Ελληνικά

VI. Η ΡΩΜΑΪΚΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ (1ος αι. π.Χ. – 3ος αι. μ.Χ.)

http://lyk-peir-anavr.att.sch.gr/Lessons/01HUMANITIES/History/WorkSheets/12_Dimopoulou-Diagrammatics-in-History-A.pdf

1. Η περίοδος ακμής της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας (27 π.Χ. – 193 μ.Χ.)
1.1.Η εποχή του Αυγούστου (27 π.Χ. – 14μ.Χ.)
Η ισχυροποίηση της κεντρικής εξουσίας.

Εισαγωγικά στοιχεία
 Ναυμαχία στο Άκτιο (31 π.Χ.) → τέλος των εμφυλίων πολέμων ∙
 ανάγκη επικράτησης της ειρήνης και της τάξης στη ρωμαϊκή οικουμένη, μετά την
κούραση από τις εμφύλιες διαμάχες ∙
 η ενίσχυση της κεντρικής εξουσίας μπορούσε να ικανοποιήσει την ανάγκη αυτή ∙
 Οκταβιανός → οργάνωση της πολιτείας σε νέες βάσεις με διορατικότητα και
οξύνοια (ανάλογα με τα μηνύματα των καιρών), δηλ. θέσπιση συγκεντρωτικού
συστήματος διακυβέρνησης χωρίς να θιγούν τα δημοκρατικά αισθήματα των
Ρωμαίων.

Ενέργειες του Οκταβιανού:

i. απέρριψε το αξίωμα του δικτάτορα ∙
ii. αποδέχτηκε από τη σύγκλητο και το λαό όλα τα άλλα αξιώματα και τις εξουσίες που
αυτά συνεπάγονταν (π.χ. ύπατος, ανθύπατος, δήμαρχος, ιμπεράτορας, πρώτος
πολίτης (princeps), μέγας αρχιερέας (pontifex maximus) κ.λπ.) ∙
iii. θέσπισε το συμβούλιο του αυτοκράτορα (συμβουλευτικό σώμα κατά την άσκηση
της εξουσίας) ∙
iv. ακολούθησε συμβιβαστική τακτική (χωρίς αυταρχισμό) στην κατανομή της
εξουσίας.

Διοικητικά μέτρα του Οκταβιανού:
1. υψηλή εποπτεία της διοίκησης του κράτους, της εξωτερικής πολιτικής και των
στρατιωτικών ζητημάτων από τον ίδιο ∙
2. ανάθεση της διαχείρισης των επιμέρους θεμάτων σε άνδρες από τους
στρατιωτικούς και τους ιππείς βάσει τριών αυστηρών προϋποθέσεων: α) ηθικής
ακεραιότητας, β) εκπλήρωσης στρατιωτικής υπηρεσίας και γ) μεγάλης περιουσίας ∙
3. διορισμός των διοικητών των επαρχιών από κοινού με τη σύγκλητο (οι στρατιωτικοί
διοικητές των παραμεθορίων και των προβληματικών επαρχιών διορίζονταν από
τον ίδιο, ενώ οι ανθύπατοι των υπολοίπων από τη σύγκλητο) ∙
4. δημιουργία αυτοκρατορικής υπαλληλίας, δηλ. ολόκληρης τάξης διοικητικών
αξιωματούχων – υπαλλήλων για την άσκηση της εκτελεστικής εξουσίας ∙
5. αναγέννηση της γεωργίας με σειρά μέτρων και προσπάθεια επαναφοράς των
παλαιών αυστηρών ηθών ∙
6. εξωραϊσμός της Ρώμης, κατασκευή λαμπρών οικοδομημάτων.

Συμπέρασμα: Συγκέντρωση όλων σχεδόν των εξουσιών στο πρόσωπο ενός ανθρώπου (του
Οκταβιανού), σε αντιστοιχία με τους παλαιούς βασιλείς ∙ ανακήρυξή του από τη σύγκλητο
σε Αύγουστο (= σεβαστό) και αναγνώριση θεϊκών ιδιοτήτων ∙ άρα → κατάλυση του
δημοκρατικού πολιτεύματος χωρίς την παραμικρή αντίδραση.
Το πολίτευμα και οι στρατιωτικές μεταρρυθμίσεις.
Καθιέρωση μοναρχικού πολιτεύματος από τη βαθμιαία συγκέντρωση όλων των εξουσιών
στο πρόσωπο του Οκταβιανού Αυγούστου: ηγεμονία (principatus) από το αξίωμα του
πρώτου πολίτη (princeps).

Οι στρατιωτικές μεταρρυθμίσεις και ο ρόλος του ρωμαϊκού στρατού την περίοδο της
αυτοκρατορίας. Στρατός → Είχε ρόλο στηρίγματος του νέου μονάρχη (παρά το παρελθόν
των εμφυλίων συγκρούσεων). Αναλυτικότερα:

 Πρόβλεψη του Οκταβιανού Αυγούστου ότι ο αυτοκρατορικός θεσμός είχε ανάγκη
από την προστασία του στρατού.
 (γι’ αυτό) Κατανομή του στρατεύματος: α) το μεγαλύτερο μέρος του στα πιο
επικίνδυνα σύνορα (Ευφράτης, Δούναβης, Ρήνος κ.λπ.), σε μόνιμες στρατιωτικές
βάσεις και β) στη Ρώμη (έδρα της εξουσίας) η προσωπική φρουρά του πραιτώριου,
δηλ. οι πραιτωριανοί ή πραιτωριανή φρουρά, εννέα στρατιωτικές μονάδες με
1000 άνδρες η καθεμία που ήταν πιστοί στον αυτοκράτορα ∙ αυτοί αργότερα
απέκτησαν μεγάλη δύναμη (ανεβοκατέβαζαν αυτοκράτορες) και έγιναν επικίνδυνοι
για το κράτος.
 Αριθμητική δύναμη του στρατού μόλις επαρκής για τη φρούρηση των αχανών
συνόρων (4000 χιλιόμετρα).
 Εμπλοκή του στρατού στη διοίκηση της αυτοκρατορίας, από κοινού με τη σύγκλητο,
σε διάφορες περιστάσεις κατά την περίοδο της αυτοκρατορίας, όταν οι
αυτοκράτορες αποδεικνύονταν ανίκανοι.

Το πολίτευμα ηγεμονία (principatus). Χαρακτηριστικά:
 Δυαρχία εξουσιών ανάμεσα σε δύο πολιτειακούς παράγοντες: α) τον πρώτο πολίτη
(princeps) και β) τη σύγκλητο ∙ πηγή προστριβών μεταξύ τους η ασάφεια ως προς τις
αρμοδιότητες του κάθε παράγοντα.
 Το θέμα της διαδοχής χωρίς θεσμοθέτηση ∙ η συνήθεια → καθορισμός του
διαδόχου του αυτοκράτορα, όσο ζούσε, ή ορισμός ενός συγγενούς του ως
αυτοκράτορα, όταν πέθαινε ∙ η καθαρά κληρονομική διαδοχή αντίθετη προς τη
δημοκρατική παράδοση της κατάκτησης αξιωμάτων διά της λαϊκής ψήφου ∙
απαραίτητη η επικύρωση της εκλογής του αυτοκράτορα από τη σύγκλητο.

 Συμπέρασμα: Ο θεσμός του αυτοκράτορα στη Ρώμη ήταν διαφορετικός από τον
μονάρχη των ελληνιστικών βασιλείων και το βασιλιά των ανατολικών λαών.