο επιστήμονας

• Πίστη στη λογική και επιθυμία για έρευνα (δημιουργική περιέργεια).
• Φιλελεύθερο πνεύμα, διορατικότητα, προσδοκία για ένα καλύτερο μέλλον (=όραμα, υγιής φιλοδοξία).
• Ανθρωπιστικές αρχές και αξίες (=σεβασμός στον άνθρωπο).
• Ευσυνειδησία και εργατικότητα (=ως αξία μοναδική η έρευνα απαιτεί

υπομονή και συστηματικότητα).

• Ευαίσθητη κοινωνική συνείδηση (=αίσθημα ευθύνης προς τους

συνανθρώπους του).

• Ενδιαφέρον για τα κοινά (=πολιτικοποίηση και όχι κομματικοποίηση).
• Ικανότητα σύλληψης των προβλημάτων στην ουσία τους (ώστε να θέτει

εύστοχα ερωτήματα και να αναζητά ακριβείς απαντήσεις).

• Επιθυμία να διαλέγεται και να συνεργάζεται με τα άλλα μέλη της

επιστημονικής κοινότητας στο πλαίσιο της οποίας δραστηριοποιείται.

ΕΥΘΥΝΗ ΤΟΥ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΑ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ:

1. Ο επιστήμονας θα πρέπει να διακρίνεται από υψηλή επιστημονική κατάρτιση και να ενημερώνεται συνεχώς για κάθε ανακάλυψη που προκύπτει από την επιστημονική έρευνα.
2. Η ερευνητική διάθεση και η διαρκής επιμόρφωση είναι απαραίτητο να συνδυάζονται με τη συστηματική εργασία και την ορθή χρησιμοποίηση των επιστημονικών μεθόδων.
3. Τα αποτελέσματα που προκύπτουν από την έρευνα δε θα πρέπει ο επιστήμονας να τα δέχεται άκριτα, αλλά να τα υποβάλλει σε βασανιστικό έλεγχο. Έτσι, έχοντας κριτικό και ανήσυχο μυαλό, θέτει σε λεπτομερή και συνεχή έλεγχο τα συμπεράσματα όχι μόνο των δικών του ερευνών, αλλά και των συναδέλφων του. Υποχρέωση του επιστήμονα είναι να αναλαμβάνει την ευθύνη ενδεχόμενης αποτυχίας που οφείλεται στον ίδιο.
4. Έχει χρέος να τηρεί τους κανόνες της επιστημονικής δεοντολογίας. α) πρέπει να αναφέρει τα επιστημονικά έργα άλλων που τον βοήθησαν, ώστε να δημιουργήσει το δικό του έργο, β) δεν είναι ορθό να διακατέχεται από εμπάθεια, μισαλλοδοξία και φανατισμό, που τον εμποδίζουν να δει καθαρά την επιστημονική αλήθεια.
5. Η προκατάληψη, η έλλειψη αντικειμενικότητας, η παραχάραξη της αλήθειας, δεν έχουν θέση στην επιστημονική έρευνα. Θεωρείται αναγκαίο να μην είναι μονοδιάστατος, αλλά «ανοιχτός» σε κάθε νέα εξέλιξη στον επιστημονικό χώρο.

ΕΥΘΥΝΗ ΤΟΥ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΑ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ:

Ο επιστήμονας, ως άνθρωπος που εντάσσεται και βιώνει μέσα στην κοινωνία, επιβάλλεται, αρχικά, να συνειδητοποιήσει την αποστολή και το χρέος που έχει απέναντι στο κοινωνικό σύνολο.

1. Χρέος του είναι να μην οδηγείται στην πνευματική μονομέρεια, αλλά να έχει σφαιρική ενημέρωση για οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά θέματα. Άλλωστε, έχει τεράστια κοινωνική ευθύνη, αφού με τις ανακαλύψεις ή τις εφευρέσεις του μπορεί να κλονίσει την παγκόσμια ισορροπία. Επομένως, απαραίτητο εφόδιο πέρα από την επιστημονική του κατάρτιση είναι και η ανθρωπιστική παιδεία, ώστε να είναι φορέας γνώσεων, αλλά και ανθρωπιάς.
2. Επίσης, ο επιστήμονας θεωρείται αναγκαίο να είναι φορέας ηθικών αξιών και να διακρίνεται για τις ανθρωπιστικές του αρχές. Με τα επιτεύγματα που δημιουργεί επιβάλλεται να ανυψώνει την κοινωνία, όχι μόνο υλικά και πνευματικά, αλλά και ηθικά. Γι’ αυτό είναι αναγκαίο να εναρμονίζει την ηθική με τη γνώση.
3. Με την απόκτηση της αυτογνωσίας ο επιστήμονας έχει χρέος να καλλιεργεί την κοινωνική συνείδηση που θα τον καταστήσει ικανό να αντιλαμβάνεται ότι πάνω από το ατομικό συμφέρον βρίσκεται το κοινωνικό. Έτσι θ’ αφουγκράζεται τον παλμό της κοινωνίας, αναπτύσσοντας αισθήματα αγάπης, συνεργασίας και αλληλεγγύης απέναντι στους συνανθρώπους του.
4. Επιπλέον, ο επιστήμονας θα πρέπει να είναι αρωγός στις προσπάθειες για εκλαΐκευση της γνώσης, ώστε να γίνει κτήμα του λαού. Από την άλλη πλευρά είναι απαραίτητη και η συμβολή του στην ενημέρωση και διαφώτιση της κοινής γνώμης για τις αρνητικές συνέπειες που προκύπτουν από τη χρησιμοποίηση των επιστημονικών επιτευγμάτων.
5. Αποτελώντας «κομμάτι» της πνευματικής ηγεσίας κάθε χώρας, είναι αναγκαίο να καθοδηγεί το λαό και να καθίσταται με τη δράση και τη συμπεριφορά του φωτεινό παράδειγμα και πρότυπο για μίμηση.

ΕΥΘΥΝΗ ΤΟΥ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΑ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ:

1. 1. Ο επιστήμονας δεν ανήκει μόνο στην κοινωνία, αλλά και στην εποχή του γενικότερα. Και αυτό γιατί είναι κοινωνικό ον, επομένως δεν είναι δυνατό να αδιαφορεί για τα κοινωνικά ζητήματα. Αντίθετα, καθήκον του είναι να εντοπίζει τα σύγχρονα προβλήματα που απασχολούν την κοινωνία, να τα ιεραρχεί ανάλογα με τη σοβαρότητα και την έκτασή τους και να προτείνει λύσεις, αναλαμβάνοντας ταυτόχρονα πρωτοβουλίες για την αποτελεσματική αντιμετώπισή τους.
2. Σε διεθνές επίπεδο είναι αναγκαίο να υπάρχει συνεργασία των επιστημόνων και συντονισμός των ενεργειών τους, ώστε να χρησιμοποιούνται τα επιστημονικά επιτεύγματα προς όφελος της παγκόσμιας κοινότητας.

Πως θα προστατευτούμε από την αρνητική χρήση των επιστημονικών επιτευγμάτων ;

Αποτελεί, λοιπόν, ζωτική ανάγκη για την ανθρωπότητα ο προσανατολισμός της επιστημονικής προόδου σε ανθρωπιστικούς σκοπούς, ώστε να αποφύγουμε τους παραπάνω κινδύνους που απειλούν το μέλλον της ανθρωπότητας. Γι’ αυτό απαιτείται:
• Η ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης και η ανάδειξη και κατανόηση των κινδύνων, εφόσον η επιστημονική πρόοδος μας αφορά όλους.
• Ο καθορισμός των ορίων και των μέσων της επιστημονικής έρευνας από τη δημοκρατική πολιτεία και τους διεθνείς οργανισμούς με τη θέσπιση διεθνούς νομοθετικού πλαισίου που θα διασφαλίζει τον αυστηρό έλεγχο των ερευνητικών κέντρων και τη διαφάνεια.
• Η πολιτική βούληση των κυβερνήσεων και η διεθνής συνεργασία για να προστατευτεί η κοινωνία από τον κίνδυνο της ανεξέλεγκτης κερδοσκοπίας των επιχειρήσεων και του τυχοδιωκτισμού ανεύθυνων επιστημόνων.
• Η υιοθέτηση από την ίδια την επιστημονική κοινότητα δεοντολογικών κανόνων και η μέριμνα για την εφαρμογή τους στα πλαίσια των επιστημονικών ερευνών.
• Η υπευθυνότητα και η συνειδητοποίηση της κοινωνικής διάστασης του ρόλου του επιστήμονα και η ανάληψη συγκεκριμένων πρωτοβουλιών, ώστε με την ένταξη της επιστημονικής του δράσης στην υπηρεσία της κοινωνίας η επιστήμη να γίνεται κοινωνικό λειτούργημα.
• Η ολοκληρωμένη παιδεία και η ηθική συγκρότηση του επιστήμονα: εντιμότητα, συνέπεια, ανιδιοτέλεια, συναίσθηση της κοινωνικής του αποστολής.

ΚΡΙΤΙΚΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ

ΑΞΙΑ

• ηθικοπνευματικη συγκρότηση
• καλλιέργεια ψυχικών αρετών
• δημιουργία υγιών διαπροσωπικών σχέσεων
• καλλιεργεί ενεργούς πολίτες
• αναβαθμίζει την ποιότητα ζωής και τον πολιτισμό
• οδηγεί στην ορθή επιλογή επαγγέλματος
• προστασία του φυσικού περιβάλλοντος
• διαμόρφωση εθνικής συνείδησης
• ειρήνη
• διεθνισμός
• ανθρωπισμός

ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ:

1. Η παραπληροφόρηση και η προπαγάνδα, που εκπορεύονται από τα Μαζικά Μέσα Ενημέρωσης, έχουν ως στόχο τον αποπροσανατολισμό του πολίτη από το πολιτικοκοινωνικό γίγνεσθαι. Γι’ αυτό και καθίσταται αναγκαία η όξυνση της κριτικής ικανότητας, προκειμένου να είμαστε σε θέση να διακρίνουμε την αλήθεια από το κατασκευασμένο γεγονός, το σημαντικό από το ασήμαντο, τον ουσιαστικό λόγο από τις κίβδηλες υποσχέσεις. Έτσι, δίνεται η δυνατότητα διαμόρφωσης της πολιτικής βούλησης και εδραίωσης της δημοκρατίας.
2. Η μαζοποίηση που επικρατεί και η υπερδιόγκωση των φαινομένων κοινωνικής παθογένειας επιβάλλουν την κριτική ικανότητα, προκειμένου το άτομο να διατηρήσει την ατομικότητα του, αποποιούμενο ρατσιστικές τάσεις και δογματικές θέσεις που οδηγούν στο φανατισμό και στη μισαλλοδοξία.
3. Ο ατομικισμός και η έλλειψη κοινωνικής συνείδησης . Η κριτική ικανότητα αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση κατανόησης από την πλευρά του νέου ότι η ατομική, και η κοινωνική πρόοδος συνάδουν και αλληλοεξαρτώνται.
4. Τα Μαζικά Μέσα Ενημέρωσης προβάλλουν κοινά πρότυπα ζωής, σκέψης και συμπεριφοράς και προωθούν την πολιτισμική αφομοίωση, η οποία αποτελεί κίνδυνο για τη διατήρηση της εθνικής συνείδησης. Η κριτική ικανότητα αποτελεί το μέσο αντίστασης στην ξενομανία, κατανόησης και εκτίμησης της παράδοσης και του εθνικού πολιτισμού και δημιουργικής σύζευξης του δικού μας πολιτισμού με τα ξένα πολιτιστικά στοιχεία, ώστε να αποφευχθεί η πολιτισμική αποτελμάτωση.
5. Η μαζική κουλτούρα που επικρατεί αλλοιώνει τη σκέψη του πολίτη και δε συντείνει στην πνευματική αναβάθμιση του. Η διάκριση ανάμεσα στη γνήσια τέχνη και στα υποκατάστατα της θα βοηθήσει το νέο στην αξιολόγηση των διαφόρων καταστάσεων και στην καλλιέργεια του αισθητικού του κριτηρίου.

Γ. ΤΡΟΠΟΙ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ:

1. Η οικογένεια οφείλει να καλλιεργεί την κριτική σκέψη του νέου και να τον ενθαρρύνει στην ανάληψη πρωτοβουλιών, ώστε να αναπτύσσει την υπευθυνότητά του.
2. Το σχολείο οφείλει να διαμορφώνει τις προϋποθέσεις, ώστε να αναπτύσσεται η κριτική σκέψη του μαθητή. Αναγκαίες προϋποθέσεις προς την κατεύθυνση αυτή είναι η έλλειψη αυταρχικότητας κατά την εκπαιδευτική διαδικασία, ο εποικοδομητικός διάλογος, ο περιορισμός της στείρας αποστήθισης, η έμφαση στην ποιότητα και όχι στην ποσότητα των μεταδιδόμενων γνώσεων, η ρεαλιστική εκπαίδευση, η σύνδεση, δηλαδή, του σχολείου με την κοινωνία.
3. Επίσης, τα Μέσα Ενημέρωσης έχουν χρέος, ως βασικός παιδευτικός φορέας, να αποποιηθούν τις πρακτικές της παραπληροφόρησης και της προπαγάνδας, να διακρίνουν με σαφήνεια τα γεγονότα από τα σχόλια, να αφήνουν περιθώρια στους νέους να εξετάζουν πολλές και διαφορετικές απόψεις πάνω στο ίδιο θέμα, ώστε να προάγεται ο προβληματισμός και ο κοινωνικός διάλογος. Παράλληλα, κρίνεται αναγκαία και η συμμετοχή των πνευματικών ανθρώπων στα Μέσα Ενημέρωσης, ώστε να ενημερώνουν τους πολίτες πάνω στα κοινωνικά και πολιτικά προβλήματα, να τους νουθετούν και να προτείνουν αποτελεσματικούς τρόπους αντιμετώπισης.
4. Τέλος, οι συναναστροφές των νέων διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην καλλιέργεια της κριτικής σκέψης. Ο αλληλοεπηρεασμός που συντελείται μέσα στους κόλπους της νεανικής παρέας είναι δυνατόν να αποτελέσει παράγοντα γόνιμου προβληματισμού και ουσιαστικής επικοινωνίας.

ΑΠΟΣΤΗΘΙΣΗ

Λόγοι που καθιστούν την αποστήθιση αναποτελεσματική

 Παθητική απομνημόνευση. Οι πληροφορίες δε συνδέονται σημασιολογικά με προγενέστερες γνώσεις.

 Ο μαθητής δεν κατανοεί. Δεν μπορεί να εμπεδώσει, να αφομοιώσει τη γνώση.

 Δεν μπορεί να κρίνει, να συγκρίνει, να συνθέσει, να αξιοποιήσει το νοητικό του δυναμικό. Δεν καλλιεργείται η κριτική του ικανότητα.

 Δεν μπορεί να αρθρώσει το δικό του λόγο. Στηρίζεται αποκλειστικά στις λέξεις του βιβλίου. Έτσι δεν καλλιεργείται το γλωσσικό αισθητήριο.

 Η όλη διαδικασία δημιουργεί απέχθεια στο μαθητή, ο οποίος αποστρέφεται τη γνώση και γενικά το παιδευτικό αγαθό.

Τρόποι με τους οποίους ο μαθητής θα αφομοιώσει γόνιμα και ουσιαστικά τη γνώση

 Πολλαπλό βιβλίο. Σύγκριση πληροφοριών, γόνιμη σύνθεση. Έτσι ενεργοποιείται η κριτική λειτουργία.

 Ερευνητικές εργασίες. Μέσα από την καταβολή προσωπικής προσπάθειας και την αναζήτηση πληροφοριών, ο μαθητής θα κάνει τη γνώση κτήμα του.

 Ενθάρρυνση της συνεργασίας μεταξύ μαθητών. Οι πολλές απόψεις, ο διάλογος ενισχύουν την κρίση και αφυπνίζουν τις νοητικές δυνάμεις του εγκεφάλου.

 Αξιοποίηση της νέας τεχνολογίας. Προτζέκτορες, διαδραστικοί πίνακες προσφέρουν ποικίλα ερεθίσματα που κεντρίζουν την ερευνητική διάθεση και βοηθούν στην ευχάριστη πρόσληψη της γνώσης.

 Εργαστήρια. Μέσα από τη διενέργεια πειραμάτων ο μαθητής κατανοεί καλύτερα τα όσα είναι αποτυπωμένα σ’ ένα βιβλίο φυσικής ή χημείας για παράδειγμα.

 Εκπαιδευτικές εκδρομές. Οι μαθητές μέσα από την επίσκεψη σ’ ένα μουσείο, σ’ έναν αρχαιολογικό χώρο, σ’ ένα αιολικό πάρκο, προσεγγίζουν βιωματικά τη γνώση και την κατακτούν.

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑ

Η δημιουργική ικανότητα είναι έμφυτη στον άνθρωπο. Με τη δημιουργία καταξιώνεται η ζωή και νικιέται ο θάνατος. Η προσωπική δημιουργία είναι πηγή χαράς και αισιοδοξίας. Η χαρά της δημιουργίας προέρχεται από την εσωτερική τάση του ανθρώπου για ελευθερία και γνώση. Η δημιουργία διαφέρει από την εργασία. Η απλή εργασία είναι μέσο επιβίωσης και βιοπορισμού. Η δημιουργία ικανοποιεί πνευματικές και ψυχικές ανάγκες του ανθρώπου.

Προϋποθέσεις για την αληθινή δημιουργία

1. Ελευθερία: Βασική προϋπόθεση κάθε δημιουργίας είναι η ελευθερία. Ο άνθρωπος δημιουργία μόνο όταν είναι ελεύθερος. Η ελευθερία είναι απαραίτητη στην έκφραση και στην έμπνευση. Με την ελευθερία λόγου ο δημιουργός εκφράζει τις ιδέες, τις γνώμες και τα διανοήματά του.
2. Φαντασία: Η δημιουργική φαντασία είναι απαραίτητη στα γράμματα και στις τέχνες. Ο δημιουργός κλασικών έργων με τη φαντασία του διεισδύει στο μέλλον. Η φαντασία, αν είναι γόνιμη και δημιουργική, είναι απαραίτητη στους καλλιτέχνες, στους επιστήμονες, στους οικονομολόγους, στους διαφημιστές, στους πολιτικούς, στους στρατιωτικούς κλπ. Γενικά η φαντασία δημιουργεί νέες εικόνες, νέες παραστάσεις, νέες μορφές φαινομένων και αντικειμένων.
3. Έμπνευση: Με τη φαντασία συνδέεται στενά η έμπνευση. Ο δημιουργός ξαφνικά εμπνέεται το δημιουργικό του έργο.
4. Πρωτοτυπία: Δημιουργία είναι η πρωτοτυπία στην έμπνευση για την εκτέλεση ενός έργου. Κάθε δημιουργικό έργο πρέπει να είναι πρωτότυπο και πηγαίο φανέρωμα της ζωής.
5. Ανανέωση: Στοιχεία ανανέωσης υπάρχουν σε όλα τα δημιουργικά έργα.
6. Αυτενέργεια: Ο δημιουργός στην αρχή μιμείται ξένα έργα και εμπνέεται από ξένα πρότυπα. Έπειτα η μίμηση και η έμπνευση δίνει τη θέση της στην αυτενέργεια.
7. Θέληση: Κεντρίζει η θέληση τη δημιουργία. Χωρίς θέληση δεν μπορεί να αρχίσει καμιά δημιουργία.
8. Προσπάθεια: Η συνεχής, έντονη και συνειδητή προσπάθεια είναι απαραίτητη για κάθε δημιουργικό έργο.
9. Ανιδιοτέλεια: Ο αληθινός δημιουργός είναι ανιδιοτελής. Δεν ενδιαφέρεται για υλικές ωφέλειες και για τιμητικές διακρίσεις.
10. Αγάπη: Ο δημιουργός αγαπά το έργο του και ταυτίζεται μ’ αυτό. Η αληθινή δημιουργία είναι καρπός αγάπης.
11. Ευφυΐα: Ο ευφυής είναι πάντοτε δημιουργικός. Η ευφυΐα καταξιώνει την αγάπη για δημιουργία.
12. Ευθύνη: Πολλές φορές ο ευφυής και δημιουργικός άνθρωπος είναι ανεύθυνος. Η πολεμική βιομηχανία και οι πυρηνικοί εξοπλισμοί είναι αποτελέσματα ανεύθυνης ευφυΐας.

Το περιεχόμενο της δημιουργικής εργασίας:

1. Ανάπτυξη κλίσεων, μετατροπή των δυνατοτήτων σε ικανότητες: Μέσα από την επαγγελματική ενασχόληση αποκτάμε γνώσεις σε σχέση με το αντικείμενό μας, εξασκούμε και προσθέτουμε εμπειρίες. Διαπιστώνουμε ανεπάρκειες κι ελλείψεις, τις συμπληρώνουμε κι εξελισσόμαστε. Δίνουμε διέξοδο έκφρασης στα ταλέντα μας κι ανανεώνουμε τα δημιουργικά μας μέσα. Αναπτύσσουμε αυτοσεβασμό, αυτοεκτίμηση.
2. Πνευματική καλλιέργεια: Οξύνεται η κρίση, η λογική, η αντίληψη. Εμπλουτίζεται η φαντασία κι εκτονώνεται η δημιουργικότητά μας, αφού παράγονται έργα που έχουν τη σφραγίδα της προσωπικότητάς μας. Οι απαιτήσεις του επαγγέλματος οδηγούν σε διαρκή πνευματική εγρήγορση.
3. Σφυρηλάτηση χαρακτηριστικών θετικών για την προσωπικότητα: Αγαπάμε αυτό που κάνουμε, επομένως αποκτάμε υπευθυνότητα, γινόμαστε αποφασιστικοί, αυθεντικοί, οργανωτικοί. Η ψυχική ικανοποίηση που αντλεί το άτομο κάνει πιο άμεση την επικοινωνία με τους άλλους, εκφράζεται η συλλογικότητα, η ομαδικότητα κι η συνεργασία.
4. Ικανοποίηση: Εκδηλώνονται οι ευαισθησίες του εργαζομένου, εμπλουτίζονται τα συναισθήματα, μαθαίνουμε να τιθασεύουμε ορμές, επιθυμίες, ένστικτα, αφοσιωνόμαστε στην εκπλήρωση ανώτερων στόχων. Υπάρχει νόημα σε αυτό που κάνουμε και αισθανόμαστε ότι προσφέρουμε και στους άλλους.

Αιτίες μείωσης της δημιουργικότητας στις μέρες μας:

Η εργασία είναι κατεξοχήν χώρος έκφρασης της δημιουργικότητας, δηλαδή έργο που σφραγίζεται από την προσωπικότητα του εργαζομένου. Όλο και πιο συχνά, όμως, παρατηρούμε ανθρώπους ισοπεδωμένους μέσα από το επάγγελμά τους, που δεν βρίσκουν κανένα νόημα ύπαρξης κι αισθάνονται ότι ο εργασιακός χώρος τους εγκλωβίζει σε μία αλλοτριωτική ρουτίνα καθημερινών κινήσεων.

1. Καταμερισμός, μονομέρεια, τυποποίηση: Η τυπική επανάληψη μεμονωμένων αποσπασματικών κινήσεων και διαδικασιών, καθώς και ο αυτοματισμός, αφαιρούν την πρωτοβουλία και την επαφή με το τελικό προϊόν της εργασίας. Ο άνθρωπος μετατρέπεται σε ένα εξάρτημα της μηχανής. Εγκλωβίζεται ο ανθρώπινος νους σε ένα περιορισμένο κομμάτι τεχνογνωσίας. Απουσιάζει το στοιχείο της συλλογικότητας, εφόσον ο καθένας είναι ένας μεμονωμένος κρίκος στη συνολική διαδικασία της παραγωγής. Οι εργασιακές συνθήκες είναι μονότονες, ο εργαζόμενος παράγει μηχανικά χωρίς να σκέφτεται και να αυτενεργεί.
2. Λανθασμένα κριτήρια επιλογής επαγγέλματος:

Αυτοσκοπός γίνεται ο βιοπορισμός, ο πλουτισμός, η κοινωνική καταξίωση. Σε μία υλιστική κοινωνία, οι ψυχικές και πνευματικές απολαβές παραγκωνίζονται. Αυτό οδηγεί σε μείωση του ενδιαφέροντος, αδιέξοδο και απώλεια του νοήματος της ζωής.

3. Απώλεια ελεύθερου χρόνου: Το κέντρο βάρος του πολιτισμού μας έχει μετατοπιστεί στην κατοχή υλικών αγαθών. Προσπαθούμε να αποκτήσουμε όσο το δυνατόν περισσότερα και καταναλώνουμε το μεγαλύτερο τμήμα του χρόνου μας στην εργασία. Τα ενδιαφέροντα περιορίζονται, τα ερεθίσματα και η επικοινωνία μειώνονται δραματικά με αποτέλεσμα την ψυχική και σωματική κόπωση.
4. Ο αυξανόμενος ανταγωνισμός: Το άγχος, η ανασφάλεια, το κυνήγι της επιτυχίας και της επικράτησης στο απάνθρωπο πλαίσιο του σύγχρονου ανταγωνισμού, μειώνουν την αποδοτικότητα και στερούν τη χαρά και τη δημιουργία. Η δημιουργία ως αξία- ανάγκη υποβαθμίζεται και πρώτιστες αξίες αναδεικνύονται το γόητρο και το χρήμα.

Ανάκτηση της δημιουργικότητας:

1. Οι δυνατότητες να αλλάξουν οι ρυθμοί της σύγχρονης εργασίας είναι περιορισμένες. Ο καταμερισμός ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις και τις ανάγκες του σύγχρονου πολιτισμού. Επομένως η επανασύνδεση δημιουργικότητας κι εργασίας απαιτεί αλλαγή των σημερινών κοινωνικών δομών κι επαναπροσδιορισμού των αξιών και προτεραιοτήτων μας.
2. Η εργασία αποκτά το παλιό της νόημα. Δε θεωρείται αυτοσκοπός ή απλώς μέσο βιοπορισμού και πλουτισμού. Γίνεται μέσο έκφρασης όλων των ανθρώπινων δυνατοτήτων. Εμπεριέχει την απόλαυση της προσφοράς, ικανοποιεί τις βαθύτερες αγωνίες του ανθρώπου.
3. Η εξειδίκευση να στηρίζεται σε γενική παιδεία. Ο άνθρωπος δεν είναι μονοδιάστατη οντότητα, έχει ανάγκη να απλώνεται και να δημιουργεί σε πολλαπλούς χώρους. Η επαφή με την τέχνη, η συμμετοχή στα κοινά, η ζωή σε αρμονία με τη φύση αποτελούν εγγυήσεις για έκφραση και γεμάτη περιεχόμενο ζωή
4. Εάν πάψει να θεωρείται η χειρωνακτική εργασία υποδεέστερη της πνευματικής, θα λείψει ο κοινωνικός ρατσισμός που τροφοδοτεί λανθασμένες επαγγελματικές επιλογές και κατ’ επέκταση οδηγεί στη δυστυχία. Παράλληλα ενισχύεται η ελεύθερη επαγγελματική επιλογή. Δίνονται όλα τα εφόδια στον νέο να δει μέσα του και να διαλέξει αυτό που του ταιριάζει.
5. Η εργασία δεν είναι αντικείμενο εκμετάλλευσης και προσπορισμού κερδών για λίγους, αλλά έκφραση της ανθρώπινης ουσίας, προσφορά στην ομάδα.

ΑΤΟΜΙΚΙΣΜΟΣ

Ατομικισμός είναι η προσήλωση του ανθρώπου στον εαυτό του, η θεώρηση του κόσμου με κέντρο το “εγώ”.

Αίτια επικράτησης του ατομικισμού σήμερα
• Η άξενη μορφή των πόλεων: αποπροσωποποίηση, μαζοποίηση, δεν ευνοείται η ανθρώπινη επικοινωνία.

• Η τεχνοκρατική αντίληψη της ζωής: η ψυχρή λογική σε βάρος του συναισθήματος.
• Η έκπτωση των ηθικών αξιών: απουσία σεβασμού, επικράτηση ανταγωνισμού.
• Η αξία των πραγμάτων τίθεται πάνω από τον άνθρωπο.
• Η υλιστική νοοτροπία και ο καταναλωτισμός: εξοντωτικοί ρυθμοί ζωής, υπερεργασία, έλλειψη ελεύθερου χρόνου, απουσία διάθεσης για επαφή με τον συνάνθρωπο.
• Η κρίση φορέων κοινωνικοποίησης: δεν καλλιεργούν την κοινωνική συνείδηση, η παιδεία είναι τεχνοκρατική, δε μεταγγίζει αξίες.
• Η έλλειψη ιδανικών, η ανυπαρξία κοινών στόχων που να ενώνουν τους ανθρώπους, η μη συμμετοχή στα κοινά, το αντιπαραδοσιακό κλίμα (απουσία συνεκτικών δεσμών).
• Η αδυναμία σύναψης ουσιαστικών διαπροσωπικών σχέσεων.
• Έλλειψη κοινωνικής μόρφωσης, κοινωνικής ευθύνης και κατάλληλης παιδείας.

Συνέπειες

• Ο άνθρωπος γίνεται αντικοινωνικός, αλλοτριώνεται, αδιαφορεί για τον συνάνθρωπο. Περιχαρακώνεται (μοναξιά, ανασφάλεια) .
• Δε συνειδητοποιεί τις υποχρεώσεις του, ενώ αντίθετα γίνεται απαιτητικά διεκδικητικός.
• Χάνει την ευαισθησία του, γίνεται κυνικός και ανάλγητος στον ανθρώπινο πόνο.
• Οι ανθρώπινες σχέσεις γίνονται τυπικές και απρόσωπες, συχνά μάλιστα, ανταγωνιστικές.
• Διασπάται η κοινωνική αρμονία και ισορροπία. Διογκώνονται τα παθογενή φαινόμενα (βία, εγκληματικότητα, ναρκωτικά κ.ά.).
• Εξαφανίζονται οι αξίες της συνεργασίας, της άμιλλας, της αλληλεγγύης(αδύνατη η ανάπτυξη της κοινωνίας).
• Καταπατώνται τα ανθρώπινα δικαιώματα.
• Αδιαφορία για τα κοινά – ο άνθρωπος θεατής των εξελίξεων στο πολιτικό επίπεδο(υπονομεύεται η δημοκρατία).
• οικολογική καταστροφή
• απομάκρυνση από την παράδοση
• ανηθικότητα
• αδιαφορεί για τις υποθέσεις του κράτους, γίνεται άτομο αδρανές, αμέτοχο των εξελίξεων που συντελούνται.
• Αδιαφορεί για το συνάνθρωπό του. Κυριαρχεί ο σκληρός και αθέμιτος ανταγωνισμός.
• Χάνονται τα ηθικοκοινωνικά αγαθά: η ελευθερία με την επικράτηση της αναρχίας, η ευνομία με την ανυπακοή και παραβίαση των νόμων, η κοινωνική ειρήνη με την υιοθέτηση εγκληματικών μεθόδων για την επίτευξη της ατομικής προόδου. Η κοινωνία έτσι κινδυνεύει να μεταβληθεί σε κοινωνία αγέλης, όπου κυριαρχεί το δίκαιο του ισχυρότερου.
• Διαταράσσονται οι ομαλές διαπροσωπικές σχέσεις με αποτέλεσμα να αναστέλλεται η κοινωνική πρόοδος. Αυτή η κατάσταση οδηγεί στη γενικότερη υλική, πνευματική και ηθική παρακμή του πολιτισμού.

Τρόποι αντιμετώπισης / Επαναφοράς της συνεργασίας :
Ευθύνη φορέων κοινωνικοποίησης:
α) Οικογένεια: να εθίζει στο διάλογο, στη συνεργασία, στην αλληλεγγύη.
β) Εκπαίδευση: να μεταλαμπαδεύει αξίες, όχι μόνο με το περιεχόμενο των σπουδών αλλά και με ποικίλες εκδηλώσεις (πολιτιστικές – αθλητικές).
γ) Εκκλησία: ανάπτυξη ανθρωπιστικών δραστηριοτήτων.

• ΜΜΕ: προβολή υγιών προτύπων, εκπομπές – συζητήσεις που να προβάλλεται η σημασία της συλλογικότητας και της συμμετοχής στα κοινά.
• Πνευματικοί άνθρωποι: με τον τρόπο ζωής και το έργο τους να αποτελούν σημείο αναφοράς, ιδιαίτερα των νέων.
• Προβαλλόμενα πρότυπα (αθλητές, ηθοποιοί…): συμμετέχοντας οι ίδιοι στακοινωνικά δρώμενα.
• Πολιτεία: ανθρώπινες συνθήκες διαβίωσης στα αστικά κέντρα, δημιουργία αθλητικών χώρων και πολιτιστικών κέντρων.
• Κατά τόπους φορείς: με εκδηλώσεις, ενημερωτικές συζητήσεις.
• Ατομική ευθύνη: αλλαγή στάσης ζωής – επαναπροσδιορισμός αξιών. Απαλλαγή από τη μανία του καταναλωτισμού, πνευματική καλλιέργεια, ενδιαφέρον για τον συνάνθρωπο, συμμετοχή σε συλλογικές δραστηριότητες (προστασία περιβάλλοντος, πολιτιστικές εκδηλώσεις κ.ά.), ενδιαφέρον για τα κοινά, εργατικότητα, ανεκτικότητα, νομιμοφροσύνη.

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΦΕΡΟΝ

Η επιδίωξη του κοινωνικού συμφέροντος συντελείται με τους ακόλουθους τρόπους:

1. Καταβολή κοινών, συλλογικών προσπαθειών για τη δημιουργία κοινών έργων.
2. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η ομαλή και αρμονική συνεργασία των μελών του κοινωνικού συνόλου, καθώς και η ομαδική επίλυση των κοινών προβλημάτων^. και αυτό μπορεί να επιτευχθεί με την καλλιέργεια και ανάπτυξη βασικών κοινωνικών αρετών με τη βοήθεια της οικογένειας, του σχολείου, της γενικότερης παιδείας και αγωγής. Οι αρετές αυτές είναι η αγάπη, φιλία, ομόνοια, αλτρουισμός, ανιδιοτέλεια, δικαιοσύνη, υπευθυνότητα, συνεργασία, διάλογος.
3. Αρμονική συνεργασία μεταξύ του κράτους και των πολιτών.
4. Ανάπτυξη και καλλιέργεια της κοινωνικής συνείδησης. Κατανόηση του γεγονότος πως η κοινωνία και τα διάφορα μέρη και δομές που την αποτελούν είναι δημιούργημα όλων των πολιτών και επομένως ανήκουν σε όλους. (νόμοι, οικονομία, παιδεία, διοίκηση κ.τ.λ.).
5. Κατοχύρωση της ελευθερίας και της δημοκρατίας. Έτσι το άτομο συνειδητοποιεί τα δικαιώματά του και τις υποχρεώσεις του. Σε αυτό συμβάλλει ολόκληρο το φάσμα της δικαιοσύνης και ειδικότερα η θέσπιση νόμων υγιών (δίκαιων και αξιοκρατικών).
6. Παροχή κοινωνικών υπηρεσιών από το κράτος (παροχή κινήτρων στους πολίτες, μέσω μιας δίκαιης κοινωνικής πολιτικής, κοινωνική πρόνοια, ιατροφαρμακευτική περίθαλψη).

Αποτελέσματα:

1. Υγιής εθνική οικονομία^. Πρόοδος και ευημερία σε όλους τους τομείς της οικονομίας, που οδηγεί στην άνοδο του βιοτικού επιπέδου των πολιτών.
2. Κοινωνική ανάπτυξη, ωφέλεια των ατόμων – πολιτών.
3. Πνευματική πρόοδος^. Η εξυπηρέτηση του κοινωνικού συμφέροντος οδηγεί στην ανύψωση του πνευματικού επιπέδου του λαού (ολοκληρωμένη παιδεία, επιστημονική ανάπτυξη).
4. Ηθικοκοινωνική βελτίωση^. Τα άτομα – μέλη του κοινωνικού συνόλου αναπτύσσουν ηθικοκοινωνικές αρετές και συμβάλλουν στην εδραίωση του ανθρωπισμού της ειρήνης, της αξιοκρατίας.

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΣΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΚΑΙ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ:

1. Το άτομο μέσα στο κοινωνικό περιβάλλον εκπληρώνει το λόγο της βιολογικής ύπαρξής του, αυτοπροσδιορίζεται σαν οντότητα και αποκτά αυτογνωσία μέσα από την επαφή με τους συνανθρώπους του.
2. Προσανατολίζεται επαγγελματικά και επομένως προοδεύει οικονομικά, πετυχαίνοντας ταυτόχρονα και την κοινωνική του ανάδειξη.
3. Διευρύνει τους πνευματικούς του ορίζοντες, προσλαμβάνοντας παιδεία γενική.
4. Αναπτύσσει εθνική συνείδηση και δέχεται δημιουργικά τις ευεργετικές επιδράσεις της παράδοσης.
5. Γίνεται μέτοχος των πολιτιστικών εξελίξεων, ικανοποιεί τα ενδιαφέροντά του και αξιοποιεί δημιουργικά τον ελεύθερο χρόνο του.
6. Αναπτύσσει κοινωνικές αρετές, όπως συνεργασία, ελευθερία, άμιλλα. Έτσι, εκπληρώνει τις φιλοδοξίες του, ενώ ταυτόχρονα αισθάνεται ασφάλεια, γνωρίζοντας πως δέχεται την κοινωνική προστασία.

Επομένως, το κοινωνικό περιβάλλον διαμορφώνει και ολοκληρώνει την προσωπικότητα του ατόμου.

Ποια θα πρέπει να είναι η δική μας στάση απέναντι στις αντιξοότητες της ζωής

• Χρειάζεται ψυχικό σθένος και αισιοδοξία προκειμένου να αντεπεξέλθουμε στις κάθε είδους αναποδιές.
• Πίστη στον εαυτό μας ότι θα τα καταφέρουμε. Η εσωστρέφεια και η συστολή γεμίζουν τον άνθρωπο με φοβικά σύνδρομα και τον τελματώνουν.
• Η σκληρή δουλειά είναι η αναγκαία προϋπόθεση για να εξέλθουμε από τις όποιες αντιξοότητες αντιμετωπίζουμε. Η εποχή των ανέξοδων λόγων τελείωσε· πρέπει να περάσουμε σε έργα.
• Διάθεση για συνεργασία. Πρέπει να ανακαλύψουμε τη σχέση μας με τον κόσμο, την οποία γνωρίζαμε, αλλά, αστόχαστα αυτάρκεις, προσπερνούσαμε.
• Ειλικρινείς διαθέσεις, όχι παρασκηνιακές μεθοδεύσεις. Αν ακολουθήσουμε ξανά το δρόμο της διαπλοκής και της διαφθοράς, τότε θα επέλθει πρόσκαιρα η ατομική ευημερία, αλλά θα χαθεί η συλλογική. Και αν χαθεί η συλλογική ευημερία, τότε θα βουλιάξουμε όλοι. Όπως λέει και ο πάντα επίκαιρος Αριστοτέλης: «Το όλον προηγείται του μέρους».

Περιθωριοποίηση

Ορισμός : περιθωριοποίηση είναι η συνειδητή τοποθέτηση του ατόμου στο περιθώριο της κοινωνικής ζωής, η απομάκρυνση του από τους κοινά αποδεκτούς κανόνες συμπεριφοράς, που διέπουν μια κοινωνία. Η λ. προέρχεται ετυμολογικά από το ρ.περιθωριοποιούμαι (=θέτομαι στο περιθώριο, παραγκωνίζομαι, ζω χωρίς δράση).Χρησιμοποιείται για να δηλώσει τα άτομα που αποκλίνουν από την κοινωνικά καθιερωμένη συμπεριφορά.

Ποια είναι τα αίτια αυτού του φαινομένου ;

1. το αίσθημα της ελευθερίας, το οποίο υπάρχει έντονο στους νέους. Η κοινωνία έχει θεσμούς, που περιορίζουν αυτή την ελευθερία.
2. η απειρία, σχετικά με τα μεγάλα προβλήματα της ζωής, που οφείλεται στη μη σωστή διαπαιδαγώγηση από την κοινωνία, την οικογένεια, το σχολείο, μερικές φορές δημιουργεί πρόβλημα στην ένταξη του νέου στην κοινωνία και τον οδηγεί στο περιθώριο.
3. τα παιδικά βιώματα, όταν είναι άσχημα(φτώχεια, πνευματική αθλιότητα, καταπίεση, καυγάδες κ.α.).
4. η αρνητική αντιμετώπιση των νέων από τα μεγαλύτερα μέλη της κοινωνίας, που συχνά είναι επιφυλακτική ή ακόμη και εχθρική, προβληματίζουν το νέο και τον κάνουν επιθετικό και καχύποπτο.
5. η κρίση των αξιών που υπάρχει στην εποχή μας δημιουργεί στο νέο σύγχυση και τον αποπροσανατολίζει, καθώς δεν μπορεί να θέσει σταθερούς στόχους στη ζωή του.
6. η μορφή της εξουσίας και οι ανταγωνισμοί των κρατών για τους εξοπλισμούς προκαλούν στο νέο ανασφάλεια, με αποτέλεσμα να απορρίπτει τα κοινωνικά κατεστημένα και καθιερωμένα.
7. η αποξένωση στις ανθρώπινες σχέσεις.

     Μορφές περιθωριοποίησης :

1. σύγκρουση με το κοινωνικό κατεστημένο, «επανάσταση».
2. αρνητική θέση απέναντι στη ζωή.
3. καταφυγή σε ψεύτικες ικανοποιήσεις (ναρκωτικά …)
4. απόρριψη του διαλόγου και της επαφής με τους γύρω.
5. αποκοπή από το στενό κοινωνικό πυρήνα, την οικογένεια.
6. επαφές με το χώρο του «υπόκοσμου».

Συνέπειες για την κοινωνία : όταν οι νέοι χάνουν τον προσανατολισμό τους και περιθωριοποιούνται, το κόστος για την κοινωνία είναι μεγάλο, γιατί :

1. χάνει από τους κόλπους της μέλη, που θα μπορούσαν να είναι παραγωγικά σε πολλούς τομείς.
2. τα κοινωνικά προβλήματα πολλαπλασιάζονται όπως η βία, κλοπές, εγκληματικότητα, ναρκωτικά, διάβρωση συνειδήσεων.
3. η πρόοδος ανακόπτεται και επικρατεί στασιμότητα.
4. απουσιάζει ο διάλογος με αποτέλεσμα να επικρατεί δογματισμός, φανατισμός, να υπάρχει έλλειψη συνεννόησης.
5. το χάσμα των γενεών διευρύνεται.
6. ανακοπή της επιστημονικής ανάπτυξης και γενικότερη παρακμή του πολιτισμού.

     Λύσεις :

1. η κοινωνία μπορεί να βοηθήσει το νέο άτομο δείχνοντας περισσότερη εμπιστοσύνη στις πρωτοβουλίες της νεολαίας.
2. σωστή παιδεία για να διευρυνθούν οι πνευματικοί ορίζοντες του νέου, να αποκτήσει κρίση και ευθύνη.
3. κρατική μέριμνα για παιδιά που ζουν κάτω από άθλιες οικονομικές και οικογενειακές συνθήκες.
4. σεβασμός στην προσωπικότητα του νέου από τη μεριά  των μεγαλύτερων ανθρώπων για να αισθανθεί ο νέος σιγουριά και αυτοπεποίθηση.
5. οι μεγαλύτεροι να αποτελούν αληθινά πρότυπα και να μην υποκρίνονται.
6. και οι ίδιοι οι νέοι πρέπει να αντιληφθούν  ότι μέσα στην κοινωνική ζωή έχουν δικαιώματα και υποχρεώσεις.

ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

ΑΞΙΑ

1. δίνουν νόημα στη ζωή
2. ηθικοποιούν
3. συμβάλλουν στην κοινωνικοποίηση
4. εμπνέουν το σεβασμό και τον ανθρωπισμό
5. στενή επαφή και γνωριμία με ανθρώπους , φιλία
6. διεύρυνση πνεύματος
7. προσφέρουν πρότυπα
8. μέσα από την ετερογνωσία οδηγούν στην αυτογνωσία
9. καλλιέργεια της κατανόησης και της συνεργασίας
10. διάλογος
11. δίκαιη επίλυση προβλημάτων
12. κοινωνική γαλήνη
13. διασφάλιση της ειρήνης
14. δημοκρατία
15. πολιτιστική ανάπτυξη

ΕΣΩΣΤΡΕΦΕΙΑ – ΚΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ

ΑΙΤΙΕΣ ΤΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ:

1. Η πνευματική και ιδεολογική κρίση της εποχής μας που περιέχει υποχρεωτικά στοιχεία ηθικής κρίσης.
2. Η ηθική κρίση, που οφείλεται όχι μόνο στις πνευματικές και ιδεολογικές αναταράξεις του καιρού μας, αλλά και σε πολλούς άλλους παράγοντες όπως: η μεσολάβηση των δύο παγκοσμίων πολέμων, η κυριαρχία της τεχνικής στη ζωή μας με όλα τα δυσμενή επακόλουθά της.
3. Η συγκέντρωση μεγάλου πληθυσμού ανθρώπων στα αστικά κέντρα.
4. Ο ανταγωνισμός που έχει αναπτυχθεί στις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων.
5. Το κλίμα της υλικής ευημερίας που επικρατεί σήμερα-υλικός ευδαιμονισμός.
6. Η ανυποταξία κοινών τρόπων ζωής, γόνιμων ενδιαφερόντων και κοινής και σωστής ψυχαγωγίας.
7. Η αποκοπή από την παράδοση.
8. η στείρα εξειδίκευση και ο βιομηχανοποιημένος τρόπος ζωής
9. η στείρα τεχνοκρατική αντίληψη και ο ψυχρός ορθολογισμός
10. νόθη ψυχαγωγία και αποχαύνωση από τα ΜΜΕ
11. κρίση των φορέων αγωγής
12. οικονομική κρίση
13. άγχος, ανταγωνισμός και ανασφάλεια των ανθρώπων

Όλα σχεδόν τα προβλήματα της εποχής μας συνιστούν αίτια του φαινομένου.

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΤΟΜΟ:

1. Με την έλλειψη επικοινωνίας μένει ανικανοποίητη η ισχυρή ψυχική τάση του ανθρώπου για επαφή με το συνάνθρωπό του και μέσα στο συναισθηματικό του κενό δημιουργούνται αρρωστημένες ψυχολογικές καταστάσεις, τα λεγόμενα ψυχολογικά προβλήματα.
2. Η έλλειψη συμπαράστασης και αλληλεγγύης μεταξύ των ανθρώπων αυξάνει το αίσθημα της μοναξιάς.
3. Λείπει η πληρότητα από τη ζωή του ανθρώπου.
4. Λείπει η πίστη σε ιδέες που την έχει μεγάλη ανάγκη ο ψυχικός κόσμος κυρίως του νέου ανθρώπου. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα το ψυχικό κενό που νιώθουν πολλοί νέοι άνθρωποι, οι οποίοι πολλές φορές παρουσιάζονται ιδεολογικά ανερμάτιστοι (χωρίς προσανατολισμό).
5. Άμεσες συνέπειες αυτών των προβλημάτων είναι η εσωστρέφεια, η μοναξιά, η μελαγχολία, η αναζήτηση ατομικών λύσεων και όχι συλλογικών, ο ατομικισμός, οι τάσεις φυγής (ναρκωτικά) και οι αρνητικές διέξοδοι και αντιδράσεις.

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΟΜΑΔΑ:

1. Η απώλεια της συνοχής και της δύναμής της.
2. Λείπει το πνεύμα συνεργασίας, δεν υπάρχει ο απαιτούμενος συντονισμός και επιβραδύνεται ή ανακόπτεται εντελώς η πρόοδος.
3. Υπάρχει αδιαφορία για τα κοινά.
4. Δεν υπάρχει ενιαία έκφραση της ομάδας σε κανένα επίπεδο (πολιτικό, κοινωνικό, ιδεολογικό, πολιτιστικό).
5. Δεν υπάρχει κοινή και σταθερή πορεία, αντίθετα τυχαία και αλλοπρόσαλλη.
6. Διατρέχει ανά πάσα στιγμή τον κίνδυνο της εξαφάνισής της ή της διάλυσή της.
7. Ανακόπτεται από την παράδοση.
8. Δεν μπορεί να προσφέρει πλούτο και πληρότητα ζωής στα μέλη της.
9. Δεν υπάρχουν κοινές ιδέες και αντιλήψεις ούτε κοινή πολιτιστική ζωή.
10. Υποσκάπτεται η κοινωνική συνείδηση και οι θεσμοί.
11. υποβάθμιση της παράδοσης
12. κρίση της δημοκρατίας
13. αναβίωση ρατσισμού και εθνικισμού

Μερικές από τις παραπάνω επιπτώσεις αποτελούν συγχρόνως και αίτια αποσύνθεσης της ομάδας.

ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΩΝ ΣΧΕΤΙΚΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ:

1. Με την αλλαγή των συνθηκών ζωής.
2. Με την αλλαγή των κοινωνικών δομών (οικογένεια, παιδεία, εκκλησία) και των οικογενειακών σχέσεων.
3. Με την αποκέντρωση του πληθυσμού και της εξουσίας και τη δημιουργία μικρότερων αυτόνομων κοινωνικών ομάδων.
4. Με την αλλαγή των σχέσεων μεταξύ εξουσίας και λαού.
5. γόνιμη αμφισβήτηση, προσωπικός αγώνας και θέληση
6. ανιδιοτέλεια, επιδίωξη κοινωνικής δράσης
7. ανθρωπιστική παιδεία, αναβάθμιση θεσμών, φορείς αγωγής και κοινωνικοποίησης να αναλάβουν τις ευθύνες τους

ΠΡΟΣΠΟΙΗΣΗ

α. Εκφάνσεις της προσποίησης

• Προσποίηση στον χώρο της Πολιτικής. Οι πολιτικοί μπορεί να προσποιούνται λαϊκίστικα ενδιαφέρον για το λαό και τα προβλήματά του και να αποκρύπτουν μια πραγματικότητα ιδιοτέλειας, διαφθοράς, διαπλοκής.
• Οι διπλωματικές σχέσεις, επίσης, χαρακτηρίζονται από προσποίηση. Συχνά εξωραΐζονται πολιτικές στο διεθνές στερέωμα ως νόμιμες και ανθρωπιστικές, ενώ στο παρασκήνιο εξυπηρετούν συμφέροντα ασχέτως κόστους.
• Ένας χώρος στον οποίο κατ’ εξοχήν εκδηλώνεται προσποίηση είναι αυτός των ΜΜΕ και της δημοσιογραφίας. Οι δημοσιογράφοι προσποιούνται ενδιαφέρον για την ενημέρωση και την αφύπνιση των πολιτών και διατυμπανίζουν ότι οι επιλογές τους έχουν να κάνουν με τις προτιμήσεις και τις ανάγκες του κοινού, ενώ στην πραγματικότητα λειτουργούν ιδιοτελώς, εμπορικά, ματαιόδοξα και σε κλίμα διαπλοκής με πολιτικούς και οικονομικούς κύκλους της κοινωνίας.
• Η διαφήμιση, επίσης, παρουσιάζει μια εξιδανικευμένη εικόνα για τα προϊόντα και τις υπηρεσίες που προβάλλει, αποκρύπτοντας τη βαθύτερη στοχοθεσία της, που είναι η προαγωγή του καταναλωτισμού.
• Στο πεδίο της Τέχνης, οι καλλιτέχνες υποκρίνονται αυθορμητισμό, πρωτοτυπία και προβληματισμό, ενώ στην πραγματικότητα ενδιαφέρονται για την εμπορική τους επιτυχία και υιοθετούν τις επιταγές των «βιομηχανιών της τέχνης», που τους κατευθύνουν στη στείρα αντιγραφή «καλουπιών επιτυχίας».
• Στον χώρο της εργασίας, οι εργαζόμενοι πολύ συχνά υποκρίνονται τόσο απέναντι στην εργοδοσία όσο και απέναντι στους συναδέλφους τους, για να εξασφαλίσουν ευνοϊκές συνθήκες για την εργασιακή τους αναβάθμιση ή για να κυριαρχήσουν ύπουλα στον εργασιακό ανταγωνισμό.
• Προσποίηση, βεβαίως, εκδηλώνεται και σε οποιαδήποτε οικογενειακή ή διαπροσωπική σχέση, από το αθώο ψέμα, μέχρι τη διάθεση εκμετάλλευσης του άλλου και εξαργύρωσης της σχέσης.
• Ο άνθρωπος, τέλος, υποκρίνεται στη σχέση με τον εαυτό του, αυταπατώμενος.

β. Αίτια – στόχοι προσποίησης

• Ανάγκη σύμπλευσης με τις κοινωνικές συμβάσεις με στόχο την κοινωνική αποδοχή.
• Μαζοποίηση, ισοπέδωση των ανθρώπων από τα πρότυπα που καταιγιστικά προβάλλονται στην κοινωνία.
• Αδύναμη προσωπικότητα. Ο άνθρωπος προσπαθεί να δείξει κάτι άλλο απ’ αυτό που είναι, γιατί δεν έχει αυτοπεποίθηση και δεν αισθάνεται αυτόνομος και ολοκληρωμένος. Δανείζεται στοιχεία από τα προβαλλόμενα πρότυπα για να αισθανθεί εσωτερική πλήρωση.
• Συμφεροντολογία, ιδιοτέλεια. Ο άνθρωπος προσποιείται για να επιτύχει αδιαφανείς στόχους, παραπλανώντας και εκμεταλλευόμενος τους άλλους.
• Προσπαθεί επίσης να αυτοπροβληθεί υποκρινόμενος και να αναβαθμίσει το κύρος του στον κοινωνικό του κύκλο.
• Εκδηλώνεται, επίσης, υποκρισία και από κακία, φθόνο, ζήλεια, με στόχο τη βλάβη του άλλου.
• Ο άνθρωπος μπορεί να υποκρίνεται αυταπατώμενος, επειδή αρνείται να κοιτάξει την αλήθεια για τον εαυτό του κατάματα.
• Μπορεί, ακόμα, να προσποιείται από καλή προαίρεση, για να προστατεύσει έναν οικείο του από τις ψυχικές επιπτώσεις της αλήθειας.
• Τέλος, η προσποίηση και η υποκρισία μπορεί να εκπορεύεται από διάθεση για χιούμορ, για πείραγμα, για δημιουργία κωμικής ατμόσφαιρας.

γ. Επιπτώσεις της προσποίησης

• Χάνεται η αλήθεια. Κυριαρχεί το ψέμα, η απάτη, ο φενακισμός και ο

φαρισαϊσμός.

• Χάνεται ο αυθορμητισμός και η αυθεντικότητα, η γνησιότητα στην ανθρώπινη συμπεριφορά και στην κοινωνική δραστηριότητα. Τα πάντα τελματώνονται στις επιταγές των τύπων και του κομφορμισμού.
• Η γνησιότητα και η υπεράσπιση της αλήθειας καταντούν αδυναμία και γίνονται αντικείμενο κοροϊδίας και υποτίμησης.
• Κυριαρχεί η παραπλάνηση και ο αποπροσανατολισμός. Τα ιδιοτελή, συμφεροντολογικά, υστερόβουλα, κερδοσκοπικά κίνητρα της δράσης ατόμων και ομάδων συγκαλύπτονται επιδέξια, η κοινή γνώμη αποπροσανατολίζεται, άγεται και φέρεται ποικιλοτρόπως, με αποτέλεσμα οι επιτήδειοι υποκριτές να κερδίζουν με κάθε τρόπο και ο λαός να γίνεται θύμα εκμετάλλευσης και εμπαιγμού.
• Βρίσκει πεδίον δράσης ο λαϊκισμός και η χειραγώγηση των μαζών. Επιδέξιοι άνθρωποι σε διάφορους χώρους προσποιούνται λαϊκότητα για να κερδίσουν εκμεταλλευόμενοι το λαϊκό αίσθημα και τα απωθημένα του λαού.
• Προβάλλεται μια εικονική, ευδαιμονιστική, λαμπερή πραγματικότητα, που θαμπώνει τον λαό και τον καθιστά φαντασιόπληκτο, προξενώντας του υπαρξιακό αδιέξοδο και συμπλέγματα κατωτερότητας.
• Εξαπλώνεται η καχυποψία απέναντι στον συνάνθρωπο, που υποσκάπτει ανεπανόρθωτα τις κοινωνικές σχέσεις και δημιουργεί στους ανθρώπους αίσθημα ανασφάλειας και αβεβαιότητας.

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗ

Ορισμός

Οι κοινωνιολόγοι χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν, για να περιγράψουν τη διαδικασία με την οποία οι άνθρωποι μαθαίνουν να συμμορφώνονται στους κοινωνικούς κανόνες μια διαδικα­σία που καθιστά εφικτή την ύπαρξη μιας μακρόζωης κοινωνίας και τη με­τάδοση της κουλτούρας της από γενιά σε γενιά. Η διαδικασία αυτή έχει εννοιολογικοποιηθεί με δύο τρόπους:

Α)Κοινωνικοποίηση μπορεί να θεωρηθεί η εσωτερίκευση των κοινωνικών κανόνων. Οι κοινωνικοί κανόνες εσωτερικεύονται με την έννοια ότι περισ­σότερο αυτοεπιβάλλονται από το ίδιο το άτομο παρά με εξωτερική ρύθμι­ση και με τον τρόπο αυτό γίνονται μέρος της προσωπικότητας του ατόμου. Το άτομο, κατά συνέπεια, αισθάνεται την ανάγκη να συμμορφωθεί.

Β)Μπορεί να θεωρηθεί ουσιώδες στοιχείο της κοινωνικής αλληλεπίδρα­σης, αν υποθέσουμε ότι οι άνθρωποι επιθυμούν να βελτιώσουν την αυτο­εικόνα τους, πετυχαίνοντας την αποδοχή και το κύρος στα μάτια των άλ­λων. Στην περίπτωση αυτή, τα άτομα κοινωνικοποιούνται καθώς κάνουν τις πράξεις τους να συμφωνούν με τις προσδοκίες των άλλων. Οι δύο αυ­τές διαφορετικές εννοιολογικές συλλήψεις της κοινωνικοποίησης μπο­ρούν να συνδυαστούν.

Η κοινωνικοποίηση μπορεί να διαχωριστεί σε τρία στάδια: Το πρώτο στάδιο περιλαμβάνει την κοινωνικοποίηση του μικρού παιδιού μέσα στην οικογένεια. στο δεύτερο στάδιο περιλαμβάνεται το σχολείο, το τρίτο στά­διο είναι η κοινωνικοποίηση στην ενηλικίωση, όταν τα άτομα αναλαμβά­νουν ρόλους για τους οποίους δεν προετοιμάστηκαν πλήρως κατά την πρω­τογενή και δευτερογενή κοινωνικοποίησή τους».

Παρατήρηση

Η διαδικασία της κοινωνικοποίησης πρέπει να εντάσσει το άτομο ομαλά στην κοινωνική ζωή με σεβασμό στην ιδιαιτερότητα και την αυτονομία του. Να μη λει­τουργεί ως ισοπεδωτικός μηχανισμός που οδηγεί στον κοινωνικό κομφορμισμό και τη μαζοποίηση.

Παράγοντες / φορείς κοινωνικοποίησης:

Θεσμοθετημένοι: Οικογένεια, εκπαίδευση, θρησκεία, πολιτεία (με τους επιμέρους θεσμούς της όπως η δικαιοσύνη κ.λπ.)

Μη θεσμοθετημένοι: Κοινωνικές συναναστροφές (ομάδες συνομιλήκων, γει­τονιά, σύλλογοι κ.λπ.), εργασιακός χώρος, ΜΜΕ, πνευματικοί άνθρωποι κ.λπ.

Η σημασία της

Με την ομαλή κοινωνικοποίηση, που σέβεται την ιδιαιτερότητα και την αυ­τονομία του, το άτομο

• εντάσσεται στην κοινωνική ζωή, επειδή:
• καλλιεργεί τις κοινωνικές του αρετές(συνεργασία, συλλογικότητα κ.ά.)
• αναπτύσσει υγιείς διαπροσωπικές σχέσεις
• διαμορφώνει υγιή πολιτική συνείδηση, αφού
• κατανοεί το περιεχόμενο της πολιτικής
• ως ενεργός πολίτης αναπτύσσει συμμετοχική διάθεση
• ηθικοποιεί τη συμπεριφορά του, γιατί
• υιοθετεί ηθικά αποδεκτές αρχές
• αποδέχεται τους κοινούς συμβιωτικούς κανόνες
• ισορροπεί ψυχοσυναισθηματικά, επειδή
• καλύπτει τις συναισθηματικές του ανάγκες
• απαλλάσσεται απ’ την ψυχοφθόρα μοναξιά, την αίσθηση της απομόνωσης και της περιθωριοποίησης.

Γενικά, η κοινωνικοποίηση συμβάλλει στη διαμόρφωση μίας ολοκληρωμένης και πολυδιάστατης προσωπικότητας με κοινωνικές, ηθικές, πολιτικές αξίες και αρετές.

Κομφορμισμός

Είναι η τάση του ανθρώπου να προσαρμόζει τη συμπεριφορά του στις αντιλήψεις, τις συνήθειες, τα έθιμα, κλπ. της κοινωνίας στην οποία ανήκει ακόμη και αν δεν τον εκφράζουν.

Μαζοποίηση

Eίναι η διαδικασία και το φαινόμενο εκείνο κατά το οποίο καταργείται η ατομική βούληση, οι άνθρωποι παθητικοποιούνται, αποκτούν αγελαία νοοτροπία, συνήθως μέσα από έντεχνους μηχανισμούς υποβολής διαβρωτικών μηνυμάτων οι οποίοι αποσκοπούν στην εξυπηρέτηση «ιδίων συμφερόντων».

Χαρακτηριστικά του ανθρώπου κομφορμιστή :

• Θεωρούν αυτονόητη την παροχή σε αυτούς δικαιωμάτων και ευμάρειας, ανεξάρτητα από την προσφορά τους στο σύνολο.
• Απαιτούν να κρίνουν όλες τις δραστηριότητες άλλων προσώπων και να σχηματίζουν άποψη με σιγουριά και για όσα δε μελέτησαν σε βάθος
• Αναπτύσσουν εχθρική και ολοκληρωτική συμπεριφορά απέναντι στην ιδιαιτερότητα του άλλου, σε ότι αντιτίθεται στη δική τους απρόσωπη ζωή, στη δική τους μετριότητα.
• Αναπτύσσουν ένα αίσθημα αυταρέσκειας και δεν μάχονται για την ποιότητα της ζωής τους
• Ενδεικτικό της μαζικοποίησης είναι ότι οι άνθρωποι σήμερα δε δείχνουν ανήσυχοι για την εξαφάνιση των ηθών, των εθίμων και των παραδόσεων.

Φορείς κοινωνικοποίησης :

1. Θεσμοθετημένοι : οικογένεια, εκπαίδευση, θρησκεία, πολιτεία
2. Μη θεσμοθετημένοι : κοινωνικές συναναστροφές, εργασιακός χώρος, ΜΜΕ, πνευματικοί άνθρωποι,κλπ.

Αίτια :

Α. οικογένεια :

Τα προβαλλόμενα πρότυπα, οι γενικότερες αντιλήψεις, οι αξίες υιοθετούνται συχνά άκριτα από το νέο στο οικογενειακό περιβάλλον, γιατί:

Α)Βρίσκεται σε ηλικιακή φάση στην οποία δεν έχει διαμορφώσει σταθερές αξίες

Β) δείχνει περισσή εμπιστοσύνη, ευπιστία σε προσφιλή πρόσωπα.

Β. το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο:

Καθιστά τα άτομα ευάλωτα και εύκολα χειραγωγούμενα από οποιεσδήποτε εξουσίες, έρμαια των σκοπιμοτήτων τους.

Γ. η αρνητική λειτουργία των ΜΜΕ

Σε θέματα πολιτικο/ιδεολογικά  και σε θέματα αισθητικής.

Δ. η αρνητική λειτουργία της πολιτικής

α) οι πολιτικοί ηγέτες χρησιμοποιώντας τη δημαγωγία, το λαϊκισμό και την προπαγάνδα, προβάλλοντας τη μεσσιανική αντίληψη, οπαδοποιώντας τους πολίτες για να εξυπηρετούν τους ιδιοτελείς στόχους τους

β) αυταρχικά καθεστώτα επιβάλλουν ομοιόμορφη σκέψη, καταδικάζοντας κάθε κριτική και αμφισβητική διάθεση των πολιτών.

Ε. η μόδα-συρμός

Με τα αισθητικά πρότυπα επιβάλλεται η ομοιομορφία στην εμφάνιση, την ψυχαγωγία και γενικότερα εξομοιώνει τις προτιμήσεις των ανθρώπων.

Στ. η εισβολή και κυριαρχία της τεχνολογίας στη ζωή του σύγχρονου ανθρώπου

α) η μηχανοποίησης στην παραγωγική διαδικασία επιφέρει αναπόφευκτα την τυποποίηση, αμβλύνει τη δημιουργική φαντασία και περιορίζει την έκφραση της ατομικότητας.

β) η εξειδίκευση περιορίζει τους ορίζοντες δράσης και οδηγεί στη μονομέρεια διαμορφώνοντας μονοδιάστατες προσωπικότητες.

Ζ. οι δυσμενείς συνθήκες διαβίωσης στα αστικα΄κέντρα

α) δυσχεραίνουν την επικοινωνία, το διάλογο

β) ευνοούν την ανωνυμία και κατ’ επέκταση την απομόνωση

γ) οδηγούν στην απροσωποποίηση

Η. ο χαρακτήρας της παγκοσμιοποίησης

α) η παγκόσμια πολιτιστική βιομηχανία τείνει να καταργήσει την πολιτιστική ιδιαιτερότητα

β) στους τομείς της επικοινωνίας, οικονομίας και πολιτικής επιφέρει ομοιομορφία και ισοπέδωση του αλλότριου – διαφορετικού.

Συνέπειες :

• Αποδυνάμωση πνευματικών λειτουργιών
• Άμβλυνση κριτικής προσέγγισης και προσωπικής θέασης των πραγμάτων
• Συρρίκνωση φαντασίας
• Εμποδίζει την επικοινωνία και τη διαμόρφωση υγιών διαπροσωπικών σχέσεων, καθώς οι σχέσεις γίνονται επιφανειακές, επιδερμικές και τυπικές.
• Τα μαζοποιημένα άτομα , ετεροκαθοριζόμενα εύκολα παρασύρονται σε παθογενή κοινωνική συμπεριφορά
• Το άτομο οδηγείται στην απώλεια της ψυχολογικής του ελευθερίας
• Επίσης διακατέχεται από ανασφάλειες  αφού δεν διαθέτει ένα σύστημα αξιών
• Αδυναμία διαμόρφωσης προσωπικού αισθητικού κριτηρίου
• Ανάπτυξη μιμητικής διάθεσης χωρίς τη δυνατότητα αυτοέκφρασης και την επιθυμία προσωπικών καινοτομιών.
• Δυσχεραίνεται η εύρυθμη λειτουργία της δημοκρατίας , καθώς καταργείται η ατομικότητα και η αίσθηση της προσωπικής ευθύνης , σε συνδυασμό με την κριτική στάση στα πολιτικά δρώμενα.
• Ευνοεί την ποδηγέτηση του πολίτη από κέντρα εξουσίας, καθιστώντας τον ενεργούμενο επιτηδείων πολιτικών.
• Κίνδυνοι απώλειας της πολιτιστικής ταυτότητας
• Άμβλυνση εθνικής συνείδησης.

Τρόποι αντιμετώπισης :

• Το άτομο οφείλει να ξαναβρεί τη χαμένη εσωτερική ελευθερία που συνεπάγεται την αυτοδύναμη σκέψη, την κριτική ικανότητα και την εμπιστοσύνη στον εαυτό του.
• Η οικογένεια οφείλει να καλλιεργεί τη φαντασία των νέων και να τους προτρέπει στην αυτενέργεια και την ιδιωτική πρωτοβουλία.
• Η παιδεία, τα σωστά πρότυπα, η απαγγίστρωση από την υλοκρατία θα συνέβαλλαν καθοριστικά.
• Η αποτίναξη του φόβου της απόρριψης από το ίδιο το άτομο.
• Η πολιτεία πρέπει να ευνοήσει την ιδιωτική πρωτοβουλία και να ενθαρρύνει την προσωπική έκφραση.

ΜΑΖΟΠΟΙΗΣΗ – ΤΕΚΜΗΡΙΑ

1. διαιώνιση στερεοτύπων και ρατσισμού
2. επιλεκτικός ηθικισμός
3. υιοθέτηση κοινών συνηθειών
4. επιδερμικές ανθρώπινες σχέσεις
5. μιμητισμός, καταναλωτισμός
6. ξενομανία
7. οι εύπεπτες μορφές ψυχαγωγίας
8. επιλογή επαγγελμάτων με κοινωνικό κύρος
9. τυποποίηση της γλώσσας
10. εμφάνιση και ενδυματολογικές επιλογές
11. το σύγχρονο πρότυπο του ανθρώπου που ακολουθεί πιστά τα πρότυπα της οικογένειας και καθορίζει τη ζωή του με βάση αυτά που περιμένουν οι άλλοι από αυτό
12. μαζοποιημένος τρόπος ομαδικής ψυχαγωγίας (γήπεδα)

Μ.Μ.Ε

Σχέση πληροφόρησης και ενημέρωσης.

Οι όροι «πληροφόρηση» και «ενημέρωση» συχνά χρησιμοποιούνται εναλλα­κτικά, αλλά ενώ σημασιολογικά συγγενεύουν, δεν ταυτίζονται. Η πληροφόρηση σημαίνει ως επί το πλείστον καταγραφή και συσσώρευση πληροφοριών, η οποία στηρίζεται κυρίως στην απομνημόνευση και δεν προϋποθέτει τόσο ενερ­γητική στάση του δέκτη απέναντι στα διάφορα μηνύματα. Η ενημέ­ρωση (εν + ημέρα) σημαίνει ότι ο δέκτης βρίσκεται ουσιαστικά μέσα στα γεγο­νότα και τις καθημερινές εξελίξεις, αξιοποιεί και αφομοιώνει γόνιμα το πληρο­φοριακό υλικό που δέχεται, εμβαθύνοντας σ’ αυτό και κατανοώντας το.

Προϋποθέσεις σωστής λειτουργίας Μ.Μ.Ε

(Από τον πομπό

Ø  Να διαθέτει και γενικότερη παιδεία και ειδική γνώση σε σχέση με το αντι­κείμενο για το οποίο ενημερώνει.

Ø  Να ενημερώνει έγκαιρα και έγκυρα, γιατί οι εξελίξεις είναι ραγδαίες.

Ø  Να διακρίνει την είδηση από το σχόλιο.

Ø  Να τεκμηριώνει τις απόψεις του με τα κατάλληλα επιχειρήματα.

Ø  Να σέβεται τη νοημοσύνη, την αισθητική και την προσωπικότητα του δέκτη.

Ø  Να μην οδηγείται στην σκανδαλοθηρία και να σέβεται την προσωπική ζωή των ατόμων.

Ø  Να είναι απαλλαγμένος από φανατισμό, σκοπιμότητες και εμπάθειες-προκαταλήψεις.

Ø  Να τηρεί τον κώδικα επαγγελματικής δεοντολογίας.

Ø  Να είναι άνθρωπος με ήθος, υψηλό αίσθημα ευθύνης και συναίσθηση πως επιτελεί λειτούργημα.

Ø  Να αντιλαμβάνεται το ρόλο του ως πνευματικού ανθρώπου που δρα δια­φωτιστικά για το κοινωνικό σύνολο.

Ø  Να έχει αγάπη για το επάγγελμα, να υπηρετεί την ελεύθερη έκφραση, τη δημοκρατία και το διάλογο.

Ø  Να μην οδηγείται στην απεραντολογία και την ανούσια φλυαρία.

Ø  Να δίνει έμφαση και προτεραιότητα στα σοβαρά ζητήματα.

)Από το δέκτη

Ø  Να κρίνει και ν’ αξιολογεί τα μηνύματα, να βρίσκεται δηλαδή σε διαρκή επαγρύπνηση.

Ø  Να ενημερώνεται από πολλές πηγές, ώστε να έχει διασταυρωμένη πληρο­φόρηση.

Ø  Να διαθέτει ο καθένας κοινωνικοπολιτική συνείδηση, ώστε να συμμετέχει στα κοινά διαμορφώνοντας άποψη, για να μη μετατρέπεται σε τυφλό απο­δέκτη μηνυμάτων.

G Από το κράτος.

Ø  Υγιής δημοκρατία.

Ø  Ελεύθερη διακίνηση ιδεών- πλουραλισμός.

R Θετικές λειτουργίες των Μ.Μ.Ε

Πνευματικός Τομέας

Ø  Μέσω των ΜΜΕ αποκτούμε γνώση πολύπλευρη, κρίνουμε και αξιοποιούμε τα δρώμενα, αποκτούμε δεκτικότητα σε νέες ιδέες, διαμορφώνοντας πιο οργα­νωμένη αντίληψη για τα πράγματα.

Πολιτικός και Κοινωνικός Τομέας

Ø  Οι δέκτες μαθαίνουν για ποικίλα κοινωνικοπολιτικά ζητήματα, αναπτύσσο­ντας την κοινωνική τους συνείδηση και δείχνοντας ουσιαστικό ενδιαφέρον για τα κοινά.

Ø  Όταν η πληροφόρηση είναι απροκατάληπτη και πολύπλευρη, ο πολίτης αποκτά άποψη έχοντας έτσι τη δυνατότητα να συμμετάσχει σε κοινωνικοπολιτικούς διάλογους και να ελέγχει την πολιτική ηγεσία.

Ø  Πολίτης ενημερωμένος είναι αυτός που γνωρίζει τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του διεκδικώντας με σύνεση τα πρώτα και υλοποιώντας με συνέπεια τις δεύτερες.

Ø  Τέτοιοι πολίτες διαμορφώνουν τις όποιες παραβιάσεις και ατασθαλίες των πολιτικών ηγετών. Μ` αυτό τον τρόπο αντιμετωπίζονται επίσης προσπάθειες λαϊκισμού και δημαγωγίας και διασφαλίζεται η δημοκρατία.

Ø  Οι πολίτες, τέλος, που είναι ενημερωμένοι κατάλληλα, όταν τα ΜΜΕ λει­τουργούν σωστά, ευαισθητοποιούνται για τα κοινωνικά προβλήματα όπως ο ρατσισμός, η βία κ.λπ. και αγωνίζονται στη συνέχεια για την επίλυση αυτών και τη διασφάλιση της κοινωνικής ευρυθμίας. Μόνον ενημερωμένοι και ευαι­σθητοποιημένοι πολίτες, άλλωστε, που αγωνίζονται για δικαιοσύνη και αξιο­κρατία, μπορούν ν` αντισταθούν στον τυφλό κομματισμό και την πόλωση, ψηφίζουν υπεύθυνα και αγωνίζονται για μια πιο υγιή Δημοκρατία.

Ø  Τα ΜΜΕ, όταν λειτουργούν σωστά, αποτελούν στυλοβάτες της ελεύθερης έκφρασης και της πολυφωνίας και συμβάλλουν στην ελεύθερη διακίνηση των ιδεών, όπως αρμό­ζει σε μια πολιτισμένη κοινωνία.

Οικονομικός Τομέας

Ø  Όταν τα ΜΜΕ λειτουργούν σωστά προβαίνουν σε ποιοτικό και ποσοτικό έλεγχο των διαφημίσεων, χωρίς να στρέφουν τους πολίτες στην υπερκατανά­λωση και τη θεοποίηση του χρήματος.

Ø  Επίσης, ενημερώνουν το μέσο πολίτη για σημαντικά οικονομικά ζητήματα που σχετίζονται άμεσα με τη γενικότερη κοι­νωνικοπολιτική πορεία της χώρας.

Ø  Για τα νέα δεδομένα της τεχνολο­γίας ή για προβλήματα, όπως το οικολογικό κ.λπ., ενημερώνεται και ευαισθη­τοποιείται ο πολίτης και αυτό τον κάνει να αισθάνεται περισσότερο ασφαλής.

Πολιτιστικός – Εθνικός – Διακρατικός Τομέας

Ø  Μέσα από τα ΜΜΕ οι πολίτες γνωρίζουν την παράδοση, τα ήθη και έθιμα του τόπου τους. ενημερώνονται για τα πολιτιστικά δρώμενα ώστε να συμμε­τέχουν σε αντίστοιχες εκδηλώσεις, ενώ τέλος μαθαίνουν και για τις διεθνείς εξελίξεις, σε μια εποχή μάλιστα που τα στεγανά ανάμεσα στους λαούς κα­ταργούνται. Τα ΜΜΕ συντελούν βοηθούν το μέσο πολίτη να γίνεται αυτόπτης και αυτήκοος μάρτυρας γεγονότων που έχουν γίνει στην άλλη άκρη του κόσμου, έχοντας έτσι την αίσθηση ότι βρίσκεται σ` ένα πλανητικό «χωριό», όπως έλεγε ο Πλωρίτης.

Ø  Ακόμη προβληματίζεται για σοβαρά διεθνή ζητήματα, όπως η πείνα στον Τρίτο κόσμο, οι παντοειδείς παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η λειτουργία διακρατικών συνασπι­σμών, π.χ. η ΕΕ, και κατά κάποιον τρόπο γίνεται «κοσμοπολίτης» με την καλή έννοια.

Αίτια μη σωστής λειτουργίας των Μ.Μ.Ε.

(Από τον πομπό

Ø  Ανταγωνισμός μεταξύ των ΜΜΕ που συχνά γίνεται αθέμιτος. (Ειδησεοθηρία – στόχος η πρωτιά στην προβολή της είδησης.)

Ø  Προσωπικές φιλοδοξίες των δημοσιογράφων, φανατισμός κ.λπ.

Ø  Κρίση αξιών, ηθική χαλάρωση, οπότε βρίσκονται αρκετοί οι οποίοι δε σέβο­νται το κοινωνικό σύνολο,

Ø  Ύπουλοι μηχανισμοί π.χ. ωραιοποίηση, πλύση εγκεφάλου, εικόνα, ήχος, κί­νηση, κινδυνολογία, μεγάλα γράμματα κ.λπ. που χρησιμοποιούν τα ΜΜΕ και παρασύρουν τους δέκτες.

Ø  Εξυπηρέτηση πολιτικών σκοπιμοτήτων (ιδεολογική εξάρτηση των ΜΜΕ). Τα ΜΜΕ γίνονται τα ίδια ιδεολογία αντί να είναι κανάλια ιδεολογιών. Πα­ραπληροφορούν, προπαγανδίζουν κ.λπ.

Ø  Προώθηση οικονομικών συμφερόντων: Τα ΜΜΕ έχουν μετατραπεί σε κερ­δοσκοπικές επιχειρήσεις και θυσιάζουν στο όνομα του κέρδους την ποιότη­τα της πληροφόρησης.

         G Από το κράτος.

Ø  Μηχανισμοί ωραιοποίησης,  πλύσης εγκεφάλου, τεχνικές επηρεασμού, ύπου­λες μέθοδοι προπαγάνδας.

Ø  Όταν ισχύουν τα παραπάνω,  μπορεί να οδηγήσουν σ’ όλα τα αρνητικά αποτελέσματα από τους «Τομείς».

Q Αρνητικές λειτουργίες των Μ.Μ.Ε.

Πνευματικός Τομέας

Ø  Τα ΜΜΕ, εξυπηρετώντας σκοπιμότητες μετατρέπονται συχνά σε φορείς παραπληροφόρησης και προπαγάνδας, οδηγούν τους δέκτες στην ετεροκατεύθυνση και τον αποπροσανατολισμό, στερώντας τους τη δυνατότητα να εμβαθύ­νουν στα πράγματα, γνωρίζοντας την αλήθεια.

Ø  Με τον καταιγι­σμό των πραγμάτων που προβάλλουν οδηγούν τους δέκτες σε πνευματική σύγχυση ή σε πλήρη παθητικότητα, αφού ο δέκτης μαθαίνει στην έτοιμη τροφή απ’ τα ΜΜΕ (ιδιαίτερα απ` την τηλεόραση).

Ø  Με έντεχνους μηχανισμούς πλύ­σης εγκεφάλου, ωραιοποίησης κ.λπ.. τον οδηγούν στη μαζοποίηση και τη χει­ραγώγηση, ώστε αυτοί να εξυπηρετούν τις σκοπιμότητες των ολίγων που ελέγ­χουν τα ΜΜΕ και τελικά να χάνουν την πνευματική τους ελευθερία.

Ηθικός – Ψυχολογικός Τομέας

Ø  Τα ΜΜΕ προβάλλουν ως ύψι­στη αξία το χρήμα και τον καταναλωτισμό. απομακρύνοντας τους δέκτες απ’ τις υψηλές ηθικές αξίες. Ταυτόχρονα, οδηγούν τους πολίτες στο άγχος γιατί οι πληροφορίες είναι αμέτρητες και εκείνοι αγωνιούν να τις αφομοιώσουν.

Ø  Οι νέοι δέχονται αρνητικά πρότυπα ως προς την εκμετάλλευση του ελεύθερου χρόνου τους και έτσι οδηγούνται στην ανού­σια διασκέδαση, μακριά απ’ τη γνήσια ψυχαγωγία, εφόσον συνήθως τα προβαλλόμενα πρότυπα είναι πρότυπα μάζας – εμπορευματοποιημένης διασκέδα­σης που μόνο τα συμφέροντα κάποιων μεγαλοεπιχειρηματιών εξυπηρετούν και σε καμία περίπτωση δεν αναβαθμίζουν το πνεύμα και την αισθητική των νέων.

Κοινωνικοπολιτικός Τομέας

Ø  Η δημοκρατία υπονομεύεται όταν τα ΜΜΕ λειτουργούν ως κερδοσκοπικές επιχειρήσεις ή υπηρετούν κόμματα.

Ø  Οι πολίτες δέχονται μονοδιάστατη πληροφόρηση που τους οδηγεί στον κομ­ματικό παρωπιδισμό, την απολυτότητα και το φανατισμό. Δεν είναι λοιπόν νη­φάλιοι κι ελεύθεροι πνευματικά, ώστε να προβούν σε υπεύθυνες πολιτικές επι­λογές. Τέτοιοι παραπληροφορημένοι πολίτες δε συναισθάνονται τα δικαιώματα τους, άρα δεν τα διεκδικούν και δεν αγωνίζονται για το κοινό καλό και την επίλυση κοινωνικών προβλημάτων.

Ø  Πολύ συχνά, τέ­λος, υπερπροβάλλουν πρότυπα βίας είτε ηρωoποιώντας αντικοινωνικούς τύπους μέσα από ταινίες είτε προβάλλοντας με ωμό τρόπο γεγονότα βίας σε επίπεδο ειδησεογραφίας, άρα συχνά δημιουργού­νται άσχημα παραδείγματα για μίμηση ιδιαίτερα στους νεαρούς δέκτες.

Πολιτιστικός Τομέας

Ø  Τα ΜΜΕ αποτελούν επίσης τον πιο χαρακτηριστικό δίαυλο πολιτιστικής δι­είσδυσης των ανεπτυγμένων χωρών στις αναπτυσσόμενες. Πιο συγκεκριμένα, οι ανεπτυγμένες χώρες μέσω της διαφήμισης των ΜΜΕ διοχετεύουν τη γλώσσα τους, τις αξίες τους, τα προϊόντα τους σε λαούς λιγότερο ανεπτυγμένους, που έχοντας και το σύμπλεγμα κατωτερότητας μιμούνται άγονα οτιδήποτε τους προβάλλεται. Μ’ αυτό τον τρόπο ενισχύεται η ξενομανία και απειλείται η πο­λιτιστική και εθνική τους ταυτότητα.

Ø  Υποβαθμίζεται, λοιπόν, ο ρόλος τους ως φορείς παιδείας και κοινωνικοπολι­τικής αγωγής.

— Η επίδραση των μέσων μαζικής ενημέρωσης στον προσωπικό λόγο.

Ø  Λάθη από τους παρουσιαστές που επηρεάζουν και, τη γενικότερη έκφραση.

Ø  Με τα πολλά μη μεταγλωττισμένα προγράμματα υιοθετούμε ξένες λέξεις και εκφράσεις.

Ø  Στρέφουν τους ανθρώπους στο καταναλωτικό πνεύμα και τον υλικό ευδαι­μονισμό, οπότε τους απομακρύνουν από αξίες όπως τη γλώσσα.

Ø  Συνθηματολογία και αρκτικόλεξα των διαφημίσεων οδηγούν στην κωδικοποιημένη έκφραση.

Ø  Χρησιμοποιούνται ακόμα βαρύγδουπες και στομφώδεις εκφράσεις.

Ø  Καταιγίζουν με μηνύματα και μετατρέπουν τους πολίτες σε θύματα προπα­γάνδας, τους μαζοποιούν, τους ετεροκατευθύνουν και συρρικνώνουν τη σκέψη τους, γεγονός που έχει επιπτώσεις και στη γλώσσα γιατί είναι άρρη­κτη η σχέση σκέψης και γλώσσας.

Ø  Αποξενώνουν τους ανθρώπους – περιορίζουν το διάλογο στην τηλεόραση.

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ ΤΩΝ Μ.Μ.Ε.:

– Να μην είναι «στρατευμένα» σε κομματικές ιδεολογίες και συμφέροντα.

– Να μην αποπροσανατολίζουν τους πολίτες από «καυτά» κοινωνικά ή ατομικά προβλήματα.

– Να μη διαστρεβλώνουν την αλήθεια.

– Να διαπαιδαγωγούν και όχι να σκανδαλίζουν τις ευρύτερες μάζες και ιδιαίτερα τους νέους. Να μην προβάλλουν σκηνές βίας.

– Να προσφέρουν ενημέρωση πλουραλιστική και αντικειμενική.

– Χρησιμοποίηση της κριτικής ικανότητας από τους ανθρώπους. Διασταύρωση των πληροφοριών που προέρχονται από διάφορες πηγές, για να κάνουν συγκρίσεις.

†Ο Τύπος στηρίζει το δημοκρατικό πολίτευμα:

Ø  Μέσα από τον Τύπο εκφράζονται τα προγράμματα των πολιτικών κόμματων και οι κάθε είδους ιδεολογίες, προβάλλονται οι διεκδικήσεις (οικονομι­κές, κοινωνικές κ.α.) των διαφόρων κοινωνικών στρωμάτων, ελέγχονται και κρίνονται οι ενέργειες των αρχόντων. Δε μπορεί λοιπόν παρά να συμφωνηθεί κανείς ότι η πολιτική αυτή λει­τουργία τον έχει ανακηρύξει ως τη βάση και την πεμπτουσία της δημοκρα­τίας, λαμβάνοντας κανείς υπόψη ότι:

Ø  Στέλνονται αδιάκοπα, μέσα από τις σελίδες, κυρίως των εντύπων μέσων μα­ζικής ενημέρωσης, μηνύματα και από τον πολίτη προς την πολιτεία και τα όργανα της και από την πολιτεία προς τον πολίτη.

Ø  Με βάση την ακριβή, πλήρη και έγκυρη πολιτική ενημέρωση, ο πολίτης μπορεί πιο σωστά να επιλέξει τα όργανα που θα διαμορφώσουν τη μοίρα του και η πολιτεία να χαράξει την πολιτική που ανταποκρίνεται στις λαϊ­κές ανάγκες.

Ø  Ο λαός από κατευθυνόμενη μάζα, αναδεικνύεται σε δυναμικό σύνολο από ενήμερους πολίτες που συμμετέχει στα κοινά κι επηρεάζει αποφασιστικά τις πολιτικές εξελίξεις.

Ø  Ευνοείται ο διάλογος ανάμεσα στον άρχοντα και τον αρχόμενο.

Q Ο Τύπος μπορεί να συντελέσει στη κατάλυση του δημοκρατικού πολιτεύ­ματος όταν:

Ø  Δεν έχει βαθιά συναίσθηση του χρέους του και παρεκκλίνει από την αλή­θεια.

Ø  Κατευθύνεται από μια συγκεκριμένη πολιτική παράταξη, είναι δηλαδή πολιτικά εξαρτημένος.

Ø  Λειτουργεί κάτω από καθεστώς ανάγκης, απειλής, βίας και πολιτικής σκοπιμότητας.

Ø  Αποπροσανατολίζει το λαό με προπαγάνδα και δημαγωγία, φανατίζει, προκαλώντας κοινωνικές αναταραχές και δυναμιτίζοντας το ήπιο πολι­τικό κλίμα.

Ø  Είναι α-πολιτικός, με περιεχόμενο δηλαδή που δε θίγει τις αδικίες και τα σφάλματα των αρχών και δεν αποκαλύπτει τις αυθαιρεσίες τους.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑ

Ορισμός.

Δημοσιογραφική δεοντολογία είναι το σύνολο των κανόνων που ρυθμίζουν τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να συμπεριφέρεται ένας δημοσιογράφος καθώς και οι μέθοδοι που επιτρέπονται κατά την άσκηση του επαγγελματικού του καθήκοντος.

Βασικές αρχές του ηθικού κώδικα των δημοσιογράφων.

Κοινωνική ευθύνη:

Ø  ευαισθησία και ενεργός συμμετοχή για την ανάδειξη και επίλυση των κοινωνικών προβλημάτων

Ø  σεβασμός στους θεσμούς και στις αξίες και προώθηση συλλογικών προτύπων

Ø  υπεύθυνη άσκηση των επαγγελματικών καθηκόντων

Ø  υπεράσπιση της Αλήθειας, της Δικαιοσύνης, της Δημοκρατίας, της Ελευθερίας

Ø  αντικειμενικός έλεγχος και τεκμηριωμένη κριτική στην πολιτική εξουσία

Ø  αποκάλυψη της αδικίας, της παρανομίας και κάθε μορφής κοινωνικής σήψης αλλά και αποφυγή διόγκωσης των κοινωνικών προβλημάτων

Ø  προβολή με παρρησία της γνώμης, έναντι οποιουδήποτε προσωπικού κόστους

Ø  απόρριψη μεθόδων που διχάζουν και φανατίζουν το λαό

Ø  αποκάλυψη φαινομένων δημαγωγίας και κάθε μορφής λαϊκισμού.

Επαγγελματική ακεραιότητα:

Ø  άρτια επαγγελματική κατάρτιση

Ø  γενικότερη μόρφωση

Ø  εγκυρότητα  στην πληροφόρηση (διασταύρωση πληροφοριών)

Ø  αποφυγή παραπληροφόρησης

Ø  καλλιέργεια στο κοινό της κριτικής προσέγγισης της κοινωνικής πραγματικότητας

Ø  ικανότητα πειθούς και άριστη γνώση τόσο της μητρικής όσο και άλλων γλωσσών

Ø  συναίσθηση του παιδαγωγικού τους ρόλου, λόγω της δύναμης των ΜΜΕ στην κοινωνία

Ø  ανιδιοτέλεια, πνεύμα συνεργασίας και ομαδικότητας, έλλειψη βεντετισμού, καριερισμού και τυχοδιωκτισμού

Ø  αδωροληψία. ηθικότητα, εντιμότητα, ειλικρίνεια, πνεύμα δικαιοσύνης, επαγγελματική ευσυνειδησία και εχεμύθεια

Ø  απόσταση από οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα.

Σεβασμός της ιδιωτικής ζωής και της αξιοπρέπειας του ανθρώπου:

Ø  διακριτικότητα

Ø  αποκαλύψεις θεμάτων που αφορούν το δημόσιο συμφέρον κι όχι την προσωπική ζωή

Ø  αποφυγή αποπροσανατολισμού, σκανδαλοθηρίας, λασπολογίας, σπίλωσης της προσωπικής ζωής. δυσφήμισης, ρυπαρογραφίας (κίτρινος Τύπος ), προκειμένου να αυξηθεί η ακροαματικότητα / θεαματικότητα

Ø  σεβασμός του απόρρητου της ιδιωτικής ζωής επώνυμων και ανώνυμων (συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα του ανθρώπου)

Ø  συμπόνια και αρωγή  στον πόνο,  στη  δυστυχία και στις ιδιαίτερες στιγμές των ανθρώπων κι όχι κοινοποίηση και εκμετάλλευση τους για ικανοποίηση της αδηφάγου περιέργειας του κοινού.

Σεβασμός του δημόσιου συμφέροντος. Αυτό επιτυγχάνεται με την:

Ø  έγκυρη και έγκαιρη ενημέρωση του κοινού

Ø  διατήρηση άγρυπνης της κοινωνικής συνείδησης

Ø  γνώση των προβλημάτων που απασχολούν το λαό και συστράτευση στην επίλυση τους

Ø  πρόταξη του δημόσιου έναντι του ατομικού συμφέροντος

Ø  αποφυγή δημιουργίας και εξυπηρέτησης διαπλεκομένων συμφερόντων

Ø  καταγγελία φαινομένων ηθικής διαφθοράς δημόσιων λειτουργών

Ø  αποκάλυψη κατασπατάλησης του δημόσιου χρήματος και συμβάσεων που βλάπτουν το δημόσιο συμφέρον.

Ø  δημιουργία προϋποθέσεων για δυνατότητα πρόσβασης τον κοινού στα ΜΜΕ.

Ø  δημοκρατική και ελεύθερη λειτουργία των ΜΜΕ

Ø  ανεξαρτησία από κάθε είδους κέντρα εξουσίας και εξυπηρέτησης συμφερόντων

Ø  οργάνωση συζητήσεων με συμμετοχή εκπροσώπων των κοινωνικών φορέων

Ø  συνεχής  επικοινωνία του  δημοσιογράφου  με το κοινό και δημοσιοποίηση των προβλημάτων, των θέσεων και των απόψεων του (αμφίδρομη επικοινωνία Τύπου-κοινού).

Για την εφαρμογή του κώδικα δημοσιογραφικής δεοντολογίας πρέπει:

Οι δημοσιογράφοι:

Ø  να αντιληφθούν ότι την ευθύνη για την εφαρμογή του Κ.Δ.Δ. έχουν οι ίδιοι, όταν:

Ø  πιστεύουν σ΄ αυτό που κάνουν

Ø  σέβονται τη δουλειά τους

Ø  εμπεδώσουν ότι η ποιότητα και η εγκυρότητα της ενημέρωσης είναι καθήκον αλλά και συμφέρον τους.

Το ΕΣΡ:

Ø  να συντάξει και να δημοσιοποιήσει τους βασικούς άξονες του κώδικα δημοσιογραφικής δεοντολογίας

Ø  να εντείνει την εποπτεία της ραδιοτηλεοπτικής αγοράς στην Κοινωνία της Πληροφορίας.

Οι επιχειρήσεις ενημέρωσης να:

Ø  αναλάβουν τις ευθύνες τους απέναντι στην κοινή γνώμη

Ø  μην αντιμετωπίζουν τους δημοσιογράφους ως αναλώσιμο είδος μερικών χρήσεων

Ø  μην εκμεταλλεύονται την ανεργία των νέων που θέλουν να ασχοληθούνε το δημοσιογραφικό επάγγελμα.

Η πολιτεία να:

Ø  μεριμνήσει για τη διασφάλιση των εργασιακών σχέσεων των δημοσιογράφων, έτσι ώστε απρόσκοπτα να ασκούν το έργο τους

Ø  επιβάλει αυστηρές κυρώσεις, όταν παραβιάζονται βασικές αρχές της ελευθερίας των πολιτών και τα ατομικά τους δικαιώματα

Ø  πάρει   μέτρα   για   την   καταπολέμηση   των   διαπλεκόμενων συμφερόντων(αλληλεξαρτώμενα συμφέροντα μεταξύ πολιτικών και επιχειρηματιών του χώρου των ΜΜΕ)

Ø  επιδιώξει τη πολυφωνία και την ελεύθερη έκφραση, μέσα από τα ΜΜΕ

Ø  διασφαλίσει τα δικαιώματα των πολιτών και τη συνοχή μιας δημοκρατικής κοινωνίας

Ø  δημιουργήσει κανόνες που θα επιτρέπουν και θα ενθαρρύνουν τις επιχειρηματικές δράσεις με τα νέα μέσα

Ø  απελευθερώσει και αναδιαρθρώσει τους μηχανισμούς ελέγχου της αγοράς.

Οι πολίτες:

Ø  να αποκτήσουν πολιτική συνείδηση

Ø  κριτική σκέψη

Ø  ενδιαφέρον για ουσιαστική ενημέρωση.

ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑ

Η προσπάθεια των ανθρώπων να επιβάλουν τη θέληση τους και να αποκτήσουν εξουσία τους οδήγησε όχι μόνο σε βίαιες και αιματηρές συγκρούσεις, αλλά και σε επινόηση τρόπων και μεθόδων που κάμπτουν και εξουδετερώνουν τις αντιστάσεις όσων δε συναινούν ή εναντιώνονται σε αυτή την προσπάθεια τους. Μία από αυτές τις μεθόδους είναι και η προπαγάνδα.

Ορισμός

Ο όρος προπαγάνδα ταυτίζεται  τις τεχνικές και τις μεθόδους με τις οποίες επηρε­άζονται ή ελέγχονται οι στάσεις, οι γνώμες και η συμπεριφορά των ανθρώπων με τη χρήση λέξεων και άλλων συμβόλων.

Αυτή η προσπάθεια να επηρεαστεί κάποιος αριθμός ή ένα σύνολο ανθρώπων εί­ναι σκόπιμη, δεδομένου ότι μια κατάσταση, ένα γεγονός, μια ιδέα εμφανίζεται και προβάλλεται κατάλληλα διαμορφωμένη, ώστε να επηρεάσει τις προθέσεις και τη δράση τους συμφωνά με τις επιδιώξεις του προπαγανδιστή.

Μορφές

Η προπαγάνδα εμφανίζεται συνήθως ως:

• διαφώτιση της κοινής γνώμης,
• διαφημιστικό μήνυμα
• σύνθημα,
• προβαλλόμενη πολιτιστική αξία,
• προβαλλόμενο πρόσωπο,
• ελεγχόμενη πληροφορία και γνώση.

Πού οφείλεται η αποτελεσματικότητα της προπαγάνδας

• Η προπαγάνδα είναι προϊόν επιστημονικής μελέτης των προδιαθέσεων, των αναγκών και της συμπεριφοράς του κοινού, και μάλιστα σύμφωνα με τις ιδιαιτε­ρότητες που αυτό παρουσιάζει κατά ηλικία, φύλο, κοινωνική και οικονομική κα­τάσταση.
• Εκμεταλλεύεται πορίσματα της ψυχολογίας και κανόνες της αισθητικής.
• Βασίζεται σε κοινωνιολογικά δεδομένα (συνήθειες, αντιλήψεις, προτιμήσεις, αξίες, παιδεία) και στην αξιοποίηση κάθε πολύτιμης λεπτομέρειας που ευνοεί την ευρεία και καταλυτική απήχηση του προπαγανδιστικού μηνύματος.
• Απευθύνεται κυρίως στο συναίσθημα του δέκτη.
• Αλλοιώνει το νόημα των λέξεων.
• Καπηλεύεται αξίες, π.χ. δημοκρατία, ελευθερία, πατρίδα, ειρήνη κ.λπ.
• Εκμεταλλεύεται τις δυνατότητες που προσφέρουν τα σύγχρονα μέσα πληροφό­ρησης.

Επιπτώσεις της προπαγάνδας

• Με τη διαφήμιση υποδουλώνεται πνευματικά και ψυχικά ο άνθρωπος, επειδή άλλοι και όχι ο ίδιος κρίνουν και αποφασίζουν για τις ανάγκες του, του υποβάλ­λουν τη θέληση τους, του υπαγορεύουν στόχους και επιδιώξεις, τον υποκαθι­στούν και τον αιχμαλωτίζουν με τεχνητές ανάγκες.
• Η προπαγάνδα συντελεί στη μαζικοποίηση και στην αλλοτρίωση του ανθρώπου, στην απώλεια δηλαδή της ιδιαιτερότητας του και της προσωπικότητας του.
• Οδηγεί τον πολίτη σε πολιτική ομηρεία, αφού δεν του επιτρέπει να αρθρώνει δι­κό του πολιτικό λόγο, να κρίνει νηφάλια, να ελέγχει και να προτείνει.
• Πλήττει την ελευθερία σκέψης.
• Δημιουργώντας καταστάσεις παροξυσμού και μαζικής υστερίας, κάνει τον άν­θρωπο ανίκανο όχι μόνο να σκεφτεί ψύχραιμα και ορθά, αλλά και να αυτοκυριαρχήσει.
• Αποπροσανατολίζει τους ανθρώπους από τα πραγματικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν και στρέφει τη δυσαρέσκεια τους γι’ αυτά σε άλλες κατευθύν­σεις, π.χ. σε μειονότητες, μετανάστες, πολιτικούς αντιπάλους, ξένα κράτη.
• Προκαλεί μισαλλοδοξία και υποδαυλίζει εντάσεις και συγκρούσεις ανάμεσα στους ανθρώπους και τα έθνη.

Τρόποι αντιμετώπισης της

• Απέναντι στη δολιότητα των σύγχρονων μηχανισμών εξανδραποδισμού ο άν­θρωπος πρέπει να αντιπαραθέσει:
• Την κριτική του δύναμη, την αμφιβολία και τη διαρκή πνευματική του εγρήγορση.
• Την ενημέρωση από πολλές και διαφορετικές πηγές πληροφόρησης.
• Την πίστη του σε δημοκρατικούς θεσμούς, σε φιλελεύθερες αρχές, και ηθικές αξίες οι οποίες, αν αποτελούν γνώμονα των αποφάσεων και των ενεργειών του, τον βοηθούν να αντιστέκεται στην προπαγάνδα και τον προστατεύουν από αυτήν.
• Την ευψυχία, την εγκράτεια.

Έτσι, θα προστατεύσει εκείνο το οποίο στοχεύουν οι σύγχρονες μορφές δουλείας, την πνευματική και ψυχική ακεραιότητα του.

F Τα παραπάνω στοιχεία μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σε θέμα σχετικό με την παραπληροφόρηση. 

ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ

Κάθε άτομο αντιλαμβάνεται, κρίνει και ερμηνεύει τα διάφορα γεγονότα της ζωής με το δικό του προσωπικό τρόπο. Εντούτοις, παρά τη διαφορετική προσέγγιση και τη διαφορετική εκτίμηση των γεγονότων, διαπιστώνουμε πολύ συχνά μια ταύτιση των απόψεων τους. Αυτή η σύγκλιση γνωμών σχηματίζει την κοινή γνώμη.

Ορισμός και διαίρεση της

Κοινή γνώμη είναι η ιδέα που σιωπηρά αποδέχονται ή και ρητά εκφράζουν κατά πλειοψηφία τα μέλη μιας κοινότητας -τοπικής, εθνικής, διεθνούς-για θέματα κοι­νού ενδιαφέροντος.

 Παράγοντες διαμόρφωσης κοινής γνώμης:

• Με δεδομένο, λοιπόν, ότι η κοινή γνώμη αποτελεί, έτσι κι αλλιώς, υπολογίσιμη δύναμη, είναι φυσικό να θέλουν, με τα μέσα που διαθέτουν, να κερδίσουν την εύνοια της, να την προσεταιριστούν ή, τουλάχιστο, να εξουδετερώσουν τις αντι­δράσεις της οι κοινωνικοί και πολιτικοί παράγοντες (κυβέρνηση, αντιπολίτευση, μαζικές οργανώσεις).
• Τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, με την επιλεκτική παρουσίαση, με το σχολια­σμό και την ερμηνεία που δίνουν στα γεγονότα, με την προβολή προτύπων ζωής και αξιών, εκφράζουν, προδιαθέτουν και κατευθύνουν την τεράστια δύναμη της κοινής γνώμης.
• Οι παραδοσιακές αρχές, τα έθιμα και οι κοινωνικές δοξασίες, που λειτουργούν για πολλούς ως κριτήριο, σύμφωνα με το οποίο επικροτούν ή απορρίπτουν μια πράξη ή μια ιδέα.
• Αν αναλογιστούμε ότι τη σκέψη και ιδιαίτερα την κρίση του ανθρώπου τη δια­μορφώνει η παιδεία, τότε, κατά λογική συνέπεια, το μορφωτικό επίπεδο των προσώπων, αλλά και των κοινωνιών γενικότερα, παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της κοινής γνώμης.
• Το πολίτευμα, επειδή διαμορφώνει τις ιδιαίτερες συνθήκες στις οποίες σχηματί­ζεται και εκφράζεται η κοινή γνώμη.
• Τα ηγετικά πρόσωπα, με το κύρος που διαθέτουν και την απήχηση που έχουν στο κοινό οι απόψεις τους.
• Το συμφέρον, ατομικό και κοινό, επειδή καθορίζει τις προθέσεις και τη συ­μπεριφορά των ανθρώπων.

Η συμβολή της στον κοινωνικό και πολιτικό βίο.

Θετική συμβολή

• Δεν επιτρέπει στον άνθρωπο να εκτρέπεται σε πράξεις που προκαλούν το κοι­νό αίσθημα.
• Τον ενθαρρύνει και τον επαινεί για ενέργειες που εξυπηρετούντο κοινό καλό.
• Είναι σεβαστός και υπολογίσιμος παράγοντας δημοκρατίας, π’.χ. οι δημοσκο­πήσεις.
• Λειτουργεί ως ένα είδος κοινωνικού ελέγχου της εξουσίας. Απ’ αυτή την άποψη η κοινή γνώμη είναι εκδήλωση του ενδιαφέροντος του πολίτη για τις κοινές υπο­θέσεις και ενεργός παρέμβαση του στη διαμόρφωση τους.
• Διαμορφώνει και ενισχύει τη συλλογική συνείδηση.

Αρνητική συμβολή

• Από αδυναμία να κατανοήσει μια εμπνευσμένη και καινοτόμο ιδέα ή πράξη, την κατακρίνει, τη διαβάλλει και εναντιώνεται σ’ αυτήν. Η κοινή γνώμη, για παρά­δειγμα, καταδίκασε το Χριστό και απάλλαξε το ληστή.
• Το λεγόμενο «πολιτικό κόστος», που δεν είναι άλλο από τη δυσαρέσκεια της κοινής γνώμης, μπορεί να οδηγήσει στην κολακεία της, στη δημαγωγία και στο λαϊκισμό, φαινόμενα συχνά καταστρεπτικά για ένα λαό.

Στάση   ατόμου

• Η αλληλεπίδραση ατόμου και κοινής γνώμης μπορεί να οδηγήσει σε ευνοϊκά ή δυσμενή για το άτομο αποτελέσματα. Όταν το άτομο συμφωνεί με την κοινή γνώμη, αισθάνεται τη βεβαιότητα, τη σιγουριά που προσφέρει η ομοφωνία με τους πολ­λούς. Όταν, όμως, οι προσωπικές απόψεις βρίσκονται σε διάσταση με την κοινή γνώμη, τότε το άτομο, ακόμα κι αν έχει δίκιο, εκτίθεται σε επικρίσεις, χλευασμούς, απομόνωση και διάφορες δοκιμασίες.
• Αλλά αυτό δε σημαίνει καθόλου ότι πρέπει να επιδιώκει την ταύτιση του με την κοινή γνώμη, τη συμμόρφωση του με αυτήν και την έγκριση της για ό,τι σκέφτεται ή για ό,τι πράττει, επειδή δεν είναι πάντοτε αντικειμενική. Υπάρχει, επομένως, ο κίν­δυνος απώλειας της προσωπικής του βούλησης και κρίσης, απώλειας δηλαδή της ελευθερίας σκέψης και έκφρασης. Γι’ αυτό δεν πρέπει να συμπλέει άκριτα το άτομο με την κοινή γνώμη, αλλά να τηρεί κριτική στάση απέναντι της.

ΔΙΑΛΟΓΟΣ

 ΠΡΟΛΟΓΟΣ:

Η λειτουργικότητα μιας κοινωνίας εξυπηρετείται από τη συνειδητοποίηση κάθε μέλους της των υποχρεώσεών του και των δικαιωμάτων του με προοπτική την επιδίωξη της εναρμόνισης του ατομικού συμφέροντος με το κοινωνικό. Η διαλεκτική σχέση του με τους συνανθρώπους του αποτελεί καθοριστικό παράγοντα κοινωνικής αρμονίας και ένας από τους ομαλότερους τρόπους με τους οποίους αυτή συντελείται είναι ο διάλογος.

ΟΡΙΣΜΟΣ

1. Διάλογος είναι μορφή επικοινωνίας και πραγματώνεται με:

α) Την αντιπαράθεση των απόψεων^. Βασικό συστατικό στοιχείο του διαλόγου είναι η διαφωνία, που τον διακρίνει από την απλή συνομιλία.

β) Την εναλλαγή των απόψεων^. Τα διαλεγόμενα μέρη αναλαμβάνουν το ρόλο πομπού και δέκτη, που αντικαθιστούν αμοιβαία ο ένας τον άλλον κατά τη συζήτηση.

2. Από τα παραπάνω συνεπάγονται αντίστοιχα τα εξής:

α) Στόχος της αντίθεσης που εκφράζεται με το διάλογο είναι η εξέταση της ορθότητας των πραγμάτων, η διαμόρφωση μιας άποψης που θα στηρίζεται στη σύζευξη των αντιπαρατιθέμενων γνωμών, η αναζήτηση της αλήθειας («την αλήθεια που την έδειξαν οι θεοί απ’ την αρχή στον άνθρωπο, αλλά με το πέρασμα του χρόνου να την αναζητούν και να τη βρίσκουν όρισαν») – (Ξενοφάνης).

β) Επιβάλλεται πάντα η ύπαρξη κανόνων και προϋποθέσεων, που πρέπει να ακολουθούν οι διαλεγόμενοι, ώστε να αποφεύγεται ο κίνδυνος του μονολόγου ή της λογομαχίας.

ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΕΠΟΙΚΟΔΟΜΗΤΙΚΟ ΔΙΑΛΟΓΟ:

1. Η σαφής γνώση του αντικειμένου της συζήτησης, αλλά και η ευρύτερη πνευματική καλλιέργεια εξασφαλίζουν την αλληλουχία των απόψεων και τη δυνατότητα πειθούς.
2. Η ετοιμότητα και η ευστροφία είναι χαρακτηριστικά που δυναμώνουν πάντα τη θέση του ομιλητή και του επιτρέπουν να προβάλλει εύστοχη επιχειρηματολογία.
3. Αναγκαίος όρος για μια γόνιμη συζήτηση είναι η ελευθερία της έκφρασης^. Είναι επιβαλλόμενο οι διαλεγόμενοι να αντιμετωπίζονται ισότιμα και να εκφράζουν αδέσμευτα όσα πρεσβεύουν.
4. Απαιτείται ωριμότητα από την πλευρά του ατόμου, ώστε να γίνονται αποδεκτά τα λάθη του και μην εκλαμβάνεται η ορθότητα της άλλης όψης ως αμφισβήτηση της αξιοπρέπειάς του.
5. Από τα δύο παραπάνω στοιχεία συνεπάγεται ότι η κατάρριψη του εγωισμού είναι απαραίτητη προϋπόθεση, που εξασφαλίζει την αυτοσυγκράτηση και δε μετατρέπει το διάλογο σε προσωπική αναμέτρηση.
6. Στόχος του διαλόγου είναι η αναζήτηση της αλήθειας και όχι η εξυπηρέτηση επιμέρους σκοπιμοτήτων ή η επίδειξη των ικανοτήτων του ατόμου.
7. Οι αποφάσεις του διαλόγου πρέπει να μετουσιώνονται σε πράξη, διαφορετικά επιτυγχάνεται μόνο η θεωρητική ικανοποίηση των ανησυχιών.

α) Κοινωνικές:

1. Η ποιότητα της δημοκρατίας, η εύρυθμη και ομαλή λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών, που εκφράζεται με τον πλουραλισμό, τη διάκριση των εξουσιών σε νομοθετική, εκτελεστική, δικαστική, την ισορροπία ατομικού και κοινωνικού συμφέροντος, τη λειτουργία των πολιτικών κομμάτων, την ελευθερία λόγου – έκφρασης, την αξιοκρατία…
2. Η ισονομία που εξασφαλίζει την κοινωνική δικαιοσύνη, την έλλειψη αδικιών και ανισοτήτων, όπως και την κοινωνική συνοχή.
3. Η σωστή λειτουργία των μέσων μαζικής ενημέρωσης που πρέπει να εξασφαλίζουν την πολυφωνία και να γίνονται βήματα δημοκρατικού διαλόγου και αντιπαράθεσης ιδεών.
4. Η καλλιέργεια των ηθικοκοινωνικών αξιών, όπως η συνεργασία, η συλλογικότητα, η ομόνοια, η ενότητα, το πνεύμα αλληλεγγύης…
5. Η πλατιά και ολοκληρωμένη Παιδεία, που διαμορφώνει προσωπικότητες ελεύθερες και αυτοδύναμες και καλλιεργεί το πνεύμα του διαλόγου και το πάθος για την αναζήτηση της αλήθειας.
6. Ειδικότερα: η ελευθερία του λόγου εκφράζεται με την παρρησία (ελευθεροστομία), την εκδήλωση της δημιουργικότητας, την άσκηση κριτικής, την αμφισβήτηση των κοινωνικών δεδομένων, την πρωτοβουλία κάθε ατόμου να εκφράζει ελεύθερα τις όποιες ιδέες του και το μη αυταρχικό κλίμα εκφράζεται με πνεύμα φιλελευθερισμού, τη μη προσκόλληση σε δόγματα, τη συναίνεση των κοινωνικών δυνάμεων, την εμπιστοσύνη στον πολίτη και στις δυνατότητές του, το σεβασμό στην προσωπικότητά του και στη γνώμη του, την απουσία του φόβου και ελέγχου από το καθεστώς, την απουσία λογοκρισίας, την αποκέντρωση σε όλα τα κοινωνικά επίπεδα.

β) Ατομικές:

Εδώ απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή στις λέξεις «προσωπικότητα», που αναφέρεται στα ιδιαίτερα πνευματικά και ηθικοψυχικά γνωρίσματα του ατόμου και «συμπεριφορά», που συνδέεται με τον τρόπο εκδήλωσης αυτών των γνωρισμάτων στις σχέσεις του με τους άλλους.

Τέτοιες είναι:

1. Η πνευματική καλλιέργεια, η γνωστική κατάρτιση, η ευρυμάθεια, η ειδική γνώση, η λογική και η κριτική ικανότητα στα ορθά αξιολογικά κριτήρια, η σαφής ιεράρχηση των αξιών, η ευαισθησία και η δηκτικότητα των συνομιλητών…
2. Επιχειρηματολογία, τεκμηρίωση απόψεων, οργάνωση των σκέψεων σε λογικά επιχειρήματα, πειθώ, ικανότητα ορθολογικής αντιμετώπισης της πραγματικότητας.
3. Το ήθος των συνομιλητών, η ποιότητα του χαρακτήρα, καλή πίστη, διάθεση κατανόησης, λεπτότητα, ψυχραιμία, υπομονή.
4. Ο σεβασμός της άποψης του άλλου, η παρουσία κοινωνικής συνείδησης, η αμεροληψία, το ανοιχτό πνεύμα, η διαλλακτικότητα, η πνευματική ανεκτικότητα («Διαφωνώ με όσα λες, αλλά θα υποστηρίζω μέχρι θανάτου το δικαίωμά σου να τα λες») – Βολταίρος.
5. Η μελέτη και η αντικειμενική έρευνα των δεδομένων και η αντίσταση στην αποδοχή έτοιμων σχημάτων, στην υπερβολή, στην προπαγάνδα, στο λαϊκισμό, στη δημαγωγία και στον ατομοκεντρισμό.

ΠΩΣ ΟΙ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΑΥΤΕΣ ΣΥΜΒΑΛΛΟΥΝ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΤΟΥ ΔΙΑΛΟΓΟΥ:

Κοινωνικές:

– Προσφέρουν αίσθημα ασφάλειας και εμπιστοσύνης.

– Διασφαλίζουν την άνετη διακίνηση των ιδεών.

– Προτείνουν λύσεις γενικότερα αποδεκτές (μια ιδέα αξιολογείται ανάλογα με την απήχησή της στην ομάδα).

– Οδηγούν σε συγκεκριμένα συμπεράσματα που προέρχονται από μια διαλλακτική προσέγγιση των προβλημάτων.

– Διατηρούν την αξιοπιστία των συνομιλητών, εξουδετερώνοντας τον κίνδυνο της υποβάθμισης της προσωπικότητάς τους.

– Φανερώνουν διάθεση πειθούς και όχι επιβολής ατεκμηρίωτων απόψεων (που συνεπάγεται φόρτιση, αγανάκτηση, επιθυμία αντεκδίκησης).

– Δηλώνουν την έμπρακτη εφαρμογή των δημοκρατικών αρχών.

– Γεφυρώνουν τις αντιθέσεις ανάμεσα στους λαούς και καλλιεργούν πνεύμα συναδέλφωσης.

– Υποκινούν τη συνδυαστική διαδικασία στη σκέψη, οδηγώντας στη συνειδητοποίηση ότι «η σκέψη δεν είναι ένα τελειωμένο γεγονός, αλλά ένα διαρκώς τελειούμενο γίγνεσθαι με αλλεπάλληλες προσβάσεις από τη θέση στην άρνηση και ξανά σε μια καινούρια θέση (Ε. Παπανούτσος).

Ατομικές:

– Η ηθική και ισχυρή προσωπικότητα αποτελεί εγγύηση για το διάλογο (π.χ. διεθνείς μεσολαβητές).

– Η δημοκρατική συμπεριφορά και το ήθος επιβεβαιώνουν τις αρχές του διαλόγου.

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΞΙΑ-ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΔΙΑΛΟΓΟΥ:

Α. ΣΤΟ ΑΤΟΜΟ:

1. Ο διάλογος βοηθά το άτομο να εμπεδώσει τις γνώσεις που έχει ήδη αποκτήσει, ενώ παράλληλα συντελεί στη διεύρυνση των γνωστικών του οριζόντων. Εκτός απ’ αυτό συμβάλλει στον απεγκλωβισμό από λανθασμένες αντιλήψεις ή αυθαίρετα συμπεράσματα.
2. Ταυτόχρονα επιτρέπει την καλλιέργεια της κριτικής ικανότητας, αφού το άτομο είναι υποχρεωμένο να αναπτύξει τις οποιεσδήποτε απόψεις του στηριζόμενος σε λογικά επιχειρήματα ή να προβάλλει αντίθετες απόψεις, βοηθάει το άτομο στο να αντιμετωπίζει πολύπλευρα την πραγματικότητα και να αποκτήσει μια διευρυμένη και σφαιρική αντίληψη γύρω από τα πράγματα και τα φαινόμενα. Το άτομο γίνεται αντικειμενικό.
3. Το άτομο μαθαίνει να ελέγχει τα συναισθήματά του, να κυριαρχεί σ’ αυτά με την ορθή σκέψη και τη δύναμη του λόγου^. Άλλοτε πάλι, εκφράζει συναισθήματα, εξωτερικεύεται, αποβάλλει την εσωστρέφεια, υποτάσσει τον εγωισμό του.
4. Καλλιεργούνται τα ηθικά στοιχεία της προσωπικότητας^. Τονίζεται ο σεβασμός, εκδηλώνεται η φιλία, η άμιλλα, γίνεται αντιληπτή η αξία της ομαδικότητας και η ανάγκη της συνεργασίας.
5. Ο διάλογος αποτελεί ερέθισμα για αυτοκριτική, όταν το άτομο ανακαλύπτει μέσα απ’ αυτόν τις αδυναμίες του χαρακτήρα του και την ένδεια του πνεύματός του.
6. Συμπερασματικά, γίνεται κατανοητό ότι ο διάλογος καλλιεργεί και αναπτύσσει την προσωπικότητα του ατόμου, συμβάλλοντας θετικά προς την κατεύθυνση της ηθικοπνευματικής του ολοκλήρωσης.

Β. ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ:

1. Οι αποφάσεις που απορρέουν από το διάλογο – αποφάσεις κοινής αποδοχής και λογικά επεξεργασμένες – χαρακτηρίζονται από την ορθότητα και προάγουν την ασφαλέστερη αντιμετώπιση των προβλημάτων.
2. Η αντίθεση – ουσιαστικό στοιχείο του διαλόγου – αμφισβητεί κάθε κατεστημένη τάξη πραγμάτων, καταρρίπτει οτιδήποτε προβάλλει ως απόλυτο, με αποτέλεσμα τη δυναμική και δημιουργική εξέλιξη της κοινωνίας.
3. Ο διάλογος θεμελιώνει τη δημοκρατία, αφού επιλύει ομαλά τις αντιθέσεις και επιτρέπει τον κριτικό έλεγχο των αποφάσεων που λαμβάνονται στον πολιτικό χώρο.
4. Τίθενται σωστά πρότυπα κοινωνικής συμβίωσης, παραμερίζονται οι αψιμαχίες, η βία και οι αντιδικίες που καλλιεργούνται από το φανατισμό.
5. Συναφές με το παραπάνω είναι και το εξής: η αμοιβαία υποχώρηση των αντιπαρατιθέμενων που προϋποθέτει ο διάλογος εξασφαλίζει την ειρηνική διευθέτηση των διαφορών και σε παγκόσμιο επίπεδο.
6. Ο διάλογος δίνει εναύσματα για ουσιαστική επικοινωνία μεταξύ των ατόμων, πράγμα ιδιαίτερα σημαντικό σήμερα που οι συγκρούσεις και ο ανταγωνισμός κλονίζουν τις ανθρώπινες σχέσεις και αποξενώνουν.

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΔΙΑΛΟΓΟΥ Σ’ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΤΟΜΕΙΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΖΩΗΣ:

1. ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΖΩΗ:

Ο διάλογος εξυπηρετεί όλους τους τομείς της. Με την ανταλλαγή απόψεων στον παραγωγικό τομέα βελτιώνονται οι διαδικασίες της οικονομικής δράσης και αυξάνεται η παραγωγικότητα. Σ’ αυτό συντελεί και ο διάλογος εργαζομένων και εργοδοτών για το συντονισμό των προσπαθειών τους στον κοινό σκοπό. Οι εμπορικές συναλλαγές προωθούνται και βελτιώνονται με το διάλογο.

2. ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΕΙΑ:

Ο διάλογος διδασκόντων και διδασκομένων και των μαθητών μεταξύ τους βοηθά στη σφαιρική εξέταση όλων των ζητημάτων της παιδείας, στη δημιουργική αφομοίωση των γνώσεων, καλλιεργεί την κριτική ικανότητα του μαθητή και οδηγεί στη διαμόρφωση δημοκρατικών συνειδήσεων.

3. ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ:

Ο διάλογος μεταξύ των επιστημόνων οδηγεί στην επιστημονική πρόοδο, γιατί μ’ αυτόν γίνεται διασταύρωση των γνώσεων και προσέγγιση στην όσο γίνεται αντικειμενικότερη αλήθεια. Παράλληλα, αποφεύγεται η πνευματική μονομέρεια εξαιτίας της μεγάλης επιστημονικής εξειδίκευσης και συνειδητοποιεί κάθε επιστήμονας την κοινωνική του ευθύνη.

4. ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ:

Ο διάλογος βοηθά στη σωστή διαπαιδαγώγηση των νέων και στην ομαλή κοινωνικοποίησή τους. Παράλληλα, ενισχύει το θεσμό της οικογένειας, αφού εξασφαλίζει την ομαλή, αλλά και γόνιμη συμβίωση των μελών της μέσα σ’ αυτήν. Τέλος, λειτουργεί ως παράγοντας άρσης του χάσματος των γενεών, αφού καλλιεργεί κλίμα αλληλοσεβασμού, συνεργασίας για την επίλυση των κοινών προβλημάτων και αλληλοκατανόησης.

5. ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΖΩΗ:

Στις καθημερινές συναναστροφές ο διάλογος συμβάλλει αποφασιστικά στη στενότερη επαφή και επικοινωνία μεταξύ των ανθρώπων, στην καταπολέμηση της μοναξιάς που αισθάνεται ο σύγχρονος άνθρωπος, με αποτέλεσμα να ενισχύεται η έννοια της φιλίας.

6. ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΖΩΗ:

α) Ο διάλογος μεταξύ των πολιτικών ανδρών και κομμάτων είναι αποφασιστικός παράγοντας για την ομαλή λειτουργία του πολιτεύματος και γενικότερα για την εγκαθίδρυση της ελευθερίας και της δημοκρατίας, κοινωνικοπολιτικών αξιών που δεν μπορούν να πραγματωθούν χωρίς το διάλογο.

β) Ο διάλογος πολίτη – κράτους βοηθά στη δημιουργία κλίματος πολιτικής σταθερότητας, στη σωστή λειτουργία του κρατικού – διοικητικού μηχανισμού, ώστε να εξυπηρετεί τις ανάγκες των πολιτών και ταυτόχρονα συμβάλλει στην ομαλή κοινωνικοποίηση των νέων.

γ) Σε διεθνές επίπεδο, ο διάλογος μεταξύ των λαών συντελεί στην ανάπτυξη της διεθνούς συνεργασίας και εξομαλύνει τις διεθνείς διαφορές. Έτσι, βοηθά στην ειρηνική επίλυση των προβλημάτων που απασχολούν τη διεθνή κοινότητα, συντελώντας στη διαφύλαξη της διεθνούς τάξης και στην παγίωση της παγκόσμιας ειρήνης.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ:

Ο διάλογος, τόσο σε προσωπικό όσο και σε κοινωνικό και σε διεθνές επίπεδο αποτελεί το βασικότερο παράγοντα της αρμονικής συνύπαρξης ατόμων και λαών και τον αποτελεσματικότερο κοινωνικό καταλύτη που συναιρεί τις δυνάμεις των ανθρώπων σε μια κοινή συνισταμένη για την κοινή τους πρόοδο.