ΕΚΘΕΣΗ -ΚΕΙΜΕΝΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ /// ΑΣΗΜΙΝΑ ΞΗΡΟΓΙΑΝΝΗ

https://latistor.blogspot.com/2013/05/blog-post_4.html

Αντώνης Σαμαράκης (1919 – 2003)

Αφού διαβάσετε το παρακάτω διήγημα να είστε έτοιμοι για συζήτηση στην τάξη.

Γραπτά να κάνετε τις ασκήσεις που ακολουθούν:

1.Τι συμβολίζει το ποτάμι στο κείμενο;
(Δώσε τη δική σου ερμηνεία με 4–5 προτάσεις.)

2.Ποια συναισθήματα σου προκαλεί ο ήρωας; Να τα αιτιολογήσεις με στοιχεία από το κείμενο.

3.Ποιο είναι, κατά τη γνώμη σου, το μήνυμα του συγγραφέα;

4.
Γράψε ένα εναλλακτικό τέλος (80–100 λέξεις).

Αν το ποτάμι μπορούσε να μιλήσει, τι θα έλεγε στον άνθρωπο;
Γράψε έναν σύντομο μονόλογο.

*****

TO ΠOTAMI

Η διαταγή είτανε ξεκάθαρη : Απαγορεύεται το µπάνιο στο ποτάµι, ακόµα και να πλησιάζει κανένας σε απόσταση λιγότερο από διακόσια µέτρα. ∆ε χώραγε λοιπόν καµιά παρανόηση. Όποιος την παρέβαινε τη διαταγή, θα πέρναγε στρατοδικείο.
Τους τη διάβασε τις προάλλες ο ίδιος ο ταγµατάρχης. ∆ιέταξε γενική συγκέντρωση, όλο το τάγµα, και τους τη διάβασε. ∆ιαταγή τής Μεραρχίας! ∆εν είτανε παίξε – γέλασε.
Είχανε κάπου τρείς βδοµάδες που είχαν αράξει δώθε απ’ το ποτάµι. Κείθε απ’ το ποτάµι είταν ο εχθρός, οι Άλλοι όπως τους λέγανε πολλοί.
Τρείς βδοµάδες απραξία. Σίγουρα δε θα βάσταγε πολύ τούτη η κατάσταση, µα για την ώρα επικρατούσε ησυχία.
Και στις δύο όχθες του ποταµού, σε µεγάλο βάθος, είτανε δάσος. Πυκνό δάσος. Μέσ’ στο δάσος είχανε στρατοπεδεύσει και οι µεν και οι δε. Οι πληροφορίες τους είτανε πώς οι Άλλοι είχανε δύο τάγµατα εκεί. Ωστόσο, δεν επιχειρούσανε επίθεση, ποιός ξέρει τί λογαριάζανε να κάνουνε. Στο µεταξύ, τα φυλάκια, και απ’ τις δύο µεριές, είταν εδώ και κεί, κρυµµένα στο δάσος, έτοιµα για παν ενδεχόµενο.
Τρείς βδοµάδες! Πώς είχανε περάσει τρεις βδοµάδες! ∆ε θυµόντουσαν σ’ αυτόν τον πόλεµο, που είχε αρχίσει εδώ και δυόµιση χρόνια περίπου, άλλο τέτοιο διάλειµµα σαν και τούτο.
Όταν φτάσανε στο ποτάµι, έκανε ακόµα κρύο. Μα εδώ και µερικές µέρες, ο καιρός είχε
στρώσει. Άνοιξη πιά!

Ο πρώτος που γλίστρησε κατά το ποτάµι είτανε λοχίας. Γλίστρησε ένα πρωινό και βούτηξε. Λίγο αργότερα, σύρθηκε ως τους δικούς του, µε δύο σφαίρες στο πλευρό. ∆εν έζησε πολλές ώρες. Την άλλη µέρα, δυό φαντάροι τραβήξανε για κεί, και δεν τους ξαναείδε πια κανένας. Ακούσανε µονάχα πολυβολισµούς, και ύστερα σιωπή.
Τότε βγήκε η διαταγή της Μεραρχίας.
Είτανε ωστόσο µεγάλος πειρασµός το ποτάµι. Τ’ ακούγανε που κυλούσε τα νερά του και το λαχταρούσανε. Αυτά το δυόµιση χρόνια τούς είχε φάει η βρώµα. Είχανε ξεσυνηθίσει από ’να σωρό χαρές. Και να, τώρα, που είχε βρεθεί στο δρόµο τους αυτό το ποτάµι. Μα η διαταγή της Μεραρχίας…
-Στο διάολο η διαταγή της Μεραρχίας! είπε µέσ’ απ’ τα δόντια του, κείνη τη νύχτα.
Γύριζε και ξαναγύριζε και ησυχία δεν είχε. Το ποτάµι ακουγότανε πέρα και δεν τον άφινε να
ησυχάσει.

Θα πήγαινε την άλλη µέρα, θα πήγαινε οπωσδήποτε. Στο διάολο η διαταγή της Μεραρχίας, την έγραφε στ’ απαυτά του.
Οι άλλοι φαντάροι κοιµόντουσαν. Τέλος τον πήρε κι αυτόν ο ύπνος. Είδε ένα όνειρο, έναν εφιάλτη. Στην αρχή, το είδε όπως είτανε: ποτάµι. Είτανε µπροστά του αυτό το ποτάµι και τον περίµενε. Κι’ αυτός, γυµνός στην όχθη, δεν έπεφτε µέσα. Σα να τον βάσταγε ένα αόρατο χέρι. Ύστερα το ποτάµι µεταµορφώθηκε σε γυναίκα. Μια νέα γυναίκα, µελαχρινή, µε σφιχτοδεµένο κορµί. Γυµνή, ξαπλωµένη στο γρασίδι, τον περίµενε. Κι’ αυτός, γυµνός µπροστάτης, δεν έπεφτε πάνω της. Σα να τον βάσταγε ένα αόρατο χέρι. Ξύπνησε βαλαντωµένος . δεν είχε ακόµα φέξει…
Φτάνοντας στην όχθη, στάθηκε και το κοίταζε. Το ποτάµι! Ώστε υπήρχε λοιπόν αυτό το ποτάµι; Ώρες – ώρες, συλλογιζότανε µήπως δεν υπήρχε στ’ αλήθεια. Μήπως είτανε µια φαντασία τους, µια οµαδική ψευδαίσθηση.
Είχε βρεί µιαν ευκαιρία και τράβηξε κατά το ποτάµι. Το πρωινό είτανε θαύµα! Αν είτανε τυχερός και δεν τον παίρνανε µυρουδιά… Να πρόφταινε µονάχα να βουτήξει στο ποτάµι, να µπεί στα νερά του, τα παρακάτω δεν τον νοιάζανε.
Σ’ ένα δένδρο, δίπλα στην όχθη, άφισε τα ρούχα του, και, όρθιο πάνω στον κορµό, το τουφέκι του. Έριξε δυό τελευταίες µατιές, µιά πίσω του, µην είτανε κανένας απ’ τους δικούς του, και µιά στην αντίπερα όχθη, µην είτανε κανένας απ’ τους Άλλους. Και µπήκε στο νερό.

Απ’ τη στιγµή που το σώµα του, ολόγυµνο, µπήκε στο νερό, τούτο το σώµα που δυόµιση χρόνια βασανιζότανε, που δυό τραύµατα το είχανε ως τώρα σηµαδέψει, απ’ τη στιγµήν αυτή ένιωθε άλλος άνθρωπος. Σα να πέρασε ένα χέρι µ’ ένα σφουγγάρι µέσα του και να τά ’σβησε αυτά τα δυόµιση χρόνια.
Κολυµπούσε πότε µπρούµυτα, πότε ανάσκελα. Αφινότανε να τον πηγαίνει το ρεύµα. Έκανε και µακροβούτια.
Είταν ένα παιδί τώρα αυτός ο φαντάρος, που δεν είτανε παρά εικοσιτριώ χρονώ . κι όµως τα δυόµιση τελευταία χρόνια είχαν αφίσει βαθιά ίχνη µέσα του.

∆εξιά κι αριστερά, και στις δύο όχθες, φτερουγίζανε πουλιά, τον χαιρετούσανε περνώντας πότε – πότε από πάνω του.
Μπροστά του, πήγαινε τώρα ένα κλαδί που το ’σερνε το ρεύµα. Βάλθηκε να το φτάσει µ’ ένα µονάχα µακροβούτι. Και το κατάφερε. Βγήκε απ’ το νερό ακριβώς δίπλα στο πλαδί. Ένιωσε µια χαρά ! Μα την ίδια στιγµή είδε ένα κεφάλι µπροστά του, κάπου τριάντα µέτρα µακριά.
Σταµάτησε και προσπάθησε να δεί καλύτερα.

Και κείνος που κολυµπούσε εκεί τον είχε δει, είχε σταµατήσει κι αυτός. Κοιτάζονταν.
Ξανάγινε αµέσως αυτός που είτανε και πρωτύτερα: ένας φαντάρος που είχε κιόλα δυόµιση χρόνια πόλεµο, που είχε έναν πολεµικό σταυρό, που είχε αφίσει το τουφέκι του στο δέντρο. ∆ε µπορούσε να καταλάβει αν αυτός αντίκρυ του είτανε απ’ τους δικούς του ή απ’ τους Άλλους. Πώς να το καταλάβει; Ένα κεφάλι έβλεπε µονάχα. Μπορούσε να ’ναι ένας απ’ τους
δικούς του. Μπορούσε να ’ναι ένας απ’ τους Άλλους.

Για µερικά λεπτά και οι δύο τους στέκονταν ακίνητοι στα νερά. Τη σιωπή διέκοψε ένα φτάρνισµα. Είταν αυτός που φταρνίστηκε, και, κατά τη συνήθειά του, βλαστήµησε δυνατά. Τότε κείνος αντίκρυ του άρχισε να κολυµπάει γρήγορα προς την αντίπερα όχθη. Μα κι αυτός δεν έχασε καιρό. Κολύµπησε προς την όχθη του µ’ όλη του τη δύναµη. Βγήκε πρώτος. Έτρεξε στο δέντρο που είχε αφίσει το τουφέκι του, τ’ άρπαξε. ο Άλλος, ό,τι έβγαινε απ’ το νερό. Έτρεχε τώρας και κείνος να πάρει το τουφέκι του. Σήκωσε το τουφέκι του αυτός, σηµάδεψε. Τού είτανε πάρα πολύ εύκολο να τού φυτέψει µια
σφαίρα στο κεφάλι. Ο Άλλος είτανε σπουδαίος στόχος έτσι καθώς έτρεχε ολόγυµνος, κάπου είκοσι µέτρα µονάχα µακριά.
Μα δεν τράβηξε τη σκανδάλη. Ο Άλλος είταν εκεί, γυµνός όπως είχε έρθει στον κόσµο. Κι αυτός είταν εδώ, γυµνός όπως είχε έρθει στον κόσµο.
∆ε µπορούσε να τραβήξει. Είτανε και οι δύο γυµνοί. ∆ύο άνθρωποι γυµνοί. Γυµνοί από ρούχα. Γυµνοί από ονόµατα. Γυµνοί από εθνικότητα. Γυµνοί απ’ τον χακί εαυτό τους.
∆ε µπορούσε να τραβήξει. Το ποτάµι δεν τους χώριζε τώρα, αντίθετα τους ένωνε.

∆ε µπορούσε να τραβήξει. Ο Άλλος είχε γίνει ένας άλλος άνθρωπος τώρα, χωρίς άλφα κεφαλαίο, τίποτα λιγότερο, τίποτα περισσότερο.
Χαµήλωσε το τουφέκι του. Χαµήλωσε το κεφάλι του. Και δεν είδε τίποτα ως το τέλος, πρόφτασε να δεί µονάχα κάτι πουλιά που φτερουγίσανε τροµαγµένα σαν έπεσε απ’ την αντικρινή όχθη η τουφεκιά, κι αυτός, γονάτισε πρώτα, ύστερα έπεσε µε το πρόσωπο στο χώµα.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Αντώνης Σαμαράκης «Το ποτάμι»

Το διήγημα «Το ποτάμι» προέρχεται από την πρώτη συλλογή διηγημάτων του Αντώνη Σαμαράκη με τίτλο «Ζητείται ελπίς», που εκδόθηκε το 1954.

Το βασικό μήνυμα του κειμένου είναι αμιγώς αντιπολεμικό και δίνεται μέσα απ’ την τραγική ιστορία ενός 23χρονου στρατιώτη που δολοφονείται από έναν σκόπιμα μη προσδιορισμένο εθνολογικά εχθρό -η ιστορία αποκτά έτσι καθολικές διαστάσεις-, όταν παρά την εντολή της Μεραρχίας αποφασίζει να κολυμπήσει στο ποτάμι που χωρίζει τα δύο αντίπαλα στρατόπεδα.

«Η διαταγή είτανε ξεκάθαρη: Απαγορεύεται το μπάνιο στο ποτάμι, ακόμα και να πλησιάζει κανείς σε απόσταση λιγότερο από διακόσια μέτρα. Δε χώραγε λοιπόν καμιά παρανόηση. Όποιος την παρέβαινε τη διαταγή, θα πέρναγε στρατοδικείο.»

Η αφήγηση δίνεται σε τρίτο πρόσωπο από έναν παντογνώστη, μη δραματοποιημένο αφηγητή, ο οποίος έχει πλήρη εποπτεία τόσο των διαδραματιζόμενων γεγονότων όσο και των σκέψεων του κεντρικού ήρωα της σύντομης αυτής ιστορίας.

Η αφήγηση ξεκινά in medias res, από τη μέση δηλαδή των πραγμάτων, καθώς για λόγους αφηγηματικής οικονομίας δε μας δίνονται τα γεγονότα από την αρχή του πολέμου. Μιας και πρόκειται για διήγημα, στο περιορισμένο πλαίσιο του οποίου δεν υπάρχουν τα περιθώρια παράθεσης πολλών πληροφοριών, η αφήγηση καλύπτει τα περιστατικά λίγων μόλις ημερών (η κορύφωσή του αφορά λίγες ώρες ενός πρωινού), από έναν πόλεμο που διαρκεί ήδη δυόμιση χρόνια.

«Είχανε κάπου τρεις βδομάδες που είχαν αράξει δώθε απ’ το ποτάμι. Κείθε απ’ το ποτάμι είταν ο εχθρός, οι Άλλοι όπως τους λέγανε πολλοί».

Ο εχθρός δεν προσδιορίζεται εθνολογικά, καθώς ο συγγραφέας θέλει να λάβει το μήνυμα της ιστορίας του ευρύτερες, καθολικές διαστάσεις, υπό την έννοια πως σε κάθε πόλεμο, όποιας μορφής κι αν είναι αυτός, οι συνέπειες είναι εξίσου ολέθριες για τους συμμετέχοντες.

Ανεξάρτητα από την εθνικότητα του εχθρού, των Άλλων, ανεξάρτητα απ’ το αν πρόκειται για έναν αμυντικό ή έναν επιθετικό πόλεμο, η εμπόλεμη κατάσταση φέρνει τους ανθρώπους σε οριακές καταστάσεις τους αποκτηνώνει, ωθώντας τους σε πράξεις εντελώς απάνθρωπες, και τους φθείρει ανεπανόρθωτα σε ψυχολογικό και συναισθηματικό επίπεδο.

«Όταν φτάσανε στο ποτάμι, έκανε κρύο. Μα εδώ και μερικές μέρες, ο καιρός είχε στρώσει. Άνοιξη πια!

Ο πρώτος που γλίστρησε κατά το ποτάμι είτανε λοχίας. ..»

Ο αφηγητής αφού τονίζει πως οι στρατιώτες έχουν στρατοπεδεύσει ήδη τρεις εβδομάδες κοντά στο ποτάμι, προχωρά σε μια σύντομη αναδρομή για να παρουσιάσει τη μοιραία κατάληξη όσων τόλμησαν να μπουν στο ποτάμι (ένας λοχίας πρώτα, δύο φαντάροι έπειτα).

Παρά το γεγονός πως ο πόλεμος δεν τοποθετείται χρονικά σε κάποιο συγκεκριμένο πλαίσιο -μαθαίνουμε μόνο πως διαρκεί δυόμιση χρόνια τώρα, χωρίς ωστόσο να γνωρίζουμε πότε ακριβώς συνέβη-, ο αφηγητής δίνει εμφατικά τη διάρκεια του «ειρηνικού» διαλλείματος (Τρεις βδομάδες! Πώς είχανε περάσει τρεις βδομάδες!), καθώς θέλει να καταστεί σαφές πως ο νεαρός στρατιώτης πάλεψε με την επιθυμία του να πέσει στο ποτάμι αρκετές μέρες και πως όσο περνούσε ο καιρός, χωρίς να απομακρύνονται από εκείνο το σημείο, τόσο πιο έντονη γινόταν μέσα του η επιθυμία αυτή.

«Τότε βγήκε η διαταγή της Μεραρχίας.

Είτανε ωστόσο μεγάλος πειρασμός το ποτάμι. Τ’ ακούγανε που κυλούσε τα νερά του και το λαχταρούσανε. Αυτά τα δυόμιση χρόνια τους είχε φάει η βρώμα. …»

Με την αναφορά στη διαταγή της Μεραρχίας ολοκληρώνεται η αναδρομή στα γεγονότα των προηγούμενων ημερών και συνάμα υπενθυμίζεται εμφατικά η σχετική απαγόρευση.

Το γεγονός πως ο 23χρονος στρατιώτης θα παραβλέψει τη διαταγή αυτή, η οποία προέκυψε βέβαια λόγω των τριών θανάτων που έχουν προηγηθεί, υποδηλώνει το μέγεθος της ανάγκης του να βουτήξει στα νερά του ποταμού και άρα να ξεχάσει, έστω και για λίγο, το ότι βρίσκεται ακόμη στη δίνη ενός πολέμου.

«Στο διάολο η διαταγή της Μεραρχίας! Είπε μέσ’ απ’ τα δόντια του, κείνη τη νύχτα. Γύριζε και ξαναγύριζε και ησυχία δεν είχε. Το ποτάμι ακουγότανε πέρα και δεν τον άφηνε να ησυχάσει.»

Η διαταγή της Μεραρχίας επαναλαμβάνεται τρεις φορές σε μόλις δύο παραγράφους, αποκτώντας σταδιακά μια τελείως διαφορετική διάσταση στη σκέψη του νεαρού στρατιώτη. Αίφνης, η διαταγή αυτή είναι το μόνο που μπορεί να τον εμποδίσει απ’ το να γευτεί την ευτυχία που βρίσκεται τόσο κοντά του. Οι απώλειες των συμπολεμιστών του περνούν σε δεύτερο πλάνο και ο ήρωας αγανακτεί με τη διαταγή (Στο διάολο η διαταγή της Μεραρχίας!), αγανακτεί με την ιδέα πως προσπαθούν να του στερήσουν μια πολύτιμη απόλαυση, παραγνωρίζοντας την ουσία της διαταγής, που δεν είναι άλλη απ’ την προστασία των στρατιωτών.

Εκείνο, βέβαια, που κυριαρχεί στη σκέψη του∙ εκείνο που τον εμποδίζει να αντιληφθεί πλήρως την επικινδυνότητα της κατάστασης είναι η ολοένα μεγεθυνόμενη μέσα του επιθυμία να βουτήξει στο ποτάμι, να νιώσει ξανά ελεύθερος, να ζήσει ξανά χωρίς το διαρκή φόβο, που τους έχει καθηλώσει τόσο καιρό σε μια ασφυκτική κατάσταση, όπου δεν μπορούν να χαρούν και να απολαύσουν τίποτε, όσο λίγο ή ασήμαντο κι αν είναι αυτό.

Η αγανάκτηση του στρατιώτη -γέννημα της πολύμηνης ταλαιπωρίας του, γέννημα όλων των στερήσεων που έχει βιώσει όσο διαρκεί ο πόλεμος- καταδεικνύει με σαφή τρόπο πόσο αφύσικος είναι ο πόλεμος, πόσο ενάντια στις επιθυμίες του απλού ανθρώπου είναι το να βρίσκεται εγκλωβισμένος σε μια εμπόλεμη κατάσταση. Εύλογα, λοιπόν, το ποτάμι καθίσταται σύμβολο όλων εκείνων που οι στρατιώτες έχουν στερηθεί τα δυόμιση χρόνια του πολέμου.

Η επιθυμία του νεαρού να κολυμπήσει στο ποτάμι δεν είναι απλώς η επιθυμία να πλυθεί (Αυτά τα δυόμιση χρόνια του είχε φάει η βρώμα), ή η επιθυμία να γευτεί μια απλή χαρά, είναι πολύ περισσότερο μια κραυγή απόγνωσης μπροστά στην απελπισία που τον έχει φέρει ο πόλεμος. Είναι ένα ξέσπασμα της εσωτερικής του ανάγκης για ελευθερία∙ είναι ένα ξέσπασμα της νιότης του που επιθυμεί και απαιτεί να ζήσει μακριά απ’ τα δεσμά του πολέμου.

Εντούτοις, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη πως το κάλεσμα του ποταμού, που δεν τον αφήνει να ησυχάσει, και η απολύτως δικαιολογημένη επιθυμία του νέου να ζήσει αυτή τη μικρή χαρά, δεν μπορούν να αλλάξουν τα δεδομένα της πραγματικότητας. Ο πόλεμος συνεχίζεται και όσοι τόλμησαν να πλησιάσουν το ποτάμι σκοτώθηκαν. Είναι, επομένως, σαφές πως αν ο νεαρός ενδώσει στην επιθυμία του παίρνει ένα ιδιαίτερα μεγάλο ρίσκο.

«Θα πήγαινε την άλλη μέρα, θα πήγαινε οπωσδήποτε. Στο διάολο η διαταγή της Μεραρχίας, την έγραφε στ’ απαυτά του.

Οι άλλοι φαντάροι κοιμόντουσαν. Τέλος τον πήρε κι αυτόν ο ύπνος. Είδε ένα όνειρο, έναν εφιάλτη. …»

Η απόφαση του νεαρού στρατιώτη να πάει την άλλη μέρα στο ποτάμι, γίνεται όχι μόνο παρά τη διαταγή της Μεραρχίας, η οποία στη σκέψη του μοιάζει να αποτελεί το μόνο ουσιαστικό εμπόδιο, αλλά και αντίθετα προς τη λογική εφόσον γνωρίζει πόσο επικίνδυνο είναι αυτό που σκοπεύει να κάνει. Η εστίασή του, άλλωστε, στο θέμα της διαταγής γίνεται σε πρώτο και συνειδητό επίπεδο, καθώς έτσι του είναι πιο εύκολο να βλέπει την απόφασή του ως μια αντίδραση απέναντι στις διαταγές της Μεραρχίας, του βασικού υπεύθυνου για το γεγονός πως βρίσκεται εκεί, σ’ έναν ψυχοφθόρο πόλεμο. Ωστόσο, σε δεύτερο και ασύνειδο επίπεδο, αντιλαμβάνεται πως το αληθινό πρόβλημα δεν είναι η διαταγή, αλλά ο κίνδυνος στον οποίο πρόκειται να θέσει τον εαυτό του, κι αυτό εκφράζεται με το νυχτερινό του εφιάλτη.

Το αόρατο χέρι που τον κρατά απ’ το να βουτήξει στο ποτάμι, που τον κρατά απ’ το να ενδώσει στον ακόμη μεγαλύτερο πειρασμό της γυμνής γυναίκας, είναι η επίγνωση του κινδύνου∙ είναι το προφανές του θανάσιμου κινδύνου που παραμονεύει κι έχει ήδη στοιχίσει τη ζωή σε τρεις συμπολεμιστές του. Έτσι, αν και έχει ήδη αποφασίσει να βουτήξει στο ποτάμι, την ώρα που κοιμάται έρχεται στην επιφάνεια η λογική της αυτοσυντήρησης, η λογική που του ζητά να αντισταθεί στον πειρασμό του ποταμού. Συνάμα, πάντως, στο πλαίσιο του εφιάλτη γίνεται εξαιρετικά εμφανές το πόσο πολύ θέλει ο νεαρός να πάει στο ποτάμι, αφού το ποτάμι τρέπεται σε «μια νέα γυναίκα, μελαχρινή, με σφιχτοδεμένο κορμί. Γυμνή, ξαπλωμένη στο γρασίδι…».

«Ώρες-ώρες, συλλογιζότανε μήπως δεν υπήρχε στ’ αλήθεια. Μήπως είτανε μια φαντασία τους, μια ομαδική ψευδαίσθηση.»

Το ποτάμι έχει καταστεί τόσο επιθυμητό στο νεαρό στρατιώτη, ώστε αποκτά μέσα του μυθικές διαστάσεις∙ εξιδανικεύεται και ποθείται σε τέτοιο βαθμό, ώστε μοιάζει σα να μην είναι κάτι το υπαρκτό, κάτι το αληθινό. Έκφανση κι αυτό της έντασης με την οποία θέλει κι επιθυμεί να κολυμπήσει σ’ αυτό, και παράλληλα ένας ακόμη τρόπος για να αιτιολογηθεί η μοιραία του απόφαση που ήταν εξαρχής δεδομένο πως θα τον οδηγήσει στο τέλος του.

«Είχε βρει μιαν ευκαιρία και τράβηξε κατά το ποτάμι. Το πρωινό είτανε θαύμα! Αν είτανε τυχερός και δεν τον παίρνανε μυρουδιά… Να πρόφταινε μονάχα να βουτήξει στο ποτάμι, να μπει στα νερά του, τα παρακάτω δεν τον νοιάζανε.»

Ο νεαρός στρατιώτης ενάντια στη διαταγή και τη σύνεση θα βρεθεί στο ποτάμι, υπακούοντας έτσι στο ριψοκίνδυνο και στο απείθαρχο της νιότης του, υπακούοντας στην εσωτερική του ανάγκη να αισθανθεί και πάλι ελεύθερος. Στοιχεία που φανερώνονται με το παιχνίδισμα στο νερό και με την καθαρή ευδαιμονία που βιώνει∙ ευδαιμονία που τον επιστρέφει σε μια αθωότητα σχεδόν παιδική, και λειτουργεί λυτρωτικά για το νεαρό στρατιώτη που έχει τραυματιστεί τόσο σωματικά όσο και ψυχικά κατά τη διάρκεια του πολέμου.

Η λυτρωτική αυτή ευδαιμονία όμως δε θα διαρκέσει πολύ. Σύντομα θα συνειδητοποιήσει πως μες στο ποτάμι βρίσκεται και κάποιος άλλος. Κι ενώ για λίγες στιγμές θα αμφιταλαντεύεται για το αν κινδυνεύει ή όχι, για το αν ο άλλος είναι δικός τους ή εχθρός, η συνήθειά του να βρίζει δυνατά κάθε φορά που φτερνίζεται θ’ αποκαλύψει στον Άλλο την εθνικότητά του κι αμέσως θα ξεκινήσει ένας αγώνας επιβίωσης.

Οι δύο αντίπαλοι στρατιώτες κολυμπούν όσο πιο γρήγορα μπορούν για να βρεθούν στην όχθη και να πάρουν το όπλο τους. Κι ενώ ο 23χρονος στρατιώτης βγαίνει πιο γρήγορα απ’ τον εχθρό του, ωστόσο δεν τον πυροβολεί, καθώς διστάζει απέναντι στο γεγονός πως κι οι δυο τους είναι γυμνοί, χωρίς τις πολεμικές στολές, χωρίς τις εθνικότητες που τους χωρίζουν σε αντίπαλα στρατόπεδα∙ δύο νέοι άνθρωποι γυμνοί, με την ίδια αξία, με παρόμοια όνειρα κι ελπίδες. Ο νεαρός στρατιώτης δεν αποφασίζει, λοιπόν, να σκοτώσει τον εχθρό του, καθώς απέναντί του δε βλέπει παρά έναν ακόμη άνθρωπο, όπως ακριβώς είναι κι αυτός∙ δε βλέπει έναν εχθρό, έναν μισητό αντίπαλο, αλλά έναν απλό άνθρωπο.

Η ανθρωπιά του νεαρού στρατιώτη, ανθρωπιά που θα αποβεί μοιραία για τον ίδιο, τον οδηγεί να αναλογιστεί το προφανές. Απέναντί του βρίσκεται ένας άνθρωπος, που έχει κάθε δικαίωμα στη ζωή, ένας άνθρωπος που δε διαφέρει σε τίποτα απ’ τον ίδιο (στοιχείο που ενισχύεται και τονίζεται απ’ τη γύμνια των δύο στρατιωτών). Πώς, επομένως, να τραβήξει τη σκανδάλη; Πώς να σκοτώσει ένα συνάνθρωπό του, ιδίως τη στιγμή που είναι τόσο ευάλωτος;

Ο δισταγμός αυτό του στρατιώτη, ωστόσο, δεν γίνεται αντιληπτός απ’ τον αντίπαλο στρατιώτη, όπως θα έπρεπε, ως μια ευκαιρία δηλαδή για μια αμοιβαία υποχώρηση, για μια σιωπηρή μεταξύ τους εκεχειρία, που θα λειτουργούσε σωτήρια και για τους δύο. Αντιθέτως, ο άλλος στρατιώτης θα εκμεταλλευτεί το δισταγμό του εχθρού του και θα τον σκοτώσει. Μέσα του υπερισχύει το ένστικτο της επιβίωσης, το ένστικτο της αυτοσυντήρησης και φυσικά η δεδομένη δυσπιστία απέναντι στον εχθρό. Έτσι, το γεγονός ότι ο άλλος στέκει απέναντί του χωρίς να τον πυροβολεί, δεν ερμηνεύεται ως σωτήρια για εκείνον φιλευσπλαχνία, αλλά ως μια χαμένη ευκαιρία∙ λάθος που ο ίδιος δε σκοπεύει να κάνει.

Ο νεαρός στρατιώτης συνειδητοποιεί τον παραλογισμό του πολέμου, την απόλυτη σκληρότητα και το αφύσικο του να δολοφονείς έναν συνάνθρωπό σου, μόνο και μόνο γιατί ανήκει σε διαφορετικό έθνος. Αντιλαμβάνεται πως όσα τους ενώνουν, αυτούς τους δυο γυμνούς ανθρώπους, είναι πολύ περισσότερα απ’ όσα ενδεχομένως τους χωρίζουν, απ’ όσα οι ηγέτες τους θεωρούν πως τους χωρίζουν. Ωστόσο, η δική του φιλανθρωπία, η δική του συναίσθηση της αξίας του άλλου ανθρώπου, χάνεται μπροστά στον εύλογο φόβο που αισθάνεται ο Άλλος, χάνεται μπροστά στην ανάγκη του Άλλου να διαφυλάξει τον εαυτό του.

Έτσι, η στιγμή που στέκουν γυμνοί ο ένας απέναντι στον άλλο, η στιγμή που θα μπορούσαν να θέσουν την ανθρωπιά τους πάνω από οποιαδήποτε άλλη διαφορά, χάνεται ολέθρια για το νεαρό στρατιώτη. Ο φόβος, η δυσπιστία, το ένστικτο επιβίωσης και γιατί όχι η πίστη του Άλλου στην αξία του πολέμου, φέρνουν το πρόωρο τέλος του νεαρού στρατιώτη.

Αξίζει να προσεχθεί η λιτότητα στην αφηγηματική έκφραση του συγγραφέα. Η απουσία περιττών λεπτομερειών και η χρήση σύντομων προτάσεων που δίνουν γοργό ρυθμό στην αφήγηση, εστιάζουν στο ουσιώδες και καθιστούν έτσι δραστικότερο το λόγο.

Ο συγγραφέας δεν επιχειρεί να εντυπωσιάσει τον αναγνώστη του με περίπλοκες διατυπώσεις και ευρηματικές εκφράσεις. Χρησιμοποιεί απλό λόγο -αποφεύγει ακόμη και τη συχνή χρήση επιθέτων- θέλοντας να δώσει την απλούστερη δυνατή διατύπωση και να κρατήσει έτσι την προσοχή στραμμένη σε ό,τι έχει κυρίως σημασία, στην ιστορία του νεαρού στρατιώτη.

ΠΗΓΕΣ

https://blogs.sch.gr/stratilio/files/2013/10/to-potami_samarakis.pdf?x42784

Posted on December 5, 2025

Τρόποι Συνοχής και Συνδετικοί Δείκτες

πηγή: https://blogs.e-me.edu.gr/mimivlassi/%CE%BD%CE%B5%CE%BF%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%B7-%CE%B3%CE%BB%CF%89%CF%83%CF%83%CE%B1-%CE%B8%CE%B5%CF%89%CF%81%CE%B9%CE%B1/

Τρόπος	Περιγραφή	Ενδεικτικοί σύνδεσμοι / φράσεις
Χρονική Αλληλουχία – Απαρίθμηση	Χρησιμοποιείται για να δείξουμε τη σειρά των γεγονότων ή να οργανώσουμε δεδομένα	αρχικά, κατόπιν, ύστερα, στη συνέχεια, την ίδια στιγμή, παράλληλα, προηγουμένως, στο τέλος, τελικά, έπειτα
Αντίθεση – Εναντίωση	Για σύνδεση στοιχείων αντίθετων ή ασύμβατων	όμως, αντίθετα, ενώ, αλλά, παρ’ όλα αυτά, αν και, απεναντίας, από την άλλη, εντούτοις
Αιτιολόγηση	Το δεύτερο μέρος δηλώνει την αιτία του πρώτου	επειδή, καθώς, αφού, διότι, χάρη σε, εξαιτίας, αυτό οφείλεται, ένας ακόμη λόγος
Συμπέρασμα – Ανακεφαλαίωση	Για να συνοψίσουμε ή να καταλήξουμε σε γενίκευση	επομένως, άρα, λοιπόν, σε τελική ανάλυση, συνοπτικά, ανακεφαλαιώνοντας, εν συντομία, γενικά
Προσθήκη (Σύζευξη)	Όταν θέλουμε να προσθέσουμε ισοδύναμες πληροφορίες	ακόμα, επίσης, επιπλέον, εξάλλου, εκτός από αυτά, αφετέρου … αφενός, ούτε … ούτε, μήτε … μήτε
Σύγκριση – Αναλογία	Χρησιμοποιείται για να φανεί η ομοιότητα ή η αναλογία ανάμεσα σε στοιχεία	όπως … έτσι και, συγκριτικά με, με τον ίδιο τρόπο, παρόμοια, όμοια, όχι μόνο … αλλά και
Έμφαση – Τονισμός	Για να δώσουμε ιδιαίτερη βαρύτητα σε μία πληροφορία	προφανώς, πράγματι, κυρίως, μάλιστα, ιδιαίτερα, αναμφισβήτητα, αξίζει να σημειωθεί, πρέπει να τονιστεί, προπάντων
Σκοπός	Το δεύτερο στοιχείο δηλώνει τον στόχο του πρώτου	προκειμένου να, έτσι ώστε, για να, με σκοπό να, για τον σκοπό αυτό
Αποτέλεσμα	Το δεύτερο στοιχείο αποτελεί τη συνέπεια του πρώτου	ως εκ τούτου, γι’ αυτό, κατά συνέπεια, το αποτέλεσμα είναι, χάρη σε αυτό, λοιπόν, συνεπώς
Όρος – Προϋπόθεση	Όταν κάτι ισχύει μόνο αν ικανοποιηθεί ένας όρος	αν, εάν, με τον όρο να, υπό την προϋπόθεση ότι, όταν
Επεξήγηση – Παράδειγμα	Για διευκρίνιση ή παράθεση παραδείγματος	δηλαδή, ειδικότερα, λόγου χάρη, με άλλα λόγια, για παράδειγμα, για να ειπωθεί διαφορετικά
Τοπική Ακολουθία	Για να δείξουμε τη χωρική διάταξη πραγμάτων	εδώ, εκεί, δίπλα, απέναντι, στο βάθος, κοντά, μακριά, πάνω, κάτω, εμπρός, πίσω

Updated on November 30, 2025

15 Ερωτήσεις Πολλαπλής Επιλογής για την Τροπικότητα

1. Η τροπικότητα αναφέρεται:

A. Στη χρονική διάρκεια ενός γεγονότος
B. Στο αν κάτι είναι απαραίτητο, δυνατό ή αδύνατο
C. Στο ποιος μιλάει σε ένα κείμενο
D. Στη μορφή της πρότασης

2. Αναγκαία είναι μια πρόταση όταν:

A. Μπορεί να συμβεί αλλά δεν είναι σίγουρο
B. Δεν μπορεί να συμβεί ποτέ
C. Πρέπει να ισχύει σε κάθε περίπτωση
D. Ισχύει μόνο μερικές φορές

3. Δυνατή πρόταση είναι εκείνη που:

A. Δεν μπορεί να συμβεί με τίποτα
B. Είναι υποχρεωτικά αληθινή
C. Μπορεί να είναι αληθής ή ψευδής
D. Πρέπει να είναι πάντα ψευδής

4. Η πρόταση «Ο κύκλος έχει 360°» είναι:

A. Αναγκαία
B. Δυνατή
C. Αδύνατη
D. Τυχαία

5. Η πρόταση «Ένας άνθρωπος μπορεί να τρέξει 500 χλμ. χωρίς στάση» είναι:

A. Αναγκαία
B. Δυνατή
C. Αδύνατη
D. Ενδεχόμενη

6. Η πρόταση «Αύριο ίσως βρέξει» είναι:

A. Αναγκαία
B. Αδύνατη
C. Ενδεχόμενη
D. Αντιφατική

7. Ποια πρόταση είναι αδύνατη;

A. Το νερό βράζει στους 100°C
B. Το τρίγωνο έχει τέσσερις πλευρές
C. Ο άνθρωπος αναπνέει οξυγόνο
D. Ο σκύλος είναι ζώο

8. Η τροπική έννοια της «αναγκαιότητας» εκφράζει ότι:

A. Κάτι είναι πιθανό
B. Κάτι δεν μπορεί να συμβεί
C. Κάτι πρέπει οπωσδήποτε να είναι αληθές
D. Κάτι είναι ψευδές

9. Η πρόταση «Ο Σωκράτης ήταν Αθηναίος» είναι:

A. Αναγκαία
B. Τυχαία (ενδεχόμενη)
C. Αδύνατη
D. Λογικά αδύνατη

10. Η φράση «είναι δυνατόν να συμβεί» δηλώνει:

A. Αποκλείεται να συμβεί
B. Δεν αλλάζει ποτέ
C. Μπορεί να συμβεί, αλλά δεν είναι βέβαιο
D. Πρέπει να συμβεί

11. Ποια από τις παρακάτω προτάσεις είναι τυχαία / ενδεχόμενη;

A. 2+2=4
B. Η Γη έχει μία Σελήνη
C. Ένα τετράγωνο έχει τέσσερις πλευρές
D. Κανένα ον δεν μπορεί να είναι και ζωντανό και νεκρό ταυτόχρονα

12. Η τροπικότητα ανήκει κυρίως στο πεδίο:

A. Της ηθικής
B. Της λογικής
C. Της αισθητικής
D. Της μεταφυσικής

13. Η πρόταση «Είναι αδύνατον να υπάρχει τετράγωνος κύκλος» είναι:

A. Λογικά αδύνατη
B. Ενδεχόμενη
C. Δυνατή
D. Αναγκαία

14. Μια αναγκαία πρόταση είναι πάντα:

A. Ψευδής
B. Τυχαία
C. Αληθής
D. Δυνατή αλλά όχι αληθής

15. Η πρόταση «Μπορεί να κερδίσει η ομάδα μου σήμερα» εκφράζει:

A. Αναγκαιότητα
B. Δυνατότητα
C. Αδυνατότητα
D. Αντιφατικότητα

✅ Απαντήσεις

Posted on November 18, 2025

H MOΔΑ ΚΑΙ Η ΓΛΩΣΣΑ ΤΩΝ ΝΕΩΝ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 1: Η ΜΟΔΑ ΤΩΝ ΝΕΩΝ

Α. Εισαγωγή

Η μόδα ως κοινωνικό φαινόμενο που επηρεάζει ιδιαίτερα τους νέους.
Η σχέση ενδυμασίας – ταυτότητας.

Β. Κυρίως θέμα

1. Αίτια που επηρεάζουν τη μόδα των νέων

ΜΜΕ – διαφήμιση – social media (influencers, trends).
Ανάγκη για κοινωνική αποδοχή / ένταξη σε ομάδες.
Μίμηση προτύπων (καλλιτέχνες, celebrities).
Αναζήτηση προσωπικής ταυτότητας και μοναδικότητας.
Οικονομικοί παράγοντες – καταναλωτισμός.

2. Θετικές επιδράσεις της μόδας

Έκφραση προσωπικότητας και αισθητικής.
Ανάπτυξη δημιουργικότητας (mix & match, DIY).
Ενίσχυση αυτοπεποίθησης.
Επαφή με καλλιτεχνικά ρεύματα και πολιτισμό.

3. Αρνητικές επιδράσεις

Πίεση για μίμηση και απώλεια αυθεντικότητας.
Υπερκαταναλωτισμός – οικονομική επιβάρυνση οικογενειών.
Κοινωνικός αποκλεισμός όσων δεν ακολουθούν τα trends.
Εξάρτηση από social media («πρέπει να είμαι μέσα στη μόδα»).

Γ. Επίλογος

Η μόδα μπορεί να είναι δημιουργική και θετική όταν λειτουργεί με μέτρο.
Σημασία της προσωπικότητας και όχι της τυφλής μίμησης.

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2: Η ΓΛΩΣΣΑ ΤΩΝ ΝΕΩΝ

Α. Εισαγωγή

Η γλώσσα αλλάζει συνεχώς, και οι νέοι αποτελούν βασικό παράγοντα ανανέωσής της.
Εμφάνιση νεανικών ιδιωμάτων, slang, εκφράσεων internet.

Β. Κυρίως θέμα

1. Χαρακτηριστικά της γλώσσας των νέων

Χρήση αγγλικών λέξεων και συντομογραφιών (lol, omg, κτλ.).
Δημιουργία νέων λέξεων/εκφράσεων (slang, internet memes).
Χρήση υπερβολής, χιούμορ, ειρωνείας.
Γρήγορος ρυθμός, οικονομία λόγου.

2. Αίτια διαμόρφωσης

Επίδραση social media – ψηφιακής επικοινωνίας.
Ανάγκη διάκρισης από τον «κόσμο των ενηλίκων».
Ομαδική ταυτότητα / κοινωνική ένταξη.
Εξερεύνηση ιδεών, επανάσταση, χιούμορ.

3. Θετικές συνέπειες

Ζωντάνια και ανανέωση της γλώσσας.
Δημιουργικότητα – γλωσσικά παιχνίδια.
Ενίσχυση επικοινωνίας μεταξύ συνομηλίκων.

4. Αρνητικές συνέπειες

Στενότητα λεξιλογίου σε ορισμένες περιπτώσεις.
Δυσκολία επικοινωνίας με μεγαλύτερες ηλικίες.
Κίνδυνος να περάσει το ιδίωμα στη σχολική γραπτή έκφραση.

Γ. Επίλογος

Η νεανική γλώσσα είναι φυσική και δημιουργική, αρκεί να γίνεται διάκριση ανάμεσα στον καθημερινό και τον επίσημο λόγο.
Ανάγκη ισορροπίας ανάμεσα στη γλωσσική εξέλιξη και στη σωστή χρήση της γλώσσας.

Updated on October 24, 2025

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ- ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ —ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ

14416 [Γονείς και έφηβοι: Μια διαρκής σύγκρουση] /Εφηβεία, Η. Σιμόπουλος

ΕΦΗΒΕΙΑ-ΝΕΟΙ

[https://sites.google.com/view/filologika-anatolikis-attikis/%CE%B1%CF%81%CF%87%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CF%83%CE%B5%CE%BB%CE%AF%CE%B4%CE%B1/%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%80%CE%B5%CE%B6%CE%B1-%CE%B8%CE%B5%CE%BC%CE%B1%CF%84%CF%89%CE%BD/%CE%B1-%CE%BB%CF%85%CE%BA%CE%B5%CE%B9%CE%BF%CF%85/%CE%B5%CF%86%CE%B7%CE%B2%CE%B5%CE%B9%CE%B1-%CE%BD%CE%B5%CE%BF%CE%B9]

14420 [Συνάντηση με έναν ράπερ] / Ο Μότσαρτ12 , Μ. Σαχτούρης

14443 [Τα πρότυπα των νέων] / [Αγαπούλα], Μ.Κέντρου- Αγαθοπούλου

14448 Η εφηβική επαναστατικότητα / Πίσω από τη βιτρίνα (απόσπασμα), Γ. Καζαντζάκη

14463 Ο Γιάννης θα ‘πρεπε να διδάσκεται στα σχολεία / [Η Νασούλα ξέρει], Α. Κορτώ

14464 Πώς διαμορφώνουμε την ταυτότητά μας;/ Η ΠΟΡΤΟΚΑΛΕΝΙΑ, Ο. Ελύτης

14465 Εφηβική Ηλικία: Οι σχέσεις με τους γονείς και τους φίλους / [θα ΄παιρνε τον δρόμο της θάλασσας], Ι. Καρυστιάνη

14466 Πριν από τον ψυχολόγο, ακούστε τα παιδιά σας / [Μαργαρίτα Περδικάρη], Δ. Χατζής

14470 Επικοινωνήστε με τους εφήβους μέσω της ενεργητικής ακρόασης / Γιατί σκότωσα την καλύτερή μου φίλη, Αμ. Μιχαλοπούλου

14483 Εφηβεία: μια σημαντική μετάβαση για παιδιά και γονείς. / Ο κλέφτης (δημοτικό)

14495 Οι Έλληνες γονείς αγαπούμε τα παιδιά μας, αλλά δεν τα σεβόμαστε!/ «Αναφυλλητό. XXXVIII», (απόσπασμα), Γ. Ρίτσος

14508 Τα όρια ως αγάπη για τους εφήβους /Γράμματα απ' το μέτωπο, Γ. Ρίτσος

14509 Η αυτοεκτίμηση του παιδιού / Εφηβεία, Ηλίας Σιμόπουλος (1913-2015)

14510 Η αυτοεκτίμηση του παιδιού / Ελεγείο1 πάνω στον τάφο ενός μικρού αγωνιστή, Ν. Βρεττάκος

14511 Σχέσεις μεταξύ γονέων και εφήβων: Η ανάγκη για αυτονομία/ Αυτό το αστέρι είναι για όλους μας (απόσπασμα), Τ. Λειβαδίτης

14685 [Εφηβεία και κατάθλιψη] / Ωροσκόπιο, Α.Αλκαίος

14720 Girlhood interrupted1 : Το πέρασμα των κοριτσιών στην εφηβεία είναι πιο βίαιο και απότομο από ποτέ / Κορίτσι, Τζ. Κίνκεϊντ

14790 Τα όρια ως αγάπη για τους εφήβους / Η κυρία Ντορεμί

14791 Αυτοέλεγχος / Ξεπροβόδισμα, Κ. Γ. ΚΑΡΥΩΤΑΚΗΣ (1896-1928)

14831 Οι έφηβοι εγκαταλείπουν το σχολείο / Οι Επισκέπτες

14949 Έφηβοι με αλλεργία στους γονείς / Η μεγάλη Χίμαιρα

14950 Εφηβική παραβατικότητα και βίαιη συμπεριφορά: τι είναι αποτελεσματικό και τι δεν είναι / Οι Σαλταδόροι του Βύρωνα

14956 Ανάπτυξη ταυτότητας στην εφηβεία. Διαμόρφωση ταυτότητας και απάντηση στο ερώτημα «Ποιος είμαι»; / Φόνος κόρης υπό του αδελφού της

15931 Η ώρα των Zoomers / [Η Σοφία Νοταρά

15976 Έφηβοι στην πρίζα / Νεότητα Δύσκολων Χρόνων

16230 Ακούγοντας βινύλια. /.. Η φλογέρα

16236 Παράγοντες που επηρεάζουν την νεανική συµπεριφορά / [Ο κυρ – Γιώργος]

17151 [Η νεανική ανταρσία] / [Τα πρώτα χρόνια του γάμου της μητέρας]

17157 [Μιλώντας στο γιο μου / [Πιο μόνη από κάθε άλλη φορά]

17158 Έφηβοι στην πρίζα / Το βάθος της φωνής

17184 Εφηβεία και βία: Βίοι παράλληλοι / «Εξ αγχιστείας»2 [απόσπασμα]

17205 Οι ζωές των εφήβων/ Ο τέταρτος άντρας (απόσπασμα)

19492 [Η εφηβεία είναι μια μεγάλη πρόκληση και μια συναρπαστική εμπειρία για τους γονείς] / Μια λεπτομέρεια σε παιδικό ημερολόγιο

19495 [Μαθήματα ζωής] / Γ. Σεφέρης_ Πάνω σε μια χειμωνιάτικη ακτίνα. Στ

19498 [Εφηβικά δράματα στον κυβερνοχώρο] / Αναμονή

19508 Το χάσμα των γενεών ένα σύγχρονο φαινόμενο; / Η μουριά στην Τούμπα

20249 [Η Γενιά Ζ] / Στο γιο μου

20250 Τι είναι η εφηβεία;/ Δαίδαλος

21284 Πώς διαμορφώνουμε την ταυτότητά μας;/ Η ΠΟΡΤΟΚΑΛΕΝΙΑ

Posted on October 24, 2025

EΦΗΒΕΙΑ -ΠΟΙΗΜΑ ΤΟΥ ΗΛΙΑ ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΥ

Eφηβεία

Τι όμορφο που ήτανε

το παραμύθι της άνοιξης

τα κυριακάτικα πρωινά

με τις καμπάνες του Άη-Σπυρίδωνα

σε μιαν εξαίσια μουσική συναυλία-

όταν ανεβαίναμε

τα μαρμάρινα σκαλοπάτια

όταν κατεβαίναμε

τους κήπους με τις τριανταφυλλιές

όταν δεν υπήρχε χτες

ούτε σήμερα

ούτε αύριο

παρά μονάχα τα ηλιοκαμένα μας σώματα

με τα πλατιά στέρνα, τα γερά μπράτσα

τα εφηβικά μας όνειρα

που δεν υποψιάζουνταν τα δόντια της φθοράς

ο δίχως σύνορα ουρανός

κι ο στρατηλάτης άνεμος

που “φερνε τα μηνύματα

μιας άνοιξης αιώνιας

Τι όμορφο που ήτανε

το παραμύθι της άνοιξης!

ΠΗΓΗ: https://schoolpress.sch.gr/grafeisgalatinis/?p=1062

Επιλέγει η Νάσια Τσιτσιγάνη

Φωτογραφία: https://symvstathmos.wordpress.com

Updated on May 26, 2025

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

Αγαπητοί μου καλησπέρα,

Ας πούμε μερικά πράγματα σχετικά με το μάθημά μας!

Βασικά, καλό είναι να διαβάσετε (μερικοί να ξαναδιαβάσετε, δεν βλάπτει) τα πάντα όλα (φυλλάδια, τετράδια, προτζεκτ τετραμήνου, ΤΟ BLOG που τα εσωκλείει και λειτουργεί ως σημειωματάριο/αποθετήριο)

Όταν σας έρθουν τα θέματα, διαβάστε τα προσεκτικά, δύο και τρεις φορές για να κατανοήσετε το βασικό θέμα και τον κεντρικό νοηματικό άξονα. Παράλληλα υπογραμμίζετε με το μολύβι σας τις λέξεις φράσεις- κλειδιά.

Διαβάστε προσεκτικά τις ερωτήσεις, πολύ προσεκτικά.

Είναι καλύτερα να απαντήσετε πρώτα τις ερωτήσεις κατανόησης ή όσες έχουν αναφορά στο κείμενο. Και μετά αμέσως να γράψετε την παραγωγή λόγου, της οποίας το θέμα είναι σύμφυτο συνήθως με αυτό των κειμένων. Αυτό σας το λέω, γιατί έχει αυτή η σειρά έχει ειρμό και θα σας βοηθήσει να μην διασπαστείτε. Eπίσης αυτή η πρόταση έχει να κάνει και με τη σωστή διευθέτηση του χρόνου σας....το προτείνουμε και στις Πανελλήνιες.

ΑΡΑ: Η πορεία: Aνάγνωση -απάντηση ερωτήσεων -παραγωγή λόγου- υπόλοιπες ασκήσεις

Να μην ξεχνάτε πως τα κείμενα έχουν τις απαντήσεις. Μην κοιτάτε στον ουρανό ή στη γη για τις απαντήσεις. Τα κείμενα σας κατευθύνουν, αρκεί να μην τα αγνοήσετε.

ΦΡΕΣΚΑΡΕΤΕ ΠΑΛΙ ΤΙΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΣΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟΥΣ ΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥΣ ΔΕΙΚΤΕΣ (ρηματικά πρόσωπα, στίξη, τίτλος, εκφραστικά μέσα, μέτρο, ρίμα, αφηγητής κ.λ.π.) (σουπερ sos)

Σχετικά με το ερμηνευτικό σχόλιο, έχω να σας πω τα εξής. Μπορείτε να εκφράσετε τις απόψεις σας ελεύθερα, αρκεί να έχετε επειχειρήματα γι’ αυτές. Μην απαντάτε κάτι παράλογο, κάτι που δεν μπορείτε να υποστηρίξετε ή κάτι απίθανο. Επίσης, για να έχει ενδιαφέρον το σχόλιό σας, κάντε ΣΥΝΔΕΣΕΙΣ. Αναφερθείτε σε περιστατικά, στοιχεία, θέματα επιμέρους, πρόσωπα που συνδέονται με το θέμα σας και το ενισχύουν. Χρειάζεται να ξεδιπλώσετε τις ευρύτερες γνώσεις που διαθέτετε, γι’ αυτό λέμε ότι χρειάζεται να διαβάζουμε συνεχώς βιβλία, να ενημερωνόμαστε, να μελετάμε άρθρα από εφημερίδες και άλλα παρόμια.

Σχετικά με την περίληψη. Μπορεί να ζητηθεί η σύντομη, η εκτεταμένη ή η εστιασμένη. Είπαμε λέξεις-φράσεις-πλαγιότιτλοι ( ευθύβολοι) - περίληψη.

Εστιασμένη θυμίζω είναι αυτή που αναφέρεται σε ένα μέρος από το κείμενο μόνο. Σας ζητάνε να συνοψίσετε μόνο ένα ειδικό μέρος, όχι όλόκληρο.

Σχετικά με τη δημιουργική γραφή, αν συναντήσετε τέτοιο θέμα μην το φοβηθείτε, έχουμε κάνει αρκετά. Μπορεί να είναι μια μεταγραφή σε άλλο είδος κειμένου, π.χ. από γράμμα/επιστολή να γράψετε ημερολόγιο. Μπορεί να είναι μια διασκευή κάποιων στίχων. Ή να σας ζητηθεί να γράψετε έναν φανταστικό διάλογο ανάμεσα σε δύο λογοτεχνικά πρόσωπα. Να συμπληρώσετε έναν στίχο...όπως είχαμε κάνει με το Εγώ στη θέση σου...Ακόμα και να βάλετε άλλο τίτλο στο κείμενο κ.α. Η δημιουργική γραφή έχει τη δική της λογική. Το νέο κείμενο βαθμολογείται ανάλογα με την ανταπόκριση που έχει με το αρχικό. Επίσης, ανάλογα με το πόσο ευφάνταστο είναι και πόσο σε αυτό αποτυπώνεται η δημιουργική σας σκέψη.

Προσοχή στη ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΤΩΝ ΚΕΙΜΕΝΩΝ ΣΑΣ, ΠΑΡΑΚΑΛΩ!!!Να έχουν αρχή, μέση και τέλος. Μην παραλείπετε τα στάδια για κανένα λόγο. Προσοχή στη δομή της κάθε παραγράφου ξεχωριστά (10- 15 γραμμές) (ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ-ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ-ΚΑΤΑΚΛΕΙΔΑ)

Προσοχή στη στίξη. Οχι τεράστιες προτάσεις χωρίς νόημα. Βάλτε τελείες, κόμματα, άνω τελείες, θαυμαστικά όπου χρειάζονται.

ΟΧΙ ΑΣΧΗΜΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΕΡΑΝΤΕΣ ΜΟΥΤΖΟΥΡΕΣ

ΝΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΤΕ ΣΕ ΟΛΑ ΤΑ ΘΕΜΑΤΑ.

ΑΝ ΔΕΙΤΕ ΚΑΠΟΙΟ ΘΕΜΑ ΠΟΥ ΞΕΡΕΤΕ...ΝΙΩΣΤΕ ΧΑΡΑ!ΑΛΛΆ ΣΙΩΠΗΛΑ.

Αυτά προς το παρόν!

Στη διάθεσή σας...αν κάτι χρειαστείτε.

Updated on April 14, 2025

Νεοελληνική Γλώσσα Α´ Λυκείου: Επιλεγμένες ασκήσεις από την Τράπεζα Θεμάτων (μέρος 1ο)

ΠΗΓΗ:https://filologikos-istotopos.gr/2025/02/11/neoelliniki-glossa-a-lykeiou-epilegmenes-askiseis-apo-tin-trapeza-thematontropikotita-chronoi-egkliseis/

Εκφώνηση: Στην περίοδο λόγου «Στις νέες προκλήσεις συγκαταλέγονται η ανάγκη για μια γενικότερη αλλαγή της αντιμετώπισης του γήρατος από την κοινωνία και η ανάγκη να δοθούν κίνητρα στους ηλικιωμένους για δραστήρια ζωή όσο αντέχουν.» ο τρόπος με τον εκφέρεται το μήνυμα δηλώνει: α.βεβαιότητα β. πιθανότητα γ. αναγκαιότηταδ. προτροπή.ΚΡΙΤΗΡΙΟ: 19539/Γεροντολυμπιακοί:Oι Ολυμπιακοί της Τρίτης Ηλικίας***
2.Εκφώνηση: Στην πρόταση «Σε βάθος χρόνου, όταν οι γονείς τους θα φτάσουν τα 80, θα δημιουργηθεί ένα κενό φροντίδας που δεν ξέρω αν είμαστε έτοιμοι να καλύψουμε» ο τρόπος με τον οποίο αποδίδεται το μήνυμα είναι με:

α. βεβαιότητα

β. πιθανότητα

γ. αναγκαιότητα

δ. υπόθεση

ΚΡΙΤΗΡΙΟ:14447/ Tα παιδιά στο εξωτερικό, οι ηλικιωμένοι γονείς μόνοι

3.Εκφώνηση: Στην περίοδο λόγου «Ενημερώσου, άπλωσε το χέρι σου και μοίρασε απλόχερα αγάπη και σεβασμό σε αυτούς που μας φρόντισαν» (τελευταία παράγραφος), η χρήση της προστακτικής έγκλισης κάνει το ύφος:α. οικείο

β. προτρεπτικό

γ. επιτακτικό

δ. αποτρεπτικό

ΚΡΙΤΗΡΙΟ: 17161:TΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ :Mπορεί η κοινωνία να φροντίσει αυτούς ππου τη φρόντισαν;

***

4.Εκφώνηση: «Το ζήτημα είναι προφανώς, και ως συνήθως, να βρεθεί ισορροπία»: ο αρθρογράφος με την επιλογή της υποτακτικής έγκλισης:

α. απαγορεύει

β. αποτρέπει

γ. επιβάλλει

δ. προτείνει

KΡΙΤΗΡΙΟ: 17158 / ;Εφηβοι στην πρίζα

5.Εκφώνηση: Να εντοπίσεις στα παρακάτω χωρία του Κειμένου 1 τις περιπτώσεις στις οποίες το μήνυμα διατυπώνεται με βεβαιότητα και τις αντίστοιχες στις οποίες ο συνεντευξιαζόμενος εκφράζει αναγκαιότητα. Να δικαιολογήσεις την απάντησή σου με κριτήριο τους γραμματικούς ή λεκτικούς τύπους που επιλέγονται, για να δηλωθεί η βεβαιότητα ή η αναγκαιότητα.

1.η ελληνική γλώσσα είναι υγιέστατη. (1^η παράγραφος)

2.οι Έλληνες πρέπει να βρουν έναν τρόπο να επιλύσουν αυτό το ζήτημα. (2^η παράγραφος)3.Η εκμάθηση της γλώσσας είναι ο ασφαλέστερος τρόπος ένταξης των μεταναστών στον πολιτισμό και στην κοινωνία μιας χώρας. (3^η παράγραφος) 4.Και παλαιότερα λίγα παιδιά μάθαιναν σωστά το πολυτονικό. (4^η παράγραφος)5.Για λόγους εκπαίδευσης και συνεννόησης είναι επιβεβλημένο το μονοτονικό. (4^η παράγραφος)
- ΚΡΙΤΗΡΙΟ:28116/ Πίτερ Μάκριτζ: Kοιτάτε προς τα πίσω,χάνετε το μέλλον
- 6.Εκφώνηση: Στην τρίτη παράγραφο του Κειμένου 1 παρατηρούμε ρηματική διατύπωση που σε δύο σημεία δηλώνει δυνατότητα και σε ένα σημείο αναγκαιότητα. Να εντοπίσεις τις διατυπώσεις αυτές και να δικαιολογήσεις την επιλογή τους με κριτήριο το νόημα των προτάσεων ή περιόδων λόγου στις οποίες βρίσκονται.
  
  Ένας επαναστατημένος έφηβος μπορεί να σαμποτάρει τον εαυτό του εγκαταλείποντας δραστηριότητες που τον ευχαριστούσαν, γιατί πια τις καταγράφει ως παιδικές. Μπορεί να εκδηλώσει αυτοκαταστροφική συμπεριφορά και να πέσουν οι επιδόσεις του στο σχολείο ή ακόμα και να εμπλακεί σε ριψοκίνδυνες δραστηριότητες. Οι γονείς όμως πρέπει να είναι σε θέση να διακρίνουν για ποιους λόγους τα παιδιά τους εξεγείρονται και να ξεπεράσουν την αίσθηση ότι πλήττεται ο ρόλος της αυθεντίας που μέχρι πρότινος κατείχαν.
  
  ΚΡΙΤΗΡΙΟ:14.427/ O Σιμόεις με τις ασημένιες δίνες
  
  7.Εκφώνηση: Να εντοπίσεις στις απαντήσεις της παιδοψυχολόγου στο Κείμενο 1 τρεις (3) εκφράσεις που δείχνουν αναγκαιότητα και να εξηγήσεις πώς συμβάλλουν στην πειστικότητα του κειμένου.Η εφηβεία είναι το ενδιάμεσο στάδιο, όπου το παιδί σταδιακά χάνει την παιδικότητά του και μπαίνει στην ενηλικίωση. Σε αυτή την μεταβατική και άκρως σημαντική περίοδο στη ζωή ενός παιδιού συμβαίνουν πάρα πολλές αλλαγές τόσο στο χαρακτήρα του και στη συμπεριφορά του όσο και στο σώμα του. Η Αλεξάνδρα Καππάτου στο βιβλίο της δίνει απαντήσεις και συμβουλές στους γονείς, ώστε να κατανοήσουν τις αλλαγές των παιδιών τους.
  - Τι πρέπει να κάνουν οι γονείς για να παραμείνουν κοντά στα παιδιά τους;
  Η εφηβεία είναι μια μεγάλη πρόκληση και μια συναρπαστική εμπειρία για τους γονείς. Στην επικοινωνία με τον έφηβο εκείνος που έχει την κύρια ευθύνη είναι ασφαλώς ο ενήλικας που είναι και ωριμότερος. Οι γονείς πρέπει να καταλάβουν ότι ο έφηβός τους μεγαλώνει και σταδιακά δεν θα έχουν τον πρώτο ρόλο στη ζωή του. Οι φίλοι του θα είναι το καταφύγιό του και οι γονείς το στήριγμά του στις δύσκολες στιγμές. Να δεχθούν ότι ο έφηβος θα αμφισβητήσει τον ρόλο και την εξουσία τους, ίσως συγκρουστεί και μαζί τους κάποιες φορές. Αυτός είναι ο μόνος τρόπος για να γίνει ενήλικος. Να συζητούν για τα ενδιαφέροντά του και να είναι δεκτικοί στις παρέες του. Τέλος, να βοηθήσουν τον έφηβο να κατανοήσει ότι η αποδοχή τους είναι δεδομένη, ανεξάρτητα αν διαφωνούν με συγκεκριμένες πράξεις του.
  - Στον έφηβο χρειάζεται να μπαίνουν όρια; Πως μπορεί να επιτευχθεί αυτό;
  Τα όρια είναι απαραίτητα, ανάλογα όμως με την ηλικία του παιδιού, την φάση που βρίσκεται και μετά από συζήτηση μαζί του. Ανά περιόδους αυτά μπορεί να αλλάζουν, μετά από διάλογο με τον έφηβο και σύμφωνα πάντα με την ωριμότητα που διαθέτει. Είναι αναγκαίο όμως τα όρια να μην είναι ασφυκτικά και να μην προκαλούν αντιδράσεις στον έφηβο, γιατί τότε δεν θα επιφέρουν το ποθητό αποτέλεσμα. […]
- ΚΡΙΤΗΡΙΟ:19492/ H εφηβεία είναι μια μεγάλη πρόκληση και μια συναρπαστική εμπειρία για τους γονείς
- 8.Εκφώνηση: Σε αρκετά σημεία του Κειμένου 1 η συντάκτριά του πιθανολογεί, δεν εκφράζει δηλαδή τις θέσεις της με βεβαιότητα. Να βρεις δύο τέτοια σημεία και να δικαιολογήσεις αυτή την επιλογή.Η σχολική επίδοση είναι ένα ζήτημα που απασχολεί συχνά τόσο τους έφηβους μαθητές όσο και τους γονείς τους. Το άγχος για τη βαθμολογία συνήθως εντείνεται σε περιόδους εξετάσεων, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για τις Πανελλήνιες εξετάσεις οι οποίες πολλές φορές συνδέονται με την μελλοντική επαγγελματική εξειδίκευση του εφήβου.Το άγχος έχει, τις περισσότερες φορές, αρνητική χροιά όμως δεν αποτελεί εξ ορισμού πρόβλημα. Μπορεί, δηλαδή, να λειτουργήσει καταλυτικά, ώστε να βάλουμε προτεραιότητες, να οργανώσουμε και τελικά να επιτύχουμε τους στόχους που μας ενδιαφέρουν, αλλά που ίσως τους αναβάλλουμε για καιρό.Από την άλλη πλευρά, το άγχος δεν είναι πια παραγωγικό, όταν είναι τόσο έντονο που δυσκολευόμαστε να το διαχειριστούμε. Στην περίπτωση των μαθητών, το άγχος δε βοηθάει, όταν συνδέεται με αρνητικές σκέψεις. Έτσι, το διάβασμα μπορεί να είναι λιγότερο αποδοτικό, όταν ο μαθητής σκέφτεται πως δε μπορεί να απομνημονεύσει τίποτα ή ότι θα αποτύχει ούτως ή άλλως. Ακόμα περισσότερο, την ώρα των εξετάσεων, το άγχος μπορεί να είναι τόσο αυξημένο που ο μαθητής να νομίζει ότι αδυνατεί να θυμηθεί έστω και το παραμικρό από αυτά που έχει μελετήσει. Δεν είναι λίγες οι φορές, άλλωστε, που το άγχος εκδηλώνεται μέσα από σωματικά συμπτώματα, όπως πονοκεφάλους, κοιλιακούς πόνους, δύσπνοια κτλ.Οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν το παιδί τους σε μια τόσο αγχογόνα περίοδο τηρώντας, καταρχήν, οι ίδιοι μια ψύχραιμη και υποστηρικτική στάση. Είναι χρήσιμο να συνειδητοποιήσουν οι γονείς τις δικές τους προσδοκίες. Κατά πόσο οι προσδοκίες αυτές συνάδουν με την επιθυμία, αλλά και την προετοιμασία του μαθητή; Είναι ξεκάθαρο για τον έφηβο ότι θα έχει την αποδοχή, τον σεβασμό και την εκτίμηση των γονέων του γι’ αυτό που είναι ως άνθρωπος, ανεξαρτήτως της επιτυχίας του ως μαθητής; Επίσης, είναι βοηθητικό να εστιάζουμε στην προσπάθεια αντί για το αποτέλεσμα. Έτσι, ακόμα κι όταν ένα μάθημα δεν πάει καλά, η προσπάθεια συνεχίζεται και ολοκληρώνεται μόνο στο τέλος των εξετάσεων.Το ήρεμο περιβάλλον, η σωστή διατροφή, ο καλός ύπνος, όπως και τα συχνά διαλείμματα από το διάβασμα είναι παράγοντες που διευκολύνουν τον έφηβο κατά την απαιτητική περίοδο των εξετάσεων.
  Κριτήριο 28047(Το άγχος των σχολικών εξετάσεων)
  1. 9.Εκφώνηση: Στην 3η παράγραφο του Κειμένου 1 να βρεις τις ρηματικές διατυπώσεις, οι οποίες σε τρία σημεία δηλώνουν βεβαιότητα και σε δύο σημεία δηλώνουν πιθανότητα. Να εντοπίσεις και να καταγράψεις τις διατυπώσεις αυτές και να δικαιολογήσεις την επιλογή τους με κριτήριο το νόημα των προτάσεων ή περιόδων λόγου στις οποίες βρίσκονται.Βεβαίως, μια σχέση ερωτική – συναισθηματική δεν εξελίσσεται πάντα ομαλά. Δεν μπορούμε να παραβλέψουμε πως σε μια σχέση ουσιαστικά προσπαθούν να «συμβιώσουν» δυο διαφορετικές προσωπικότητες, πράγμα που σημαίνει ότι, κάποια στιγμή ή κάποιες στιγμές, οι διαφορές τους θα βγουν στην επιφάνεια και η σύγκρουση μπορεί να είναι το πιθανότερο ενδεχόμενο. Τα προσωπικά βιώματα, ο χώρος και ο τόπος ανάπτυξης του καθενός, το μορφωτικό του επίπεδο, είναι μερικά από τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν τον τρόπο συμπεριφοράς του κάθε συντρόφου. Η αλληλεπίδραση, όμως, των δύο προσωπικοτήτων στον δεσμό τους μπορεί είτε να οδηγήσει σε μια τελική ωρίμανση και να εγκαταστήσει ένα στέρεο status σχέσης είτε να οδηγήσει στην τελική απομάκρυνση και συνεπώς να προκαλέσει τη διάλυση της σχέσης αυτής.Κριτήριο 16232 (Το πλαίσιο μιας σχέσης)
  3. 10.Εκφώνηση: Η συγγραφέας χρησιμοποιεί κυρίως οριστική έγκλιση στα ρήματα, πετυχαίνοντας υψηλό βαθμό βεβαιότητας για όσα υποστηρίζει μέσα στο Κείμενο. Στις περιόδους λόγου που ακολουθούν να μετασχηματίσεις την έγκλιση των ρημάτων και να κάνεις όλες τις απαιτούμενες αλλαγές (π.χ. προσθήκη/αφαίρεση επιρρημάτων και άλλων λέξεων), ώστε οι περίοδοι λόγου να εκφράζουν τον ζητούμενο κάθε φορά τρόπο απόδοσης του νοήματος.Παράδειγμα: Η τεχνολογία εξελίσσεται ραγδαία. (αναγκαιότητα, υποχρέωση) → Είναι αναγκαίο να εξελιχθεί ραγδαία η τεχνολογία.
    - Η δραστηριοποίηση των ηλικιωμένων στις νέες τεχνολογίες διευκολύνει την πρόσβασή τους σε υπηρεσίες και αγαθά. (ευχή)
    - Οι ΤΠΕ αποτελούν πηγή κοινωνικής υποστήριξης και βελτίωσης της ζωής των ηλικιωμένων.
    (επιθυμία)
    - Βέβαια, η συγκεκριμένη στάση απέναντι στην τεχνολογία, οφείλεται και σε άλλους παράγοντες, όπως για παράδειγμα στις στερεοτυπικές αντιλήψεις. (πιθανότητα)
    - Η τεχνολογία εισέρχεται ξαφνικά στη ζωή των ηλικιωμένων. (απαγόρευση)
    - Τα εμπόδια των ηλικιωμένων κατά την εκπαίδευσή τους στις νέες τεχνολογίες δεν περιορίζονται στους σωματικούς και γνωστικούς παράγοντες. (αναγκαιότητα, υποχρέωση)
    - Κριτήριο 14446 (Τρίτη Ηλικία και νέες τεχνολογίες )
    - 11.Εκφώνηση: Να εντοπίσεις στα παρακάτω χωρία του Κειμένου 1 τις περιπτώσεις στις οποίες το μήνυμα διατυπώνεται με βεβαιότητα και τις αντίστοιχες στις οποίες ο συγγραφέας μετριάζει τη βεβαιότητά του. Να δικαιολογήσεις την απάντησή σου με κριτήριο τους γραμματικούς ή λεκτικούς τύπους που επιλέγονται, για να δηλωθεί η βεβαιότητα ή να μετριαστεί.Η αντίληψη αυτή έχει αλλάξει… (1^η παράγραφος)Ορισμένοι εκπαιδευτικοί φαίνεται να το χρησιμοποιούν… (2^η παράγραφος)Οι εκπαιδευτικοί, από την άλλη, που αποφεύγουν το χιούμορ στη διδασκαλία ενδεχομένως το κάνουν για πολλούς και διαφορετικούς λόγους. (3^η παράγραφος)Είναι, επίσης, πιθανό να πιστεύουν ότι το χιούμορ συνιστά μια έμφυτη ικανότητα… (3^η παράγραφος)Ένας πρόσθετος λόγος είναι ότι δεν έχουν πειστεί για τις θετικές επιδράσεις του χιούμορ στις διαδικασίες της διδασκαλίας και της μάθησης. (3^η παράγραφος)
      - Κριτήριο 15126 [Χιούμορ και εκπαίδευση]
        
        ύ.

Posted on February 11, 2025

Έκφραση – Έκθεση: Η Αξιολόγηση της Έκθεσης (από το ΚΕΕ)

Δημοσιεύτηκε από το Newsroom schooltime.gr

Νεοελληνική Γλώσσα/Έκφραση – Έκθεση: Η Αξιολόγηση της Έκθεσης (από το ΚΕΕ)

Σύμφωνα με το Αναλυτικό Πρόγραμμα και τη σχετική υπουργική απόφαση για τις γενικές εξετάσεις λυκείων, με την έκθεση ο καθηγητής ελέγχει και αξιολογεί την πνευματική συγκρότηση του μαθητή και ειδικά την ικανότητά του να κατανοεί ένα πρόβλημα, που αφορά τον άνθρωπο και τον κόσμο του, να παίρνει ορισμένη θέση απέναντι σ’ αυτό και να εκφράζει με σαφήνεια και ακρίβεια τις προσωπικές του σκέψεις.

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

Το πρώτο πράγμα που πρέπει να προσέξει ο διορθωτής με την προσεκτική ανάγνωση του γραπτού δοκιμίου είναι αν ο μαθητής κατανόησε σωστά όλες τις απαιτήσεις του θέματος και αν ανταποκρίνεται σ’ αυτές. Γραπτά που δείχνουν ολοφάνερα ότι η σκέψη του μαθητή κινείται έξω από το θέμα βαθμολογούνται από 0-12,5.

Γενικά στα γραπτά ο διορθωτής πρέπει να προσέξει:

Α) Το περιεχόμενο, δηλ. το σύνολο των οργανωμένων σκέψεων που διατυπώνει ο μαθητής πάνω στο δεδομένο πρόβλημα.

Θετικά στοιχεία θεωρούνται:

Η ξεκάθαρη θέση που παίρνει ο μαθητής απέναντι στο πρόβλημα, η προσωπική του άποψη που μπορεί να είναι και αντίθετη με τις ως τώρα γνωστές και παραδεκτές απόψεις, αρκεί να είναι τεκμηριωμένη. Ο βαθμολογητής δεν πρέπει να επηρεάζεται από την προσωπική του άποψη.
Το είδος των γνώσεων-σκέψεων, που χρησιμοποιεί ο μαθητής, για να στηρίξει τη θέση του, και μαζί η κριτική του ικανότητα και η ορθότητα επιλογής των προσφορότερων γνώσεων. Ο βαθμολογητής δηλαδή πρέπει να προσέξει: αν οι γνώσεις είναι αφομοιωμένες και αποτελούν κτήμα του μαθητή· αν ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις του θέματος κι έχουν λειτουργική σχέση μ’ αυτό· αν βασίζονται στα ουσιαστικά γνωρίσματα των δεδομένων εννοιών.
Ο τρόπος που οργανώνει τις σκέψεις του· η ικανότητά του να τους δίνει μορφή λογικών επιχειρημάτων με αποδεικτική δύναμη και αξία.
Ο πλούτος και η ορθότητα των επιχειρημάτων που χρησιμοποιεί για να δικαιολογήσει τις απόψεις του. Η ικανότητα να αιτιολογούμε και να τεκμηριώνουμε τις απόψεις μας
Η ελευθερία, η ευρύτητα, η άνεση και η σοβαρότητα της σκέψης· η έλλειψη προκατάληψης και εριστικής διάθεσης.
Ισομερής ανάπτυξη των δεδομένων, των ερωτημάτων ή των ζητουμένων του θέματος (αξιολογείται θετικά και στο περιεχόμενο και στη δομή).
Σύνδεση με την επικαιρότητα – όπου αυτό είναι εφικτό { Βλ. παραδείγματα από ειδήσεις, τρέχοντα θέματα που απασχολούν την κοινή γνώμη κ.ά…}
Όλα τα θέματα της Έκθεσης σχετίζονται με το χαρακτήρα της εποχής μας. Πρέπει να χειριζόμαστε με άνεση τα χαρακτηριστικά του σύγχρονου πολιτισμού και του τρόπου ζωής {γενικά γνωρίσματα της εποχής μας, κοινωνικά φαινόμενα, πρότυπα, κοινωνική παθογένεια…}. Αυτά τα γνωρίσματα να τα συνδέουμε με το εκάστοτε ζητούμενο του θέματος.
Το ίδιο πρέπει να κάνουμε και με το χαρακτήρα της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας, τα ιδιαίτερα προβλήματα, τη νοοτροπία και τα ήθη του Νεοέλληνα, εάν το θέμα μας είναι παρμένο από τη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα.

Τα στοιχεία αυτά ως σύνολο έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα και βαθμολογούνται από (0-20).

Σφάλματα για το περιεχόμενο θεωρούνται:

Η προβολή μιας φανερά παράλογης ή ακαθόριστης θέσης.
Η μη λογική “στήριξη” μιας ορθής θέσης.
Η φτωχή και περιορισμένη επιχειρηματολογία.
Η απλή παράθεση ξένων, αναφομοίωτων γνώσεων.
Ο περιττός φόρτος ιστορικών και άλλων παραδειγμάτων.
Η αναπλήρωση της έλλειψης επιχειρημάτων με παραγγέλματα, συμβουλές, ρητά, γνώμες στοχαστών. Των στοιχείων αυτών είναι αποδεκτή η μετρημένη χρήση και μάλιστα όταν έρχονται σε ενίσχυση των λογικών επιχειρημάτων.
Τα παρείσακτα στοιχεία που δεν περιέχονται στις απαιτήσεις του θέματος.
Τα γενικά και αυθαίρετα συμπεράσματα.
Η ανάπτυξη δευτερευόντων σε σημασία σημείων σε βάρος των πρωτευόντων.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η αδυναμία του μαθητή να δει την ουσία του προβλήματος και η κίνηση της σκέψης του στην περιφέρεια του θέματος.

Α. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ (επίπεδα γραπτών)

Επίπεδο 1

Άριστο 19-20 Ο μαθητής πραγματεύεται το θέμα από όλες τις δυνατές οπτικές γωνίες. Υπάρχει πλούτος ιδεών, οι οποίες συνδέονται απόλυτα με το θέμα που αναπτύσσεται. Αναφέρονται πρωτότυπες σκέψεις που εντυπωσιάζουν τον αναγνώστη. (Το τελευταίο αυτό στοιχείο διαφοροποιεί το επίπεδο 1 από το επίπεδο 2). Το κείμενο ανταποκρίνεται στο κατάλληλο επικοινωνιακό πλαίσιο και στο σύνολό του κινείται εντός του καθορισμένου ορίου λέξεων.

Επίπεδο 2

Πολύ καλό 16-18 Όλες οι πτυχές του θέματος αναπτύσσονται. Υπάρχει πλούτος ιδεών, σε μικρότερο πάντως βαθμό απ’ ό,τι στην προηγούμενη περίπτωση και σχέση όλων όλα γράφονται με το θέμα. Δεν παρατηρείται εντυπωσιακή πρωτοτυπία. Το κείμενο ανταποκρίνεται στο κατάλληλο επικοινωνιακό πλαίσιο (σε μικρότερο βαθμός σε σχέση με το προηγούμενο επίπεδο) και στο σύνολό του κινείται εντός του καθορισμένου ορίου λέξεων.

Επίπεδο 3

Καλό 13-15 Όσα αναφέρονται από το μαθητή έχουν άμεση σχέση με το θέμα και είναι ορθά και λογικά. Μερικές όμως πτυχές του θέματος δεν αναπτύσσονται αρκετά, Γίνεται μόνο μια απλή αναφορά χωρίς διεξοδική ανάλυση. Ο πλούτος των ιδεών δεν είναι πολύ μεγάλος και οι πρωτότυπες σκέψεις απουσιάζουν παντελώς. Το κείμενο μόνο τυπικά ανταποκρίνεται στο επικοινωνιακό πλαίσιο, υφολογικά ωστόσο είναι απρόσωπο. Η έκταση είναι λίγο μικρότερη ή μεγαλύτερη απ’ ό,τι απαιτείται.

Επίπεδο 4

Μέτριο 10-12

Μια ή περισσότερες πλευρές του θέματος που θεωρούνται βασικές δεν αναπτύσσονται ούτε σχολιάζονται καθόλου. Υπάρχει ένδεια ιδεών και η τεκμηρίωση των διαφόρων απόψεων δεν θεωρείται ικανοποιητική. Το κείμενο ελάχιστα εντάσσεται στο επικοινωνιακό πλαίσιο και η έκταση οριακά είναι η απαιτούμενη.

Επίπεδο 5

Χαμηλό 9 και κάτω Αναφέρονται πράγματα που δε σχετίζονται με το θέμα καθόλου σε μεγάλη έκταση. Υπάρχει φτώχεια ιδεών και η τεκμηρίωση όσων αναφέρονται είναι στοιχειώδης ή ανύπαρκτη. Ο μαθητής δεν λαμβάνει καθόλου υπόψη του το επικοινωνιακό πλαίσιο και η έκταση δεν είναι η προσδοκώμενη (συνήθως πολύ μικρή).

Β) Τη διάρθρωση των σκέψεων ή δομή που καθορίζουν το σχέδιο και την οικονομία της έκθεσης.

Θετικά στοιχεία θεωρούνται:

1.Η λογική διάταξη των σκέψεων, η οργανική και αρμονική σύνδεση μεταξύ τους, έτσι που να βγαίνει η μια μέσα από την άλλη κατά λογική ακολουθία και ακόμη η συγκρότηση των σκέψεων σε πειστικά επιχειρήματα (Σύνδεση νοημάτων- Συνεκτικότητα. Βλ. συνδετικές λέξεις και φράσεις- Η μια παράγραφος να είναι λογική συνέχεια της προηγούμενης, ώστε το κείμενο να έχει φυσική ροή). Σε γενικές γραμμές αξιολογείται θετικά η ποικιλομορφία στους τρόπους μετάβασης, όχι μόνο από τον πρόλογο στο κυρίως θέμα αλλά και από παράγραφο σε παράγραφο και κυρίως από το α’ ζητούμενο του θέματος στο β. Δεν μας ενδιαφέρει τόσο η μετάβαση να είναι μια ολόκληρη, ξεχωριστή παράγραφος, καθώς η πετυχημένη μετάβαση μπορεί να γίνει και με 1-2 προτάσεις. Θέλουμε ωστόσο να είναι σαφής ο τρόπος με τον οποίο ο μαθητής συνδέει τις σκέψεις του ώστε το κείμενο να “ρέει”. 2.Η ορθή κατάταξη των επιχειρημάτων σε κλιμακωτή μορφή. ( Να σημειώσω εδώ ότι πρόταση τύπου: “Και τώρα που σας μίλησα για τα αίτια του προβλήματος, θα σας μιλήσω και τις συνέπειές του” ΔΕΝ θεωρούνται πετυχημένη μετάβαση ).

Η προοδευτική αποκάλυψη και δικαιολόγηση της προσωπικής θέσης.
Η φυσική και αβίαστη κατάληξη σ’ ένα λογικό συμπέρασμα.
Η ανεξαρτησία από προκαθορισμένα γενικά πρότυπα (καλούπια) και η πρωτοτυπία.

 Τα στοιχεία αυτά βαθμολογούνται σαν σύνολο από 0-8.

Σφάλματα στη διάρθρωση των σκέψεων θεωρούνται:

Η έλλειψη καθορισμένης πορείας και η άτακτη παράθεση των σκέψεων.
Η έλλειψη ενότητας είτε ανάμεσα στα μέρη (πρόλογο, κύριο θέμα, επίλογο) είτε ανάμεσα στις επιμέρους σκέψεις και επιχειρήματα.
Η κυκλική πορεία στην ανάπτυξη, που δεν προωθεί τη σκέψη με νέες εμπνεύσεις, αλλά την επαναφέρει στο σημείο αφετηρίας με επαναλήψεις.

Β. ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ – ΔΟΜΗ

Επίπεδο 1:

Άριστο 19-20 Η οργάνωση των ιδεών είναι σχεδόν τέλεια. Ο μαθητής φαίνεται ότι ακολουθεί στη διάταξη των νοημάτων ένα συγκεκριμένο και σαφές σχέδιο. Προτάσσονται τα σπουδαιότερα επιχειρήματα και ακολουθούν τα λιγότερα σημαντικά. Υπάρχει αλληλουχία στις σκέψεις και οργανική σύνδεση, νοηματική και λεκτική μεταξύ των παραγράφων και των προτάσεων του κειμένου. Ο πρόλογος και ο επίλογος διακρίνονται με σαφήνεια από το κύριο μέρος της έκθεσης.

Επίπεδο 2:

Πολύ καλό 16-18 Η οργάνωση των σκέψεων και ιδεών είναι πολύ καλή. Ο αναγνώστης διαπιστώνει ότι υπάρχει ειρμός σκέψεων, αλληλουχία και λογική συνέπεια στη διάταξή τους. Οι παράγραφοι και οι προτάσεις συνδέονται οργανικά μεταξύ τους σε ικανοποιητικό βαθμό. Μερικές όμως παράγραφοι παρουσιάζουν χαλαρή συνάφεια προς τα προηγούμενα και ιδιαίτερα ως προς τη λεκτική σύνδεσή τους προς αυτά (δε λειτουργούν ικανοποιητικά οι συνοχικοί μηχανισμοί). Ο πρόλογος και ο επίλογος διακρίνονται από το κύριο μέρος. Τα επιχειρήματα και τα άλλα αποδεικτικά στοιχεία τοποθετούνται σε σωστή αξιολογική σειρά.

Επίπεδο 3

Καλό 13-15 Ο αναγνώστης διακρίνει ότι ο μαθητής επιδιώκει να ακολουθήσει κάποιο σχέδιο στη διάταξη των σκέψεών του, αλλά δεν επιτυγχάνει πάντοτε να το τηρήσει. Αναφέρει, για παράδειγμα, επιχειρήματα ή παραδείγματα, για να υποστηρίξει τις ιδέες του, χωρίς να τα έχει αξιολογικά ιεραρχήσει. Μερικές παράγραφοι ή προτάσεις δεν έχουν οργανική σύνδεση με τα προηγούμενα, με αποτέλεσμα σε μερικά σημεία να παρουσιάζεται κάποια διακοπή στον ειρμό των σκέψεων. Μεγάλη αδυναμία παρατηρείται και στη μορφική συνύφανση των παραγράφων.

Επίπεδο 4

Μέτριο 10-12

Παρά την προσπάθεια του μαθητή να ακολουθήσει κάποια λογική σειρά στην έκθεσή του, επικρατεί αταξία στην παράθεση των νοημάτων. Δεν υπάρχει αυστηρή αλληλουχία στους συλλογισμούς που εκτίθενται και ο ειρμός των σκέψεων διακόπτεται σε αρκετά σημεία. Η σύνδεση των παραγράφων είναι ατελής.

Επίπεδο 5

Χαμηλό 9 και κάτω Υπάρχει πλήρης αταξία στην παράθεση των σκέψεων και ιδεών του μαθητή. Ουσιώδη επιχειρήματα σημειώνονται τελευταία, χωρίς να αναφέρεται ότι αυτό γίνεται για να τονιστούν περισσότερο. Διαπιστώνεται σύγχυση και ανακάτεμα σκέψεων σε τέτοιο βαθμό που δεν μπορεί να γίνει καθόλου λόγος για παραγράφους με ολοκληρωμένο νοηματικό περιεχόμενο. Ο ειρμός των σκέψεων είναι υποτυπώδης και σε μερικά σημεία ολότελα ανύπαρκτος. Πρόλογος και επίλογος δεν υπάρχουν καθόλου.

Γ) Την έκφραση ή μορφή. Αυτή αποτελεί το είδος, την ποιότητα του λόγου, που χρησιμοποιεί ο μαθητής, για να διαρθρώσει και να παρουσιάσει το σύνολο των σκέψεών του.

Θετικά στοιχεία θεωρούνται:

Η ακρίβεια της διατύπωσης, η σαφήνεια και η καθαρότητα, η μετρημένη χρήση των εκφραστικών τρόπων.
Η συμφωνία του λόγου με τις απαιτήσεις του περιεχόμενου.
Η ομοιομορφία του λόγου σ’ ολόκληρη την έκθεση, που δείχνει ότι οι διατυπωμένες σκέψεις είναι προσωπικό κτήμα του μαθητή.
Ο λογικός, λεκτικός και εκφραστικός πλούτος.
Τα γραπτά με προσωπικό στίγμα ξεχωρίζουν
Οτιδήποτε (στο περιεχόμενο αλλά και στην έκφραση) δίνει στο γραπτό μας βιωματικότητα (βλ. κατάθεση προσωπικής εμπειρίας), προσωπικό στιλ, πρωτοτυπία απόψεων, αξιολογείται θετικά.
Ύφος ανάλογο με το είδος του κειμένου που μας ζητείται να γράψουμε {π.χ. Άρθρο, Εισήγηση, Επιστολή κ.λ.π.}
Ύφος σοβαρό, δοκιμιακό, άμεσο, σαφές, αλλά όχι εξεζητημένο, επιτηδευμένο και “παραφορτωμένο”.
Η συγκρότηση, ο ειρμός και η ωριμότητα της σκέψης μας [αυτό ξεκινά με τον έλεγχο της κατανόησης του θέματος]

Τα στοιχεία μορφής στο σύνολο βαθμολογούνται από 0-12.

Σφάλματα στην έκφραση θεωρούνται:

Η εκφραστική ανακρίβεια, π.χ. → «πρέπει να τονιστεί η συμμετοχή του θεσμού της οικογένειας που συμβάλλει στο πρόβλημα» αντί του «πρέπει να τονιστεί η συμμετοχή του θεσμού της οικογένειας, της οποίας η λανθασμένη λειτουργία…».
Η ασάφεια και αοριστία, π.χ. → η χρήση εννοιών όπως: καλό, κακό, σωστό, λάθος[1]
Γενίκευση, π.χ. «Η αξιοκρατία, παγιώνεται σε όλες τις δημοκρατικές κοινωνίες»,
«Όλοι οι άνθρωποι, πιστεύουν σε ηθικές αξίες».
To σκοτεινό ύφος και o επιφανειακός εκφραστικός πλούτος (βερμπαλισμός, κενολογία).
Ο ιστορισμός, ο ρητορισμός, ο λογοτεχνισμός[2], η φλυαρία, η ωραιολογία.
Η εκφραστική ανομοιομορφία.
Η εκφραστική δυσκαμψία και φτώχεια[3] , που συχνά συνοδεύεται από τη μονότονη επανάληψη λέξεων και εκφράσεων.
Κατάχρηση ονοματικής διατύπωσης π.χ. Η εξασφάλιση της δυνατότητας της δυναμικής επιρροής των επιστημόνων της εποχής μας…
Η απεραντολογία και η αοριστολογία, π.χ. «Έχουν ήδη αρχίσει κάποιες προσπάθειες για ένα καλύτερο αύριο», «Ήδη έχουν αρχίσει κάποια παγκόσμια κινήματα να ενδιαφέρονται για την ομαλή εξέλιξη του ανθρώπου, του νέου στην κοινωνία μας. Όλοι μαζί προσπαθούν να δημιουργήσουν έναν -καλύτερο, πιο ανθρώπινο και πιο προσιτό στους νέους κόσμο», «Χρειάζεται η αναπροσαρμογή και αναθεώρηση ορισμένων θέσεων, απόψεων, ώστε να γίνει η ζωή ομαλή και ν’ αποκτήσει νόημα»
Οι φορτικές επαναλήψεις νοημάτων και λέξεων, π.χ. «Αυτή η πορεία προσφέρει γνώσεις και εμπειρίες, οι οποίες προσφέρουν γαλήνη και ευτυχία στον άνθρωπο (προσδίδουν, οδηγούν στην… δημιουργούν συνθήκες…)
Δεν έχει πολιτικές απόψεις, αφού δεν έχει την ικανότητα να συγκρίνει (δεν είναι σε θέση να…)».
Η ανάμειξη της δημοτικής και της καθαρεύουσας.
Τα γραμματικά[4] και συντακτικά[5] λάθη. Η επισήμανσή τους πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τους κανόνες που περιέχουν τα σχολικά εγχειρίδια (Νεοελληνική Γραμματική, Συντακτικό της νέας ελληνικής)
Ο Μακροπερίοδος λόγος (καλύτερα να αποφεύγονται οι μακροσκελείς περίοδοι του λόγου, οι μεγάλες προτάσεις και η καθ’ υπόταξη σύνδεση πολλών προτάσεων). Είναι προτιμότερες οι μικρές-μεστές προτάσεις, διότι κάνουν πιο άμεσο το ύφος μας και δεν κουράζουν τον αναγνώστη. Επίσης, διότι έτσι αποφεύγουμε τυχόν συντακτικά σφάλματα, όπως γίνεται συχνά. Εξάλλου, στο μακροπερίοδο λόγο πολύ συχνά χάνουμε το υποκείμενο της πρότασης – περιόδου, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται ασάφειες και ερωτήματα.
Πομπώδες ύφος : π.χ. «Η χώρα μας, ο τηλαυγής φάρος του πολιτισμού, πρωτοστατεί στο διεθνές στερέωμα».
Αδόκιμες για το γραπτό λόγο λέξεις – φράσεις[6], π. χ. → Ρίχνω το επίπεδο → (αντί) υποβιβάζω, Να παρθούν μέτρα → να ληφθούν , Χαζοκούτι → τηλεόραση
Όχι «κλισέ», (κοινοτοπίες) και χιλιοειπωμένες φράσεις.
Όχι ευχολόγιο, ιδιαίτερα στον Επίλογο, π.χ. Ας ευχηθούμε να εξαλειφθεί αυτό το φαινόμενο..
Όχι υπερβολική κινδυνολογία – Όχι υποκριτικοί μελοδραματισμοί
Ακυριολεξία – λανθασμένη σημασιολογία χρήση λέξεων, π.χ. «Οι δημοκρατικές διαδικασίες χάνουν έδαφος και στη θέση τους τοποθετείται ένα αυταρχικό κλίμα (διαμορφώνεται/ καλλιεργείται / δημιουργείται).
-Η αποκατάσταση του ανθρώπου από τη μηχανή (αντί η υποκατάσταση).
-Ο πολιτισμός έδωσε γερές προσβάσεις για την ανάπτυξη του βιοτικού επιπέδου».
Λεξιθηρία (κατάχρηση συνωνύμων) π.χ. Η αδιέξοδη, αντιφατική, πολυτάραχη και αντινομική εποχή μας κατατρύχεται και ταλανίζεται…
Αδόκιμοι εμπρόθετοι προσδιορισμοί π .χ. «…μέσα από τη διερεύνηση αυτή … Οι νέοι παρασύρονται με τα ναρκωτικά…»
Ξενισμοί , π.χ. «Κυριεύεται τότε από κόμπλεξ και αποκτά ένα στιλ…»
Διδακτισμός – Καθηκοντολογικό ύφος, π. χ. «Χρέος έχουμε να αντιδράσουμε στην εκμετάλλευση του ανθρώπου από το συνάνθρωπο και να αντισταθούμε στη λαίλαπα της ηθικής αναλγησίας…»
Αλλαγή προσώπου – ασυμφωνία αριθμών, π.χ. «Η τηλεόραση μας οδηγεί στην παραπληροφόρηση. Μας τρέφουν δηλαδή και μας διαποτίζουν με….
-Η πολιτεία και οι πνευματικοί άνθρωποι πρέπει ν’ αναλάβει την ευθύνη για…»
Πλεονασμός και περιττολογία π. χ. -Η ικανοποίηση του “εγώ” και ο ατομικισμός έχουν εισβάλει στη ζωή μας.
-Στη σημερινή κοινωνία ο σύγχρονος άνθρωπος…
-Πολλοί μετανάστες εισβάλλουν μέσα στη χώρα…
Απολυτότητα στη διατύπωση – κινδυνολογία , π. χ. → «κανείς δεν θέλει την ειρήνη… η σημερινή ανθρωπότητα αντιμετωπίζει πολλά προβλήματα και οδεύει προς την καταστροφή… κανείς δεν ενδιαφέρεται για το κοινωνικό συμφέρον… η πολιτεία έχει εγκαταλείψει τους νέους! …το σχολείο σήμερα δεν προσφέρει τίποτα στους μαθητές… ο ανταγωνισμός απεργάζεται την αποσύνθεση της κοινωνίας… τίποτε δεν μπορεί να συγκριθεί σε αξία με τη μόρφωση.
Πολιτικολογία – αιχμηρή διατύπωση, π.χ. «Οι πρόσφατες νομοθετικές ρυθμίσεις της κυβέρνησης είναι άδικες και. αντιλαϊκές…»
Παρενθέσεις, Συντομογραφίες, Αριθμητική σύμβολα
π.χ. -Τα μεγάλα προβλήματα του καιρού μας (ανεργία, οικολογικό…)
Þ όπως η ανεργία ,οικολογικό…
-π. χ. Þ για παράδειγμα
-κ. ά. Þ και διάφοροι άλλοι παράγοντες…
-Οι 2 βασικότεροι λόγοι… Þ Οι δύο…
-Ο 20^ος αιώνας … Þ Ο εικοστός αιώνας…
Συχνά λάθη ορθογραφίας[7], π.χ.
Διακήρυξη, κήρυγμα
Μήνυμα
Δίλημμα
Επηρεάζω – επήρεια – επιρροή
Άμεσος – έμμεσος
Ωφελώ – ωφέλεια – ωφελιμισμός / οφείλω – όφελος
Άλλωστε – άλλοτε
Επανειλημμένα
Εύνοια – έννοια
Συνδυασμός
Παράλειψη – επανάληψη
Έλλειψη – ελλιπής
Υγεία – υγιής
Απαριθμήσεις (εξής: …) – Κατηγοριοποιήσεις (α…β…) π.χ. «Οι μορφές με τις οποίες εκδηλώνεται ο φανατισμός είναι οι εξής: θρησκευτικός, εθνικός…
-Οι παράγοντες που ωθούν το νέο σε αντικοινωνική συμπεριφορά είναι α) η κρίση της οικογένειας, β) η ανεργία…»
Α & Β ενικό πρόσωπο, Β πληθυντικό πρόσωπο
Ανανταπόδοτο και πρωθύστερο σχήμα π.χ. «Από τη μια μεριά τα Μ.Μ.Ε μας ενημερώνουν και μας ψυχαγωγούν προσφέροντας… (δεν υπάρχει η φράση στην άλλη) -Η προσπάθειά του υπήρξε αποτελεσματική και εντατική (πρώτα εντατική υπήρξε)».
Άστοχη χρήση της χρονικής βαθμίδας στα ρήματα της περιόδου , π.χ. «…πρέπει, να προσπαθούμε αδιάλειπτα, για να έχουμε καρπωθεί τα αποτελέσματα».
Η συχνή και κουραστική χρήση του «πρέπει» ( φράσεις – λέξεις που αντικαθιστούν το «πρέπει»:
Είναι ανάγκη, κρίνεται αναγκαίο, προβάλλει επιτακτικό το αίτημα, είναι / κρίνεται απαραίτητο, καλό είναι, χρήσιμο είναι, επιβάλλεται, αρμόζει, χρειάζεται, καθήκον – υποχρέωση αποτελεί.
ΑΡΧΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ:
Πρωταρχική αιτία, η ρίζα του φαινομένου κυρίως βρίσκεται, στη διαμόρφωση του… σημαντικότατο ρόλο διαδραματίζεται, η βασικότερη αιτία του φαινομένου είναι…
ΑΡΧΗ ΣΥΝΕΠΕΙΩΝ:
Βασική συνέπεια όλων αυτών είναι, οι πρώτες συνέπειες αυτού διαφαίνονται, επόμενο λοιπόν είναι, απόρροια αυτών είναι…
ΣΥΝΔΕΣΗ ΟΜΟΙΩΝ ΟΡΩΝ:
Εκτός από αυτό, επιπλέον, ακόμα, επίσης, αξίζει να τονιστεί ότι, οφείλουμε ακόμη, να επισημάνουμε ότι, το κυριότερο όμως απ’ όλα είναι, χρειάζεται επίσης να σημειωθεί ότι, εκείνο που έχει ιδιαίτερη σημασία είναι, θα ήταν παράλειψη να μην τονίσουμε ότι, αξίζει επιπλέον να αναφερθούμε στο γεγονός ότι…
ΑΡΧΗ ΠΑΡΑΓΡΑΦΩΝ ΓΕΝΙΚΑ:
Είναι γεγονός ότι, είναι φανερό, χωρίς αμφιβολία, αναντίρρητα, είναι αναμφισβήτητο ότι, αξίζει ακόμη να σημειωθεί αποτελεί κοινό τόπο η άποψη πως, δεν μπορεί κανείς να διατυπώσει αντίρρηση σε ότι, αποτελεί πραγματικότητα το γεγονός, αναμφίβολα, παράλληλα.
ΑΡΧΗ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ:
Για να αρθεί το φαινόμενο, χρειάζεται πρώτα, πρωταρχικό τρόπο αντιμετώπισης αποτελεί, είναι επιτακτική ανάγκη λοιπόν, ο βασικότερος τρόπος επίλυσης του προβλήματος είναι, το φαινόμενο θα αντιμετωπιστεί ριζικά αν.

Γ. ΔΙΑΤΥΠΩΣΗ

Επίπεδο 1:

Άριστο 19-20 Ο αναγνώστης έχει την εντύπωση ότι διαβάζει κείμενο δόκιμου συγγραφέα. Η γλώσσα ρέει και συναρπάζει. Υπάρχει ποικιλία ύφους που επιτυγχάνεται με τις εναλλαγές στις εικόνες που παρουσιάζονται, τις αντιθέσεις, τις μεταφορές και τα υπόλοιπα σχήματα λόγου, η τέχνη των οποίων καταπλήσσει.

Επίπεδο 2:

Πολύ καλό 16-18 Οι βασικές αρετές του ύφους, όπως σαφήνεια στη διατύπωση, κυριολεξία, ακρίβεια και φυσικότητα υπάρχουν. Η γλώσσα είναι ρέουσα χωρίς περιττολογίες και βερ-μπαλισμούς. Οι προτάσεις έχουν μέγεθος κανονικό και τα σχήματα λόγου δεν απουσιάζουν, αλλά η τεχνική τους είναι κατώτερη από εκείνη του προηγούμενοι επιπέδου. Δεν υπάρχει μεγάλη ποικιλία στο ύφος.

Επίπεδο 3

Καλό 13-15 Οι βασικές αρετές του ύφους που αναφέρθηκαν στο προηγούμενο επίπεδο υπάρχουν, αλλά σε μικρότερο βαθμό. Η ποικιλία του ύφους είναι μικρή και σε μερικά σημεία διαπιστώνονται ακυριολεξίες. Μερικές προτάσεις θα μπορούσαν να είχαν καλύτερα διατυπωθεί, αν διασπώνταν σε μικρότερες προτάσεις ή αν χρησιμοποιούνταν άλλη διατύπωση.

Επίπεδο 4

Μέτριο 10-12

Μερικές από τις παραπάνω υφολογικές αρετές απουσιάζουν, χωρίς όμως να δυσκολεύεται η ανάγνωση και κατανόηση του κειμένου. Τα σχήματα λόγου είναι σπάνια. Οι προτάσεις ομοιόμορφες και μονότονες, συχνά μακροσκελείς με περιπεπλεγμένα νοήματα και οι ακυριολεξίες αρκετές.

Επίπεδο 5

Χαμηλό 9 και κάτω Ο αναγνώστης αντιλαμβάνεται αμέσως ότι η γλώσσα δεν είναι ρέουσα. Δυσκολεύεται να κατανοήσει ορισμένες προτάσεις ή υπάρχει τόση απλοϊκότητα στο κείμενο που έχει την εντύπωση πως σε ορισμένα σημεία διαβάζει παιδικό κείμενο. Εναλλαγή ύφους δεν υπάρχει καθόλου. Οι περιττολογίες, οι βαρβαρισμοί και οι ακυριολεξίες αφθονούν.

Δ. ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ – ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ – ΣΥΝΤΑΞΗ

Επίπεδο 1:

Άριστο 19-20 Απουσία οποιουδήποτε λάθους, συντακτικού, γραμματικού, στίξεως κ.τ.λ. Επιτρέπεται η παράβλεψη 1-2 λαθών στίξεως και κυρίως κομμάτων.

Επίπεδο 2:

Πολύ καλό 16-18 Σπάνια λάθη (όχι περισσότερα από 2 ανά σελίδα), μεταξύ των οποίων δεν περιλαμβάνεται κανένα σοβαρό λάθος (καταληκτικό, γνωστή λέξη κ.τ.λ.)

Επίπεδο 3

Καλό 13-15 Σπάνια λάθη (όχι περισσότερα από 2-3 ανά σελίδα), ανάμεσα στα οποία όμως περι-λαμβάνονται και ορθογραφικά και συντακτικά λάθη μέσης βαρύτητας (λάθη σε θέματα λέξεων κάπως γνωστών ή άλλα ανάλογης βαρύτητας).

Επίπεδο 4

Μέτριο 10-12: 2-3 λάθη ανά σελίδα, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται σοβαρά ορθογραφικά λάθη, όπως καταληκτικά λάθη, λάθη τονισμού, ασυνταξίες κ.τλ.

Επίπεδο 5

Χαμηλό 9 και κάτω: Πολλά λάθη, μεταξύ των οποίων και σοβαρά , ανά σελίδα.

Θεώρηση του συνόλου

Η προσπάθεια για αξιολόγηση της έκθεσης με την πρόσθεση των επιμέρους βαθμών μπορεί να μην ανταποκρίνεται στο αίτημα για δίκαιη βαθμολόγηση. O ίδιος ο διορθωτής αισθάνεται πολλές φορές την ανάγκη να δει το γραπτό στο σύνολό του. Άλλωστε περιεχόμενο, σχέδιο και μορφή, ουσιαστικά δε διαχωρίζονται. Γι’ αυτό, καλό είναι η βαθμολογία να στηρίζεται στη θεώρηση του συνόλου σε συνδυασμό με την εκτίμηση των επιμέρους στοιχείων. Με την ευκαιρία αυτή μπορεί ο διορθωτής να λάβει υπόψη του και τη γενική εικόνα του γραπτού[8].

Θετικά στοιχεία θεωρούνται: η ευανάγνωστη γραφή, το καθαρογραμμένο γραπτό, η ορθή χρήση των σημείων στίξης, η ορθή διάκριση παραγράφων.

Αρνητικά στοιχεία είναι: η ακαταστασία του γραπτού, η κακή χρήση της στίξης, η έλλειψη παραγράφων, οι συχνές διαγραφές λέξεων και φράσεων, οι μουντζούρες.

Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, Γενικές αρχές και τεχνικές υποδείξεις για την αξιολόγηση των γραπτών δοκιμίων των Γενικών Εξετάσεων

Ε. ΕΜΦΑΝΙΣΗ

Επίπεδο 1:

Άριστο 19-20 Άψογη εμφάνιση. Καμιά μουτζούρα. Ευανάγνωστα, καλλιγραφικά σχεδόν γράμματα. Σαφής διάκριση των παραγράφων. Το όλο σύνολο δημιουργεί άριστη εξωτερική αισθητική εντύπωση.

Επίπεδο 2:

Πολύ καλό 16-18 Γράμματα καθαρά, όχι καλλιγραφικά, γραπτό προσεγμένο χωρίς μουτζούρες. Διάκριση των παραγράφων. Γενικό σύνολο κάπως κατώτερο του προηγούμενου.

Επίπεδο 3

Καλό 13-15 Τα γράμματα εξακολουθούν να είναι ευανάγνωστα. Υπάρχουν μερικά σβησίματα και σε πολλά σημεία δε φαίνεται καλά η διάκριση των παραγράφων.

Επίπεδο 4

Μέτριο 10-12

Η αισθητική εντύπωση που δίνει το σύνολο του κειμένου είναι μικρή. Υπάρχουν λιγοστές μουτζούρες (1-2) οι οποίες όμως δυσκολεύουν την ανάγνωση του κειμένου. Τα γράμματα δε διακρίνονται για την καλλιγραφία τους, αλλά είναι με κάποια προσπάθεια αναγνώσιμα. Απουσία εξωτερικού χωρισμού παραγράφου.

Επίπεδο 5

Χαμηλό 9 και κάτω Δυσανάγνωστα γράμματα. Πολλά σβησίματα και γραψίματα που καθιστούν δύσκολη των ανάγνωση του κειμένου. Παράγραφοι δεν υπάρχουν.

[Σημείωση: Η βαθμολόγηση στο εσωτερικό κάθε επιπέδου επαφίεται στην κρίση του διορθωτή.]

[1] Σημασιολογικά – Ακυρολεξίες

Δηλαδή, λανθασμένη χρήση μιας λέξης ή φράσης αντί μιας άλλης ή και λέξεων που δεν υπάρχουν στη Νέα Ελληνική. Στην περίπτωση αυτή η λέξη ή η φράση που επιλέγουμε, δεν αποδίδει το νόημα που θέλουμε ή δεν ταιριάζει στο περιβάλλον του κειμένου μας.

[2] Λογοτεχνισμός – Φράσεις ανούσιου εντυπωσιασμού, π.χ. -Επιπλέον οι γκρίζες τσιμεντουπόλεις αναστέλλουν κάθε δημιουργικό σκίρτημα… -Όταν τα μέσα προσπαθούν να «ταϊσουν» τον άνθρωπο με τηλεοπτικά σκουπίδια… -Το μέγεθος της συμφοράς που μπορεί να σπείρει η τηλεόραση… -θυμίζει το φαινόμενο αυτό μάνα που αποδιώχνει το ίδιο της το παιδί…
[3] Εκφραστικά Π.χ. «Το παιδί κακομεταχειρίστηκε από τους γονείς του» ή «Εκ των ουκ άνευ» αντί του ορθού « Εκ των ων ουκ άνευ»

[4] Γραμματικά Π.χ. λάθη στις καταλήξεις των ρημάτων, όπως «φαίνε-τε» αντί «φαίνε-ται». Τα λάθη αυτά θεωρούνται πιο σοβαρά από τα απλά ορθογραφικά

[5] Συντακτικά Π.χ. Εγώ μ’ αρέσει πολύ να ταξιδεύω

[6] Αδόκιμες για το γραπτό λόγο, λέξεις – φράσεις / Πεζολογία / Προφορικότητα λόγου, π.χ. -Η κατάσταση αυτή έχει «ρίξει» τις ανθρώπινες σχέσεις στο επίπεδο… (υποβιβάσει). -Η συμπεριφορά που βγαίνει προς τα έξω (εξωτερικεύεται). -Να κάτσουν οι αρμόδιοι να σκεφτούν τις αιτίες του προβλήματος (ευαισθητοποίηση, προβληματισμός, ανάληψη ευθυνών).
[7] Η κακογραφία και τα ορθογραφικά λάθη επηρεάζουν βέβαια δυσμενώς την αξιολόγηση. Μεμονωμένα όμως η επίδραση αυτή δεν είναι και τόσο μεγάλη, ενώ η ταυτόχρονη ύπαρξη και των δύο την πολλαπλασιάζει σοβαρά.

[8] ΓΕΝΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΓΡΑΠΤΟΥ:

Μετά την πρόσθεση των επιμέρους βαθμών (ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ 20, ΔΟΜΗ 8, ΕΚΦΡΑΣΗ 12) ο βαθμολογητής επηρεάζεται και βάζει την τελική του βαθμολογία (+- 1 ή +-2) ανάλογα με τη γενική εικόνα του γραπτού:
ΘΕΤΙΚΑ στοιχεία που οδηγούν σε + το άθροισμα από την επιμέρους βαθμολογία είναι: ευανάγνωστη γραφή, καθαρογραμμένο γραπτό, ορθή χρήση σημείων στίξης, ορθή διάκριση παραγράφων. Η ακαταστασία, οι συχνές διαγραφές λέξεων και οι μουντζούρες επηρεάζουν αρνητικά.

Posted on January 24, 2025

Ο ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣ