Ζει η απουσία λοιπόν, μαζί μας ή και μόνη της (Γιάννης Ρίτσος)
Στην ενότητα αυτή θα προσπαθήσουμε να κάνουμε λόγο για την έννοια της δικαιοσύνης στον Αριστοτέλη. Για αυτόν η δικαιοσύνη έχει δύο έννοιες, του τέλους ή σκοπού και της τιμής. Τιμής με την έννοια ποιες αρετές τιμά και ποιες αδικίες καταδικάζει. Σε αυτό θα μας βοηθήσει ένα κείμενο του Michael Sandel, από το βιβλίο του Δικαιοσύνη. Τι είναι το σωστό;
| Στόχοι |
|
Με τη διδασκαλία της υποενότητας ο/η μαθητής/τρια πρέπει: • Να εξοικειωθεί και ν' αφομοιώσει βασικές φιλοσοφικές έννοιες, που τις συναντά κανείς πολύ συχνά στον ευρύτερο χώρο του στοχασμού, όπως την έννοια του δογματισμού, του σκεπτικισμού κτλ. • Να κατανοήσει ότι, παρ' ότι ο σκεπτικισμός, ως γνωσιολογικό σύστημα, θεωρεί ανέφικτη την απόκτηση κάποιας γενικά ισχύουσας αλήθειας, εντούτοις αποτελεί αφετηρία γόνιμης κριτικής και ανταλλαγής επιχειρημάτων. • Να εκφράσει τις δικές του/της σκεπτικιστικές αμφιβολίες για το πώς πραγματικά είναι ο κόσμος και το πώς μας φαίνεται πως είναι. • Να προβληματιστεί σχετικά με την (ανα)ζήτηση κριτηρίων και στέρεων θεμελίων βάσει των οποίων κάποιες εντυπώσεις και σκέψεις μπορούν να χαρακτηριστούν ως αξιόπιστες, προκειμένου να υπερνικηθούν οι υπερβολικές σκεπτικιστικές αμφιβολίες. |
Κάποιος σας χτυπά την πόρτα. Μπροστά σας στέκεται ένας νεαρός που χρειάζεται βοήθεια. Είναι τραυματισμένος και αιμορραγεί. Τον βάζετε μες στο σπίτι και τον βοηθάτε, τον κάνετε να νιώθει άνετα και ασφάλεια και καλείτε ένα ασθενοφόρο. Αυτό προφανώς είναι το ορθό. Αν όμως τον βοηθήσετε επειδή τον λυπάστε, σύμφωνα με τον Ιμμάνοuελ Καντ, αυτό δε θα είναι μια ηθική πράξη. Η συμπόνια σας δεν έχει σχέση με την ηθικότητα της πράξης σας. Είναι μέρος του χαρακτήρα σας, αλλά άσχετη με το ορθό και το εσφαλμένο. Η ηθικότητα για τον Καντ δεν αφορά μόνο το τι κάνετε, αλλά και το γιατί το κάνετε. Όσοι κάνουν το ορθό δεν το κάνουν απλώς επειδή έτσι αισθάνονται: η απόφαση πρέπει να βασίζεται στον ορθό λόγο, που σας λέει ποιο είναι το καθήκον σας, ανεξάρτητα από το πώς τυγχάνει να αισθάνεστε.
Continue reading "Κι αν αυτό το έκαναν όλοι; (Εμμανουήλ Καντ)"
Στην ενότητα αυτή πρόκειται να:
Η πεποίθηση «Τώρα είμαι ξύπνιος και διαβάζω αυτό» μοιάζει μάλλον σίγουρη σ' εσάς. Είστε ξύπνιοι, ελπίζω, και διαβάζετε. Πώς γίνεται να αμφιβάλλετε; Έχουμε όμως ήδη αναφέρει ότι μπορεί να σκέφτεστε ότι είστε ξύπνιοι σε ένα όνειρο. Πως ξέρετε ότι δεν ονειρεύεστε τώρα; Μπορεί να νομίζετε ότι οι εμπειρίες σας παραείναι ρεαλιστικές και λεπτομερείς για να αποτελούν όνειρα· αλλά πολλοί άνθρωποι βλέπουν άκρως ρεαλιστικά όνειρα. Είστε σίγουροι ότι δε βλέπετε τώρα ένα όνειρο; Πως το ξέρετε; Ίσως τσιμπήσατε τον εαυτό σας για να δείτε αν κοιμάστε. Αν δεν το κάνατε, κάντε το. Τι αποδεικνύει; Τίποτα. Θα μπορούσατε να ονειρεύεστε πως τσιμπάτε τον εαυτό σας. Συνεπώς, μπορεί να ονειρεύεστε. Ξέρω ότι δεν το νιώθετε και ότι μοιάζει άκρως απίθανο, αλλά υπάρχει μια ελάχιστη αμφιβολία για το αν είστε ξύπνιοι ή όχι. Έτσι, εφαρμόζοντας τη Μέθοδο Αμφιβολίας του Ντεκάρτ, πρέπει να απορρίψετε τη σκέψη «Τώρα είμαι ξύπνιος και διαβάζω αυτό» ως όχι απολύτως βέβαιη.
Continue reading "Μήπως ονειρεύεστε; (Ρενέ Ντεκάρτ ή Καρτέσιος)"
Αν ρίξετε ένα νόμισμα, θα έρθει κορόνα ή γράμματα. Η πιθανότητα για το καθένα είναι πενήντα τοις εκατό, εκτός αν το νόμισμα είναι πειραγμένο. Έτσι, δεν έχει σημασία σε ποια πλευρά ποντάρετε, αφού η πιθανότητα να έρθει κορόνα είναι ίδια με την πιθανότητα να έρθουν γράμματα. Αν δεν είστε σίγουρος για την ενδεχόμενη ύπαρξη του Θεού, τι πρέπει να κάνετε; Μοιάζει άραγε η επιλογή σας με τη ρίψη του νομίσματος; Πρέπει άραγε να στοιχηματίσετε ότι ο Θεός δεν υπάρχει και να ζήσετε όπως θέλετε; Ή θα ήταν πιο ορθολογικό να δράτε ωσάν να υπάρχει ο Θεός, ακόμα κι αν δεν μπορούμε να γνωρίζουμε αν αυτό είναι αληθές; Ο Μπλαιζ Πασκάλ (1623-1662), που πράγματι πίστευε στον Θεό, στοχάστηκε βαθιά αυτό το ζήτημα. Continue reading "Βάλτε στοίχημα!"
Πριν από 2.400 χρόνια στην Αθήνα, ένας άνδρας θανατώθηκε επειδή έθετε υπερβολικά πολλά ερωτήματα. Φιλόσοφοι υπήρχαν και πριν από αυτόν, αλλά με τον Σωκράτη η φιλοσοφία πραγματικά απογειώθηκε. Αν η φιλοσοφία έχει έναν προστάτη άγιο, αυτός είναι ο Σωκράτης.
Πλακουτσομύτης, κοντόχοντρος, ατημέλητος και κάπως παράξενος, ο Σωκράτης δεν ταίριαζε στο περιβάλλον του. Ήταν άσχημος και συχνά άπλυτος, αλλά είχε μεγάλο χάρισμα και λαμπρό μυαλό. Όλοι στην Αθήνα συμφωνούσαν πως δεν υπήρξε ποτέ κάποιος όμοιός του, και πιθανόν δε θα εμφανιζόταν ποτέ ξανά στο μέλλον. Ήταν μοναδικός. Ήταν όμως και τρομερά ενοχλητικός. Έβλεπε τον εαυτό του σαν μια αλογόμυγα που τσιμπάει άσχημα – σαν ένα τσιμπούρι που ενοχλεί, αλλά δεν προκαλεί σοβαρή ζημιά. Σε αυτό δε συμφωνούσαν πάντως όλοι στην Αθήνα. Κάποιοι τον αγαπούσαν, ενώ άλλοι θεωρούσαν την επιρροή του επικίνδυνη. Continue reading "Ο άνδρας που έθετε ερωτήματα"
Τα όρια ενός ανθρώπου καθορίζονται από τα όρια της γλώσσας του.
Δεν ξέρω γιατί βρισκόμαστε εδώ, αλλά είμαι σχεδόν σίγουρος ότι ο λόγος δεν είναι για να περάσουμε καλά.
Τα όρια της γλώσσας είναι τα όρια του ανθρώπινου μυαλού. Όσα ξέρω είναι αυτά για τα οποία έχω λέξεις.
Η κόλαση δεν είναι οι άλλοι. Είναι ο εαυτός σου.
Continue reading "Έχω ένα πόνο. Ο Βιτγκενστάιν και η γλώσσα μας!"
Ο William και η Elizabeth Stern ήταν ένα ζευγάρι επιστημόνων επαγγελματιών που ζούσαν στο Τέναφλαϊ (Tenafly) του Νιου Τζέρσεϋ - αυτός ήταν βιοχημικός και εκείνη παιδίατρος. Ήθελαν ένα μωρό, αλλά δεν μπορούσαν να κάνουν δικό τους, όχι τουλάχιστον χωρίς να διατρέξει ιατρικό κίνδυνο η Elizabeth, που είχε πολλαπλή σκλήρωση. Έτσι, ήρθαν σε επαφή με ένα κέντρο υπογονιμότητας το οποίο κανόνιζε «παρένθετες» εγκυμοσύνες. Το κέντρο δημιοσίευε αγγελίες αναζητώντας «παρένθετες μητέρες» - γυναίκες που ήταν πρόθυμες να κυοφορήσουν ένα μωρό για ένα άλλο άτομο, με χρηματική ανταμοιβή. Continue reading "Κύηση επί χρήμασι. Είναι σωστό ή γεμάτο κινδύνους;"
Το καλοκαίρι του 1884, τέσσερις Άγγλοι ναύτες βρέθηκαν ναυαγοί μεσοπέλαγα στον Νότιο Ατλαντικό, μέσα σε μια μικρή σωστική λέμβο, πάνω από χίλια μίλια μακριά από την ξηρά. Το πλοίο τους, η Mignonette, είχε βυθιστεί σε μια θύελλα, και διασώθηκαν με τη λέμβο, έχοντας δύο μόνο κονσέρβες γογγύλια και καθόλου πόσιμο νερό. Ο Thomas Dudley ήταν ο πλοίαρχος, ο Edwin Stephens ο υποπλοίαρχος, και ο Edmund Brooks ένας ναύτης - «όλοι άνδρες εξαίρετου χαρακτήρα», σύμφωνα με τις περιγραφές των εφημερίδων. Continue reading "Η αρχή της μεγαλύτερης ευτυχίας: ωφελιμισμός."
Η Cheryl Hopwood δεν ήταν από πλούσια οικογένεια. Είχε μεγαλώσει μόνη με τη μητέρα της και ήταν αναγκασμένη να εργάζεται όταν φοιτούσε στο γυμνάσιο, στο κολέγιο της κοινότητάς της και στο Πανεπιστήμιο της Πολιτείας της Καλιφόρνια στο Σακραμέντο. Πήγε στη συνέχεια στο Τέξας και έκανε αίτηση για να εισαχθεί στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου του Τέξας, την καλύτερη νομική σχολή της πολιτείας και μια από τις πιο διακεκριμένες νομικές σχολές στη χώρα. Αν και η Hopwood είχε γενικό βαθμό πτυχίου 3,8 [με άριστα το 4] και τα πήγε αρκετά καλά στις εισαγωγικές εξετάσεις της νομικής (με βαθμολογία 83%), δεν έγινε δεκτή. Continue reading "Υποστηρίζοντας τις θετικές διακρίσεις"
Πριν από 2000 χρόνια περίπου, ο Αντισθένης, ο ιδρυτής των κυνικών φιλοσόφων, σημείωνε προφητικά ότι «αρχή παιδεύσεως η των ονομάτων επίσκεψις». Με άλλα λόγια, η αρχή της γνώσης, της μάθησης, της διαπαιδαγώγησης, των ιδεών και της κοσμοθεωρίας που διαμορφώνουμε, περνάει μέσα από τη γνώση «των ονομάτων», δηλαδή των λέξεων. Όχι τόσο στο επίπεδο της αυστηρής γραμματικοσυντακτικής τους θεώρησης, όσο στο επίπεδο της διαχρονικής εννοιολογικής τους βαρύτητας ή των σημασιολογικών αποχρώσεων που περιέχουν. Έτσι, οι λέξεις γίνονται λόγος που καθορίζει τις σκέψεις μας και, συνεπώς, την πραγματικότητά μας. «Το αδιόριστον των λέξεων γεννά το ακατάστατον των ιδεών και τούτο πάλιν το ακατάστατον των πράξεων», έγραφε ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, ο Αδαμάντιος Κοραής.Η παραπάνω θεώρηση ισχύει, πιστεύω, στην ελληνική γλώσσα, ως κατεξοχήν εννοιολογική, σε αντίθεση με άλλες σημειολογικές γλώσσες. Στη γλώσσα μας το σημαίνον (η λέξη) και το σημαινόμενο (η έννοια) βρίσκονται σε μία σχέση αλληλεξάρτησης, σχεδόν «βιολογική», όπως ο ομφάλιος λώρος που συνδέει το έμβρυο με την μητέρα του. Τα παραδείγματα ατελείωτα και χαρακτηριστικά: δημοκρατία, χειραγωγώ, ωραίος, ώριμος, αγέρωχος, άγχος (άγχω: πνίγω, σφίγγω / αγχόνη), λεωφόρος (αρχ. λαοφόρος / λεωφόρος), σύρραξη, σφυγμός, φιλαλληλία… Η ελληνική γλώσσα, λοιπόν, μας διδάσκει το προφανές: ότι, δηλαδή, ο λόγος επηρεάζει και διαμορφώνει τη σκέψη του ανθρώπου και αυτή με τη σειρά της γίνεται πράξη… Φιλία, αγάπη, έρωτας, πόλεμος…
Continue reading "Το νόημα των λέξεων (του Γιώργου Χρυσουδάκη)"
